Adhyaya 12

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! തുടർന്ന് ‘ഗോപ്രചാര’ എന്ന പരമ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഗോദാനഫലം ലഭിക്കും.

Verse 2

यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः

നഭസ്യ മാസത്തിൽ ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ജഗന്നാഥൻ സ്നാനം ചെയ്ത സ്ഥലം അതാണ്. ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! അവിടെ ദ്വാദശിയിൽ കടദാനം (കടിവസ്ത്രദാനം) നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! ആ സ്ഥലം എങ്ങനെ ‘ഗോപ്രചാരക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി? ജനാർദ്ദനൻ സ്നാനം ചെയ്ത ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ തത്ത്വം സത്യമായി ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 4

प्रह्लाद उवाच । हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा । उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അപരിമിതതേജസ്സുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഭോജരാജൻ കംസനെ വധിക്കുകയും, മഹാത്മാവ് മധുപുരി (മഥുര)യിൽ ഉഗ്രസേനനെ രാജപദത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്ത ശേഷം…

Verse 5

उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः । सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च

ഗോകുലപ്രിയനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ സ്നേഹിതരായ ഗോപന്മാരുടെയും ഗോപികമാരുടെയും ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുവാൻ ഉദ്ധവനെ ഗോകുലത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 6

नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् । स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः

ഗോവിന്ദനെ നമസ്കരിച്ച് അദ്ദേഹം നന്ദന്റെ ഗോകുലത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് യോജിച്ച വേഷത്തിൽ, വസ്ത്ര-അലങ്കാര-ഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു।

Verse 7

तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् । उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः

ദിവസാന്ത്യത്തിൽ ഗോവിന്ദന്റെ പ്രിയ അനുചരനായ ഉദ്ധവനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവർ വസ്ത്ര-അലങ്കാര-ഭൂഷണങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു।

Verse 8

तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला । आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः

അദ്ദേഹം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, പുത്രവാത്സല്യനിറഞ്ഞ യശോദ ആനന്ദാശ്രുനിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഹരിയുടെ കുശലമംഗലം ചോദിച്ചു।

Verse 9

कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ । कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान्

യദുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ നമ്മുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ രാമനും കൃഷ്ണനും സുഖക്ഷേമത്തോടെ ഉണ്ടോ? ഗോവിന്ദൻ തന്റെ ബാല്യസഖാക്കളായ ഗോപബാലകരെ സ്മരിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 10

कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः । तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्

മധുരേശ്വരനായ ഗോവിന്ദൻ വീണ്ടും ഒരിക്കലെങ്കിലും ഗോകുലത്തിലേക്ക് വരുമോ? നമ്മുടെ ആ പുത്രൻ ദുഃഖദുരിതങ്ങളുടെ ഈ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഗോകുലത്തെ കരകയറ്റുമോ?

Verse 11

इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च । दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ യശോദയും നന്ദനും, പുത്രസ്നേഹത്തിന്റെ വശത്തായി ദീനരായി ദീർഘനേരം കരഞ്ഞു വിലപിച്ചു.

Verse 12

उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ । मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्

അപ്പോൾ ഉദ്ധവൻ അവരെ പ്രാണസംശയാവസ്ഥയിൽ എത്തിയതായി കണ്ടു, സ്നേഹപൂർണ്ണമായ കൃഷ്ണന്റെ മധുര സന്ദേശങ്ങളാൽ അവരെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 13

नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः । अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः

അവൻ തന്റെ അഗ്രജനോടുകൂടെ നിങ്ങളിരുവരെയും നമസ്കരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ആരോഗ്യകുശലം ചോദിച്ച്, നിങ്ങളിരുവരും ക്ഷേമത്തോടെ സുരക്ഷിതമായി ഇരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നു.

Verse 14

क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः । अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम्

ശക്തനായ ദാശാർഹ പ്രഭു രാമനോടുകൂടെ शीഘ്രം വരും. ഇവിടെ വന്ന് ജഗന്നാഥൻ നിശ്ചയമായി നിങ്ങളുടെ ഹിതം സാധിപ്പിക്കും.

