Adhyaya 24

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्नुदर्कं ते कथयावो निशामय । त्वमत्र वैष्णवे लोके भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान्

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു— ഹേ ശിവശർമൻ, കേൾക്കുക; നിന്റെ ഭാവിഗതി ഞങ്ങൾ പറയുന്നു. നീ ഇവിടെ വൈഷ്ണവലോകത്തിൽ അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.

Verse 2

ब्रह्मणो वत्सरं पूर्णं रममाणोऽप्सरोगणैः । सुतीर्थमरणोपात्त पुण्यशेषेण वै पुनः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം നീ അപ്സരാഗണങ്ങളോടൊപ്പം രമിച്ചു കഴിയും; പിന്നെ സുതീർത്ഥത്തിൽ മരണം മൂലം ലഭിച്ച പുണ്യശേഷബലത്താൽ വീണ്ടും (അടുത്ത ഗതി പ്രാപിക്കും).

Verse 3

भविष्यसि महीपालो नगरे नंदिवर्धने । राज्यं प्राप्यासपत्नं च समृद्धबलवाहनम्

നന്ദിവർധന നഗരത്തിൽ നീ മഹീപാലനാകും; എതിരാളിയില്ലാത്തതും സൈന്യബലവും വാഹനസമ്പത്തും നിറഞ്ഞതുമായ രാജ്യം പ്രാപിക്കും.

Verse 4

कृष्टिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यहाटकभूषणैः । संजुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः

നിന്റെ രാജ്യം ഹർഷിതരും പുഷ്ടരുമായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും; മനോഹരമായ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമാകും; ഇഷ്ട‑പൂർത്ത ധർമ്മങ്ങൾ നിത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരാൽ സമ്പന്നമാകും।

Verse 5

सदासंपन्नसस्यं च सूर्वरक्षेत्रसंकुलम् । सुदेशं सुप्रजं सुस्थं सुतृणं बहुगोधनम्

ആ ദേശം എപ്പോഴും സമൃദ്ധമായ വിളവുകളാൽ സമ്പന്നമാകും; ഉത്തമ കൃഷിഭൂമികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും; നല്ല ദേശം, സൽപ്രജകളാൽ പരിപൂർണ്ണം, ആരോഗ്യവും സുരക്ഷയും ഉള്ളത്—മേച്ചിൽപ്പുല്ലും ഗോധനവും ധാരാളം ഉണ്ടായിരിക്കും।

Verse 6

देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम् । सुयूपा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धि विराजिताः

ആ ദേശം ദേവാലയങ്ങളുടെ നിരകളാൽ ദീപ്തമാകും; അവിടെയുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ മനോഹരമായ യൂപങ്ങളാൽ (യജ്ഞസ്തംഭങ്ങളാൽ) ചിഹ്നിതമായി, ഉത്തമ ധന‑സമൃദ്ധിയാൽ വിരാജിക്കും।

Verse 7

सुपुष्प कृत्रिमोद्यानाः ससदाफलपादपाः । सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः

അവിടെയുള്ള ഭൂമികൾ മനോഹര പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഉദ്യാനങ്ങളാലും, എല്ലാകാലവും ഫലം തരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാലും, താമരക്കുളങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും കൊണ്ടും വിരാജിക്കും।

Verse 8

सदंभा निम्नगाराजिर्न यत्र जनता क्वचित् । कुलान्येव कुलीनानि न चान्यायधनानि च

അവിടെ ജനങ്ങളിൽ എവിടെയും ദംഭം ഉണ്ടാകില്ല; നദീധാരകളുടെ നിര മനോഹരവും ക്രമബദ്ധവുമായിരിക്കും. കുടുംബങ്ങൾ സത്യമായും കുലീനമായിരിക്കും; അന്യായാർജിത ധനം അവിടെ ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 9

विभ्रमो यत्र नारीषु नविद्वत्सु च कर्हिचित् । नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः

സ്ത്രീകളിൽ മോഹ-വിഭ്രമം പ്രബലമായി, പണ്ഡിതന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും ആദരം ലഭിക്കാത്തിടം; നദികൾ വളഞ്ഞ വഴികളിലൂടെ ഒഴുകി, പ്രജകൾ തങ്ങളുടെ യഥോചിത പരിധിയിൽ സ്ഥിരത പുലർത്താത്തിടം—അത്തരം ദേശം മലിനമെന്നു അറിയുക।

Verse 10

तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः । रजोयुजः स्त्रियो यत्र न धर्मबहुला नराः

രാത്രികൾ ഘോര തമസ്സാൽ നിറഞ്ഞിടവും, അനേകരിലുമെങ്കിലും യഥാർത്ഥ മാനവത്വം ദുർലഭമായിടവും; സ്ത്രീകൾ രജോഗുണത്തിന്റെ അസ്ഥിരതയിൽ ബന്ധിതരായി, പുരുഷന്മാർ ധർമ്മസമൃദ്ധരല്ലാത്തിടവും—അത്തരം പ്രദേശം പതിതമെന്നു കരുതുക।

