Adhyaya 20

Verse 1

नारद उवाच । तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അവനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദാനവരും ക്രുദ്ധരായി, തത്തത്ബലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരായി, പിന്നെ എല്ലാദിക്കിലും അവനെ വളഞ്ഞു—തേനീച്ചക്കൂട്ടം ഒരു ഈച്ചയെ വളയുന്നതുപോലെ।

Verse 2

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्दमे । सितचित्रपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे

പർവ്വതസമമായ ഭീകരഗജത്തിൽ, മദസ്രാവം ചൊരിഞ്ഞ് ദുർദമനായി, ശ്വേതചിത്രപതാക ധരിച്ചു, പൊട്ടിയ കപോളങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാര ഒഴുകെ അവൻ മുന്നേറി।

Verse 3

स्वर्णवर्णांचिते यद्वन्नगे दावाग्निसंवृते । आरुह्यजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली

സ്വർണ്ണവർണ്ണത്തിൽ ദീപ്തമായ, വനാഛാദിത പർവ്വതം ദാവാഗ്നിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ—അങ്ങനെ ബലവാനായ ദൈത്യൻ നിമി (തന്റെ വാഹനത്തിൽ) കയറി ഹരിക്കെതിരെ പാഞ്ഞുയർന്നു।

Verse 4

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य परिरक्षिणः । सप्तविंशतिकोट्यश्च किरीटकवचोज्जवलाः

ആ ഗജത്തിന്റെ പരിരക്ഷകരായ രൗദ്ര ദാനവ അനുചരർ ഇരുപത്തേഴു കോടി; കിരീടവും കവചവും ധരിച്ച് അവർ ദീപ്തരായിരുന്നു।

Verse 5

अश्वमारुह्य शैलाभं हरिमाद्रवत् । पंचयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय जंभकः

പർവ്വതസമമായ അശ്വത്തിൽ കയറി (ഒരാൾ) ഹരിയിലേക്കു പാഞ്ഞു; ജംഭകൻ അഞ്ചു യോജന നീളമുള്ള കഴുത്തുള്ള ഒട്ടകത്തെ ആശ്രയിച്ച് (അവനും) മുന്നേറി।

Verse 6

शुम्भो मेषं समारुह्याव्रजद्द्वादशयोजनम् । अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रापाणयः

ശുംഭൻ മേടിനെ കയറി പന്ത്രണ്ടു യോജന മുന്നേറി; മറ്റു ദാനവേന്ദ്രരും പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, സജ്ജരായി, മുന്നോട്ട് വന്നു।

Verse 7

आजग्मुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् । परघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण च

സമരത്തിൽ ക്രുദ്ധരായി അവർ അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ വിഷ്ണുവിനെ നേരെ എത്തി. ദൈത്യൻ നിമി ഇരുമ്പുകദയാൽ, മഥനൻ മുദ്ഗരത്താൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 8

शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा । चक्रेण क्रथनः क्रुद्धो जंभः शक्त्या महारणे

ശുംഭൻ തീക്ഷ്ണ ശൂലത്തോടെ, ഗ്രസനൻ പ്രാസത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു. ക്രഥനൻ ക്രോധത്തോടെ ചക്രം പ്രയോഗിച്ചു; മഹാസമരത്തിൽ ജംഭൻ ശക്തിയാൽ ആക്രമിച്ചു.

Verse 9

जघ्नुर्नारायणं शेषा विशिखैर्मर्मभेदिभिः । तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्

ശേഷിച്ച യോദ്ധാക്കൾ മർമ്മഭേദക അമ്പുകളാൽ നാരായണനെ പ്രഹരിച്ചു. പ്രയോഗിച്ച ആ അസ്ത്രങ്ങൾ പുരുഷോത്തമനിൽ കുത്തിപ്പുകയന്നു.

Verse 10

उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः । ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्

സത്സിഷ്യൻ ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം പുനഃപുനഃ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ അനവധി പ്രഹാരങ്ങൾ തുടർച്ചയായി വന്നു. അപ്പോൾ ഹരി ക്രുദ്ധനായി ധനുസ്സും ധാരാളം ബാണങ്ങളും കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 11

ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा । निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः

ധർമ്മാനുസൃതമായ അർത്ഥവചനം അധർമ്മത്തെ അടക്കുന്നതുപോലെ അവൻ ദൈത്യസേനയെ ചതച്ചു. പിന്നെ നിമിയെ അഗ്നിതുല്യ തേജസ്സുള്ള ഇരുപത് ബാണങ്ങളാൽ കുത്തിവെച്ചു.

