Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः

ṛṣaya ūcuḥ | kathaṃ tu tatra daityendrā'bhavadvai gopracārakam | tīrthaṃ kathaya tattvena yatra snāto janārddanaḥ

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! ആ സ്ഥലം എങ്ങനെ ‘ഗോപ്രചാരക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി? ജനാർദ്ദനൻ സ്നാനം ചെയ്ത ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ തത്ത്വം സത്യമായി ഞങ്ങളോട് പറയുക.

ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
कथम्how
कथम्:
Prashna (Interrogative modifier)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle; contrast/emphasis)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
दैत्येन्द्रthe lord of the Daityas
दैत्येन्द्र:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैत्यानाम् इन्द्रः)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
गोप्रचारकम्a cow-herder (one who tends cows)
गोप्रचारकम्:
Karma (Object complement/कर्म)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + प्रचारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गवां प्रचारकः)
तीर्थम्the sacred ford/place (tīrtha)
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कथयtell (describe)
कथय:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु; णिजन्त from कथ्/कथ)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन
तत्त्वेनin truth; accurately
तत्त्वेन:
Karana (Manner/Instrumental of manner)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; भाववाचक
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb)
स्नातःhaving bathed
स्नातः:
Karta (Subject qualifier)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जनार्द्दनःJanārdana (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
जनार्द्दनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजनार्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Ṛṣis (Sages)

Tirtha: Gopracāraka

Type: ghat

Listener: Prahlāda (addressed as daityendra)

Scene: A circle of sages, earnest and composed, question Prahlāda about the origin of Gopracāraka; behind them, the tīrtha waters shimmer, hinting at Janārdana’s prior bath.

Ṛṣis
P
Prahlāda
J
Janārdana
G
Gopracāraka (Tīrtha)

FAQs

Understanding a tīrtha’s origin (nāma-kāraṇa) deepens faith and anchors pilgrimage in sacred history rather than mere travel.

Gopracāraka tīrtha—its true account is requested, tied to Janārdana’s bath.

No new rite is prescribed here; it is a request for the tīrtha’s authentic narrative.