Adhyaya 4

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्माच्चंद्रहरिस्थानादाग्नेय्यां दिशि संस्थितः । देवो धर्महरिर्न्नाम कलिकल्मषनाशकः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ആ ചന്ദ്രഹരി-സ്ഥാനത്തിന്റെ ആഗ്നേയ ദിശയിൽ ‘ധർമ്മഹരി’ എന്ന ദേവൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം കലിയുഗത്തിലെ കല്മഷം നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 2

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः स्वकर्मपरिनिष्ठितः । पुरा समागतो धर्मस्तीर्थयात्राचिकीर्षया

വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള തത്ത്വം അറിഞ്ഞും, സ്വധർമ്മത്തിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായും ആയ ധർമ്മൻ പൂർവകാലത്ത് തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വന്നു।

Verse 3

आगत्य च चकारोच्चैर्यात्रां तत्रादरेण सः । दृष्ट्वा माहात्म्यमतुलमयोध्यायाः सविस्मयः

അവിടെ എത്തി അദ്ദേഹം മഹാദരത്തോടെ തീർത്ഥയാത്ര നിർവഹിച്ചു; അയോധ്യയുടെ അതുല മഹാത്മ്യം കണ്ടപ്പോൾ വിസ്മയഭരിതനായി।

Verse 4

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആ വിപ്രൻ ആനന്ദത്തോടെ പറഞ്ഞു—“അഹോ! ഈ തീർത്ഥം എത്ര രമണീയം; അഹോ! ഇതിന്റെ മഹാത്മ്യം എത്ര ഉത്തമം!”

Verse 5

अयोध्यासदृशी कापि दृश्यते नापरा पुरी । या न स्पृशति वसुधां विष्णुचक्रस्थिताऽनिशम्

അയോധ്യയെപ്പോലെ മറ്റൊരു പുരി എവിടെയും കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഈ നഗരം ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കാതെ, നിത്യവും വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രത്തിന്മേൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 6

यस्यां स्थितो हरिः साक्षात्सेयं केनोपमीयते । अहो तीर्थानि सर्वाणि विष्णुलोकप्रदानि वै

എവിടെ സാക്ഷാൽ ഹരി തന്നേ വസിക്കുന്നുവോ, അതിനെ എന്തിനോട് ഉപമിക്കാം? അഹോ! ഈ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും നിശ്ചയമായും വിഷ്ണുലോകം നൽകുന്നവയാണ്।

Verse 7

अहो विष्णुरहो तीर्थमयोध्याऽहो महापुरी । अहो माहात्म्यमतुलं किं न श्लाघ्यमिहास्थितम्

അഹോ വിഷ്ണുവേ! അഹോ തീർത്ഥമേ! അഹോ അയോധ്യാ—മഹാപുരി! അഹോ ഇതിന്റെ അതുല മഹാത്മ്യം! ഇവിടെ പ്രശംസനീയമല്ലാത്തത് എന്തുണ്ട്?

Verse 8

इत्युक्त्वा तत्र बहुशो ननर्त प्रमदाकुलः । धर्मो माहात्म्यमालोक्य अयोध्याया विशेषतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധർമ്മൻ ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വലനായി അവിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും നൃത്തം ചെയ്തു; പ്രത്യേകിച്ച് അയോധ്യയുടെ വിശേഷ മഹാത്മ്യം ദർശിച്ച്।

Verse 9

तं तथा नर्तमानं वै धर्मं दृष्ट्वा कृपान्वितः । आविर्बभूव भगवान्पीतवासा हरिः स्वयम् । तं प्रणम्य च धर्मोऽथ तुष्टाव हरिमादरात्

ധർമ്മൻ ഇങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതു കണ്ടു കരുണാസമ്പന്നനായ ഭഗവാൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—പീതാംബരധാരിയായ ഹരി. തുടർന്ന് ധർമ്മൻ നമസ്കരിച്ചു ആദരത്തോടെ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 10

धर्म उवाच । नमः क्षीराब्धिवासाय नमः पर्यंकशायिने । नमः शंकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം; ശയ്യയിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ശങ്കരൻ സ്പർശിച്ച ദിവ്യപാദങ്ങളുള്ള വിഷ്ണുവേ, നമസ്കാരം.