Verse 12

मथनं दशभिश्चैव शुम्भं पंचभिरेव च । शतेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि माधवः

ക്രുദ്ധനായ മാധവൻ മഥനനെ പത്ത് അമ്പുകളാൽ, ശുംഭനെ അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ, മഹിഷനെ നൂറ് അമ്പുകളാൽ വക്ഷസ്സിൽ കുത്തിവെച്ചു।

Verse 13

जंभं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैक शोऽष्टभिः । तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः

അവൻ ജംഭനെ പന്ത്രണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ, മറ്റുള്ള ഓരോരുത്തനെയും എട്ട് അമ്പുകളാൽ വേദിച്ചു; അവന്റെ ലാഘവം കണ്ട ദാനവർ ക്രോധമൂർച്ചിതരായി।

Verse 14

चक्रुर्गाढतरं यत्नमावृण्वाना हरिं शरैः । चिच्छेदाथ धनुर्ज्यां च निमिर्भल्लेन दानवः

അവർ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് ഹരിയെ മൂടി കൂടുതൽ ഘോരശ്രമം ചെയ്തു; അപ്പോൾ ദാനവൻ നിമി ഭല്ലംകൊണ്ട് ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാ മുറിച്ചു।

Verse 15

हस्ताच्चापं च संरंभाच्चिच्छेद महिषासुरः । षीडयामासा गरुडं जंभो बाणायुतैस्त्रिभिः

ഉഗ്രക്രോധത്തിൽ മഹിഷാസുരൻ ഹരിയുടെ കൈയിലെ ധനുസ്സു മുറിച്ചു; ജംഭൻ മൂന്ന് ബാണായുതം (മുപ്പതിനായിരം) അമ്പുകളാൽ ഗരുഡനെ പീഡിപ്പിച്ചു।

Verse 16

भुजावस्य च विव्याध शंभो बाणायुतेन वै । ततो विस्मितचित्तस्तु गदां जग्राह माधवः

ശംഭൻ പത്തായിരം അമ്പുകളാൽ അവന്റെ ഇരുകൈകളും വേദിച്ചു; തുടർന്ന് വിസ്മിതചിത്തനായ മാധവൻ ഗദ കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 17

तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे । तामाप्राप्तां निमिर्बाणैर्मुशलाभैः सहस्रशः

ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവൻ അതിനെ മഹാവേഗത്തോടെ മഥനനിലേക്കു എറിഞ്ഞു; അടുത്തെത്തിയ ആ ഗദയെ നിമി ഇരുമ്പുമുസളങ്ങളെപ്പോലെ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകളാൽ തടഞ്ഞു।

Verse 18

आहत्य पातयामास विनदन्कालमेघवत् । ततोंऽतरिक्षे हाहेति भूतानां जज्ञिरे कथाः

അവൻ അതിനെ അടിച്ചു താഴെ വീഴ്ത്തി, കാളമേഘംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചു; പിന്നെ ആകാശത്തിൽ ഭൂതഗണങ്ങളിൽ ‘ഹാ ഹാ’ എന്ന നിലവിളികൾ ഉയർന്നു।

Verse 19

नैतदस्ति बलं व्यक्तं यत्राशीर्यत सा गदा । तां हरिः पतितां दृष्ट्वा अस्थाने प्रार्थनामिव

‘ആ ഗദ ചിതറിയിടത്ത് വ്യക്തമായ ബലം നിലനിൽക്കില്ല.’ അത് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട ഹരി, അതിനെ അയോഗ്യസ്ഥാനത്ത് അർപ്പിച്ച പ്രാർത്ഥനപോലെ കരുതി।

Verse 20

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । तं मुमोचातिवेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्

അവൻ ദിവ്യരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഭയങ്കര മുദ്ഗരം കൈക്കൊണ്ടു; ദാനവനായ നിമിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി അതിനെ അതിവേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞു।

Verse 21

तमायांतं वियत्येव त्रयो दैत्या ह्यवारयन् । गदया दंभदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

അവൻ ആകാശത്തിലൂടെ മുന്നേറുമ്പോൾ മൂന്നു ദൈത്യർ അവനെ തടഞ്ഞു—ദംഭദൈത്യൻ ഗദയോടെ, ഗ്രസനൻ പട്ടിശം (കുടാരസദൃശ ആയുധം) കൊണ്ട്।

Verse 22

शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदंतो महाररवम् । निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा

ദൈത്യൻ മഹിഷൻ ശക്തിയുമായി മഹാരവം മുഴക്കി ആക്രമിച്ചു. എന്നാൽ അവൻ പ്രതിഹതനായതു കണ്ടപ്പോൾ, ദുഷ്ടർ സജ്ജനനെ തള്ളുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 23

जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघंटामहास्वनाम् । जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे

അവൻ നൂറു മണികളുടെ മഹാനാദംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന അത്യന്തം ഉഗ്രവും ഭീകരവുമായ ശക്തി പിടിച്ചു. ജംഭനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആ ഭീഷണ യുദ്ധത്തിൽ അതെറിഞ്ഞു.

