Adhyaya 206

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये पार्वणस्य विधानतः । यथाक्रमं महादेवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ നിയമപ്രകാരം പാർവണ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാദേവി, പ്രിയേ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ക്രമമായി കേൾക്കുക.

Verse 2

कृत्वापसव्यं पूर्वेद्युः पितृपूर्वं निमंत्रयेत् । भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं च प्रसीदथ

മുൻദിവസം അപസവ്യം ചെയ്ത്, പിതൃദേവന്മാരെ ആദ്യം കരുതി (ബ്രാഹ്മണരെ) ക്ഷണിക്കണം—‘ഞങ്ങളുടെ പിതൃകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ച് പ്രസന്നരാകുക.’

Verse 3

सवर्णान्प्रेषयेदाप्तान्द्विजानामुपमन्त्रणे

ശ്രാദ്ധ ക്ഷണത്തിനായി ദ്വിജന്മാരെ വിളിക്കുവാൻ, സ്വന്തം വർണ്ണത്തിലെ വിശ്വസ്തരെ അയയ്ക്കണം.

Verse 4

अभोज्यं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रितैः । तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेन निमन्त्रितौः

ക്ഷത്രിയാദികൾ ക്ഷണിച്ച ബ്രാഹ്മണന്റെ അന്നം ഭോജ്യമല്ല; അതുപോലെ അനുപയോഗ്യമായ ക്ഷണം ഉണ്ടായാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ അന്നവും വर्ज്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 5

ब्राह्मणान्नं ददेच्छूद्रः शूद्रान्नं ब्राह्मणो ददेत् । उभावेतावभोज्यान्नौ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി അന്നം നൽകാം, ബ്രാഹ്മണൻ ശൂദ്രനുവേണ്ടി അന്നം നൽകാം; എങ്കിലും ആ രണ്ടും അഭോജ്യം. അത് ഭുജിച്ചാൽ ചാന്ദ്രായണ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 6

उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः । अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः

‘ഉപനിക്ഷേപ-ധർമ്മം’ എന്ന മറവിൽ ഏതൊരു ദ്വിജൻ ശൂദ്രാന്നം പാകം ചെയ്യുമോ, ആ അന്നം അഭോജ്യമാകുന്നു; ആ വിപ്രൻ സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് അധോഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 7

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कः शूद्रेण च सहासनम् । शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

ശൂദ്രാന്നം, ശൂദ്രസമ്പർക്കം, ശൂദ്രനോടൊപ്പം ഒരേ ആസനത്തിൽ ഇരിക്കൽ, ശൂദ്രനിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനത്തെ പ്രമാണമായി സ്വീകരിക്കൽ—ഇവയെല്ലാം തപ്തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നവനെയും പതിപ്പിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 8

शूद्रान्नोपहता विप्रा विह्वला रतिलालसाः । कुपिताः किं करिष्यंति निर्विषा इव पन्नगाः

ശൂദ്രാന്നം മൂലം ക്ഷതപ്പെട്ട വിപ്രർ വിഹ്വലരായി വിഷയലാലസയിൽ ആകർഷിതരാകുന്നു; കോപിച്ചാലും അവർ എന്ത് ചെയ്യും—വിഷമില്ലാത്ത പാമ്പുകളെപ്പോലെ നിർബലരാകുന്നു।

Verse 9

नग्नः स्यान्मलवद्वासा नग्नः कौपीनवस्त्रधृक् । द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च

മലിനവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവൻ ‘നഗ്നൻ’ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കൗപീനം മാത്രം ധരിക്കുന്നവനും ‘നഗ്നൻ’. മേൽവസ്ത്രമില്ലാതെ ദ്വികച്ഛം കെട്ടിയവൻ, അലസമായി വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവൻ, പൂർണ്ണ വസ്ത്രഹീനൻ—ഇവരും ‘നഗ്നർ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 10

नग्नः काषायवस्त्रः स्यान्नग्नश्चार्धपटः स्मृतः । अच्छिन्नाग्रं तु यद्वस्त्रं मृदा प्रक्षालितं तु यत्

കാഷായവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനും (ഈ നിയമത്തിൽ) ‘നഗ്നൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അർധപടം മാത്രം ധരിക്കുന്നവനും ‘നഗ്നൻ’ തന്നേ. എന്നാൽ അറ്റം കീറാത്തതും മണ്ണുകൊണ്ട് കഴുകി ശുദ്ധപ്പെടുത്തിയതുമായ വസ്ത്രം ഗ്രാഹ്യമാണ്।

Verse 11

अहतं धातुरक्तं वा तत्पवित्रमिति स्थितम् । अग्रतो वसते मूर्खो दूरे चास्य गुणान्वितः

അഹതമായതോ ധാതുരംഗം കൊണ്ടു വർണ്ണിച്ചതോ ആയ വസ്ത്രവും പവിത്രമെന്നു നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും മൂഢൻ മുന്നിൽ ഇരിക്കും; ഗുണവാൻ ദൂരെയിരിക്കും.

Verse 12

गुणान्विते च दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः । यस्त्वासन्नमतिक्रम्य ब्राह्मणं पतितादृते । दूरस्थं पूजयेन्मूढो गुणाढ्यं नरकं व्रजेत्

ഗുണവാനെ ദാനം-മാനത്തോടെ ആദരിക്കണം; മൂഢനെ ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ ദോഷമില്ല. എന്നാൽ സമീപത്തെ ബ്രാഹ്മണനെ (പതിതനെ ഒഴികെ) അവഗണിച്ച് ദൂരസ്ഥ—even ഗുണസമ്പന്നനെ—പൂജിക്കുന്ന മൂഢൻ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 13

वेदविद्याव्रतस्नाते श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडन्त्योषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

വേദവിദ്യ, വ്രതം, സ്നാനം എന്നിവകൊണ്ട് ശുദ്ധനായ ശ്രോത്രിയൻ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, എല്ലാ ഔഷധികളും ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിച്ച്—“ഞങ്ങൾ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും” എന്നു പറയുന്നതുപോലെ തോന്നും.

Verse 15

संध्ययोरुभयोर्जाप्ये भोजने दंतधावने । पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः । गुरूणां संनिधौ दाने योगे चैव विशेषतः । एतेषु मौनमातिष्ठन्स्वर्गं प्राप्नोति मानवः

ഇരുസന്ധ്യകളിലെ ജപത്തിൽ, ഭോജനസമയത്ത്, ദന്തധാവനത്തിൽ, പിതൃകാര്യത്തിലും ദേവപൂജയിലും, കൂടാതെ മൂത്ര-പുരീഷ സമയത്തും; ഗുരുസന്നിധിയിൽ, ദാനവേളയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യോഗത്തിൽ—ഇവയിൽ മൗനം പാലിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

यदि वाग्यमलोपः स्याज्जपादिषु कथंचन । व्याहरेद्वैष्णवं मंत्रं स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम्

ജപാദി അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ വാക്കിന്റെ നിയന്ത്രണം ഭംഗപ്പെട്ടാൽ, വൈഷ്ണവ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിക്കണം.