Verse 11

भक्त्यार्च्चितसुपादाय नमोऽजादिप्रियाय ते । शुभांगाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः

ഭക്തിയാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന സുന്ദര പാദങ്ങളുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം; ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കു പ്രിയനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ശുഭാംഗനും സുനേത്രനും ആയ മാധവനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 12

नमोऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय वै नमः । नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टगात्राय शार्ङ्गिणे

അരവിന്ദസമമായ പാദങ്ങളുള്ളവനേ, നമസ്കാരം; പദ്മനാഭനേ, നിശ്ചയമായും നമസ്കാരം. ക്ഷീരസമുദ്ര തരംഗസ്പർശിത ഗാത്രമുള്ള ശാർങ്ഗിണേ, നമസ്കാരം.

Verse 13

ॐ नमो योगनिद्राय योगर्क्षैर्भावितात्मने । तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमोनमः

ഓം—യോഗനിദ്രാസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; യോഗഋഷിമാർ അനുഭവിക്കുന്ന ആത്മസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം. താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) ആസനമായ ദേവൻ ഗോവിന്ദനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 14

सुकेशाय सुनासाय सुललाटाय चक्रिणे । सुवस्त्राय सुवर्णाय श्रीधराय नमोनमः

സുന്ദര കേശവും സുന്ദര നാസികയും മനോഹര ലലാടവും ഉള്ള ചക്രധാരിയേ, നമസ്കാരം. ഉത്തമ വസ്ത്രധാരിയും സ്വർണപ്രഭയും ഉള്ള ശ്രീധരനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 15

सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः । सुवासाय सुदिव्याय सुविद्याय गदाभृते

ഓ ശക്തമായ ഭുജങ്ങളുള്ളവനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഓ സുന്ദര ജംഘകളുള്ളവനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഓ ശ്രേഷ്ഠനിവാസനേ, പരമദിവ്യനേ, സത്യവിദ്യാസ്വരൂപനേ, ഗദാധരനേ! നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 16

केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः । धर्मप्रियाय देवाय नमस्ते पीतवाससे

കേശവനായ ശാന്തസ്വരൂപനോടും വാമനനോടും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ധർമ്മപ്രിയനായ ദേവനേ, നമസ്കാരം; ഓ പീതവാസധാരീ! നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 17

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മൻ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചതിനാൽ ജഗന്നാഥനും ശ്രീപതിയും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് പ്രസന്നനായ ഹൃഷീകേശൻ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ധർമ്മനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽहं भवतो धर्म स्तोत्रेणानेन सुव्रत । वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ധർമ്മാ, ഹേ സുവ്രതാ! ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ! നിന്റെ മനസ്സിന് പ്രിയമായ വരം ചോദിക്കൂ.

Verse 19

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः । सर्वान्कामानवाप्नोति पूजितः श्रीयुतःसदा

ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് എന്നെ ക്ഷീണമില്ലാതെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ എപ്പോഴും പൂജിതനായി ശ്രീസമ്പത്തോടുകൂടി നിലനിൽക്കും.

Verse 20

धर्म उवाच । यदि तुष्टोसि भगवन्देवदेव जगत्पते । त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ദേവദേവ, ജഗത്പതേ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ജഗദ്ഗുരോ, ഞാൻ ഇവിടെ എന്റെ സ്വന്തം നാമത്തിൽ നിങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കും।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । एवमस्त्विति संप्रोच्याभवद्धर्महरिर्विभुः । स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—‘ഏവമസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ‘ധർമ്മ-ഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. ആ മഹിമയുള്ള ധർമ്മ-ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ മോചിതനാകും।

Verse 22

सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः । देवं धर्महरिं पश्येत्सर्वपापैः प्रमुच्यते

സരയൂജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശുദ്ധചിന്തയിൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ദേവൻ ധർമ്മ-ഹരിയെ ദർശിച്ചാൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകും।

Verse 23

अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम् । सर्वमक्षयतां याति विष्णुलोके निवासकृत्

ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന ദാനം, ഹോമം, ജപം, ബ്രാഹ്മണഭോജനം—ഇവയൊക്കെയും അക്ഷയഫലമായി മാറി വിഷ്ണുലോകവാസത്തിന് കാരണമാകുന്നു।

