Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः । हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च । आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते । द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्

anyatra phalapuṣpebhyaḥ pānakebhyaśca paṇḍitaḥ | haste dattvā tu vai snehāllavaṇaṃ vyañjanāni ca | āyasena ca pātreṇa tadvai rakṣāṃsi bhuñjate | dvijapātreṣu dattvānnaṃ tūṣṇīṃ saṃkalpamācaret

ഫലം, പുഷ്പം, പാനകം (പാനം) എന്നിവ ഒഴികെ പണ്ഡിതൻ സ്നേഹവശാൽ ഉപ്പും വ്യഞ്ജനങ്ങളും കൈയിൽ വെച്ച് നൽകരുത്. ഇരുമ്പുപാത്രത്തിൽ അർപ്പിച്ച അന്നം രാക്ഷസർ ഭുജിക്കുന്നു. ദ്വിജരുടെ പാത്രങ്ങളിൽ അന്നം വെച്ച് ശേഷം മൗനമായി സംकल्पം ചെയ്യണം.

अन्यत्रelsewhere/except
अन्यत्र:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formदेश/प्रकरण-अव्ययम् (adverb: elsewhere/except)
फलपुष्पेभ्यःfrom fruits and flowers
फलपुष्पेभ्यः:
Apadana (Exclusion/source/अपादान)
TypeNoun
Rootफल + पुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), बहुवचनम्; द्वन्द्वसमासः (फलानि च पुष्पाणि च)
पानकेभ्यःfrom drinks/sweet beverages
पानकेभ्यः:
Apadana (Exclusion/source/अपादान)
TypeNoun
Rootपानक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, बहुवचनम्
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
पण्डितःa learned man
पण्डितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपण्डित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
हस्तेin the hand
हस्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√दा (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (Gerund/absolutive)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्ययम् (particle: but/indeed)
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
स्नेहात्out of affection
स्नेहात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्
लवणम्salt
लवणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
व्यञ्जनानिside-dishes/condiments
व्यञ्जनानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
आयसेनwith an iron (one)
आयसेन:
Karana (Means/करण)
TypeAdjective
Rootआयस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; पात्रेण इति विशेषणम् (made of iron)
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
पात्रेणwith a vessel
पात्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that (offering)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययम्
रक्षांसिdemons/evil spirits
रक्षांसि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
भुञ्जतेeat/enjoy
भुञ्जते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्
द्विजपात्रेषुin Brahmins' vessels
द्विजपात्रेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्विज + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजस्य पात्रम्)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√दा (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (Gerund)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formरीति-अव्ययम् (adverb: silently)
संकल्पम्the intention/resolve (ritual sankalpa)
संकल्पम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
आचरेत्should perform
आचरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A śrāddha setting at Prabhāsa: a seated brāhmaṇa with leaf/metal (non-iron) vessel; the yajamāna places rice carefully into the vessel, keeps silence for saṃkalpa; condiments kept aside, not placed into the hand; a subtle shadowy rākṣasa motif near an iron pot to indicate the warning.

R
Rākṣasas
D
Dvijas
S
Saṃkalpa

FAQs

Ritual intention must be protected by correct procedure; careless affection or improper vessels can divert the offering from its sacred aim.

The verse is part of Prabhāsa Kṣetra Māhātmya’s Śrāddha guidance, presenting Prabhāsa as a place where rites should be done with exactness.

Do not hand-give salt/side-dishes (except fruits/flowers/drinks), avoid iron vessels, place food in dvija vessels, and perform saṃkalpa silently.