Verse 24

तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात् । आप्लुत्य लीलया गृह्णन्कामिनीं कामुको यथा

അത് വരുന്നതു കണ്ട ജംഭൻ മറ്റൊരു രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടി. പിന്നെ ലീലാഭാവത്തിൽ അതിനെ പിടിച്ചു—പ്രണയി പ്രിയയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 25

तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन्बली । ततो भूयो रथं प्राप्य घनुर्गृह्यभ्ययोजयत्

അവൻ അതേ ശക്തിയാൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഗരുഡന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു. പിന്നെ വീണ്ടും രഥത്തെ സമീപിച്ച് ധനുസ്സ് എടുത്ത് അമ്പെയ്യാൻ ഒരുക്കമായി.

Verse 26

विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः । ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधुसाध्विति भारत

യുദ്ധത്തിൽ ശക്തിയുടെ പീഡനത്തിൽ ഗരുഡൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ വിഷ്ണു ചിരിച്ച് അവനോട്—“സാധു, സാധു” എന്നു പറഞ്ഞു, ഹേ ഭാരതാ.

Verse 27

करस्पर्शेन कृतवान्विमोहं विनतात्मजम् । समाश्वास्य च तं वाग्भिः शक्तिं दृष्ट्वा च निष्फलाम्

തന്റെ കരസ്പർശംകൊണ്ട് വിനതാപുത്രന്റെ മോഹം നീക്കി; വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ശക്തി ആയുധം നിഷ്ഫലമായതായി അവൻ കണ്ടു।

Verse 28

कुभार्यस्य यथा पुंसः सर्वंस्याच्चिंतितं वृथा । दृठसारमहामौर्वीमन्यां संयोजयत्ततः

കുഭാര്യയുള്ള പുരുഷന്റെ എല്ലാ ചിന്തകളും വ്യർത്ഥമാകുന്നതുപോലെ, പരാജയം കണ്ട അവൻ പിന്നെ മറ്റൊരു ദൃഢവും ശക്തവുമായ മഹാമൗർവീ ധനുര്ജ്യ ബന്ധിച്ചു।

Verse 29

कृत्वा च तलनिर्घोषं रौद्रमस्त्रं मुमोच सः । ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं नैव दृश्यते

താളനിർഘോഷംപോലെ ഭീകരനാദം മുഴക്കി അവൻ രൗദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; അസ്ത്രതേജസ്സാൽ മുഴുവൻ ആകാശവും ദൃശ്യമല്ലാതായി।

Verse 30

भूमिर्दिशश्च विदिशो बामजालमया बुभुः । दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेनानीर्ग्रसनोऽसुरः

ഭൂമിയും ദിക്കുകളും വിദിക്കുകളും ഇടത്തോട്ടു ചുറ്റുന്ന ജാലസദൃശ പാശംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു; ആ അസ്ത്രത്തിന്റെ മഹിമ കണ്ട അസുരസേനാനി ഗ്രസനൻ വിസ്മയഭീതനായി।

Verse 31

ब्राह्ममस्त्रं चकाराशु सर्वास्त्रविनिवारणम् । तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकभीषणम्

അവൻ ഉടൻ തന്നെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളെയും തടയുന്ന ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; അതിനാൽ ലോകഭീഷണമായ രൗദ്രാസ്ത്രം ശമിച്ചു।

Verse 32

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । कालदंडास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम्

ആ അസ്ത്രം പ്രതിഹതമായപ്പോൾ, ദാനവസൂദനനായ വിഷ്ണു സർവലോകഭയങ്കരമായ കാലദണ്ഡാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 33

संधीयमानेस्त्रे तस्मिन्मारुतः परुषो ववौ । चकंपे च मही देवी भिन्नाश्चांबुधयोऽभवन्

ആ അസ്ത്രം സംധാനിക്കപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ കഠിനമായ കാറ്റ് വീശി; ദേവിയായ ഭൂമി കുലുങ്ങി, സമുദ്രങ്ങളും പിളർന്ന് വേർപെട്ടു.

Verse 34

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे

ആ ഉഗ്രമായ അസ്ത്രം കണ്ടപ്പോൾ, യുദ്ധമദത്തിൽ മുങ്ങിയ ദാനവർ സമരത്തിൽ നാനാരൂപങ്ങളായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 35

नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय

ഗ്രസനൻ നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; നിമി ശ്രേഷ്ഠമായ ത്വാഷ്ട്രീയ അസ്ത്രം വിട്ടു; ജംഭൻ യുദ്ധത്തിൽ കാലദണ്ഡാസ്ത്രം തടയാൻ ഐഷീക അസ്ത്രം ഒരുക്കി.