Verse 11

धनैरनंधो यत्रास्ति मनो नैव च भोजनम् । अनयः स्यंदनं यत्र न च वै राजपूरुषः

ധനം കൊണ്ടു മാത്രമേ ‘അന്ധത ഇല്ല’ എന്ന നില വരികയും, ആഹാരത്തിലും മനസ്സിന് തൃപ്തി ലഭിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടം; അന്യായം ജീവിതരഥത്തിന്റെ വാഹനം ആയി, ധർമ്മനിഷ്ഠ രാജപുരുഷൻ ഇല്ലാത്തിടം—അത്തരം ദേശം അധാർമ്മികമെന്നു അറിയുക।

Verse 12

दंडः परशुकुद्दाल वालव्य जनराजिषु । आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधापराधजः

ജനക്കൂട്ടങ്ങളിൽ ശിക്ഷ എന്നത് കൊടുവാൾ, കുദാലി പോലുള്ള കഠിന ഉപകരണങ്ങളായി മാത്രം നിലകൊള്ളുകയും; പദവിയുടെ കുടകൾ ഒഴികെ എല്ലായിടത്തും ക്രോധ-അപരാധജന്യ ശിക്ഷകൾ മാത്രം കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത്—ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 13

अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम् । आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः

ചൂതാട്ടക്കാരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ഒഴികെ മറ്റെവിടെയും വിലാപം പോലും കേൾക്കാത്തിടം; കൈയിൽ പാശകം പിടിച്ച ചൂതാട്ടക്കാരെ മാത്രമേ കാണാനാകൂ—അത്തരം സ്ഥലം ശുഭഹീനമെന്നു അറിയണം।

Verse 14

जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः । कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः

ജാഡ്യം ജലത്തിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, ബലഹീനത സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, കാഠിന്യം സ്ത്രീകളിലാണ്, മനുഷ്യരിലല്ല.

Verse 15

औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे । वेधोप्यंतःसुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै

കുഷ്ഠം മരുന്നുകളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, മനുഷ്യരിലില്ല; ദ്വാരം രത്നങ്ങളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, ശൂലം വിഗ്രഹങ്ങളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ.

Verse 16

कंपःसात्त्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित् । संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यं कलुषस्य च

സാത്വികഭാവത്താൽ വിറയൽ ഉണ്ടാകുന്നു, ഭയത്താലല്ല; അവിടെ പനി കാമത്താൽ ഉണ്ടാകുന്നു, ദാരിദ്ര്യം പാപത്തിന്റേതാണ്.

Verse 17

दुर्लभत्वं सदा कस्य सुकृतेन च वस्तुनः । इभा एव प्रमत्ता वै युद्धं वीच्योर्जलाशये

പുണ്യത്താൽ എന്ത് വസ്തുവാണ് ദുർലഭം? അവിടെ മദം ആനകളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, യുദ്ധം തിരമാലകൾക്കിടയിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ.

Verse 18

दानहानिर्गजेष्वेव द्रुमेष्वेव हि कंटकाः । जनेष्वेव विहारा हि न कस्यचिदुरःस्थली

ദാനഹാനി (മദജലം) ആനകളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, മുള്ളുകൾ മരങ്ങളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, വിഹാരം ജനങ്ങളിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ.

Verse 19

बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः सदैवास्ति यत्र पाशुपते जने

ആ ദേശത്ത് അമ്പുകളുടെ ഗുണങ്ങളും പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു; കരാർവചനങ്ങൾ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ദൃഢമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു; പാശുപത ഭക്തജനത്തിൽ സ്നേഹാസക്തിത്യാഗം എപ്പോഴും സ്ഥിരമാണ്।

Verse 20

दंडवार्ता सदा यत्र कृतसंन्यासकर्मणाम् । मार्गणाश्चापकेष्वेव भिक्षुका ब्रह्मचारिणः

അവിടെ സന്ന്യാസകർമ്മം ഏറ്റവരിൽ ദണ്ഡത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും; ഭിക്ഷാജീവികളായ ബ്രഹ്മചാരികൾ ശാസനബദ്ധമായ साधകരായി, തങ്ങളുടെ നിശ്ചിത മാർഗ്ഗാന്വേഷണത്തിലേ കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 21

यत्र क्षपणका एव दृश्यंते मलधारिणः । प्रायो मधुव्रता एव यत्र चंचलवृत्तयः

അവിടെ തപസ്സിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ധരിച്ച മലയുള്ളവരായ യഥാർത്ഥ ക്ഷപണകരേ കാണപ്പെടുന്നു; പെരുമാറ്റത്തിൽ ചഞ്ചലരായവർ അധികവും ‘മധുവ്രത’—ഭ്രമരത്തെപ്പോലെ അസ്ഥിരസ്വഭാവികൾ—ആകുന്നു।

Verse 22

इत्यादि गुणवद्देशे त्वयिराज्यं प्रशासति । धर्मेण राजधर्मज्ञ शौंडीर्यगुणशालिनि

ഇത്തരമൊരു ഗുണസമ്പന്ന ദേശത്ത് നീ ധർമ്മത്താൽ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു—ഹേ രാജധർമ്മജ്ഞാ, ഹേ ശൗര്യസദ്ഗുണസമ്പന്നാ।