Verse 17

दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने । देवानामृजवो दर्भाः पितॄणां द्विगुणास्तथा

ദാനം, സ്നാനം, ജപം, ഹോമം, ഭോജനം, ദേവതാരാധനം എന്നിവയിൽ ദേവന്മാർക്കായി ദർഭ പുല്ല് നേരെയായി വെക്കണം; പിതൃകൾക്കായി അതേ ദർഭം ഇരട്ടയായി ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 18

उदङ्मुखस्तु देवानां पितॄणां दक्षिणामुखः । अग्निना भस्मना वापि यवेनाप्युदकेन वा । द्वारसंक्रमणेनापि पंक्तिदोषो न विद्यते

ദേവകർമ്മങ്ങളിൽ ഉത്തരമുഖവും പിതൃകർമ്മങ്ങളിൽ ദക്ഷിണമുഖവും ആയിരിക്കുക എന്നതാണ് വിധി. അഗ്നി, ഭസ്മം, യവം, ജലം അല്ലെങ്കിൽ വെറും വാതിൽ കടക്കലിലൂടെ ശുദ്ധി ചെയ്താലും പംക്തിദോഷം ഉണ്ടാകില്ല.

Verse 19

इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षो वृद्धौ सत्यवसू स्मृतौ । नैमित्तिके कालकामौ काम्ये चाध्वविरोचनौ

ഇഷ്ട-ശ്രാദ്ധത്തിൽ ക്രതു, ദക്ഷ എന്നീ ദേവതകളെ സ്മരിക്കുന്നു; വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധത്തിൽ സത്യവസുവിനെ സ്മരിക്കുന്നു. നൈമിത്തിക ശ്രാദ്ധത്തിൽ കാല-കാമന്മാരെയും, കാമ്യ ശ്രാദ്ധത്തിൽ അധ്വ-വിരോചനന്മാരെയും ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 20

पुरूरवा आर्द्रवश्च पार्वणे समुदाहृतौ । पुष्टिं प्रजां च न्यग्रोधे बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्

പാർവണ-ശ്രാദ്ധത്തിൽ പുരൂരവാ, ആർദ്രവാ എന്നിവരെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ന്യഗ്രോധ (വട) പാത്രം/ആശ്രയംകൊണ്ട് ചെയ്ത കർമ്മം പുഷ്ടിയും സന്തതിയും—കൂടാതെ ബുദ്ധി, പ്രജ്ഞ, ധൃതി, സ്മൃതി എന്നിവയും നൽകുന്നു.

Verse 21

रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मीर्यं पात्रमुच्यते । सौभाग्यमुत्तमं लोके मधूके समुदाहृतम्

കാശ്മീർയ്യ മരത്തിൽ നിന്നുള്ള പാത്രം ദുഷ്ടബാധ നാശകവും യശസ്സു നൽകുന്നതുമെന്നു പറയുന്നു; മധൂക പാത്രം ലോകത്തിൽ ഉത്തമ സൗഭാഗ്യം നൽകുന്നു എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 22

फाल्गुनपात्रे तु कुर्वाणः सर्वकामानवाप्नुयात् । परां द्युतिमथार्के तु प्राकाश्यं च विशेषतः

ഫാൽഗുണപാത്രത്തിൽ കർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വകാമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. അർക്കപാത്രത്തിൽ ചെയ്താൽ പരമ ദ്യുതിയും, പ്രത്യേകിച്ച് ദീപ്തമായ പ്രകാശവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 23

बिल्वे लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च । क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि

ബില്വപാത്രത്തിൽ ലക്ഷ്മി, തപസ്സിന്റെ ഫലം, മേധ, നിത്യായുസ്സ് എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു. കൃഷിയിടങ്ങളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലും—അവിടെയുള്ള എല്ലാ പാത്രങ്ങളിലും—ഇതേ ഫലം തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 24

वर्षत्यजस्रं पर्जन्ये वेणुपात्रेषु कुर्वतः । एतेषां लभ्यते पुण्यं सुवर्णै रजतैस्तथा

പർജന്യദേവൻ ഇടവിടാതെ മഴ പെയ്യുമ്പോൾ, വേണു (മുള) പാത്രങ്ങളിൽ കർമ്മം ചെയ്യുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം സ്വർണ്ണദാനവും വെള്ളിദാനവും നൽകുന്നതിന് തുല്യമാണ്.

Verse 25

पलाशफलन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकंकताः । औदुम्बरस्तथा बिल्वं चंदनं यज्ञियाश्च ये

പലാശം, ഫലവൃക്ഷകാഷ്ഠം, ന്യഗ്രോധം, പ്ലക്ഷം, അശ്വത്ഥം, വികങ്കതം, ഔദുംബരം, ബില്വം, ചന്ദനം, യജ്ഞയോഗ്യമായ മറ്റ് കാഷ്ഠങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം കർമ്മത്തിനായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 26

सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा । समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः

സരലം, ദേവദാരു, ശാല, ഖദിര—ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് സമിധ് (യജ്ഞകിണ്ടി) ഉപയോഗത്തിനായി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.

Verse 27

श्लेष्मातको नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा । निंबो बिभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः

ശ്ലേഷ്മാതക, നക്തമാല്യ, കപിത്ത, ശാൽമലി, നിംബ, വിഭീതക—ഇവ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ നിന്ദ്യങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

अनिष्टशब्दां संकीर्णा रूक्षां जन्तुमतीमपि । प्रतिगंधां तु तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत्

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ അശുഭശബ്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും തിരക്കാൽ കലങ്ങിയതും വരണ്ടുകഠിനമായതും ജീവജന്തുക്കൾ നിറഞ്ഞതും ദുർഗന്ധം കലർന്നതുമായ ഭൂമി ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 29

त्रैशंकवं त्यजेद्देशंसर्वद्वादशयोजनम् । उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम्

പന്ത്രണ്ടു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ‘ത്രൈശങ്കവ’ ദേശം എപ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കണം; അതിന്റെ വടക്കിൽ മഹാനദിയും തെക്കിൽ (ഉക്ത) അതിരുമുണ്ട്.