Verse 36

यावच्च संधानवशं प्रयांति नारायणादीनि निवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटींदैत्येश्वराणां किल कालदंडः

നിവാരണത്തിനായി നാരായണാദി അസ്ത്രങ്ങൾ സംധാനത്തിലിരിക്കെ തന്നെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ—എന്ന് പറയുന്നു—കാലദണ്ഡം ദൈത്യേശ്വരന്മാരിൽ ഒരു കോടി പേരെ സംഹരിച്ചു.

Verse 37

अनंतरं शांतभयं तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेन च कालदण्डम् । शांतं तदालोक्य हरिः स्वमस्त्रं कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः

അനന്തരം ദൈത്യാസ്ത്രപ്രയോഗത്താൽ ആ ആയുധവും കാലദണ്ഡവും ശാന്തമായി. അത് ശാന്തമായതു കണ്ടു, പ്രളയാഗ്നിസമ ക്രോധമൂർത്തിയായ ഹരി തന്റെ ആയുധം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 38

जग्राह चक्रं तपना युतप्रभमुग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । चिक्षेप सेनापतये ज्वलंतं चतुर्भूजः संयति संप्रगृह्य

ചതുര്ഭുജനായ പ്രഭു സൂര്യതേജസ്സോടെ ദീപ്തമായ, ഉഗ്രമായ—തന്റെ രണ്ടാമത്തെ സ്വരൂപംപോലെ—ചക്രം ഗ്രഹിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ദൃഢമായി പിടിച്ച് ജ്വലിക്കുന്ന ചക്രം സേനാപതിയിലേക്കു എറിഞ്ഞു.

Verse 39

तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यात् । नाशक्नुन्वारयितुं प्रचंडं दैवं यथा पूर्वमिवोपपन्नम्

ആ ചക്രം വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട ദൈത്യശ്രേഷ്ഠർ സ്വന്തം വീര്യത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ആശ്രയിച്ചു നിന്നു; എന്നാൽ മുൻപുപോലെ തന്നെ ആ പ്രചണ്ഡ ദൈവബലം തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 40

तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । तद्रक्तधारा रुणघोरनाभि जगाम भूयोपि करं मुरारेः

ആ അപ്രതർക്ക്യമായ, പുതുതായി മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ ആയുധംപോലെയുള്ള ചക്രം ഗ്രസനന്റെ കഴുത്തിൽ വീണു. രക്തധാര ഒഴുകിച്ചൊരിയുന്ന ഭീകരനാഭിയുള്ള സുദർശനം വീണ്ടും മുരാരിയുടെ കൈയിൽ തിരിച്ചെത്തി.

Verse 41

चक्राहतः संयति दानवश्च पपात भूमौ प्रममार चापि । दैत्याश्च शेषा भृशशौकमापुः क्रोधं च केचित्पिपिषुर्भुजांश्च

യുദ്ധത്തിൽ ചക്രാഘാതം ഏറ്റ ആ ദാനവൻ നിലത്തു വീണു മരണമടഞ്ഞു. ശേഷിച്ച ദൈത്യർ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ചിലർ ക്രോധത്തിൽ സ്വന്തം ഭുജങ്ങൾ തന്നെ കടിച്ചു.

Verse 42

ततो विनिहते दैत्ये ग्रसने बलनायके । निर्मर्यादमयुध्यंत हरिणा सह दानवाः

അപ്പോൾ ബലനായകനായ ഗ്രസനൻ എന്ന ദൈത്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ, ദാനവർ എല്ലാ മર્યാദയും വിട്ട് ഹരിയോടു നിയന്ത്രണമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 43

पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैग्नि दाभिः कणपैरपि । तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च

അവർ പട്ടിശം, മുശലം, പ്രാസം, അഗ്നിദണ്ഡം, കണപം; കൂടാതെ തീക്ഷ്ണമുഖ നാരാചം, ചക്രം, ശക്തി എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു।

Verse 44

तदस्त्रजालं तैर्मुक्तं लब्धलक्षो जनार्दनः । एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्नि शिखोपमैः

അവർ വിട്ട ആ അസ്ത്രജാലത്തെ ലക്ഷ്യം കൃത്യമായി പിടിച്ച ജനാർദനൻ അഗ്നിശിഖപോലുള്ള ബാണങ്ങളാൽ ഓരോന്നെയും നൂറായി ചിതറിച്ചു।

Verse 45

जघान तेषां संक्रुद्धः कोटिकोटिं जनार्दनः । ततस्ते सहसा भूत्वा न्यपतन्केशवोपरि

ക്രുദ്ധനായ ജനാർദനൻ അവരുടെ കോടിക്കോടി പേരെ വധിച്ചു; പിന്നെ അവർ പെട്ടെന്ന് ഒന്നിച്ചുകൂടി കേശവന്റെ മേൽ ചാടി വീണു।

Verse 46

गरुडं जगृहुः केचित्पादयोः शतशोऽसुराः । ललंबिरे च पक्षाभ्यां मुखे चान्ये ललंबिरे

ചില അസുരർ നൂറുകളായി ഗരുഡന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു; മറ്റുചിലർ അവന്റെ ചിറകുകളിൽ തൂങ്ങി, ചിലർ അവന്റെ ചുണ്ടിലും തൂങ്ങി നിന്നു।

Verse 47

केशवस्यापि धनुषि भुजयोः शीर्ष एव च । ललंबिरे महादैत्या निनदंतो मुहुर्मुहुः

മഹാദൈത്യർ കേശവന്റെ ധനുസ്സിലും ഭുജങ്ങളിലും അതുപോലെ തന്നെ ശിരസ്സിലും വരെ തൂങ്ങി, വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ചു।

Verse 48

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः । हाहेति मुमुचुर्नादसंबरे चास्तुवन्हरिम्

ആ മഹാദ്ഭുതം കണ്ടു സിദ്ധരും ചാരണരും ദിവ്യവാർത്തികരും ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്നു വിളിച്ചു; ശബ്ദകലഹത്തിനിടയിൽ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 49

ततो हरिर्विनिर्धूय पातयामास तान्भुवि । यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान्संसारसंभवान्

അപ്പോൾ ഹരി അവരെ കുലുക്കി തള്ളി ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി—ജാഗ്രതനായ പുരുഷൻ സംസാരജന്യ ദോഷങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 50

विकोशं च ततः नंदकं खड्गमुत्तमम् । चर्म चाप्यमलं विष्णुः पदातिस्तानधावत

പിന്നീട് വിഷ്ണു പരമോത്തമമായ നന്ദകഖഡ്ഗം കോശത്തിൽ നിന്ന് ഊരി; നിർമലമായ പരിചയും എടുത്ത്, ആ പദാതി യോദ്ധാക്കളുടെ നേരെ കാൽനടയായി പാഞ്ഞു।

Verse 51

ततो मुहूर्तमात्रेण पद्मानि दश केशवः । चकर्त्त मार्गे बहुभिर्विचरन्दैत्यसत्तमान्

പിന്നീട് ഒരു മുഹൂർത്തം മാത്രത്തിനുള്ളിൽ കേശവൻ യുദ്ധപഥത്തിൽ ‘പദ്മ’ എന്ന പത്ത് വിഭാഗങ്ങളെ വെട്ടിവീഴ്ത്തി; അനേകം ദൈത്യശ്രേഷ്ഠരിടയിൽ സഞ്ചരിച്ച് അവരെ ഛേദിച്ചു മുന്നേറി।

Verse 52

ततो निमिप्रभृतयो विनद्यासुरसत्तमाः । अधावंत महेष्वासाः केशवं पादचारिणम्

അപ്പോൾ നിമി മുതലായ അസുരശ്രേഷ്ഠർ ഗർജ്ജിച്ചു കൊണ്ട്, മഹാധനുർധരരായി, പാദചാരിയായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന കേശവനെ നേരെ പാഞ്ഞെത്തി।

Verse 53

गरुत्मांश्चाभ्ययात्तूर्णमारुरोह च तं हरिः । उवाच च गरुत्मंतं तस्मिंश्च तुमुले रणे

ഗരുത്മാൻ വേഗത്തിൽ എത്തി; ഹരി അവന്റെ മേൽ ആരൂഢനായി. ആ തുമുല യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹം ഗരുഡനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 54

अश्रांतो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज । श्रांतश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव

ഹേ താർക്ഷ്യാ, നീ ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ മഥനന്റെ നേരെ പോകുക; ക്ഷീണിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഒരു നിമിഷം യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുക।

Verse 55

तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः

താർക്ഷ്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ലോകേശാ, എനിക്ക് അല്പവും ക്ഷീണമില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് താരകൻ എന്റെ പുത്രന്മാരെ വാഹനസ്ഥിതിയിലാക്കി എന്നത് ഓർക്കുമ്പോൾ।

Verse 56

इति ब्रवन्रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् । दैत्यस्तवभिमुखं दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യ മഥനന്റെ നേരെ പോയി. ദൈത്യൻ നിന്നെ നേരിൽ കണ്ടു—ശംഖചക്രഗദാധാരിയായവനെ।

Verse 57

जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि । तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे

മൂർച്ചയുള്ള വക്കുകളുള്ള ഭിന്ദിപാലം കൊണ്ട് അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ നെഞ്ചിൽ അടിച്ചു. ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ വിഷ്ണു ആ പ്രഹരത്തെ വകവെച്ചില്ല.