Verse 15

इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा । सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः

ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണസന്ദേശങ്ങളാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഉദ്ധവൻ, നന്ദാദികളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, ശയ്യയിൽ സുഖമായി നിദ്രിച്ചു.

Verse 16

गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः । कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया

അപ്പോൾ ഗോപികൾ നന്ദന്റെ വാതിലിൽ രഥം കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു. ‘ആരിവൻ, ആരിവൻ?’ എന്നു പറഞ്ഞു കൃഷ്ണൻ വന്നിരിക്കുമോ എന്ന സംശയം തോന്നി.

Verse 17

गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा । समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा

ഗോപാലരാജൻ നന്ദന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ രഥത്തിൽ ഒരു മഹാബാഹു എത്തി; അവൻ കൃഷ്ണസദൃശമായ വേഷം ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 18

परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः । विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः

പിന്നീട് വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും തമ്മിൽ കൂടി, ദുഃഖത്തിൽ ക്ഷീണിതരായി, ഏകാന്തത്തിൽ ആ കൃഷ്ണദൂതനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 19

श्रीगोप्य ऊचुः । कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै । दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि

ശ്രീ ഗോപികൾ പറഞ്ഞു—നീ ഇവിടെ എന്തിന് വന്നിരിക്കുന്നു? ഇന്ന് ഇവിടെ നിനക്കുള്ള കാര്യം എന്ത്? കള്ളന്റെ വേഷം ധരിച്ചു ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാനോ നീ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?

Verse 20

पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम् । पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः

ആ കൃഷ്ണൻ മുമ്പേ തന്നെ നമ്മുടെ ഹൃദയാദി എല്ലാം ഹതം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. തന്റെ അധരവിഷം സ്ത്രീസമൂഹത്തിന് കുടിപ്പിച്ച് അവൻ ഓടിപ്പോയി.

Verse 21

इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ഗോപികൾ ദുഃഖത്തിൽ വിഹ്വലരായി മൂർച്ചിച്ചു. കൃഷ്ണദാസനായ അവനെ നോക്കിനോക്കിയിരിക്കെ അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു.

Verse 22

उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् । आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः

കൃഷ്ണസ്നേഹത്താൽ ഹൃതാശയരായ ആ ജനങ്ങളെ കണ്ട ഉദ്ധവൻ, അപ്പോൾ ശ്രോത്രസുഖാവഹമായ വാക്കുകളാൽ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 23

उद्धव उवाच । भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः । न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम्

ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാനായ ദാശാർഹനും കന്ദർപ്പശരപീഡിതനായി, ആ കാര്യം ദിനരാത്രം ചിന്തിച്ച്, ഭക്ഷിക്കയും ഉറങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നില്ല.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता । उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലലിതാ കോപത്തിൽ മൂർഛിതയായി; കണ്ണുകൾ ചുവന്നുവന്നു; കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അപ്പോൾ ഉദ്ധവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 25

ललितोवाच । असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः । त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः

ലലിത പറഞ്ഞു—അവൻ അസത്യൻ, മര്യാദ ലംഘിച്ചവൻ; ക്രൂരൻ, ക്രൂരജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയൻ. ആ അസംയതാത്മാവിന്റെ കഥ ഞങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ പറയരുത്।

Verse 26

धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः । हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः

പാപാചാരിക്ക് ധിക്കാരം, ആ കഠിനഹൃദയന് ധിക്കാരം! സ്ത്രീജനസംഗം ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹിതനായ ഹരി ദ്വാരവതിയിലേക്കു പോയി।

Verse 27

श्यामलोवाच । किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम्

ശ്യാമല പറഞ്ഞു—ആ ദുർഭാഗ്യൻ, അല്പപുണ്യൻ, ദുഷ്ബുദ്ധിയുള്ളവൻ്റെ കഥ പറഞ്ഞാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഹേ സദ്വൃതകളേ, അവന്റെ കഥ പറയരുത്; മറ്റൊരു വിഷയം പറയുക।

Verse 28

धन्योवाच । केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च । यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च

ധന്യാ പറഞ്ഞു—ആ ദുഷ്ടന്റെ ദൂതനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നത് ആരാണ്? ഈ പാപി വന്ന വഴിയിലൂടെയേ പോകട്ടെ; പിന്നെ ഒരിക്കലും മടങ്ങിവരരുത്।

Verse 29

विशाखोवाच । न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च । हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः

വിശാഖ പറഞ്ഞു—യാരിൽ ശീലവും ഇല്ല, കുലമര്യാദയും ഇല്ല, പാപകൃത്യഭയവും ഇല്ല; അവന്റെ സ്ത്രീഹനനത്താൽ, ഹേ സാധ്വികളേ, അവന്റെ ജന്മവും കർമ്മവും വെളിവാകുന്നു. അത്തരം ഹീനൻ, സ്വാർത്ഥസാധകനോടുള്ള സംഗം നിഷ്ഫലം.

Verse 30

राधोवाच । भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते

രാധ പറഞ്ഞു—ജീവഹത്യയിലും പാപഭയം ഇല്ലാത്തവനോട്, ഹേ സാധ്വികളേ, സ്ത്രീഹനനം ചെയ്യുമെന്നതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.

Verse 31

शैब्योवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः । संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत्

ശൈബ്യ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, സത്യം പറയുക; യദുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്ത് ചെയ്യുന്നു? നഗരസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് എങ്ങനെ ഓർക്കും?

Verse 32

पद्मोवाच । कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः

പദ്മ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉദ്ധവ മഹാഭാഗ, നഗരജനവല്ലഭൻ, പദ്മപത്രസമമായ കണ്ണുകളുള്ള ദാശാർഹൻ എപ്പോൾ ഇവിടെ വരും?

Verse 33

भद्रोवाच । हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात्

ഭദ്ര പറഞ്ഞു—ഹാ കൃഷ്ണാ! ഹാ ഗോപവരാ! ഹാ ഗോപീജനവല്ലഭാ! ഹേ മഹാബാഹോ, ഗോപികളെ ഈ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കണമേ.

Verse 34

प्रह्लाद उवाच । इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः । रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ നാനാവിധ വാക്കുകളാൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വ്രജസ്ത്രീകൾ, ആ ദിവ്യസ്ത്രീകൾ, മധുരസ്വരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 35

तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः । विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत्

അവരുടെ ആ കരച്ചിൽ കേട്ട്, ഭക്തിയും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ അവൻ പരമ വിസ്മയത്തിലാഴ്ന്നു—“സാധു! സാധു!” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 36

उद्धव उवाच । यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः । स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः

ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ആരുടെയോ സ്വഭാവത്തെ ബ്രഹ്മാവും ഹരനും (ശിവനും) ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും പൂർണ്ണമായി പിന്തുടരാൻ കഴിയില്ല; എങ്കിലും വ്രജസ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ധന്യർ, കാരണം അവർ സ്വാഭാവികമായി അവനോടൊപ്പം തന്നെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 37

सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् । यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी

ആരിൽ ഭഗവാനോടുള്ള അവ്യഭിചാരിണി (അചഞ്ചല) ഭക്തി ഉദിക്കുന്നു, അവരുടെ ജന്മം, ജീവിതം, യൗവനം, ധനം—എല്ലാം തന്നെ സാർത്ഥകമാകുന്നു.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु । बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകളും അനവധി വിലാപവും കേട്ട്, സ്നേഹത്തിൽ വിഹ്വലനായ ഉദ്ധവൻ അവരോട് വെറും—“ബാഢം” (അതെ, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ) എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു.

Verse 40

उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः । अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः

അപ്പോൾ വ്രജത്തിലെ എല്ലാ ഗോപികമാരും ഉദ്ധവനോടൊപ്പം ആനന്ദപരവശരായി, ശ്രീകൃഷ്ണദർശനലാലസയോടെ അവനെ അനുഗമിച്ചു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 41

गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च । जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः

പ്രിയഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ടും അവന്റെ ബാലലീലകളുടെ കഥകളും ചൊല്ലിക്കൊണ്ടും, വ്രജാംഗനമാർ ഉദ്ധവനോടൊപ്പം പതുക്കെ ഒരുമിച്ച് നടന്നു।

Verse 42

यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः । अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम्

പിന്നീട് യദുപുരിയിലെ ഉദ്യാന-വനനിരകൾ കണ്ട അവർ പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് നാം ദേവനെ, നന്ദനന്ദനനായ കൃഷ്ണനെയേ ദർശിക്കൂ।”

Verse 43

द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः

എന്നാൽ ദ്വാരവതിയിലേക്കുള്ള ഗമനവും ലക്ഷ്മീപതിയുടെ ധ്യാനവും മൂലം, അവർ അപ്പോൾ സർവ്വകല്മഷങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരായി; അവരുടെ എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു।

Verse 44

संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च । प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः

പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും മയസരസ്സിന്റെ തീരത്തെത്തി. നമസ്കരിച്ചു ഉദ്ധവൻ കൃഷ്ണനെയേ ദേവനായി കരുതുന്ന ഗോപികമാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 45

स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः । कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम्

അമ്മമാരേ, ഇവിടെ തന്നേ നിലകൊള്ളുവിൻ; ഇവിടെ തന്നേ മഹാബാഹുവും കമലപത്രാക്ഷനുമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വരും. അവൻ നിശ്ചയം നിങ്ങളുടെ ഹിതം വരുത്തും.

Verse 46

गोप्य ऊचुः । कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् । संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः

ഗോപികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉദ്ധവാ, ഇവിടെ ഹംസങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ഈ സരോവർ ആരുടേതാണ്? ഇത് വിചിത്ര പങ്കജങ്ങൾ, കല്ഹാരങ്ങൾ, കുമുദങ്ങൾ, ഉത്പലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 47

उद्धव उवाच । मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः । कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम्

ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—മയ എന്നൊരു മഹാദൈത്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; മായാവിയായി ലോകപ്രശസ്തൻ. അവൻ തന്നെയാണ് ഈ ശുഭ്ര സരോവർ നിർമ്മിച്ചത്; അതു അവന്റെ പേരാൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 48

श्रीगोप्य ऊचुः । शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम् । नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम्

ശ്രീഗോപികൾ പറഞ്ഞു—വേഗത്തിൽ ഗോവിന്ദനെ കൊണ്ടുവരിക; ദയചെയ്ത് അച്യുതന്റെ ദർശനം കാണിക്കൂ. അവൻ കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവനും ത്രിതാപനാശകനുമാണ്.

Verse 49

तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः । दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः

ആ ഗോപികമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ വേഗഗാമികളായ ദൂതന്മാരിലൂടെ ശ്രീകൃഷ്ണനെ വരുത്തി.

Verse 50

आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् । भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम्

വേഗവാഹനത്തിൽ അടുത്തുവരുന്ന ദേവകീനന്ദനനെ കണ്ടു, ദിവ്യസുന്ദരദേഹത്തിൽ ദീപ്തനായി വനമാലയാൽ അലങ്കൃതനായ അവനെ അവർ മഹിമയോടെ ദർശിച്ചു।

Verse 51

ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम्

അവർ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു—ജ്വലിക്കുന്ന കിരീടമുകുടത്തിൽ ശോഭിച്ച്, മകരാകൃതിയിലുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ മിന്നി; വക്ഷസ്ഥലത്ത് ശ്രീവത്സചിഹ്നം, മഹാബാഹു, പീത കൗശേയ വസ്ത്രധാരി।

Verse 52

आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः । संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः

അവന്റെ ശിരസ്സിന് മുകളിൽ രാജച്ഛത്രങ്ങൾ പിടിച്ചുനിന്നു; വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠർ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു; ഗീത-വാദ്യങ്ങളുടെ നാദത്തിനിടയിൽ മുഖ്യ ബന്ദികൾ സ്തുതിച്ചു।

Verse 53

पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् । पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम्

നഗരവും ഗ്രാമവും ഉള്ള വൈഷ്ണവജനങ്ങൾ അവനെ എല്ലാടവും ചുറ്റിനിന്നു; അവൻ ഹംസയുഗളങ്ങളും സാരസങ്ങളും അലങ്കരിച്ച സരോവരം നോക്കി നിന്നു।

Verse 54

तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः

അച്യുതൻ അടുത്തുവരുന്നതിനെ—ലോകപ്രിയനും മനോഹരനും—കണ്ട്, വ്രജാംഗനകൾ ഏറെക്കാലത്തിന് ശേഷം പ്രിയനെ ദർശിച്ച് മൂർച്ചിച്ചു വീണു।

Verse 55

चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः । हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर

ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്തു അവർ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു— “ഹാ നാഥാ! ഹാ കാന്താ! ഹാ കൃഷ്ണാ! ഹാ വ്രജേശാ! മനോഹരാ!”