Verse 24

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत् । प्रायश्चित्तं विधातव्यं तन्नाशाय प्रयत्नतः

അജ്ഞാനത്താലോ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടോ ഏതെങ്കിലും ദുഷ്കൃത്യം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ നാശത്തിനായി പരിശ്രമത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം പ്രായശ്ചിത്തം നിർവ്വഹിക്കണം।

Verse 25

प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति । तस्मादत्र प्रकर्त्तव्यं प्रायश्चित्तं विधानतः

വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത പ്രായശ്ചിത്തം കൊണ്ടു അവന്റെ പാപം നശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇവിടെ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

അജ്ഞാനത്താലോ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടോ, രാജാദികളുടെ നിയന്ത്രണത്താലോ, നിർബ്ബലനായ ഒരാളുടെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ മുടങ്ങിയാൽ, അവനും ഇവിടെ പരിശ്രമത്തോടെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 27

अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः । तस्माद्वर्णयितुं शक्यो महिमा न हि मानवैः

ഇവിടെ സാക്ഷാൽ സ്വയം ദേവനായ വിഷ്ണു സാദരമായി വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ സ്ഥലത്തിലെ അവന്റെ മഹിമ മനുഷ്യർക്ക് പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ല.

Verse 28

आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्तव्या तु विधानतः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആഷാഢ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ആ വാർഷിക യാത്ര ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.

Verse 29

स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके वसेत्सदा

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ധർമ്മസ്വരൂപനായ വിഭുവായ ഹരിയെ ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു ശുദ്ധനായി സദാ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 30

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा । यत्र चक्रे स्वर्णवृष्टिं कुबेरो रघुजाद्भयात्

ആ സ്ഥലത്തിന്റെ തെക്കുദിക്കുഭാഗത്ത് ഉത്തമമായ സ്വർണ്ണഖനി ഉണ്ട്; അവിടെ രഘുപുത്രന്റെ ഭയത്താൽ കുബേരൻ സ്വർണ്ണവൃഷ്ടി വരുത്തി।

Verse 31

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम् । कुबेरस्य कथं भीतिरुत्पन्ना रघुभूपतेः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, തത്ത്വജ്ഞാ! സ്വർണ്ണവൃഷ്ടി എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? രഘുവംശരാജാവിനെക്കൊണ്ട് കുബേരനിൽ ഭയം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?

Verse 32

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत । श्रुत्वा कथारहस्यानि न तृप्यति मनो मम

ഹേ സുവ്രതാ! ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; കഥയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ കേട്ടിട്ടും എന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയാകുന്നില്ല।

Verse 33

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि स्वर्णस्योत्पत्तिमुत्तमाम् । यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! കേൾക്കുക; സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഉത്തമമായ ഉത്ഭവം ഞാൻ പറയും; അത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യർക്കു മഹാവിസ്മയം ജനിക്കും।

Verse 34

आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । रघुर्निजभुजोदारवीर्यशासितभूतलः

പുരാതനകാലത്ത് ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ച രഘുപതി രഘു ഉണ്ടായിരുന്നു; തന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ ഉദാര വീര്യത്തോടെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു।

Verse 35

प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः । प्रजाः पालयता सम्यक्तेननीतिमता सता

അവന്റെ പരാക്രമത്തിൽ ദഗ്ധമായ ശത്രുസമൂഹം തന്നെയായിരുന്നു അവന്റെ തത്സമയ യശസ്സിനെ പ്രസിദ്ധമാക്കിയത്. നീതിജ്ഞനായ ധർമ്മാത്മ രാജാവ് പ്രജകളെ യഥാവിധി പാലിച്ചു.

Verse 36

यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा । स चक्रे प्रौढविभवसाधनां विजयक्रमात्

അവന്റെ യശസ്സിന്റെ പ്രളയസദൃശമായ വെളുത്ത കാന്തിയിൽ പത്ത് ദിക്കുകളും അഭിഷിക്തമായതുപോലെ തോന്നി. വിജയക്രമത്തിൽ മുന്നേറി മഹാസമൃദ്ധിയുടെ ഉപായങ്ങൾ അവൻ സിദ്ധമാക്കി.