Verse 23

सौभाग्यभाजि रूपाढ्ये शौर्यौदार्यगुणान्विते । सीमंतिनीनां रम्याणां लावण्यवर्जित सुश्रियाम्

ഈ രാജ്യം സൗഭാഗ്യവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞത്, ശൗര്യവും ഔദാര്യവും ഉള്ളത്; ഇവിടെ മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച കുലസ്ത്രീകളിലും വെറും ലാവണ്യഗർവ്വമല്ല, ശീലമയമായ ഗൗരവത്തിന്റെ ദീപ്തിയാണ് തെളിയുന്നത്।

Verse 24

राज्ञीनामयुतंभावि कुमाराणां शतत्रयम् । वृद्धकाल इति ख्यात उग्रः परपुरंजयः

അവനു പത്തായിരം രാജ്ഞിമാരും മൂന്നു നൂറ് കുമാരന്മാരും ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു; അവൻ ഉഗ്രനും ശത്രുപുരവിജയിയും ആയി ‘വൃദ്ധകാല’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.

Verse 25

विजितानेकसमरः श्रीसंतर्पितमार्गणः । अनेकगुणसंपूर्णः पूर्णचंद्रनिभद्युतिः

അനേകം സമരങ്ങളിൽ വിജയിയായ അവൻ തന്റെ സമ്പത്താൽ വില്ലാളികളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പുരസ്കരിച്ചിരുന്നു; അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണനായി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദ്യുതിയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 26

संततावभृथक्लिन्न मूर्धजः क्षितिषर्षभः । प्रजापालनसंपन्नः कोशप्रीणितभूसुरः

രാജാക്കന്മാരിൽ വൃഷഭനായ അവന്റെ മുടി നിരന്തരം അവഭൃതസ്നാനജലത്തിൽ നനഞ്ഞിരുന്നു; പ്രജാപാലനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി, രാജകോഷംകൊണ്ട് ഭൂസുര ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 27

पदारविंदं गौविंदं हृदि ध्यायन्नतंद्रितः । वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त दिनक्षपः

ഗോവിന്ദന്റെ പദാരവിന്ദങ്ങളെ ഹൃദയത്തിൽ ക്ഷീണമില്ലാതെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, വാസുദേവകഥാ-സംഭാഷണങ്ങളിൽ ലീനനായി അവൻ ദിനരാത്രങ്ങൾ കഴിച്ചു.

Verse 28

कदाचिदुपविष्टःसन्मध्ये राजसभं द्विज । दूरात्कार्पटिकैर्दृष्टो वाराणस्याः समागतैः

ഹേ ദ്വിജാ! ഒരിക്കൽ അവൻ രാജസഭയുടെ മദ്ധ്യേ ഉപവിഷ്ടനായിരിക്കെ, വാരാണസിയിൽ നിന്നെത്തിയ സഞ്ചാരിയായ കാർപടിക വൈരാഗികൾ അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്നു കണ്ടു.

Verse 29

तत्कर्मभाविसदृशैस्तदात्वमभिनंदितः । तैः सर्वै राजशार्दूलस्याशीर्वादैरनेकशः

ആ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ക്കും അവയുടെ ഭാവി ഫലത്തിനും യോജിച്ചവിധം അന്നേരം നീ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു; അവര്‍ എല്ലാവരും ആ രാജശാര്‍ദൂലനു വീണ്ടും വീണ്ടും അനേകം ആശീര്‍വാദങ്ങള്‍ നല്‍കി।

Verse 30

श्रीमद्विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां जगतां गुरुः । काशीनाथस्तुते कुर्यात्कुमतेरपवर्जनम्

സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഗുരുവായ ശ്രീമദ് വിശ്വേശ്വര ദേവന്‍—കാശീനാഥന്‍—സ്തുതിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ കുമതി നീക്കട്ടെ।

Verse 31

नैःश्रेयसीं च संपत्तिं यो देयात्स्मरणादपि । काशीनाथः स ते दिश्याज्ज्ञानं मलविवर्जितम्

വെറും സ്മരണയാലും പരമ ശ്രേയസ്സും യഥാർത്ഥ സമ്പത്തും നല്കുന്ന ആ കാശീനാഥന്‍ നിനക്ക് മലരഹിതമായ ജ്ഞാനം പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 32

येन पुण्येन ते प्राप्तं राज्यं प्राज्यमकंटकम् । तत्पुण्यशेषतोभूयाद्विश्वनाथे मतिस्तव

ഏത് പുണ്യത്താല്‍ നീ വിശാലവും തടസ്സരഹിതവുമായ രാജ്യം പ്രാപിച്ചുവോ, ആ പുണ്യത്തിന്റെ ശേഷഫലത്താല്‍ വിശ്വനാഥനിലേക്കുള്ള നിന്റെ ഭക്തിയും ദൃഢനിശ്ചയവും നിരന്തരം വര്‍ധിക്കട്ടെ।