Verse 30

देशस्त्रैशं कवोनाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि । कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः

‘ത്രൈശങ്കവ’ ദേശം ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ വर्ज്യമാണ്. അതുപോലെ കാരസ്കാരർ, കലിംഗർ, സിന്ധുവിന്റെ വടക്കൻ പ്രദേശം; കൂടാതെ ആശ്രമധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച രാജ്യങ്ങൾ എല്ലാം പരിശ്രമത്തോടെ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 31

ब्राह्मणं तु कृतं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्रियं स्मृतम् । वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्

കൃതയുഗം ബ്രാഹ്മണസ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ത്രേതാ ക്ഷത്രിയസ്വരൂപമെന്ന് സ്മൃതം; ദ്വാപരം വൈശ്യസ്വഭാവമെന്ന് പറയുന്നു; കലിയുഗം ശൂദ്രസ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് സ്മരിക്കുന്നു—അത് ഓരോ യുഗത്തിലും പ്രബലമായ പ്രവണതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 32

कृते तु पितरः पूज्यास्त्रेतायां च सुरास्तथा । मुनयो द्वापरे नित्यं पाखंडाश्च कलौ युगे

കൃതയുഗത്തിൽ പിതൃകളെ ആരാധിക്കണം; ത്രേതായുഗത്തിൽ ദേവന്മാരെയും; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ നിത്യമായി മുനിമാരെയും; എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ പാഷണ്ഡവും കപടമാർഗങ്ങളും പ്രബലമാകും।

Verse 33

शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । कृष्णपक्षेऽपराह्ने तु रौहिणं न विलंघयेत्

വിവേകിയൻ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ മുൻപകൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ അപരാഹ്നത്തിൽ—രോഹിണി സംബന്ധമായ നിയമം ലംഘിക്കരുത്।

Verse 35

रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः

രത്നി-പ്രമാണം (ഒരു ബിട്ട) അനുസരിച്ച് പിതൃതീർത്ഥം സംസ്കരിച്ച് ഒരുക്കണം. കർമാധാരം (പ്രസ്തരാർത്ഥം) ഒരുക്കാൻ വേറിനടുത്ത് മുറിച്ച കുശാഗ്രാസം ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു; ശ്യാമാകം, നീവാരം, ദൂർവയും പ്രശംസിതമാണ്. കീർത്തിമാന്മാരിൽ ‘ബഹുകേശ’ പ്രജാപതി ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 36

तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः । तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः

അവന്റെ കേശങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ കാശാ പുല്ലായി മാറി. അതുകൊണ്ട് കാശാ എപ്പോഴും ശുദ്ധമെന്നു കരുതി ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता । उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्

ക്ഷേമവും സമൃദ്ധിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവിടെ പിണ്ഡനിർവപണം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ശ്രദ്ധയോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ചൂടുള്ള, പുതുതായി പാകം ചെയ്ത അന്നം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 39

अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः । हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च । आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते । द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्

ഫലം, പുഷ്പം, പാനകം (പാനം) എന്നിവ ഒഴികെ പണ്ഡിതൻ സ്നേഹവശാൽ ഉപ്പും വ്യഞ്ജനങ്ങളും കൈയിൽ വെച്ച് നൽകരുത്. ഇരുമ്പുപാത്രത്തിൽ അർപ്പിച്ച അന്നം രാക്ഷസർ ഭുജിക്കുന്നു. ദ്വിജരുടെ പാത്രങ്ങളിൽ അന്നം വെച്ച് ശേഷം മൗനമായി സംकल्पം ചെയ്യണം.

Verse 40

दर्व्यादिस्थेन नो तेषां संबन्धो दृश्यते यतः । यश्च शूकरवद्भुंक्ते यश्च पाणितले द्विजः । न तदश्नंति पितरो यः सवाचं समश्नुते

ദർവി മുതലായ ഉപകരണങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ഭക്ഷിക്കുന്നവർക്കു ക്രിയയോടുള്ള യഥാർത്ഥ ബന്ധം കാണപ്പെടുന്നില്ല. പന്നിയെപ്പോലെ തിന്നുന്നവൻ, കൈത്തളത്തിൽ തിന്നുന്ന ദ്വിജൻ, കൂടാതെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—അവരുടെ അന്നം പിതൃകൾ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 41

द्विहायनस्य वत्सस्य विशंत्यास्यं यथा सुखम् । तथा कुर्यात्प्रमाणेन पिण्डान्व्यासेन भाषितम्

രണ്ടുവയസ്സുള്ള കിടാവിന്റെ വായിൽ അന്നം സുഖമായി പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ യഥോചിതമായ അളവിൽ പിണ്ഡങ്ങൾ ഒരുക്കി വിന്യസിക്കണം—എന്ന് വ്യാസമുനി ഉപദേശിച്ചു.

Verse 42

न स्त्री प्रचालयेत्तानि ज्ञानहीनो न चाव्रतः । स्वयं पुत्रोऽथवा यस्य वाञ्छेदभ्युदयं परम्

സ്ത്രീ ആ (പിണ്ഡ/ശ്രാദ്ധ അർപ്പണം) കൈകാര്യം ചെയ്യരുത്; കർമജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവനും വ്രതാചാരമില്ലാത്തവനും ചെയ്യരുത്. പുത്രൻ തന്നെയോ—അല്ലെങ്കിൽ പരമക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനോ—വിധിപൂർവ്വം അത് നിർവഹിക്കണം.

Verse 43

भाजनेषु च तिष्ठत्सु स्वस्तिं कुर्वन्ति ये द्विजाः । तदन्नमसुरैर्भुक्तं निराशाः पितरो गताः

പാത്രങ്ങൾ ഇനിയും അതേപടി നില്ക്കുമ്പോഴേ ദ്വിജർ മുൻകൂട്ടി ‘സ്വസ്തി’ എന്ന് മംഗളവചനം ചൊല്ലിയാൽ, ആ അന്നം അസുരർ ഭുജിക്കും; പിതൃകൾ നിരാശരായി മടങ്ങിപ്പോകും.

Verse 44

अप्स्वेकं प्लावयेत्पिण्डमेकं पत्न्यै निवेदयेत् । एकं वै जुहुयादग्नावेषा तु त्रिविधा गतिः

ഒരു പിണ്ഡം ജലത്തിൽ ഒഴുക്കിവിടണം, ഒരു പിണ്ഡം ഭാര്യയ്ക്ക് നിവേദിക്കണം, മറ്റൊന്ന് അഗ്നിയിൽ ഹോമമായി അർപ്പിക്കണം—ഇതാണ് ത്രിവിധ ക്രമം.

Verse 45

छन्दोगं भोजयेच्छ्राद्धे वैश्वदेवे च बह्वृचम् । पुष्टिकर्मण्यथाध्वर्युं शान्तिकर्मण्यथर्वणम्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഛാന്ദോഗനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം, വൈശ്വദേവത്തിൽ ബഹ്വൃചനെ; പുഷ്ടികർമത്തിൽ അധ്വര്യുവിനെ, ശാന്തികർമത്തിൽ അഥർവണ പുരോഹിതനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം.

Verse 46

द्वौ देवेऽथर्वणौ विप्रौ प्राङ्मुखौ च निवेशयेत् । पित्र्ये ह्युदङ्मुखान्कुर्याद्बह्वृचाध्वर्युसामगान्

ദേവകർമ്മത്തിൽ കിഴക്കുമുഖമായി രണ്ട് അഥർവണ ബ്രാഹ്മണരെ ഇരുത്തണം; പിതൃകർമ്മത്തിൽ ബഹ്വൃച, അധ്വര്യു, സാമഗരെ വടക്കുമുഖമായി ഇരുത്തണം.