Verse 37

नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः । भूतानि वशमानीय वसु जग्राह दण्डतः

ചതുരംഗസേനയോടെ അനേകം ദേശങ്ങൾ കയറി, വിരോധികളെ വശപ്പെടുത്തി, രാജദണ്ഡത്തിന്റെ ന്യായബലത്തോടെ അവൻ ധനം കൈവശമാക്കി.

Verse 38

उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान् । रत्नानि विविधान्याशु जग्राहातिबलस्तदा

ആ മഹാബലവാനായ വീരൻ ബലത്തിൽ മേലായ രാജാക്കളെയും ശിക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് അവൻ വേഗത്തിൽ പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൈവശമാക്കി.

Verse 39

स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम् । अयोध्यामागतो राजा राजधानीं च तां शुभाम्

എല്ലാ ദിക്കുകളും ജയിച്ച് രത്നസഞ്ചയം സമാഹരിച്ച് രാജാവ് തന്റെ ശുഭമായ രാജധാനിയായ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി.

Verse 40

तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः । चकार निर्मलां बुद्धिं निजवंशोचितक्रियाम

അവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന കാകുത്സ്ഥ രാജാവ് യജ്ഞത്തിനായി ഉത്സുകചിത്തനായി; ബുദ്ധിയെ നിർമലമാക്കി, സ്വന്തം വംശോചിത കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 41

वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्

അവൻ മുനി വസിഷ്ഠനെയും, വാമദേവനെയും കശ്യപനെയും ആജ്ഞാപിച്ച് വിളിപ്പിച്ചു.

Verse 42

अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान् । समानयद्विनीतेन द्विजवर्येण भूपतिः

രാജാവ് വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന മറ്റു മുനിശ്രേഷ്ഠരെയും, വിനീതനായ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഖേന വരുത്തിച്ചു.

Verse 43

दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् । तानागतान्विदित्वाथ रघुः परपुरंजयः । निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः

എല്ലാ മുനികളും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികളുപോലെ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു, അവർ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പരപുരഞ്ജയനായ മഹായശസ്സുള്ള രഘു യഥോചിത മര്യാദയിൽ സ്വയം പുറത്തേക്ക് വന്നു.

Verse 44

ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान् । उवाच धर्मयुक्तं च वचनं यज्ञसिद्धये

അപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥൻ ആ എല്ലാ ദ്വിജസത്തമരോടും വിനീതമായി പെരുമാറി, യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ധർമ്മയുക്തമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 45

रविरुवाच । मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः । यज्ञं विधातुमिच्छामि तत्राज्ञां दातुमर्हथ

രവി പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിമാരേ, നിങ്ങളൊക്കെയും എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കുവിൻ. ഞാൻ യജ്ഞം നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിന് നിങ്ങളുടെ അനുവാദം ദയവായി നൽകുക.

Verse 46

सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः । एतद्विचार्य्य तत्त्वेन ब्रूत यूयं मुनीश्वराः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ സമയത്ത് എനിക്ക് ഏതു യജ്ഞമാണ് യുക്തം? ഇതിനെ തത്ത്വമായി വിചാരിച്ച് പറയുവിൻ, ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ.

Verse 47

मुनय ऊचुः । राजन्विश्वजिदाख्यातो यज्ञानां यज्ञ उत्तमः । सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ‘വിശ്വജിത്’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ യജ്ഞം യജ്ഞങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം. അതിനെ ഇപ്പോൾ തന്നെ പരിശ്രമത്തോടെ നടത്തുക; വ്യർത്ഥമായി താമസിക്കരുത്.

Verse 48

अगस्त्य उवाच । नृपश्चक्रे ततो यज्ञं विश्वदिग्जयसंज्ञितम् । नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം രാജാവ് ‘വിശ്വദിഗ്ജയ’ എന്ന പേരിലുള്ള യജ്ഞം നടത്തി; നാനാവിധ മധുര സാമഗ്രികളാൽ സമ്പന്നവും, ദക്ഷിണയായി സകല സമ്പത്തും അർപ്പിച്ചതുമായ യജ്ഞം അതായിരുന്നു.