Verse 33

यस्य प्रसादात्सुलभमायुः पुत्रांबरागनाः । समृद्धयः स्वर्गमोक्षौ स विश्वेशः प्रसीदतु

ആരുടെയോ പ്രസാദത്താല്‍ ദീര്‍ഘായുസ്, പുത്രന്‍, വസ്ത്രം, ഭാര്യ എന്നിവ എളുപ്പം ലഭിക്കയും, സമൃദ്ധി, സ്വര്‍ഗം, മോക്ഷം എന്നിവയും ലഭിക്കയും ചെയ്യുന്നു—ആ വിശ്വേശന്‍ പ്രസന്നനാകട്ടെ।

Verse 34

नामश्रवणमात्रेण यस्य विश्वेशितुर्विभोः । महापातकविच्छेदः स विश्वेशोऽस्तु ते हृदि

സർവ്വശക്തനായ വിശ്വേശിതൃ പ്രഭുവിന്റെ നാമം കേൾക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ മഹാപാപങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു; ആ വിശ്വേശൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കട്ടെ।

Verse 35

त्वं वृद्धकालो भूपालः श्रुत्वेत्याशीः परंपराम् । स्मरिष्यसीदं वृत्तांतं पुलकांकवपुस्तदा

ഹേ ഭൂപാലാ! നീ വാർദ്ധക്യത്തിലാകുമ്പോൾ ഈ ആശീർവാദ-പരമ്പര ശ്രവിച്ച്, ഭക്തിരോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ ദേഹത്തോടെ ഈ വൃത്താന്തം സ്മരിക്കും।

Verse 36

आकारगोपनं कृत्वा तेभ्यो दत्त्वा धनं बहु । सुमुहूर्तमनुप्राप्य सुते राज्यं विधाय च

നിന്റെ ഉദ്ദേശം മറച്ച് അവർക്കു ധാരാളം ധനം നൽകി, ശുഭമുഹൂർത്തം ലഭിച്ച ശേഷം, പുത്രനിൽ രാജ്യം സ്ഥാപിക്കും।

Verse 37

अनंगलेखया राज्ञ्या ततः काशीं गमिष्यसि । दत्त्वा दानानि भूरीणि प्रीणयित्वाऽर्थिनो जनान्

അതിനുശേഷം രാജ്ഞി അനംഗലേഖയോടൊപ്പം നീ കാശിയിലേക്കു പോകും—ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി, യാചകരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 38

स्वनाम्ना तत्र संस्थाप्य लिंगं निर्वाणकारणम् । प्रासादं तत्र कृत्वोच्चैस्तदग्रे कूपमुत्तमम्

അവിടെ നിന്റെ നാമത്തിൽ നിർവാണകാരണമാകുന്ന ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, ഉയർന്ന പ്രാസാദം പണിതു, അതിന്റെ മുന്നിൽ ഉത്തമ കിണറും നിർമ്മിക്കും।

Verse 39

विधाय विधिवत्तत्र कलशारोपणादिकम् । मणिमाणिक्य चांपेय दुकूलेभाश्वगोधनम्

അവിടെ കലശാരോപണം മുതലായ വിധിവിധാനങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു, മണി-മാണിക്യം, ഉത്തമ മദ്യം, വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ, ഗജാശ്വങ്ങൾ, ഗോധനം എന്നിവ ദാനമായി അർപ്പിച്ചു।

Verse 40

महाध्वजपताकाश्च च्छत्रचामरदर्पणम् । देवोपकरणं भूरि विश्राण्य श्रमवर्जितः

അവൻ മഹാധ്വജ-പതാകകൾ, ഛത്രം, ചാമരം, ദർപ്പണം—ദേവാരാധനയ്ക്കുള്ള അനവധി ഉപകരണങ്ങൾ—സമൃദ്ധിയായി വിതരണം ചെയ്തു; ക്ഷീണമോ മടിയോ കൂടാതെ ദാനം ചെയ്തു।

Verse 41

व्रतोपवासनियमैः परिक्षीणकलेवरः । मध्याह्ने निर्जने तत्र द्रक्ष्यस्येकं तपोधनम्

വ്രതം, ഉപവാസം, നിയമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദേഹം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; ആ നിർജന സ്ഥലത്ത് മധ്യാഹ്നത്തിൽ നീ ഒരു തപോധനനെ കാണും—തപസ്സാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ ധനം।

Verse 42

अतीवजीर्णवपुषं परिपिंगजटान्वितम् । मूर्तिमंतंमिव प्रांशुं धर्मं जनमनोहरम्

അവന്റെ ദേഹം അത്യന്തം ജീർണ്ണമായിരുന്നു; തല ചുറ്റി പിംഗള ജടകൾ; ഉയരം കൂടിയ, ജനമനോഹരൻ—ധർമ്മം തന്നെ മൂർത്തിമാനായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 43

भारं शरीरयष्टेश्च दृढयष्ट्यां समर्प्य च । गर्भागाराद्विनिष्क्रम्याभ्यायांतंरंगमंडपे

ദുർബല ദേഹഭാരം ദൃഢ ദണ്ഡത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, അവൻ ഗർഭഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് പ്രാകാരത്തിലെ രംഗമണ്ഡപത്തിലേക്ക് അടുത്തുവന്നു।

Verse 44

उपविश्य समीपे ते प्रक्ष्यत्येवमनुक्रमात् । कोसि त्वं किमिहासि त्वं द्वितीय इव कस्त्वयम्

നിന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്ന് അവൻ ക്രമമായി ചോദിക്കും— “നീ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? നിന്റെ അരികിലെ രണ്ടാമത്തെ ആത്മാവുപോലെ തോന്നുന്ന ഈ വ്യക്തി ആരാണ്?”