Verse 56

संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः । तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः

ശൈശവത്തിൽ നിന്നെ വളർത്തിയവർ, കിടാക്കളെ മേയ്ക്കുന്ന ബാലകരോടൊപ്പം നീ കളിച്ചവർ— അവരെയും നീ ഉപേക്ഷിച്ചോ? നീ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ദുഷ്ടനും നിർദയനും ആകുന്നു?

Verse 57

न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च । पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम्

നിനക്കു ധർമ്മമില്ല, സ്നേഹമില്ല, സത്യമില്ല, സൗഹൃദവും ഇല്ല. പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും ഉപേക്ഷിച്ചവനേ, നീ എങ്ങനെ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും?

Verse 58

स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः । त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया

ഹേ സ്വാമീ, ഭക്തരെ ഉപേക്ഷിക്കൽ സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിന്ദ്യമാണ്. ഹേ വീരാ, വനത്തിൽ ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോയപ്പോൾ നീ ധർമ്മത്തെ ഒട്ടും കാത്തില്ല.

Verse 59

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन । अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः । सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നന്ദനന്ദനാ! ആ ഗോപിമാരുടെ വിലാപം കേട്ട്, അവർ എല്ലാവരും നിന്നെയേ ഏകശരണമായി ആശ്രയിക്കുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഭാവജ്ഞനായ സർവ്വശക്തൻ ഭഗവാൻ വ്രജേശൻ വ്രജാംഗനമാരെ മൃദുവചനങ്ങളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 60

अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत्

അപ്പോൾ പ്രഭു ആ ഗോപിമാരെ അധ്യാത്മശിക്ഷയാൽ, അഥവാ ആത്മതത്ത്വോപദേശത്തിലൂടെ, സമ്യകമായി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 61

श्रीभगवानुवाच । भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിങ്ങളോടുള്ള എന്റെ വിരഹം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല. ഞാൻ സകല ജീവികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സദാ, ഭേദമില്ലാതെ, വസിക്കുന്നു।

Verse 62

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः

ഞാൻ സകലത്തിന്റെയും ഉദ്ഭവം; എന്നിൽ നിന്നാണ് ദേവന്മാർ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്—ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ വസുക്കൾ, അതുപോലെ ആദിത്യർ, രുദ്രർ, സാധ്യർ, വിശ്വേദേവർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ।

Verse 63

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः । इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः

ബ്രഹ്മാ, രുദ്രൻ, വിഷ്ണു; സനകാദി മഹർഷികൾ; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി; കൂടാതെ സത്ത്വം, രജസ്, തമസ്—ഇതെല്ലാം എന്നിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം।

Verse 64

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च । एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, അഹങ്കാരവും—ഹേ ഗോപിമാരേ, ഇതെല്ലാം സമ്പൂർണ്ണമായി എന്നിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രവൃത്തിക്കുന്നു।

Verse 65

एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि । सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഇതറിഞ്ഞ് നിങ്ങളുടെ ശുദ്ധമനസ്സിനെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തരുത്. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും എന്നെ നിത്യം ധ്യാനിക്കുവിൻ; മലിനതയറ്റവരായി ഇരിക്കുവിൻ.

Verse 66

प्रह्लाद उवाच । ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः । विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—കൃഷ്ണന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ ഗോപികളുടെ ബന്ധനങ്ങൾ തകർന്നു. അവർ സംശയവും ക്ലേശവും വിട്ടു, അവന്റെ ദർശനാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി; നിർമ്മലമനസ്സോടെ ഗോപവധുക്കൾ കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 67

गोप्य ऊचुः । अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः । यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम्

ഗോപികൾ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ ജന്മം സഫലമായി, ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ സഫലമായി; കാരണം നഗരജനങ്ങളുടെ പ്രിയനായ ഗോവിന്ദനെ ഞങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 68

पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् । वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् । तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन

പുണ്യമില്ലാത്തവർ ‘കൃഷ്ണ’ എന്ന പരമപുരുഷനെ ദർശിക്കുകയില്ല. കാരണം-അർത്ഥസഹിത വചനങ്ങളാൽ ഞങ്ങളെ ബോധിപ്പിച്ചാലും, ഹേ മധുസൂദന, മായ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നില്ല.

Verse 69

श्रीकृष्ण उवाच । दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः । स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഇതിന്റെ ദർശനവും സ്പർശവും കൊണ്ടു നിങ്ങൾ എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തരാകും. സ്നാനം ചെയ്ത്, ഹേ വ്രജാംഗനമാരേ, എല്ലാ ശുഭകാമനകളുടെയും ഫലം നിങ്ങൾ പ്രാപിക്കും.

Verse 70

गोप्य ऊचुः । अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः । विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन

ഗോപികൾ പറഞ്ഞു—നീ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ ഈ പുണ്യസരോവരത്തിന്റെ മഹിമ അത്ഭുതകരമാണ്. ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ വൃഷ്ണിനന്ദനാ, ഇതിന്റെ വിധി വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 71

श्रीकृष्ण उवाच । भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् । तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि

ശ്രീകൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവിടെ നിങ്ങളോടൊപ്പം എനിക്ക് മംഗളകരമായ ദർശനസംഗമം ലഭിച്ചു. അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും ഇവിടെ നിയമത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 72

यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः

ആർ പരമഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ, നിയന്ത്രണത്തോടെ ശുചിയായി പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തുമോ—

Verse 73

दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् । लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകി, അത് എനിക്കും പിതൃകൾക്കും ഉദ്ദേശിച്ച് സമർപ്പിച്ചാൽ, അവൻ പിതൃപരിവാരിതനായി വൈഷ്ണവ ലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 74

मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् । फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्

മയതീർത്ഥത്തിലെത്തി, ഇരുകൈകളിലും കുശധരിച്ച്, ഒരു ഫലം കൈയിൽ എടുത്ത്, മന്ത്രത്തോടെ അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 75

गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् । मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

സംസാരമെന്ന അന്ധകൂപത്തിൽ വീണു, മായയുടെ നൂറുകണക്കിന് പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായ ഞാൻ. ഹേ മഹീനാഥാ, എന്നെ ഉയർത്തേണമേ; ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ—നമസ്കാരം.

Verse 76

अर्घ्यमन्त्रः । स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः । कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः

അർഘ്യ-മന്ത്രം: ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്ത് പരമഭക്തിയോടെ, ഹൃദയപൂർവം പിതൃങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, തുടർന്ന് ഗാഢമായ പിതൃഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 77

दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च । विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्

അതിനുശേഷം ദക്ഷിണ നൽകണം—വെള്ളിയും പൊന്നും; പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചസാര ചേർന്ന പായസം അർപ്പിക്കണം.

Verse 78

नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च । भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् । आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये

നവനീതം, ഘൃതം, കുട, കമ്പളം, അജിനം—ഇവ അർപ്പിക്കേണ്ടവയാണ്. നിങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ തന്നെയാണ് എന്റെ ദർശനം ഉണ്ടായത്; അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും ഈ ജലാശയത്തിലേക്ക് വരേണ്ടതുണ്ട്.

Verse 79

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः । गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः

പ്രിയരേ, ഇവിടെ മായയുടെ സരസ്സിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അവന് ഗംഗാസ്നാനഫലം ലഭിക്കും; കൂടാതെ അവൻ അക്ഷയമായ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 80

मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत्

അവനുവേണ്ടി മാത്രമേ ത്രികുലോത്ഭവ പിതൃകൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കൂ. പുത്രപൗത്രസഹിതനും ധനധാന്യസമ്പന്നനുമായ അവൻ ജീവിതം മുഴുവൻ സുഖം അനുഭവിച്ച് അവസാനം ഹരിപുരം (വിഷ്ണുലോകം) പ്രാപിക്കുന്നു.