Verse 47

जात्यश्च सर्वा दातव्या मल्लिका श्वेतयूथिका । जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकम्

മല്ലികയും ശ്വേത യൂഥികയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള മുല്ലപ്പൂക്കളും അർപ്പിക്കണം; ജലത്തിൽ ജനിക്കുന്ന എല്ലാ പുഷ്പങ്ങളും, ചമ്പകപ്പൂവും കൂടി.

Verse 48

मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम् । श्राद्धकर्मणि शस्तानि सैंधवं त्रपुसं तथा

മധൂകം, രാമഠം, കർപ്പൂരം, മുളക്, ശർക്കര—ഇവ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ പ്രശസ്തം; അതുപോലെ സൈന്ധവ ലവണവും ത്രപുസും കൂടി.

Verse 49

ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्योग्निरतिथिश्च वै । तिला दर्भाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः

ബ്രാഹ്മണൻ, കമ്പളം, പശുക്കൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, അതിഥി; എള്ള്, ദർഭ, കാലം—ഇവ ഒമ്പതും ‘കുതപ’ങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 50

आपद्यनग्नौ तीर्थे च चंद्रसूर्यग्रहे तथा । नाचरेत्संग्रहे चैव तथैवास्तमुपागते

ആപത്തിൽ, അഗ്നിസംഭവത്തിൽ, തീർത്ഥത്തിൽ, ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണത്തിൽ, സംഭരണം/സഞ്ചയകാലത്ത്, കൂടാതെ സൂര്യാസ്തമയത്തിനു ശേഷം—വിധിച്ച ആചാരം/കർമ്മം ചെയ്യരുത്.

Verse 51

संशुद्धा स्याच्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला । दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति

രജസ്വലയായ സ്ത്രീ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം നാലാം ദിവസം ശുദ്ധയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ദൈവകർമ്മത്തിനും പിതൃകർമ്മത്തിനും അഞ്ചാം ദിവസം ശുദ്ധയാകുന്നു.

Verse 52

द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत यस्य भार्या रजस्वला

ദ്രവ്യാഭാവത്തിൽ, ദ്വിജാഭാവത്തിൽ, പ്രവാസത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പുത്രജന്മസമയത്ത്—ഭാര്യ രജസ്വലയായിരിക്കുന്നവൻ ‘ആമ-ശ്രാദ്ധം’ ആചരിക്കണം.

Verse 53

सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृंगिसरीसृपैः । आत्मनस्त्यागिनां चैव श्राद्धमेषां न कारयेत्

സർപ്പാഘാതത്തിൽ മരിച്ചവർക്കും, കടിക്കുന്നതോ കൊമ്പുള്ളതോ ആയ സരീസൃപങ്ങൾകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്കും, ആത്മത്യാഗം ചെയ്തവർക്കും—ഇവർക്കായി ശ്രാദ്ധം നടത്തിക്കരുത്.

Verse 54

चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युतादपि । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम्

ചണ്ഡാലനാൽ, ജലത്താൽ, സർപ്പത്താൽ, ബ്രാഹ്മണനാൽ, മിന്നലാൽ പോലും, ദംഷ്ട്രധാരികളായ ജീവികളാലും മൃഗങ്ങളാലും വരുന്ന മരണം—അത് പാപകർമ്മികളുടെ ഭാഗമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 55

सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् । द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत्

എല്ലാവരുടെയും സമ്മതം നേടി ജ്യേഷ്ഠൻ ചെയ്യുന്ന കാര്യം, എല്ലാവരും ചെയ്തതായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്—പ്രത്യേകിച്ച് ചെലവിന്റെ ദ്രവ്യം എല്ലാവർക്കും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ।

Verse 56

अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् । तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम्

അമാവാസ്യയിലെ പിതൃശ്രാദ്ധത്തിൽ ആരെങ്കിലും മഥനം നടത്തിച്ചാൽ, ആ തക്രം മദിരയ്‌ക്ക് തുല്യവും ഘൃതം ഗോമാംസത്തിന് തുല്യവും (അശുദ്ധം) എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 57

भुंजंति क्रमशः पूर्वे तथा पिंडाशिषो ऽपि च । निमंत्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह

ശ്രാദ്ധത്തിൽ മുൻഗണ്യർ/ജ്യേഷ്ഠർ ക്രമമായി ഭുജിക്കുന്നു; പിണ്ഡസംബന്ധമായ ആശീർവാദവും അതേ ക്രമത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ദ്വിജൻ സ്ത്രീയോടൊപ്പം ശയിക്കരുത്।

Verse 58

श्रादभुक्प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् । श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः

ശ്രാദ്ധഭോജനം കഴിച്ചവൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ദന്തധാവനം ചെയ്യണം; എന്നാൽ ശ്രാദ്ധകർത്താവായ ബുദ്ധിമാൻ (ആ അനുഷ്ഠാനനിയമത്തിൽ) ദന്തധാവനം ചെയ്യരുത്।

Verse 59

वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा

മാതാപിതാക്കളുടെ മരണത്തീയതിയിൽ ഓരോ വർഷവും ചെയ്യുന്ന ആാബ്ദിക ശ്രാദ്ധം മലമാസത്തിൽ ചെയ്യരുത്—വ്യാസവചനപ്രകാരം।

Verse 60

गर्भे वार्धुषिके प्रेते भृत्ये मासानुमासिके । आब्दिके च तथा श्राद्धे नाधिमासो विधीयते

ഗർഭപാതസംബന്ധമായ കർമ്മം, വാർദ്ധുഷിക ആചാരം, പ്രേതകർമ്മം, ഭൃത്യന്റെ ശ്രാദ്ധം, മാസാനുമാസിക ശ്രാദ്ധം, ആാബ്ദിക ശ്രാദ്ധം—ഇവയിൽ അധിമാസം കാലമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 61

विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः । आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते

വിവാഹാദി കർമ്മങ്ങൾക്ക് സൗരഗണനയും, യജ്ഞാദി കർമ്മങ്ങൾക്ക് സാവനഗണനയും സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. എന്നാൽ പിതൃകളുടെ ആാബ്ദിക കർമ്മത്തിന് ചാന്ദ്രമാസം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 62

यस्मिन्राशौ गते सूर्ये विपत्तिः स्याद्द्विजन्मनः । तद्राशावेव कर्तव्यं पितृकार्यं मृतेऽहनि

സൂര്യൻ ഏത് രാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ദ്വിജന്‍ ദുരിതം സംഭവിക്കുമോ, അതേ രാശിയിലേ—മരണത്തീയതിയിൽ—പിതൃകർമ്മം ചെയ്യണം।

Verse 63

वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा । मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्

വഷട്കാരം, ഹോമം, പർവ്വകർമ്മം, ആഗ്രായണം—ഇവ മലമാസത്തിലും ചെയ്യേണ്ടതാണ്; എന്നാൽ ഫലലാഭം ലക്ഷ്യമാക്കിയ കാമ്യ ഇഷ്ടികൾ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 64

अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः

അഗ്ന്യധ്യയനവും പവിത്രാഗ്നിയുടെ പരിചരണവും, പ്രതിഷ്ഠ, യജ്ഞം, ദാനം, വ്രതങ്ങൾ—അതുപോലെ വേദവ്രതങ്ങൾ, വൃഷോത്സർഗം, ചൂഡാകരണം, മേഖലാധാരണം—ഇവയെല്ലാം വിധിയും യുക്തകാലവും അനുസരിച്ച് നിർണയിക്കേണ്ട കർമ്മങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 65

मांगल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत् । नित्यनैमित्तिके कुर्यात्प्रयतः सन्मलिम्लुचे । तीर्थे स्नानं गज च्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च

മലമാസത്തിൽ മാംഗല്യകർമ്മങ്ങളും അഭിഷേകവും ഒഴിവാക്കണം. എന്നാൽ നിയന്ത്രണമുള്ളവനായി ആ ‘മലിമ്ലുച’ മാസത്തിലും നിത്യ-നൈമിത്തിക കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കണം. കൂടാതെ തീർത്ഥസ്നാനം, ഗജഛായാ-ദാനം, പ്രേതശ്രാദ്ധം എന്നിവയും പ്രശസ്തമാണ്.

Verse 66

रसा यत्र प्रशस्यन्ते भोक्तारो बंधुगोत्रिणः । राजवार्तादि संक्रंदो रक्षःश्राद्धस्य लक्षणम्

എവിടെ ഭോജനം ചെയ്യുന്ന ബന്ധു-ഗോത്രസ്ഥർ ഭക്ഷണത്തിന്റെ രുചികളെ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമോ, എവിടെ രാജവാർത്ത മുതലായ ഗോസിപ്പുകളുടെ കോലാഹലം ഉണ്ടാകുമോ—അതുതന്നെ ‘രക്ഷഃ-ശ്രാദ്ധ’ത്തിന്റെ ലക്ഷണം; അയോഗ്യാചരണത്താൽ ദൂഷിതമായ ശ്രാദ്ധം.

Verse 67

श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यस्तु भुंक्ते च विह्वलः । पतंति पितरस्तस्य लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

ശ്രാദ്ധം നടത്തി കഴിഞ്ഞ്, വിശപ്പിന്റെ മോഹത്തിൽ വിഹ്വലനായി മറ്റൊരാളുടെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷണം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ പിതൃങ്ങളെ പതനത്തിലാക്കുന്നു; കാരണം അവന്റെ പിണ്ഡ-ഉദകക്രിയകൾ ലുപ്തപ്രായമായി നിഷ്ഫലമാകുന്നു.

Verse 68

तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च । क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दद्याद्गत्वापरेऽहनि

തൈലമർദ്ദനം/ഉദ്വർത്തനം, സ്നാനം, ദന്തധാവനം—അതുപോലെ മുറിച്ച മുടിയും നഖങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം അടുത്ത ദിവസത്തിലേക്ക് കടന്നശേഷം മാത്രമേ യഥാവിധി നിക്ഷേപിക്കാവൂ.

Verse 69

निमन्त्रिता यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमाः । कथंचिदप्यतिक्रामेत्पापः शूकरतां व्रजेत्

ഹവ്യ (ദേവാർപ്പണം) അല്ലെങ്കിൽ കവ്യ (പിതൃശ്രാദ്ധം) സംബന്ധിച്ച് യഥാവിധി ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ എങ്ങനെയും ക്ഷണം ലംഘിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന പാപി ശൂകരയോണി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 70

दैवे च पितृ श्राद्धे चाप्याशौचं जायते यदा । आशौचान्तेऽथवा तत्र तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते

ദൈവകർമ്മത്തിലോ പിതൃശ്രാദ്ധത്തിലോ ആശൗചം ഉണ്ടായാൽ, ആശൗചം അവസാനിച്ച ശേഷം—അല്ലെങ്കിൽ അവിടെത്തന്നെ വിധിപ്രകാരം—ആ പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 71

अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्

ശ്രാദ്ധം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അവിടെ ആശീർവാദവചനങ്ങൾ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കണം—“നാഗന്മാരെപ്പോലെ ദീർഘം, നദികളെപ്പോലെ ദീർഘം, വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങളെപ്പോലെ ദീർഘമായ (ആയുസ്സ്) ഉണ്ടാകട്ടെ।” ഇത്തരമൊരു മംഗളപ്രമാണത്താൽ എനിക്ക് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 72

अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः

ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദേവന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു; എല്ലാം ജലത്തിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്। ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ നിക്ഷിപ്തമായ ആ ജലം ഞങ്ങൾക്ക് ശിവമയവും മംഗളപ്രദവും ആകട്ടെ।

Verse 73

लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे

ലക്ഷ്മീ പുഷ്പങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു, ലക്ഷ്മീ പദ്മത്തിൽ വസിക്കുന്നു। ലക്ഷ്മീ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ച് എനിക്ക് സൗമനസ്യം—ഹൃദയപ്രസന്നതയും ശാന്തിയും—നൽകട്ടെ।

Verse 74

अक्षतं चाऽस्तु मे पुण्यं शांतिः पुष्टिर्धृतिश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम

എന്റെ പുണ്യം അക്ഷയമായി നിലനില്ക്കട്ടെ; ശാന്തി, പുഷ്ടി, ധൃതി എനിക്കുണ്ടാകട്ടെ. ഈ ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശ്രേയസ്കരമായതെല്ലാം എപ്പോഴും എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 75

दक्षिणायां तु सर्वत्र बहुदेयं तथास्तु नः । एवमस्त्विति तैर्वाच्यं मूर्ध्ना ग्राह्यं च तेन तत्

ദക്ഷിണയുടെ കാര്യത്തിൽ എല്ലായിടത്തും ഉദാരമായി ധാരാളം ദാനം ചെയ്യണം—ഞങ്ങൾക്കും അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. ഋത്വിജർ ‘ഏവമസ്തു’ എന്നു പറയും; ദാതാവ് ശിരസ്സ് കുനിച്ച് ആ സമ്മതം ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 76

पिंडमग्नौ सदा देयाद्भोगार्थी सततं नरः । प्रजार्थं पत्न्यै वै दद्यान्मध्यमं मंत्रपूर्वकम्

ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുരുഷൻ എപ്പോഴും അഗ്നിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. സന്താനാർത്ഥം മധ്യ പിണ്ഡം മന്ത്രപൂർവം ഭാര്യയ്ക്ക് നൽകണം.

Verse 77

उत्तमां द्युतिमविच्छन्गोषु नित्यं प्रदापयेत् । आज्ञामिच्छेद्यशः कीर्तिमप्सु नित्यं प्रवेशयेत्

ഉത്തമ ദ്യുതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നിത്യവും ഗോവുകൾക്ക് അർപ്പണദാനം ചെയ്യണം. അധികാരം, യശസ്, കീർത്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നിത്യവും ജലത്തിൽ അർപ്പിച്ച് ഏല്പിക്കണം.