Verse 45

प्रासादः कारितः केन जानास्येष ततो वद । अस्य लिंगस्य किं नाम प्रायो जाने न वार्धकात्

“ഈ പ്രാസാദം ആരാണ് പണിതത്? അറിയുന്നുവെങ്കിൽ പറയുക. ഈ ലിംഗത്തിന്റെ പേര് എന്ത്? വാർദ്ധക്യം മൂലം എനിക്ക് അധികം ഓർമ്മയില്ല.”

Verse 46

पृष्टस्त्वमिति ते नाथ तदा वृद्ध तपस्विना । कथयिष्यस्यहं राजा वृद्धकाल इति श्रुतः

ഹേ നാഥാ, ആ വൃദ്ധ തപസ്വി ചോദിക്കുമ്പോൾ നീ പറയും— “ഞാൻ ഒരു രാജാവാണ്; ‘വൃദ്ധകാല’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.”

Verse 47

दाक्षिणात्य इह प्राप्तस्त्वेतया सह कांतया । ध्यायामि लिंगमेतच्च प्रार्थयामि न किंचन

“ഞാൻ ദക്ഷിണദേശത്തിൽ നിന്ന് ഈ പ്രിയ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഇവിടെ എത്തിയതാണ്. ഈ ലിംഗത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു; ഒന്നും യാചിക്കുന്നില്ല.”

Verse 48

प्रासादस्यास्य जटिल स्वयंकारयिता शिवः । विशेषतोऽस्यलिंगस्य नाम नो वेद्मि निश्चितम्

“ഹേ ജടിലാ, ഈ പ്രാസാദത്തിന്റെ സ്വയം-കാരയിത ശിവൻ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ ഈ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രത്യേക നാമം എനിക്ക് ഉറപ്പായി അറിയില്ല.”

Verse 49

इति श्रुत्वा नरपतेर्वाक्यंप्राह जटाधरः । सत्यमुक्तं त्वयैकं हि लिंगनाम न वेत्सि यत्

രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജടാധര തപസ്വി പറഞ്ഞു—“നീ ഒരു കാര്യം സത്യമായി പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ലിംഗത്തിന്റെ നാമം നീ അറിയുന്നില്ല.”

Verse 50

पश्येयं त्वामहं नित्यमुपविष्टं सुनिश्चलम् । श्रुतो भविष्यति तव प्रासादो येन कारितः

“നിന്നെ ഞാൻ നിത്യവും അചഞ്ചലമായി ഉപവിഷ്ടനായി കാണട്ടെ. നിനക്കാൽ പണിത ഈ പ്രാസാദം ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.”

Verse 51

ममाग्रे तत्समाचक्ष्व यदि जानासि तत्त्वतः । आकर्ण्येति वचस्तस्य पुनः प्राह भवानिति

“നീ അത് തത്ത്വമായി അറിയുന്നുവെങ്കിൽ എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞുതരിക.” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ശരി, കേൾക്കുക.”

Verse 52

कर्ता कारयिता शंभुः किमतथ्यं ब्रवीम्यहम् । अथवा चिंतया किं मे तपस्विन्ननया विभो

“കർ‍ത്താവും കാരയിതാവും ശംഭുവേ; ഞാൻ അസത്യം എങ്ങനെ പറയും? എങ്കിലും, ഓ വിഭു തപസ്വീ, ഈ ചിന്ത എനിക്ക് എന്തിന്?”

Verse 53

इति त्वयि स्थिते जोषं स पुनर्वृद्धतापसः । पिपासुरस्मि पानीयमानीयाशु प्रयच्छ मे

നീ മൗനമായി നിന്നപ്പോൾ ആ വൃദ്ധ തപസ്വി വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ദാഹമുണ്ട്; വേഗം വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് എനിക്ക് തരിക.”