Verse 49

नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत् । सर्वस्वमेव प्रददौ द्विजेभ्यो बहुमानतः

നാനാവിധ ദാനങ്ങളാൽ മുനിമാർക്ക് സന്തോഷവും ഹർഷവും ഉണ്ടാക്കി, അദ്ദേഹം ബഹുമാനത്തോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് തന്റെ സകല സമ്പത്തും തന്നെയർപ്പിച്ചു.

Verse 50

तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् । बन्धुष्वपि च तुष्टेषु मुनिषु प्रणतेषु च

പൂജിക്കപ്പെട്ട ആ അതിഥികൾ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു പോയശേഷം, ബന്ധുക്കൾ സന്തുഷ്ടരായി, മുനിമാരും പ്രണാമം ചെയ്ത് അനുമോദിച്ചപ്പോൾ।

Verse 51

तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः । शुशुभे शोभनाचारः स्वर्गे देवेंद्रवत्क्षणात्

വിധിപൂർവം നിർവ്വഹിച്ച ആ യജ്ഞം മൂലം, ശോഭനാചാരനായ നരേശ്വരൻ ക്ഷണത്തിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 52

तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः । विश्वामित्रमुनेरंतेवासी कौत्स इति स्मृतः

അതിനിടയിൽ യമനിയമങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു മുനി എത്തി—‘കൗത്സൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ—വിശ്വാമിത്രമുനിയുടെ അന്തേവാസി ശിഷ്യനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ।

Verse 53

दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम् । चतुर्दशसुवर्णानां कोटीराहर सत्वरम्

ഗുരുദക്ഷിണയ്ക്കായി, ആ നരേശ്വരനെ പാവനമാക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ആ ധീമാൻ വേഗത്തിൽ പതിനാലു കോടി സ്വർണ്ണമുദ്രകൾ കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 54

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

‘എന്റെ ദക്ഷിണ!’ എന്ന് ഗുരു കോപത്തോടെ ആവർത്തിച്ച് നിർബന്ധിച്ചതിനാൽ, മുനി കൗത്സൻ വ്യാകുലനായി എത്തി; തുടർന്ന് ആദരത്തോടെ രാജതിലകമായ രഘുവിനോട് യാചിക്കുവാൻ ചെന്നു—അവൻ യജ്ഞദക്ഷിണയായി സർവ്വസ്വവും ദാനം ചെയ്തിരുന്നു।

Verse 55

तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा । उत्थाय पूजयामास विधिवत्स परंतपः । सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया

അവരുടെ വരവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് രഘു അപ്പോൾ ആദരത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്തു. ആ പരന്തപൻ മൺപാത്രങ്ങളാൽ ചെയ്യുന്ന ലളിതക്രിയകളോടുകൂടി എല്ലാ സേവാകർമങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.

Verse 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

അത്തരം കുറവ് പൂജാസാമഗ്രി കണ്ട മുനീശ്വരൻ അതിശയിച്ചു, സന്തോഷം നഷ്ടപ്പെട്ടു; ദക്ഷിണയുടെ പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ചു. വാക്യജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണനായ അദ്ദേഹം മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 57

कौत्स उवाच । राजन्नभ्युदयस्तेऽस्तु गच्छाम्यन्यत्र सांप्रतम्

കൗത്സൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, നിനക്കു അഭ്യുദയം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞാൻ ഇപ്പോൾ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 58

गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम् । त्वां न याचे धनाभावादतोऽन्यत्र व्रजाम्यहम्

ഗുരുവിന്റെ ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റാനായി ഞാൻ എന്റെ സർവ്വസ്വവും ദക്ഷിണയായി അർപ്പിച്ചു. ധനാഭാവം മൂലം നിന്നോട് യാചിക്കില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 59

अगस्त्य उवाच । इत्युक्तस्तेन मुनिना रघुः परपुरंजयः । क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ആ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശത്രുപുരവിജയിയായ രഘു ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച്, വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 60

रघुरुवाच । भगवंस्तिष्ठ मे हर्म्ये दिनमेकं मुनिव्रत । यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः

രഘു പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, മുനിവ്രതനായ മഹർഷേ! എന്റെ രാജപ്രാസാദത്തിൽ ഒരു ദിവസം താമസിക്കണമേ. അതുവരെ, പൂജ്യനേ, നിങ്ങളുടെ കാര്യത്തിനാവശ്യമായത് ഞാൻ പരമശ്രമത്തോടെ സമ്പാദിക്കും.

Verse 61

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा परमोदारवचो मुनिमुदारधीः । प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പരമോദാരമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഉദാരബുദ്ധിയനായ രഘു കുബേരനെ ജയിച്ച് ധനം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 62

तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः । प्रसन्नमनसं चक्रे वृष्टिं स्वर्णस्य चाक्षयाम्

അവൻ വരുന്നതായി വചനങ്ങളിലൂടെ അറിഞ്ഞ കുബേരൻ ഹൃദയം പ്രസന്നനായി, സ്വർണ്ണത്തിന്റെ അക്ഷയവൃഷ്ടി പെയ്യിച്ചു.

Verse 63

स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा । स मुनिं दर्शयामास खनिं तेन निवेदिताम्

ആ സ്വർണ്ണവൃഷ്ടി ഉണ്ടായ സ്ഥലത്ത് അത്യുത്തമമായ സ്വർണ്ണഖനി രൂപപ്പെട്ടു. അവൻ ആ ഖനി മുനിക്ക് കാണിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമർപ്പിച്ചു.

Verse 64

तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम् । मुनीन्द्रोऽपि गृहीत्वाशु ततो गुर्वर्थमादरात्

രഘു ആ ഉത്തമ ഖനി അദ്ദേഹത്തിന് സമർപ്പിച്ചു. മുനീന്ദ്രനും അത് വേഗത്തിൽ സ്വീകരിച്ച്, ഗുരുവിന്റെ കാര്യാർത്ഥം ഭക്ത്യാദരത്തോടെ വിനിയോഗിച്ചു.

Verse 65

राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः । वरानथ ददौ तुष्टः कौत्सो मतिमतां वरः

ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ സകല വൃത്താന്തവും രാജാവിനോട് നിവേദിച്ചു. പിന്നെ ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗത്സൻ പ്രസന്നനായി വരങ്ങൾ നൽകി.

Verse 66

कौत्स उवाच । राजंल्लभस्व सत्पुत्रं निजवंशगुणान्वितम् । इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा

കൗത്സൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ വംശഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ ഒരു സത്പുത്രനെ നീ പ്രാപിക്കട്ടെ. ഈ സ്വർണഖനി നിന്റെ മനോഭീഷ്ടഫലങ്ങൾ വേഗം നൽകട്ടെ.

Verse 67

भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा । अत्र स्नानेन दानेन नृणां लक्ष्मीः प्रजायते

ഇവിടെ സദാ സർവ്വപാപഹരമായ പരമ തീർത്ഥം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു ലക്ഷ്മീ—സമൃദ്ധി—ജനിക്കുന്നു.

Verse 68

वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता । नानाभीष्टफलप्राप्तिर्भूयान्मद्वचसा नृणाम्

വൈശാഖ ശുക്ല ദ്വാദശിയിൽ ഈ യാത്ര ‘സാംവത്സരീ’—വാർഷിക തീർത്ഥയാത്ര—എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്റെ വചനത്താൽ ജനങ്ങൾക്ക് പല അഭീഷ്ടഫലങ്ങളും ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 69

अगस्त्य उवाच । इति दत्त्वा वरान्राज्ञे कौत्सः संतुष्टमानसः । प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ രാജാവിന് വരങ്ങൾ നൽകി കൗത്സന്റെ മനസ് തൃപ്തിയായി. പിന്നെ തന്റെ കാര്യത്തിനായി ഉത്സുകനായി ഗുരുവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 70

राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् । द्विजेभ्यो विधिवद्दत्त्वा पालयामास वै प्रजाः

അപ്പോൾ രാജാവ് കൃതകൃത്യനായി ശേഷിച്ച ധനം സമാഹരിച്ചു; വിധിപൂർവ്വം ദ്വിജബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകി, പ്രജകളെ യഥാവിധി പാലിച്ചു സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 71

एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्

ഇങ്ങനെ മുനീശ്വരനിൽ നിന്ന് ശ്രുതമായ ‘സ്വർണ്ണഖനി’യുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹാത്മ്യവൃത്താന്തം ഉദ്ഭവിച്ചു।