Verse 78

प्रार्थयन्दीर्घमायुश्च वायसेभ्यः प्रदापयेत् । कुमारलोकमन्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्

ദീർഘായുസ്സ് പ്രാർത്ഥിച്ച് കാക്കകൾക്ക് അർപ്പണദാനം ചെയ്യണം. കുമാരലോകപ്രാപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കോഴികൾക്ക് അർപ്പണദാനം ചെയ്യണം.

Verse 79

आकाशे प्रक्षिपेद्वापि स्थितो वा दक्षिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिक्तथा

ആകാശത്തിലേക്കും അർപ്പണം ക്ഷിപിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ദക്ഷിണമുഖമായി നിന്നുകൊണ്ടും നൽകാം. പിതൃകളുടെ വാസസ്ഥലം ആകാശമാണ്; ദക്ഷിണദിക്കുമത്രേ അവരുടെ ദിക്കായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 80

नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् । सर्वस्वेनापि कर्तव्यं क्षिप्रं वै राहुदर्शनात्

രാഹുദർശനം (ഗ്രഹണം) ഇല്ലാതെ രാത്രികാല ശ്രാദ്ധം ഒഴിവാക്കണം. എന്നാൽ രാഹു ദൃശ്യമാകുമ്പോൾ, സ്വന്തം മുഴുവൻ ശേഷിയോടെയും ഉടൻ ശ്രാദ്ധകർമ്മം ചെയ്യണം; ആ ദർശനം ത്വരിതമായ ധർമ്മാചരണം ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 81

उपरागे न कुर्याद्यः पंके गौरिव सीदति । कुर्वाणस्तु तरेत्पापं सा च नौरिव सागरे

ഗ്രഹണസമയത്ത് വിധികർമ്മം ചെയ്യാത്തവൻ ചെളിയിൽ പശുവുപോലെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു. എന്നാൽ ചെയ്യുന്നവൻ പാപം കടന്നുപോകുന്നു—സമുദ്രത്തിൽ നൗക പോലെ മറുകര എത്തിക്കുന്നതു പോലെ.

Verse 82

कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठाः स्युर्यवशालयः । महायवा व्रीहियवास्तथैव च मसूरिकाः

ശ്രാദ്ധാർപ്പണങ്ങൾക്ക് കൃഷ്ണമാഷം (ഉഴുന്ന്)യും എള്ളും ശ്രേഷ്ഠം; യവവും ധാന്യങ്ങളും കൂടെ. മഹായവം, വ്രീഹിയവം, മസൂരിയും പ്രസസ്തമായ ആഹാരദ്രവ്യങ്ങളാണ്.

Verse 83

कृष्णाः श्वेताश्च वा ग्राह्याः श्राद्धकर्मणि सर्वदा । बिल्वामलकमृद्वीकं पनसाम्रातदाडिमम्

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ കറുപ്പോ വെളുപ്പോ—ഇരു വർഗ്ഗ ദ്രവ്യങ്ങളും എപ്പോഴും സ്വീകര്യമാണ്. ബില്വം, ആമലകം, മുന്തിരി, ചക്ക, മാങ്ങ, മാതളം തുടങ്ങിയ ഫലങ്ങളും അംഗീകൃതമാണ്.

Verse 84

भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् । सकोरका बदर्यश्च तालकंदं तथा बिसम्

ഭവ്യം, പാരാപതം, ഖർജൂരവും കരമർദ്ദകവും; അതുപോലെ സകോരകാ, ബദരി (ഇലന്തപ്പഴം), താളകന്ദം, കൂടാതെ പദ്മനാൾ—ഇവയൊക്കെയും പൂജാവിധിയിൽ ഗ്രാഹ്യവും പ്രശസ്തവും ആകുന്നു.

Verse 85

तमालासनकंदं च मावेल्लं शतकंदली । कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्

തമാലാസനകന്ദം, മാവെല്ലം, ശതകന്ദലി; കൂടാതെ കാലേയം, കാളശാകം, മുദ്ഗാന്നം (പയർഅന്നം) 그리고 സുവർച്ചലാ—ഇവയും ആ കർമ്മത്തിൽ പ്രശസ്തവും ഗ്രാഹ്യവും ആകുന്നു.

Verse 86

मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्रांकुरस्तथा । कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च

മാംസം, ക്ഷീരം, ദധി, ശാകം, വ്യോഷം (ത്രികടു); കൂടാതെ വೇತ್ರാങ്കുരം (മുളക്കുരു), കട്ഫലം, വജ്രകം, ദ്രാക്ഷ, ലകുചം, മോചം (വാഴപ്പഴം)—ഇവയും നൈവേദ്യത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം യോജ്യം.

Verse 87

प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिंडुकं मधुसाह्वयम् । वैकंकतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्

പ്രിയാമലകം, ദുര്ഗ്രീവം, തിണ്ടുകം, ‘മധുസാഹ്വയം’ എന്ന ഫലം; കൂടാതെ വൈകങ്കതം, നാളികേരം, ശൃംഗാടക (സിംഗാട), പരൂഷകം—ഇവയും പൂജയിൽ അർപ്പണീയമായ ഫലങ്ങൾ.

Verse 88

पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् । आरामस्य तु सीमाऽन्तः संभवं सर्वमेव तु

പിപ്പലി, മരിചം; കൂടാതെ പടോളി, ബൃഹതീഫലവും ഗ്രാഹ്യം. സത്യത്തിൽ, ഉദ്യാനത്തിന്റെ അതിരിനുള്ളിൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന എല്ലാം പൂജാർത്ഥം യോജ്യം തന്നേ.

Verse 89

एवमादीनि चान्यानि पुष्पाणि श्राद्धकर्मणि । मसूराः शतपुष्प्याश्च कुसुमं श्रीनिकेतनम्

അതുപോലെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ മസൂരാ, ശതപുഷ്പീ, ‘ശ്രീ-നികേതന’ എന്ന കുസുമം മുതലായ മറ്റ് പുഷ്പങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്।

Verse 90

वर्या स्वातियवा नित्यं तथा वृषयवासकौ । वंशा करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ നിത്യമായി വർയാ, സ്വാതിയവാ, വൃഷയവാസക; അതുപോലെ വംശാ (മുളങ്കൂമ്പ്), കരീര, സുരസാ, മാർജിതാ, ഭൂതൃണ പുല്ലും ഉപയോഗിക്കാം।

Verse 91

वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । लशुनं गृंजनं चैव पलांडुं पिण्डमूलकम् । मोगरं चात्र वैदेहं दीर्घमूलकमेव च

ഇപ്പോൾ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ നിത്യമായി വർജിക്കേണ്ടവ പറയുന്നു—ലശുനം (വെളുത്തുള്ളി), ഗൃഞ്ജനം, പലാണ്ടു (ഉള്ളി), പിണ്ഡമൂലകം, മോഗരം; കൂടാതെ വൈദേഹവും ദീർഘമൂലകവും।

Verse 92

दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे । आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं पितृणां नोपतिष्ठते