Verse 54

इति तेन च नुन्नस्त्वं वार्यानीय च कूपतः । पाययिष्यसि तं वृद्धं तापसं तत्क्षणाच्च सः

അവന്റെ പ്രേരണയാൽ നീ കിണറ്റിൽ നിന്നു വെള്ളം കോരി ആ വൃദ്ധ തപസ്വിക്കു കുടിപ്പിക്കും; അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവൻ…

Verse 55

तदंबुपानतो भूयात्सुपार्वण शशिप्रभः । तरुणो रूपसंपन्नः कोशोन्मुक्तोरगो यथा

ആ വെള്ളം കുടിച്ചതോടെ അവൻ വീണ്ടും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി; യുവാവായി രൂപസമ്പന്നനായി—തോൽ വിട്ടു പുറത്തുവന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ।

Verse 56

जाताश्चर्येण भवता पुनरेवाभ्यभाषि सः । कः प्रभावो हि भगवन्नेष येन भवान्पुनः

നിങ്ങളുടെ ഈ അത്ഭുതപരിവർത്തനത്തിൽ വിസ്മയിച്ച് അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഏതു പ്രഭാവത്താൽ നിങ്ങൾ വീണ്ടും…?”

Verse 57

परित्यज्यात्र जरसं न वो भ्राजसि सांप्रतम् । अस्ति चेदवकाशस्ते ततो ब्रूहि तपोधन

ഇവിടെ ജരയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ദീപ്തനാകുന്നു. സമയം ഉണ്ടെങ്കിൽ പറയുക, ഹേ തപോധന।

Verse 58

तपोधन उवाच । वृद्धकालक्षितिपते जाने त्वां सुमहामते । इमामपि च जानेऽहं तव पत्नीं पतिव्रताम्

തപോധനൻ പറഞ്ഞു—“ദീർഘകാലം ജരയുടെ ഭാരം വഹിച്ച രാജാവേ, മഹാമതേ, നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു; നിന്റെ ഈ പതിവ്രതയായ ഭാര്യയെയും ഞാൻ അറിയുന്നു।”

Verse 59

जन्मनोऽस्मादियं राजन्नासीद्विप्रस्य कन्यका । तुर्वसोर्वेदवपुषः शुभाचारा शुभानना

ഹേ രാജാവേ, മുൻജന്മത്തിൽ ഇവൾ തുർവസു എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു—വേദമയ തേജസ്സാൽ ദീപ്ത, ശുഭാചാരിണി, സുന്ദരമുഖി.

Verse 60

तेन दत्ता विवाहार्थं नैध्रुवाय महात्मने । स च कालवशं प्राप्तो नैध्रुवोऽप्राप्तयौवनः

അവൻ അവളെ വിവാഹാർത്ഥം മഹാത്മാവായ നൈധ്രുവനു നൽകി; എന്നാൽ നൈധ്രുവൻ യൗവനം പ്രാപിക്കുമുമ്പേ കാലവശനായി (മരിച്ചു)।

Verse 61

वैधव्यं पालयंत्येषा मृताऽवंत्यां शुभव्रता । तेन पुण्येन संजाता पांड्यस्य नृपतेः सुता

ഈ ശുഭവ്രതയായ സ്ത്രീ വൈധവ്യധർമ്മം പാലിച്ചുകൊണ്ട് അവന്തിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു; ആ പുണ്യഫലമായി പാണ്ഡ്യ നൃപന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു।

Verse 62

परिणीता त्वया राजन्पतिव्रतरता सदा । त्वया सहेह संप्राप्ता मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

ഹേ രാജാവേ, നിനാൽ പരിണീതയായ ഇവൾ സദാ പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ നിരതയാണ്; നിനക്കൊപ്പം ഇവിടെ എത്തിയതിനാൽ അവൾ അനുത്തമ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 63

अयोध्यायामथावंत्यां मथुरायामथापि वा । द्वारवत्यां च कांच्यां वा मायापुर्यामथो नृप

ഹേ നൃപാ, അയോധ്യയിലായാലും അവന്തിയിലായാലും, മഥുരയിലായാലും; ദ്വാരവതിയിലായാലും കാഞ്ചിയിലായാലും, മായാപുരിയിലായാലും—

Verse 64

अपि पातकिनो ये च कालेन निधनं गताः । ते हि स्वर्गादिहागत्य काश्यां मोक्षमवाप्नुयुः

പാപികളായവരും കാലക്രമത്തിൽ മരണം പ്രാപിച്ചാൽ, അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങി ഇവിടെ കാശിയിൽ വന്ന് മോക്ഷം പ്രാപിക്കാം।

Verse 65

अवैमि त्वामपि नृपद्विजोऽभूः पूर्वजन्मनि । माथुरः शिवशर्माख्यो मायापुर्यां भवान्मृतः

ഹേ രാജാവേ, നിന്നെയും ഞാൻ അറിയുന്നു—മുൻജന്മത്തിൽ നീ മഥുരയിലെ ഒരു ദ്വിജബ്രാഹ്മണൻ, ശിവശർമൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ; മായാപുരിയിൽ നീ മരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 66

तत्पुण्यात्प्राप्य वैकुंठं भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । तत्पुण्यशेषात्क्षितिपो जातस्त्वं नंदिवर्धने

ആ പുണ്യത്താൽ നീ വൈകുണ്ഠം പ്രാപിച്ച് മനോഹരമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; ആ പുണ്യശേഷത്താൽ നന്ദിവർധനത്തിൽ നീ രാജാവായി ജനിച്ചു।