Verse 58

जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः । आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे

പർവതങ്ങളെപ്പോലും ഭേദിക്കാൻ കഴിവുള്ള അഞ്ച് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവൻ പ്രഹരിച്ചു; വീണ്ടും ചെവിയോളം വലിച്ച പത്തു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മാറിന്റെ മധ്യത്തിൽ എയ്തു.

Verse 59

विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः । गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्

ഒരു നിമിഷം ബോധരഹിതനായ മഥനൻ വീണ്ടും സമനില വീണ്ടെടുത്തു; പിന്നീട് ഒരു ഇരുമ്പ് ദണ്ഡ് എടുത്ത് ജനാർദ്ദനന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു.

Verse 60

विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् । ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः

ആ പ്രഹരത്താൽ വിഷ്ണു അല്പം ഒന്ന് ആടിപ്പോയി. അപ്പോൾ കോപത്താൽ വിടർന്ന കണ്ണുകളുള്ള മാധവൻ ഗദ കയ്യിലെടുത്തു.

Verse 61

तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् । स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च

ആ ഗദ കൊണ്ട് അദ്ദേഹം മഥനന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ശക്തമായി പ്രഹരിച്ചു. അവൻ നിലത്തു വീണു; അവയവങ്ങൾ തകർന്ന് അവൻ മരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 62

तस्मिन्निपतिते भूमौ मथने मथिते भृशम् । अवसादं युयुर्दैत्याः सर्वे ते युद्धमण्डले

മഥനൻ ഭൂമിയിൽ വീണു അത്യന്തം ചതഞ്ഞപ്പോൾ, യുദ്ധമണ്ഡലത്തിലെ ആ ദൈത്യന്മാർ എല്ലാവരും വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 63

ततस्तेषु विषण्णेषु दानवेष्वतिमानिषु । चुकोप रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः

അതി അഭിമാനികളായ ദാനവർ വിഷണ്ണരായപ്പോൾ, ദാനവേശ്വരൻ മഹിഷൻ രക്തനേത്രങ്ങളോടെ ക്രോധിച്ചു।

Verse 64

प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमाश्रितः । रीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन्

രൗദ്രനായ മഹിഷൻ സ്വന്തം ഭുജബലം ആശ്രയിച്ച് ഹരിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു, തീക്ഷ്ണധാര ശൂലത്തോടെ ഹരിയെ പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 65

शक्त्या च गरुडं वीरो हृदयेऽभ्यहनद्दृढम् । ततो विवृत्य वदनं महामलगुहानिभम्

ആ വീരൻ ശക്തിയാൽ ഗരുഡന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി പ്രഹരിച്ചു; പിന്നെ മഹാ മലിന ഗുഹപോലെ വായ് തുറന്ന്।

Verse 66

ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् । अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्

യുദ്ധത്തിൽ ആ ദൈത്യൻ ഗരുഡനോടുകൂടെ അച്യുതനെ വിഴുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ അച്യുതനും ദാനവന്റെ ഉദ്ദേശം തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 67

वदनं पूरयामास दिव्यैस्त्रैर्महाबलः । स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः

മഹാബലൻ മൂന്നു ദിവ്യബാണങ്ങളാൽ തന്റെ വായ് നിറച്ചു. ആ ബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട പർവ്വതസമാനനായ മഹിഷൻ വ്രണിതനായി.

Verse 68

परिवर्तितकायार्धः पपाताथ ममार च । महिषं पतितं दृष्ट्वा जीवयित्वा पुनर्हरिः

ശരീരത്തിന്റെ പാതി മറിഞ്ഞ് അവൻ വീണു മരണമടഞ്ഞു. വീണ മഹിഷനെ കണ്ട ഹരി അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 69

महिषं प्राह मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव । योषिद्वध्यः पुरोक्तस्त्वं साक्षात्कमलयोनिना

ഹരി മഹിഷനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദാനവാ, എന്റെ കൈകളാൽ നിനക്ക് വധം അർഹമല്ല. കമലയോനിയായ ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ മുമ്പേ ‘നീ സ്ത്രീയാൽ വധിക്കപ്പെടും’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

Verse 70

उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात् । इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः

“എഴുന്നേറ്റ് പോകുക—എന്നാൽ മോചിതനായവനേ—ഈ മഹാരണമേഖലയിൽ നിന്ന് വേഗം അകന്നുപോ.” എന്ന് ഹരി പറഞ്ഞതോടെ ആ അസുരൻ ആ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് പിന്മാറി.

Verse 71

तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः । संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः

ആ ദൈത്യനായ മഹിഷൻ പിൻതിരിഞ്ഞപ്പോൾ ശുംഭ ദാനവൻ ക്രോധത്തിൽ അധരം കടിച്ചു, ഭ്രൂകുടി ചുരുട്ടി, മുഖം വക്രമാക്കി രോഷത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 72

निर्मध्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । सज्जीकृत्य महाघोरान्मुमोच शतशः शरान्

അവൻ കൈകൊണ്ട് കൈ ഉറപ്പായി പിടിച്ച് ‘ഭൈരവ’ എന്ന ഭയങ്കര ധനുസ്സെടുത്തു; അതിൽ ഞാണേറി സജ്ജമാക്കി, അതിഘോരമായ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടു।

Verse 73

स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततश्व विष्णुं च दैत्यः । बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः

ആ ദൈത്യൻ അത്ഭുതയോദ്ധാവായിരുന്നു; അവന്റെ മുട്ടിക്കുത്തുകൾ ദൃഢം. പിന്നെ വിഷ്ണുവിന്മേലും അഗ്നിശിഖകളെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, അസംഖ്യവും നിരന്തരാഘാതകരവുമായ അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞു।

Verse 74

विष्णुश्च दैत्येंद्रशरार्दितो भृशं भुशुंडिमादाय कृतांततुल्याम् । तया मुखं चास्य पिपेष संख्ये शुंभस्य जत्रुं च धराधराभम्

ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ അമ്പുകളാൽ കഠിനമായി വേദനിച്ച വിഷ്ണു കൃതാന്തസമമായ ഭുശുണ്ഡി ഗദ എടുത്തു; യുദ്ധത്തിൽ അതുകൊണ്ട് അവന്റെ മുഖം ചതച്ചു, ശുംഭന്റെ പർവ്വതസമമായ ജത്രുവും തകർത്തു।

Verse 75

ततस्त्रिभिः शंभुभुजं द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं दशक्षिश्च केतुम् । विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य बाणैर्ज्वलनार्कवर्णैः

പിന്നീട് വിഷ്ണു വില്ല് വലിച്ച്, അഗ്നി-സൂര്യവർണ്ണമായ ദൈത്യബാണങ്ങളാൽ—മൂന്ന് ബാണം കൊണ്ട് ശംഭുവിന്റെ ഭുജം, അറുപത്തിരണ്ട് കൊണ്ട് സാരഥിയുടെ തല, പത്ത് കൊണ്ട് ധ്വജകേതുവും വെട്ടിവീഴ്ത്തി।

Verse 76

स तैश्च विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः । ततोऽस्य किंचिच्चलितस्य धैर्यादुवाच शंखांबुजसार्ङ्गपाणिः

ആ അമ്പുകളാൽ കുത്തേറ്റ ദൈത്യേശ്വരൻ വേദനിച്ചു, ഒഴുകുന്ന രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ അവന്റെ ധൈര്യം അല്പം കുലുങ്ങുന്നതു കണ്ടു, ശംഖ-പദ്മ-ശാർങ്ഗധാരിയായ വിഷ്ണു അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 77

योषित्सुवध्योऽसि रणं विभुंच शुंभाऽशुभ स्वल्पतरैरहोभिः । मत्तोर्हसि त्वं न वृथैव मूढ ततोऽपयातः स च शंभदानवः

ഹേ അശുഭ ശുംഭാ! നീ സ്ത്രീയുടെ കൈകളാൽ വധിക്കപ്പെടുവാൻ യോഗ്യൻ; യുദ്ധത്തിലെ നിന്റെ പരാക്രമവും കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ക്ഷയിക്കും. നീ എനിക്കു തുല്യനല്ല; ഹേ മൂഢാ, വ്യർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കരുത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദാനവൻ ശുംഭൻ പിന്മാറി।

Verse 78

जम्भोऽथ तद्विष्णुमुखान्निशम्य जगर्ज चोच्चैः कृतसिंहनादः । प्रोवाच वाक्यं च सलीलमाजौ महाट्टहासेन जगद्विकंप्य

വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുള്ള ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജംഭൻ സിംഹനാദംപോലെ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു. പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ക്രീഡാഭാവത്തോടെ സംസാരിച്ചു; മഹാട്ടഹാസത്തോടെ ലോകങ്ങളെ കുലുക്കി।

Verse 79

किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः । मामासादय युद्धेऽस्मिन्यदि ते पौरुषं क्वचित्

ഹേ ജലവാസീ! ഈ ഹീനപരാക്രമ ദൈത്യന്മാരാൽ നിനക്കെന്ത് പ്രയോജനം? നിനക്കു എവിടെയെങ്കിലും പൗരുഷം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ നേരിടാൻ വാ।

Verse 80

यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल । जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्

നീ മുൻപ് വധിച്ച ദൈത്യന്മാർ—ഹിരണ്യാക്ഷൻ മുതലായവർ—ജംഭൻ ആയിരുന്നില്ല. ഇന്ന് ഇവിടെ നില്ക്കുന്ന എന്നെ നോക്കുക!

Verse 81

पश्य तालप्रती काशौ भुजावेतौ हरे मम । वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्

ഹേ ഹരേ! എന്റെ ഈ രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ നോക്കുക—താളവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ മഹത്തായവ; എന്റെ വക്ഷസ്ഥലം വജ്രംപോലെ കഠിനം. എനിക്കുമേൽ പ്രഹരിക്കൂ—നിനക്കു തൃപ്തിയാകുന്നതുപോലെ!

Verse 82

इत्युक्तः केशवस्तेन सृक्किणी संलिहन्रुषा । मुमोच परिघंघोरं विरीणामपि दारणम्

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കേശവൻ ക്രോധത്തോടെ അധരങ്ങളുടെ കോണുകൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, ശക്തവീരന്മാരെയുമെല്ലാം പിളർത്താൻ കഴിവുള്ള ഭയങ്കരമായ ഇരുമ്പുപരിഘം എറിഞ്ഞു।

Verse 83

ततस्तस्याप्यनुपदं कालायसमयं दृढम् । मुमोच मुद्गरं विष्णुर्द्वितीयं पर्वतं यथा

പിന്നെ ഉടൻ തന്നെ വിഷ്ണു കറുത്ത ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിതമായ ദൃഢമായ രണ്ടാമത്തെ മുദ്ഗരം എറിഞ്ഞു—രണ്ടാമൊരു പർവ്വതം വീണതുപോലെ।

Verse 84

तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो न्यस्य रथे धनुः । आप्लुत्य परिघं गृह्य गरुडं तेन जघ्निवान्

ആ രണ്ടു ആയുധങ്ങളും കണ്ട ജംഭൻ രഥത്തിൽ ധനുസ്സ് വെച്ച്, ചാടി മുന്നോട്ട് ചെന്നു പരിഘം പിടിച്ച് അതുകൊണ്ട് ഗരുഡനെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 85

द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा विनदन्रणे । सर्वप्राणेन गोविंदं तेन मूर्ध्नि जघान सः

പിന്നെ രണ്ടാമത്തെ മുദ്ഗരവും എടുത്ത്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട്, സർവ്വശക്തിയോടെ ഗോവിന്ദന്റെ ശിരസ്സിൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 86

ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ । मोहाविष्टौ विचेतस्कौ मृतकल्पाविवासताम्

ആ രണ്ടു കഠിന പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഗരുഡനും കേശവനും ഇരുവരും മോഹാവിഷ്ടരായി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, മരിച്ചവരെപ്പോലെ കിടന്നു।

Verse 87

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा जगर्जुर्दैत्यसत्तमाः । नैतान्हर्षमदोद्धूतानिदं सेहे जगत्तदा

ആ മഹാദ്ഭുതം കണ്ടു ദൈത്യശ്രേഷ്ഠർ ഗർജിച്ചു. ഹർഷം, മദം, ഗർവ്വം എന്നിവാൽ ഉന്മത്തരായി അവർ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാനായില്ല; ആ നിമിഷം അവരുടെ ഉല്ലാസം ലോകം പോലും സഹിക്കാനാകാത്തതുപോലെ ആയി.

Verse 88

सिंहनादैस्तलोन्नाहैर्धनुर्नादैश्च बाणजैः । जंभं ते हर्षयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ते

സിംഹനാദം, ഉച്ചഘോഷം, ധനുസ്സിന്റെ ടങ്കാരം, ബാണങ്ങളുടെ ശബ്ദം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ ജംഭനെ ഹർഷിപ്പിച്ചു; ഉല്ലാസത്തിൽ തങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ കുലുക്കി ആടിച്ചു.

Verse 89

शंखांश्च पूरयामासुश्चिक्षिपुर्देवता भृशम्

ദേവന്മാർ മഹാശബ്ദത്തോടെ ശംഖുകൾ പൂരിപ്പിച്ച് ഊതി; അത്യന്തം ബലത്തോടെ തങ്ങളുടെ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രക്ഷേപിച്ചു.

Verse 90

संज्ञामवाप्याथ महारणे हरिः सवैनतेयः परिरभ्य जंभम् । पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यात्पलायनं वेगपरश्चकार

അപ്പോൾ മഹാരണത്തിൽ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ഹരി (വിഷ്ണു) വൈനതേയൻ ഗരുഡനോടുകൂടെ ജംഭനെ ചേർത്തുപിടിച്ച്—യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിച്ച്, അവിടെ അപ്രധർഷ്യനായിരുന്നിട്ടും—അത്യന്തം വേഗത്തിൽ പിന്മാറി പലയനം ചെയ്തു.