ദിവസത്തിന്റെ എട്ടാം ഭാഗത്ത്, സൂര്യൻ മന്ദമായപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘ആസുര’ സ്വഭാവമുള്ളതാകുന്നു; അത് പിതൃകൾക്ക് എത്തുകയില്ല।

Verse 93

चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं कुरुते नरः । वृथा श्राद्धमवाप्नोति दाता च नरकं व्रजेत्

നാലാം പ്രഹരം വന്നപ്പോൾ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അത് വ്യർത്ഥ ശ്രാദ്ധമാകും; നിയമലംഘനത്താൽ ദാതാവിന് നരകഗതി പോലും സംഭവിക്കാം।

Verse 94

लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च । प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः

സൂര്യബന്ധത്തിൽ ‘ലേഖാ’ മുതൽ ആരംഭിച്ച് മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങളേ ഉള്ളൂ. അതിന് ശേഷം പ്രാതഃകാലത്തിനു പിന്നാലെയുള്ള സമയത്തെ പണ്ഡിതർ ‘ഭഗ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 95

संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः । ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते

സംഗവം മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങളടങ്ങിയതാണ്; മധ്യാഹ്നം എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന് ശേഷം വീണ്ടും മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങൾ ‘അപരാഹ്ണം’ എന്നു നിശ്ചയിക്കുന്നു.

Verse 96

पञ्चमोऽथ दिनांशो यः स सायाह्न इति स्मृतः

ദിവസത്തിന്റെ അഞ്ചാം ഭാഗം തന്നെയാണ് ‘സായാഹ്നം’ (സന്ധ്യാസമയം) എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

Verse 97

तथा च श्रुतिः । यदैवादित्योऽथ वसन्तो यदा संगविकोऽथ ग्रीष्मो यदा वा माध्यंदिनोऽथ वर्षा यदपराह्णोऽथ शरत् । घदेवास्तमेत्यथ हेमन्त इति

ശ്രുതിയും ഇങ്ങനെ പറയുന്നു—സൂര്യോദയം ആയാൽ വസന്തം; സംഗവസമയം ആയാൽ ഗ്രീഷ്മം; മധ്യാഹ്നം ആയാൽ വർഷാകാലം; അപരാഹ്ണം ആയാൽ ശരത്; ദേവന്മാർ അസ്തമയത്തിൽ വിശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ഹേമന്തം—എന്നാണ് പറയുന്നത്.

Verse 98

प्रारभ्य कुतपे श्राद्धे कुर्यादारोहणं बुधः । विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं न तु लंघयेत्

കുതപ മുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ആരംഭിച്ച് ജ്ഞാനി ‘ആരോഹണം’ (ക്രമാനുസൃത പുരോഗതി) നടത്തണം. വിധി അറിഞ്ഞ് വിധിയെ ആശ്രയിച്ച്, രോഹിണ മുഹൂർത്തം ലംഘിക്കരുത്.

Verse 99

अष्टमो यो मुहूर्तश्च कुतपः स निगद्यते । नवमो रौहिणः प्रोक्त इति श्राद्धविदो विदुः

എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം ‘കുതപ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഒൻപതാമത്തേത് ‘റൗഹിണ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധവിദർ അറിയുന്നു।

Verse 100

एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नं प्रातर्वै जातकर्मणि । पित्र्यार्थं निर्वपेत्पाकं वैश्वदेवार्थमेव च

ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം മധ്യാഹ്നത്തിൽ ചെയ്യണം; ജാതകർമാദി കർമങ്ങൾ പ്രഭാതത്തിൽ നടക്കുന്നു. പിതൃകൾക്കായും വൈശ്വദേവാർപ്പണത്തിനായും പാകന്നം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 101

वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं न पित्र्यं वैश्वदेविके । कृत्वा श्राद्धं महादेवि ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च

വൈശ്വദേവ കർമത്തിൽ പിതൃാർത്ഥ കർമം ചെയ്യരുത്; പിതൃശ്രാദ്ധത്തിൽ വൈശ്വദേവഭാഗം ചേർക്കുകയും അരുത്. ഹേ മഹാദേവീ, ശ്രാദ്ധം നടത്തി ബ്രാഹ്മണരെ ആദരത്തോടെ വിടയാക്കുക।

Verse 102

वैश्वदेवादिकं कर्म ततः कुर्याद्वरानने । बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः

അതിനുശേഷം, ഹേ വരാനനേ, വൈശ്വദേവാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്യണം—പ്രത്യേകിച്ച് ധാരാളം ആഹുതികളും ഇന്ധനവും കൊണ്ട് അഗ്നി നന്നായി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ।

Verse 103

विधूमे लेलिहाने च कुर्यात्कर्म प्रसिद्धये । अप्रबुद्धे सधूमे च जुहुयाद्यो हुताशने

അഗ്നി പുകരഹിതമായി ജ്വാലകൾ മേലോട്ടു ലേലിഹാനമായി ഉയരുമ്പോൾ, സിദ്ധിക്കായി കർമം ചെയ്യണം. എന്നാൽ മന്ദവും പുകയുള്ളതുമായ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി ചെയ്യുന്നവൻ വിധിവിരുദ്ധനാകുന്നു।

Verse 104

यजमानो भवेदन्धः कुपुत्र इति निश्चितम् । दुर्गन्धश्चैव कृष्णश्च नीलश्चैव विशेषतः

നിശ്ചയമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—അഗ്നി ദുർഗന്ധമുള്ളതും കറുത്തതും പ്രത്യേകിച്ച് നീലഛായയുള്ളതുമായാൽ യജമാനന് അന്ധത വരും; കുപുത്രനും ജനിക്കും।

Verse 105

भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् । अर्चिष्मान्पिंगलशिखः सर्पिःकांचनसप्रभः

അഗ്നി എവിടെ ഭൂമിയിലേക്കു മുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നുവോ, അവിടെ പരാജയവും നഷ്ടവും എന്നു അറിയണം. എന്നാൽ ശുഭാഗ്നി ദീപ്തിമാൻ, പിംഗളശിഖയുള്ളത്, നെയ്യും സ്വർണ്ണവും പോലെ പ്രകാശമുള്ളത്।

Verse 106

स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये । अंजनाभ्यंजनं गंधान्मन्त्रप्रणयनं तथा

സ്നിഗ്ധവും ദീപ്തവുമായും വലത്തോട്ടു ചുറ്റുന്ന അഗ്നി കാര്യസിദ്ധി നൽകുന്നു. അതുപോലെ അഞ്ജനം, അഭ്യഞ്ജനം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മന്ത്രങ്ങളുടെ യഥാവിധി പ്രയോഗം/ജപവും (ഹിതകരം).

Verse 107

काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् । अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि

കാശപ്പുല്ലാൽ വീണ്ടും കര്‍മ്മം സിദ്ധമാകുന്നു; അശ്വമേധയാഗഫലവും ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടജാതി പുഷ്പങ്ങളും അഞ്ജനവും നിത്യമായി ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 108

कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च तैलं यत्नात्सुरक्षितम् । चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्

കറുത്ത എള്ളിൽ നിന്നെടുത്ത എണ്ണയെ പരിശ്രമത്തോടെ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ശുഭം. അതുപോലെ ചന്ദനവും അഗരുവും—ഇരണ്ടും—കൂടാതെ തമാലം, ഉശീര (വെറ്റിവേർ), പദ്മകവും പ്രശസ്തം।

Verse 109

धूपश्च गौग्गुलः श्रेष्ठस्तौरुष्को धूप एव च । शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च

ധൂപങ്ങളിൽ ഗുഗ്ഗുലു ശ്രേഷ്ഠം; തൗരുഷ്കവും ഉത്തമ ധൂപമായി പ്രസിദ്ധം. പുഷ്പങ്ങളിൽ ശ്വേതപുഷ്പങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠം; അതുപോലെ പദ്മവും ഉത്പലവും।

Verse 110

गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः । निशिगंधा जपा भिण्डिरूपकः सकुरंटकः

തീവ്രസുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളും അതേ തരത്തിലുള്ള മറ്റു എല്ലാം—നിശിഗന്ധ, ജപാ, ഭിണ്ഡിരൂപക, കുറണ്ടക മുതലായവ—ഇവിടെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ വർജ്യമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 111

पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ നിത്യവും പുഷ്പങ്ങൾ വർജ്യമാണ്. പിതൃകൾക്കായി സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് എന്നീ പാത്രങ്ങൾ യോജ്യമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 112

रजतस्य तथा किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकम् । कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च

വെള്ളിയുടെ അല്പദർശനവും പുണ്യദായകം. കൃഷ്ണാജിനത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം, അതിന്റെ ദർശനം, അതിനെ ദാനം ചെയ്യുന്നതും പുണ്യപ്രദം।

Verse 113

रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत् । अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्

ഇത് രക്ഷസ്സാദി ഉപദ്രവങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് ആത്മീയ തേജസ് വർധിപ്പിക്കുന്നു; പശുക്കളെയും പുത്രന്മാരെയും സംരക്ഷിച്ച് ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇനി ഞാൻ ബ്രഹ്മനിർമിതമായ അമൃതസമമായ മന്ത്രം പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 114

देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः

ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും മഹായോഗികൾക്കും നമസ്കാരം. സ്വാഹയ്ക്കും സ്വധയ്ക്കും നിത്യവും പുനഃപുനഃ നമോ നമഃ.

Verse 115

आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् । अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम्

ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും സമാപനത്തിലും ഈ മന്ത്രം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിച്ചാൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു—എന്ന് വിപ്രന്മാർ അംഗീകരിച്ച് പൂജിക്കുന്നു.

Verse 116

पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः । पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च

അല്ലെങ്കിൽ പിണ്ഡനിവേദന സമയത്തും സമാഹിതചിത്തത്തോടെ ഇത് ജപിക്കണം. പിതൃകൾ വേഗം വരും; രാക്ഷസർ ഓടിപ്പോകും.

Verse 117

सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम्

സകല ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും മംഗലവും സിദ്ധിയും നൽകുന്ന ‘സപ്താർചിഷ്’ മന്ത്രം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 118

अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् । नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम्

അമൂർത്തരും മൂർത്തരുമായ, ദീപ്തതേജസ്സുള്ള, ധ്യാനനിഷ്ഠരും ദിവ്യദൃഷ്ടിസമ്പന്നരുമായ പിതൃകൾക്ക് ഞാൻ സദാ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 119

इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयस्तया । तान्नमस्यामि सर्वान्वै पितॄंश्चैवौषधीस्तथा

ഇന്ദ്രാദികളോടു ബന്ധപ്പെട്ട നേതാക്കളെയും, ദക്ഷ–മരീചി പരമ്പരയെയും ഞാൻ എല്ലാവരെയും നമസ്കരിക്കുന്നു; പിതൃഗണങ്ങളെയും, അതുപോലെ ഔഷധിവനസ്പതികളെയും പ്രണാമിക്കുന്നു।

Verse 120

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि । द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

കൈകൂപ്പി ഞാൻ എപ്പോഴും നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളെയും, വായുവിനെയും അഗ്നിയെയും, പിതൃഗണങ്ങളെയും, കൂടാതെ ദ്യാവാ–പൃഥിവി (ആകാശം–ഭൂമി)യെയും നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 121

नमः पितृभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु । स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे

സപ്ത പിതൃവർഗങ്ങൾക്കു നമഃ; സപ്ത ലോകങ്ങളിൽ നമസ്കാരം. യോഗചക്ഷുസ്സുള്ള സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിനെ ഞങ്ങൾ പ്രണാമിക്കുന്നു।

Verse 122

एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम्

നിങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്ത ഈ തത്ത്വോപദേശം സപ്തർഷി-ബ്രഹ്മർഷി ഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതാണ്. ഇത് പരമ പവിത്രം, ശ്രീമയവും, ദുഷ്ടരാക്ഷസബാധകളെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്।

Verse 123

अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः । भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः

ഈ വിധിപ്രകാരം യുക്തനായ മനുഷ്യൻ ഇത് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം—പരമഭക്തിയോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ, ഇന്ദ്രിയജയത്തോടെ യുക്തനായി.

Verse 124

सप्तार्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः । स तु सप्तसमुद्रायाः पृथिव्या एकराड्भवेत्

ഏകാഗ്രചിത്തനായി നിത്യവും ‘സപ്താർചിഷ്’ മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂമിയുടെ ഏകചക്രാധിപതിയാകും।

Verse 125

श्राद्धकल्पं पठेद्यो वै स भवेत्पंक्तिपावनः । अष्टादशानां विद्यानां स च वै पारगः स्मृतः

‘ശ്രാദ്ധകൽപം’ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഭോജനപങ്ക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനാകും; കൂടാതെ അഷ്ടാദശ വിദ്യകളിൽ പാരംഗതനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 126

पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च । प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

മനുഷ്യരുടെ പിതാമഹന്മാർ (പിതൃഗണം) പ്രസന്നരായി നിത്യവും പൂജാ-മാനം, പുഷ്ടി, സ്മൃതി, മേധ, രാജ്യം, ആരോഗ്യവും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 127

एवं प्रभासक्षेत्रे स सरस्वत्यब्धिसंगमे । कुर्याच्छ्राद्धं विधानेन प्रभासे चैव भामिनि

ഇങ്ങനെ, ഹേ സുന്ദരി, പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ—സരസ്വതി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ—വിധിപ്രകാരം പ്രഭാസത്തിൽ തന്നേ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം।

Verse 206

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसंगमे श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രി സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ ഭാഗത്തിൽ, സരസ്വതി-സമുദ്ര സംഗമസ്ഥ ‘ശ്രാദ്ധകൽപ’ത്തിലെ ‘ശ്രാദ്ധവിധിവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി ആറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।