Verse 67

वृद्धकालावनीपाल तेनैव सुकृतेन च । मोक्षक्षेत्रमिदं प्राप्तो मुक्तिं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

ഹേ വൃദ്ധ ഭൂപാലാ, അതേ സുകൃതത്താൽ നീ ഈ മോക്ഷക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു; നീ അനുത്തമമായ മുക്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 68

अन्यच्च शृणु राजेंद्र त्वया यत्समुदीरितम् । कर्ता कारयिता शंभुः प्रासादस्येति तत्स्फुटम्

ഇനിയും കേൾക്കുക, ഹേ രാജേന്ദ്രാ—നീ പറഞ്ഞത് വ്യക്തമാണ്: ഈ പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കർത്താവും കാരയിതാവും ശംഭു (ശിവൻ) തന്നെയാണ്।

Verse 69

सुकृतं नैव सततमाख्यातव्यं कदाचन । कृतं मयेति कथनात्पुण्यं क्षयति तत्क्षणात्

സ്വന്തം സുകൃതം ഒരിക്കലും തുടർച്ചയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുത്. “ഞാൻ ചെയ്തു” എന്നു പറഞ്ഞാൽ അതേ ക്ഷണത്തിൽ പുണ്യം ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गोपनीयं निधानवत् । सुकृतं कीर्तनाद्व्यर्थं भवेद्भस्महुतं तथा

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്താലും സുകൃതം നിധിപോലെ മറച്ചുവെക്കണം. അതിനെ പുകഴ്ത്തി പറയുമ്പോൾ അത് നിഷ്ഫലമാകും—ഭസ്മത്തിലേക്കുള്ള ആഹുതിപോലെ.

Verse 71

निश्चितं विश्वनाथेन प्रेरितेन त्वयाऽनघ । कृतं हि कृतकृत्येन प्रासादादिह वेद्म्यहम्

ഹേ നിർമലനേ! വിശ്വനാഥന്റെ പ്രേരണയാൽ നീ—കൃതകൃത്യനായ്—ഇത് നിർവഹിച്ചു എന്നത് നിശ്ചയം. ഈ പ്രാസാദാദി ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ഇവിടെ അറിയുന്നത്.

Verse 72

वृद्धकालेश्वरं नाम लिंगमेतन्महीपते । जानीह्यनादिसंसिद्धं निमित्तं किंतु वै भवान्

ഹേ മഹീപതേ! ഈ ലിംഗത്തിന് ‘വൃദ്ധകാലേശ്വര’ എന്ന നാമം. ഇത് അനാദിയും നിത്യസിദ്ധവും ആണെന്ന് അറിയുക; ഇവിടെ നീ വെറും നിമിത്തമാത്രം.

Verse 73

दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य पूजनाच्छ्रवणान्नतेः । वृद्धकालेशलिंगस्य सर्वं प्राप्नोति वांछितम्

അതിന്റെ ദർശനം, സ്പർശനം, പൂജ, ശ്രവണം, നമസ്കാരം എന്നിവകൊണ്ട്—വൃദ്ധകാലേശ ലിംഗത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ—എല്ലാ അഭിലഷിത ഫലങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 74

कूपः कालोदको नाम जराव्याधिविघातकृत् । यदीय जलपानेन मातुःस्तन्यमपानवान्

‘കാലോദക’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു കിണർ ഉണ്ട്; അത് ജരയും രോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിലെ ജലം കുടിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും മാതൃസ്തന്യം പാനം ചെയ്തതുപോലെ ആദിമ പ്രാണബലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 75

कृतकूपोदकस्नानः कृतैतल्लिंगपूजनः । वर्षेण सिद्धिमाप्नोति मनोभिलषितां नरः

കിണർജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവൻ ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 76

न कुष्ठं न च विस्फोटा नरंघा न विचर्चिका । पीतात्स्पृष्टात्प्रतिष्ठंति कफः कालतमोदकात्

കുഷ്ഠമില്ല, പൊട്ടിപ്പുണ്ണുകളില്ല, ചൊറിച്ചിലില്ല, ചർമ്മരോഗമില്ല—‘കാലതമോദക’ം കുടിച്ചാലോ സ്പർശിച്ചാലോ ഇവ ശമിക്കുന്നു.

Verse 77

नाग्निमांद्यं नैव शूलं न मेहो न प्रवाहिका । न मूत्रकृच्छ्रं ना पामा पानायस्यास्य सेवनात्

ഈ ജലം പാനമായി സേവിച്ചാൽ അജീർണം ഇല്ല, ശൂലവേദന ഇല്ല, മൂത്രവ്യാധി ഇല്ല, അതിസാരം ഇല്ല; മൂത്രകൃച്ഛ്രവും പാമാ (ചർമ്മചൊറിച്ചിൽ)യും ഉണ്ടാകില്ല.

Verse 78

भूतज्वराश्च ये केचिद्ये केचिद्विषमज्वराः । ते क्षिप्रमुपशाम्यंति ह्येतत्कूपोदसेवनात्

ഭൂതജ്വരങ്ങളായാലും വിഷമ (അനിയമിത) ജ്വരങ്ങളായാലും—ഈ കിണർജലം സേവിച്ചാൽ അവ വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു.

Verse 79

तवाग्रतो मम जरा पलितं च यथाविधि । एतत्कूपोदपानेन क्षणान्नष्टं नवोऽभवम्

നിന്റെ കണ്ണുകൾക്കുമുന്നിൽ തന്നെ എന്റെ ജരയും നരച്ച മുടിയും യഥാവിധി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതുപോലെ; ഈ കിണറ്റിലെ ജലം പാനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ചു, ഞാൻ വീണ്ടും നവയൗവനം പ്രാപിച്ചു।

Verse 80

वृद्धकालेश्वरे लिंगे सेवितेन दरिद्रता । नोपसर्गा न वा रोगा न पापं नाघजं फलम्

വൃദ്ധകാലേശ്വര ലിംഗത്തെ സേവിച്ച് ആരാധിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യം അകന്നു പോകും; ഉപദ്രവങ്ങളില്ല, രോഗങ്ങളില്ല, പാപമില്ല, അധർമ്മജന്യ ഫലവും ഇല്ല।

Verse 81

उत्तरे कृत्तिवासस्य वाराणस्यां प्रयत्नतः । वृद्धकालेश्वरं लिंगं द्रष्टव्यं सिद्धिकामुकैः

വാരാണസിയിൽ കൃത്തിവാസത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പരിശ്രമത്തോടെ വൃദ്ധകാലേശ്വര ലിംഗത്തെ അന്വേഷിച്ച് ദർശിക്കണം।

Verse 82

इत्युक्त्वा तं महीपालं हस्ते धृत्वा तपोधनः । सानंगलेखा राज्ञीकं तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് തപോധനൻ ആ രാജാവിന്റെ കൈ പിടിച്ച്, രാജ്ഞി അനംഗലേഖയോടുകൂടി, ആ ലിംഗത്തിൽ തന്നേ ലയിച്ചു ചേർന്നു।

Verse 83

महाकाल महाकाल महाकालेति कीर्तनात् । शतधा मुच्यते पापैर्नात्र कार्या विचारणा

“മഹാകാല, മഹാകാല, മഹാകാല” എന്ന് കീർത്തനം ചെയ്താൽ മാത്രം, നൂറിരട്ടി പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; ഇവിടെ സംശയമോ വാദമോ വേണ്ട।

Verse 84

इत्थं भवित्री ते मुक्तिः कैटभारातिदर्शनात् । भोगान्भुक्त्वा बहुविधान्वैकुंठ नगरे शुभे

ഇങ്ങനെ കൈടഭാരന്റെ ദർശനത്തിലൂടെ നിനക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും. ശുഭമായ വൈകുണ്ഠനഗരത്തിൽ പലവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം നിന്റെ മംഗളം വിരിയുന്നതാണ്.

Verse 85

इति संहृष्टतनूरुहः स विप्रो भगवत्तद्गणवक्त्रतो निशम्य । स्वमुदर्कमथार्ककोटिरम्यं हरिलोकं परिलोकयांचकार

ഭഗവാന്റെ സേവകഗണത്തിന്റെ വായിൽ നിന്നു ഇത് കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണന് ആനന്ദരോമാഞ്ചം ഉണ്ടായി. പിന്നെ അവൻ തന്റെ ഭാവിഗതി കണ്ടു—കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ഹരിലോകം.

Verse 86

मैत्रावरुणिरुवाच । लोपामुद्रे स विप्रेंद्रो भोगान्भुक्त्वा मनोरमान् । मायापुर्यां कृतप्राणत्याग पुण्यबलेन च

മൈത്രാവരുണി പറഞ്ഞു—ഹേ ലോപാമുദ്രേ, ആ വിപ്രേന്ദ്രൻ മനോഹരമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, മായാപുരിയിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തതിലൂടെ ലഭിച്ച പുണ്യബലത്താൽ പിന്നെയും പരമ ശുഭപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 87

वैकुंठलोकादागत्य पत्तने नंदिवर्धने । भौमानि भुक्त्वा सौख्यानि पुत्रानुत्पाद्य सुंदरान्

വൈകുണ്ഠലോകത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങി വന്ന അവൻ നന്ദിവർധന നഗരത്തിൽ ജനിച്ചു. ഭൗമസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് സുന്ദരമായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 88

तेषु राज्यं विनिक्षिप्य प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । विश्वेश्वरं समाराध्य निर्वाणपदमीयिवान्

പുത്രന്മാർക്ക് രാജ്യം ഏല്പിച്ച് അവൻ വാരാണസി നഗരത്തിലെത്തി. വിശ്വേശ്വരനെ സമാരാധിച്ച് നിർവാണപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 89

एतत्पुण्यतमाख्यानं विप्रस्य शिवशर्मणः । श्रुत्वा पापविनिर्मुक्तो ज्ञानं परममृच्छति

ബ്രാഹ്മണനായ ശിവശർമന്റെ ഈ അതിപുണ്യമായ ആഖ്യാനം ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പാപമുക്തനായി പരമജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു.