Adhyaya 5

Verse 1

श्रीसूत उवाच । प्रस्तुत्य चक्रतीर्थं तु पुण्यं पापविनाशनम् । पुनरप्यद्भुतं किञ्चित्प्रब्रवीमि मुनीश्वराः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—പരമ പുണ്യമയവും പാപനാശകവുമായ ചക്രതീർത്ഥത്തെ പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം, ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ വീണ്ടും ഒരു അത്ഭുതകാര്യം പറയുന്നു.

Verse 2

विधूमनामा हि वसुर्देवस्त्री चाप्यलंबुषा । ब्रह्मशापान्महाघोरात्पुरा प्राप्तौ मनुष्यताम्

വിധൂമനാമനായ വസുദേവനും അവന്റെ ദിവ്യപത്നിയായ അലമ്പുഷയും—ബ്രഹ്മാവിന്റെ അതിഘോര ശാപം മൂലം—പുരാതനകാലത്ത് മനുഷ്യാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

चक्रतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा शापाद्विमोचितौ । ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद

മഹാപുണ്യമുള്ള ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവർ ഇരുവരും ശാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, മഹാപ്രാജ്ഞാ, പുരാണാർത്ഥവിശാരദാ!

Verse 4

प्राज्ञत्वाद्व्यासशिष्य त्वादज्ञातं ते न किंचन । ब्रह्मा केनापराधेन सहालंबुसया वसुम्

നിങ്ങൾ പ്രാജ്ഞനും വ്യാസശിഷ്യനും ആകയാൽ നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും അജ്ഞാതമല്ല. ഏതു അപരാധം മൂലം ബ്രഹ്മാവ് അലമ്പുഷയോടുകൂടെ ആ വസുവിനെ ശപിച്ചു?

Verse 5

पुरा विधूमनामानं शप्तवांश्चतुराननः । ब्रह्मशापेन घोरेण कयोस्तौ पुत्रतां गतौ

പുരാതനകാലത്ത് ചതുരാനനനായ ബ്രഹ്മാവ് വിധൂമനാമനായ വസുവിനെ ശപിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ ഘോരശാപം മൂലം അവർ ഇരുവരും പുത്രത്വത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 6

शापस्यान्तः कथमभूद्ब्रह्मणा शप्तयोस्तयोः । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ബ്രഹ്മാവ് ശപിച്ച ആ ഇരുവരുടെയും ശാപം എങ്ങനെ അവസാനിച്ചു? ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുന്നു—ദയവായി ഇത് വിശദമായി പറയുക.

Verse 7

श्रीसूत उवाच । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननः । सावित्र्या च सरस्वत्या पार्श्वयोः प्रविराजितः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് സ്വയംഭൂവായ ചതുര്മുഖ സൃഷ്ടികർത്താവായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ്, ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും വിരാജിച്ച സാവിത്രിയും സരസ്വതിയും കൂടെ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 8

सनातनेन मुनिना सनकेन च धीमता । सनत्कुमारनाम्ना च नारदेन महात्मना

അവനെ സേവിച്ചുകൊണ്ട് സനാതന മുനിയും, ധീമാനായ സനകനും, സനത്കുമാരനെന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവനും, മഹാത്മാവായ നാരദനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 9

सनन्दनादिभिश्चान्यैः सेव्यमानो मुनीश्वरैः । सुपर्ववृन्दजुष्टेन स्तूयमानो बिडौजसा

സനന്ദനാദി മറ്റു മുനീശ്വരന്മാർ സേവിക്കുകയും, ഉത്തമ ദിവ്യഗണസമൂഹം ചുറ്റിനിൽക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, മഹാബലവാന്മാരായ ദേവന്മാർ അവനെ നിരന്തരം സ്തുതിച്ചു।

Verse 10

आदित्यादि ग्रहैश्चैव स्तूयमानपदांबुजः । सिद्धैः साध्यैर्मरुद्भिश्च किंनरैश्च समावृतः

ആദിത്യാദി ഗ്രഹദേവതകൾ സ്തുതിച്ച അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ; സിദ്ധന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, മരുത്തുകൾ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 11

गणैः किंपुरुषाणां च वसुभिश्चाष्टभिर्वृतः । उर्वशीप्रमुखानां च स्वर्वेश्यानां मनोरमम्

അവൻ കിംപുരുഷഗണങ്ങളാലും അഷ്ടവസുക്കളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ഉർവശീപ്രമുഖമായ സ്വർഗ്ഗീയ അപ്സരസ്സുകളുടെ മനോഹര സാന്നിധ്യവും ആ സഭയെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 12

नृत्यं वादित्रसहितं वीक्ष्यमाणो मुहुर्मुहुः । गोष्ठीं चक्रे सभामध्ये सत्यलोके कदाचन

വാദ്യങ്ങളോടുകൂടിയ നൃത്തം അദ്ദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ചു; ഒരിക്കൽ സത്യലോകത്തിലെ സഭാമദ്ധ്യേ ഗോഷ്ഠി സംഘടിപ്പിച്ചു.

Verse 13

मेघगर्जितगम्भीरो जनानां नंदयन्मुहुः । वीणावेणुमृदंगानां ध्वनिस्तत्र व्यसर्पत

മേഘഗർജനപോലെ ഗംഭീരമായി, ജനങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, വീണാ-വേണു-മൃദംഗങ്ങളുടെ ധ്വനി അവിടെ എല്ലാടവും പരന്നു.

Verse 14

गंगातरंगमालानां शीकरस्पर्शशीतलः । पवमानः सुखस्पर्शो मन्दं मन्दं ववौ तदा

അപ്പോൾ ഗംഗാതരംഗമാലകളുടെ തുള്ളിസ്പർശം കൊണ്ടു ശീതളവും, ദേഹത്തിന് സുഖം പകരുന്നതുമായ മന്ദമാരുതൻ പതുക്കെ പതുക്കെ വീശി.

Verse 15

पर्यायेण तदा सर्वा ननृतुर्देवयोषितः । नृत्यश्रमेण खिन्नासु वेश्यास्वन्यासु सादरम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവയോഷിതകളും മാറിമാറി നൃത്തം ചെയ്തു; നൃത്തശ്രമത്തിൽ ചിലർ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, മറ്റുള്ളവർ വേശ്യകളെപ്പോലെ നൈപുണ്യത്തോടെ സാദരമായി മുന്നോട്ട് വന്നു.

Verse 16

अलंबुसा देवनारी रूपयौ वनशालिनी । मदयन्ती जनान्सर्वान्सभामध्ये ननर्त वै

അപ്പോൾ രൂപയൗവനത്തിൽ ദീപ്തയായ ദേവനാരി അലമ്പുസാ സഭാമദ്ധ്യേ സത്യമായും നൃത്തം ചെയ്തു; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിച്ച് ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

Verse 17

तस्मिन्नवसरे तस्या नृत्यंत्याः संसदि द्विजाः । वस्त्रमाभ्यंतरं वायुर्लीलया समुदक्षिपत्

അന്നേ നിമിഷം, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, സഭയിൽ നൃത്തം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന അവളുടെ അന്തർവസ്ത്രം വായു ലീലാഭാവത്തിൽ ഉയർത്തി നീക്കി।

Verse 19

तत्क्षिप्ते वसने स्पष्टमूरुमूलमदृश्यत । तथाभूतां तु तां दृष्ट्वा सर्वे ब्रह्मादयो ह्रिया

വസ്ത്രം അങ്ങനെ മാറിപ്പോയപ്പോൾ അവളുടെ ഊരുമൂലം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമായി; അവളെ ആ നിലയിൽ കണ്ട ബ്രഹ്മാദികൾ എല്ലാവരും ലജ്ജയിൽ മുങ്ങി।

Verse 20

तामेव ब्रह्मभवने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम् । हर्षसंफुल्लनयनो हृष्टरोमा ततोऽभवत्

ബ്രഹ്മഭവനത്തിൽ വായുവാൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ട വസ്ത്രവളായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ഹർഷത്തിൽ ഉല്ലസിച്ചു; കണ്ണുകൾ ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞു, ദേഹത്ത് രോമാഞ്ചം പടർന്നു।

Verse 21

अलंबुसायां तस्यां तु जातकामं विलोक्य तम् । वसुं विधूमनामानं शशाप चतुराननः

അലമ്പുസയോടു അവനിൽ കാമം ഉദിച്ചതായി കണ്ട ചതുരാനനൻ ‘വിധൂമ’ എന്ന വസുവിനെ ശപിച്ചു।

Verse 22

यस्मात्त्वमीदृशं कार्यं विधूम कृतवानसि । तस्माद्धि मर्त्यलोके त्वं मानुषत्वमवाप्स्यसि

‘ഹേ വിധൂമ, നീ ഇത്തരമൊരു അനുചിത കർമ്മം ചെയ്തതിനാൽ, മർത്ത്യലോകത്തിൽ നീ നിർഭാഗ്യവശാൽ മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കും.’

Verse 23

इयं च देवयोषित्ते तत्र भार्या भविष्यति । एवं स ब्रह्मणा शप्तो विधूमः खिन्नमानसः

“ഈ ദിവ്യകന്യ അവിടെ നിന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കും.” ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം ലഭിച്ച വിധൂമൻ ഹൃദയം തളർന്നു ദുഃഖിതനായി.

Verse 24

प्रसादयामास वसुर्ब्रह्माणं प्रणिपत्य तु । विधूम उवाच । अस्य शापस्य घोरस्य भगवन्भक्तवत्सल

വസു നമസ്കരിച്ചു ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. വിധൂമൻ പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, ഭക്തവത്സല! ഈ ഭീകര ശാപത്തെക്കുറിച്ച്…”

Verse 25

नाहमर्होऽस्मि देवेश रक्ष मां करुणानिधे । एवं प्रसादितस्तेन भारतीपतिरव्ययः

“ഞാൻ അർഹനല്ല, ദേവേശാ! കരുണാനിധേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.” അവന്റെ അപേക്ഷയാൽ അവ്യയനായ ഭാരതീപതി (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രസന്നനായി.

Verse 26

कृपया परया युक्तो विधूमं प्राह सांत्वयन् । ब्रह्मोवाच । त्वयि शापोऽप्ययं दत्तो न चासत्यं ब्रवीम्यहम्

പരമകരുണയോടെ ബ്രഹ്മാവ് വിധൂമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു— “നിനക്കു ഈ ശാപം നൽകിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല.”

Verse 27

ततोऽवधिं कल्पयामि शापस्यास्य तवाधुना । मर्त्यभावं समापन्नः सहालंबुसयाऽनया

“അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഈ ശാപത്തിന് ഞാൻ ഒരു പരിധി നിശ്ചയിക്കുന്നു— ഈ അലമ്പുസയോടൊപ്പം നീ മർത്ത്യഭാവം പ്രാപിച്ച്…”

Verse 28

तत्र भूत्वा महाराजः शासयित्वा चिरं महीम् । पुत्रमप्रतिमं त्वस्यां जनयित्वा महीपतिम्

അവിടെ അവൻ മഹാരാജാവായി, ദീർഘകാലം ഭൂമിയെ ഭരിച്ച്, അവളിൽ ഉപമയില്ലാത്ത ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കും—ദേശാധിപതിയാകാൻ യോഗ്യനായവനെ।

Verse 29

अभिषिच्य च राज्ये तं राज्यरक्षाविचक्षणम् । एतच्छापस्य शांत्यर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । फुल्लग्रामसमीपस्थे चक्रतीर्थे महत्तरे

രാജ്യരക്ഷയിൽ നിപുണനായ ആ പുത്രനെ രാജാഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഈ ശാപശാന്തിക്കായി ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്ത് ഫുല്ലഗ്രാമത്തിന് സമീപമുള്ള മഹത്തായ ചക്രതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 30

अनया भार्यया सार्द्धं यदा स्नानं करिष्यसि । तदा त्वं मानुषं भावं जीर्णत्वचमिवोरगः

ഈ ഭാര്യയോടൊപ്പം നീ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ, നീ മനുഷ്യഭാവം പ്രാപിക്കും—പാമ്പ് പഴയ ത്വക്ക് ഒഴിയുന്നതുപോലെ।

Verse 31

विसृज्य भार्यया सार्द्धं स्वं लोकं प्रतिपत्स्यसे । चक्रतीर्थे विना स्नानं न नश्येच्छाप ईदृशः

ഭാര്യയോടൊപ്പം (ഈ വിധി) പൂർത്തിയാക്കി നീ നിന്റെ സ്വലോകം വീണ്ടും പ്രാപിക്കും; ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം കൂടാതെ ഇത്തരമൊരു ശാപം നശിക്കുകയില്ല।

Verse 32

इति ब्रह्मवचः श्रुत्वा विधूमो नातिहृष्टवान् । स्ववेश्म प्राविशत्तूर्णमामंत्र्य चतुराननम्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് വിധൂമൻ അതിയായി സന്തോഷിച്ചില്ല; ചതുരാനനനായ പ്രഭുവിനോട് വിടപറഞ്ഞ് അവൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 33

चिंतयामास तत्रासौ मर्त्यतां यास्यतो मम । को वा पिता भवेद्भूमौ का वा माता भविष्यति

അപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു— “ഞാൻ മർത്ത്യത്വത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ എന്റെ പിതാവ് ആരാകും? എന്റെ മാതാവ് ആരാകും?”

Verse 34

बहुधेत्थं समालोच्य विधूमो निश्चिकाय सः । कौशांबीनगरे राजा शतानीक इति श्रुतः

ഇങ്ങനെ പലവിധം ആലോചിച്ച് വിധൂമൻ തീരുമാനിച്ചു— കൗശാംബി നഗരത്തിൽ ‘ശതാനീക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ട്।

Verse 35

अस्ति वीरो महाभागो भार्या चापि पतिव्रता । तस्य विष्णुमतीनाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

അവൻ വീരനും മഹാഭാഗ്യവാനും; അവന്റെ ഭാര്യയും പതിവ്രതയാണ്. അവളുടെ പേര് വിഷ്ണുമതി— വിഷ്ണുവിന് ശ്രീ എത്ര പ്രിയമോ, അവനു അവൾ അത്ര പ്രിയയാണ്।

Verse 36

तमेव पितरं कृत्वा मातरं च विधाय ताम् । संभविष्यामि भूलोके स्वकर्मपरिपाकतः

അവനെയേ പിതാവാക്കി, അവളെയേ മാതാവാക്കി നിശ്ചയിച്ച്, എന്റെ കർമ്മപരിപാകത്താൽ ഞാൻ ഭൂലോകത്തിൽ ജന്മം എടുക്കും।

Verse 37

ततः स माल्यवन्तं च पुष्पदंतं बलोत्कटम् । त्रीनाहूयात्मनो भृत्यान्वृत्तमेतन्न्यवे दयत्

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ മൂന്ന് ഭൃത്യരെ വിളിച്ചു— മാല്യവാനും ബലത്തിൽ ഭീകരനായ പുഷ്പദന്തനും ഉൾപ്പെടെ— സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവർക്കു അറിയിച്ചു।

Verse 38

भृत्याः शृणुत भद्रं वो ब्रह्मशापान्महाभयात् । जनिष्यामि शतानीकाद्विष्णुमत्यामहं सुतः

ഹേ ഭൃത്യന്മാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ—നിങ്ങൾക്കു മംഗളം വരട്ടെ. ബ്രാഹ്മണശാപജന്യമായ മഹാഭയത്താൽ ഞാൻ രാജാ ശതാനീകനിൽ നിന്നു വിഷ്ണുമതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രനായി ജനിക്കും.

Verse 39

इति श्रुत्वा वचो भृत्यास्तस्या प्राणा बहिश्चराः । वाष्पपूर्णमुखाः सर्वे विधूमं वाक्यमब्रुवन्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭൃത്യന്മാർ, അവളുടെ പ്രാണം പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ എല്ലാവരും വിധൂമനോടു വാക്കു പറഞ്ഞു.

Verse 40

भृत्या ऊचुः । त्वद्वियोगं वयं सर्वे त्रयोऽपि न सहामहे । तस्मान्मानुष भावत्वमस्माभिः सह यास्यसि

ഭൃത്യന്മാർ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ മൂവരും നിന്റെ വിരഹം സഹിക്കയില്ല; അതുകൊണ്ട് നീ ഞങ്ങളോടുകൂടെ മനുഷ്യഭാവം പ്രാപിക്കും.

Verse 41

शतानीकस्य राजर्षेर्मंत्री योऽयं युगन्धरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च योऽयं प्राग्रसरो रणे

രാജർഷി ശതാനീകന്റെ മന്ത്രിയായ ഈ യുഗന്ധരനും, യുദ്ധത്തിൽ മുൻപന്തിയിൽ പായുന്ന സേനാനിയായ ഈ വിപ്രതീകനും—

Verse 42

नर्मकर्मसु हृद्विप्रो वल्लभाख्यो महांश्च यः । तेषां पुत्रास्त्रयोऽप्येते भविष्यामो न संशयः

കൂടാതെ നർമകൃത്യങ്ങളിൽ ഹൃദയഹാരിയായ വല്ലഭനാമ മഹാബ്രാഹ്മണൻ—അവരുടെ മൂവർക്കും ഞങ്ങൾ മൂവരും പുത്രന്മാരായി ജനിക്കും; സംശയമില്ല.

Verse 43

शतानीकस्य राजर्षेः पुत्रभावं गतस्य ते । शुश्रूषां संविधास्यामस्तेषु तेषु च कर्मसु । तानेवंवादिनः सोऽयं विधूमो वाक्यमब्रवीत्

നീ രാജർഷി ശതാനീകന്റെ പുത്രഭാവം പ്രാപിച്ചാൽ, നിന്റെ ഓരോ കര്‍ത്തവ്യകര്‍മ്മത്തിലും ഞങ്ങൾ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യും—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞവരോട് വിധൂമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 44

विधूम उवाच । जानेऽहं भवतां स्नेहं तादृशं मय्य नुत्तमम्

വിധൂമൻ പറഞ്ഞു—എന്നോടുള്ള നിങ്ങളുടെ സ്നേഹം എത്ര അനുപമവും അത്യുത്തമവും ആണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു।

Verse 45

तथापि कथयाम्यद्य तच्छृणुध्वं हितं वचः । ब्रह्मशापेन घोरेण स्वेन दुष्कर्मणा कृतम्

എങ്കിലും ഇന്ന് ഞാൻ ഹിതവചനം പറയുന്നു—കേൾക്കുവിൻ. ഈ ഭീകര ബ്രാഹ്മണശാപം എന്റെ സ്വന്തം ദുഷ്കർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ ഉണ്ടായതാണ്।

Verse 46

कुत्सितं मानुषं भावमहमेकोऽनुवर्तये । विहितं न हि युष्माकमेतच्छापानुवर्तनम्

ഈ നിന്ദ്യമായ മാനുഷഭാവം ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം അനുഭവിക്കും; നിങ്ങൾക്ക് ഈ ശാപത്തെ അനുഗമിക്കൽ വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല।

Verse 47

जुगुप्सितेऽतो मानुष्ये मा कुरुध्वं मनोऽधुना । अतः शापावधिर्यावन्मद्वियोगो विषह्यताम्

അതുകൊണ്ട് ഈ ജുഗുപ്സിതമായ മാനുഷാവസ്ഥയിൽ ഇപ്പോൾ മനസ്സിടരുത്. ശാപാവധി തീരുവോളം എന്റെ വിരഹം സഹിക്കുവിൻ।

Verse 48

इत्युक्तवन्तं ते सर्वे माल्यवत्प्रमुखास्तदा । ऊचुः प्रणम्य शिरसा प्रार्थयंतः पुनःपुनः

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മാല്യവത്‌-പ്രമുഖരായ എല്ലാവരും ഭക്തിയോടെ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു; വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ച് അവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 49

रक्षित्वा कृपया ह्यस्मान्मा कुरुष्व च साहसम् । परित्यजसि नः सर्वान्भक्तानद्य निरागसः

കരുണയാൽ ഞങ്ങളെ കാത്ത നിങ്ങൾ, ഇനി ധാർഷ്ട്യമുള്ള പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്. കുറ്റമില്ലാത്ത നിങ്ങളുടെ ഭക്തരായ ഞങ്ങളെ ഇന്ന് ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Verse 50

त्वद्वियोगान्महाघोरान्मानुष्यमपि कुत्सितम् । बहु मन्यामहे देव तस्मान्नस्त्राहि सांप्रतम्

നിങ്ങളുടെ വിരഹം മൂലം മനുഷ്യജീവിതം പോലും ഞങ്ങൾക്ക് അത്യന്തം ഭയാനകവും നിന്ദ്യവുമായി തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ, ഇപ്പോൾ തന്നെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 51

एवं स याचमानांस्त्रीनन्वमन्यत भृत्यकान् । तैस्त्रिभिः सहितः सोऽयं कौशांबीं गन्तुमैच्छत

ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ച ആ മൂന്ന് ഭൃത്യന്മാരുടെ അപേക്ഷ അവൻ അംഗീകരിച്ചു. ആ മൂന്നുപേരോടൊപ്പം അവൻ കൗശാംബിയിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु सोमवंशविवर्द्धनः । अर्जुनाभिजने जातो जनमेजयसंभवः

അന്നേ സമയത്ത് സോമവംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, അർജുനന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച, ജനമേജയന്റെ സന്താനമായി ഒരാൾ ജനിച്ചു.

Verse 53

शतानीको महीपालः पृथिवीमन्वपालयत् । बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी प्रजापालनतत्परः

മഹീപാലനായ ശതാനീകൻ ഭൂമിയെ യഥാവിധി ഭരിച്ചു. അവൻ ബുദ്ധിമാൻ, നീതിജ്ഞൻ, വാഗ്മി, പ്രജാരക്ഷണത്തിൽ സദാ തത്പരൻ ആയിരുന്നു.

Verse 54

चतुरंगबलोपेतो विक्रमैकधनो युवा । स कौशांबीं महाराजो नगरीमध्युवास वै

അവൻ ചതുരംഗസൈന്യസമ്പന്നൻ, യുവാവും, പരാക്രമം മാത്രമേ ധനമായുള്ളവനും ആയിരുന്നു. ആ മഹാരാജാവ് കൌശാംബീ നഗരത്തിൽ തന്നെ വസിച്ചു.

Verse 55

तस्य मन्त्ररहस्यज्ञो मन्त्री जातो युगंधरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च तस्य प्राग्रसरो रणे

അവന്റെ മന്ത്രി യുഗന്ധരൻ ആയിരുന്നു; ഉപദേശത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ. അവന്റെ സേനാനി വിപ്രതീകൻ; യുദ്ധത്തിൽ അവനുവേണ്ടി മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്നവൻ.

Verse 56

नर्मकर्मसु तस्यासीद्वल्लभाख्यः सखा द्विजः । तस्य विष्णुमती नाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

വിനോദവും ആത്മീയതയും നിറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളിൽ അവന് വല്ലഭൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണസഖാവുണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ പ്രിയയുടെ പേര് വിഷ്ണുമതി—വിഷ്ണുവിന് ശ്രീ എത്ര പ്രിയമോ, അതുപോലെ അവനിക്കും അവൾ പ്രിയയായിരുന്നു.

Verse 57

स सर्वगुणसंपन्नः शतानीको महामतिः । पुत्रमात्मसमं तस्यां भार्यायां नान्वविंदत

സകലഗുണസമ്പന്നനായ മഹാമതി ശതാനീകൻ, ആ ഭാര്യയിൽ നിന്നു തനിക്കു തുല്യനായ പുത്രനെ ലഭിച്ചില്ല.

Verse 58

आत्मानमसुतं ज्ञात्वा स भृशं पर्यतप्यत । स युगंधरमाहूय मंत्रिणं मन्त्रवित्तमम्

താൻ പുത്രഹീനനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജാവ് അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു. തുടർന്ന് ഉപദേശത്തിൽ പരമ നിപുണനായ തന്റെ മന്ത്രി യുഗന്ധരനെ വിളിപ്പിച്ചു.

Verse 59

पुत्रलाभः कथं मे स्यादिति कार्यममन्त्रयत् । युगन्धरो मही पालं पुत्रालाभेन पीडितम् । हर्षयन्वचसा स्वेन वाक्यमेतदभाषत

അവൻ “എനിക്ക് പുത്രലാഭം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?” എന്ന് ആലോചിച്ചു. പുത്രലാഭമില്ലാതെ പീഡിതനായ ഭൂപതിയെ കണ്ട യുഗന്ധരൻ തന്റെ വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 60

युगन्धर उवाच । अस्ति शांडिल्यनामा तु महर्षिः सत्यवाक्छुचिः

യുഗന്ധരൻ പറഞ്ഞു—“ശാണ്ഡില്യൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു മഹർഷിയുണ്ട്; അദ്ദേഹം സത്യവാക്യനും ശുചിയുമാണ്.”

Verse 61

शत्रुमित्रसमो दांतस्तपःस्वाध्यायतत्परः । तमेव मुनिमासाद्य ज्वलंतमिव पावकम्

അദ്ദേഹം ശത്രു–മിത്രങ്ങളിൽ സമദർശിയും, ദമനശീലനും, തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതനുമാണ്. അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആ മുനിയെ സമീപിച്ച്—

Verse 62

पुत्रमात्मसमं राजन्प्रार्थयेथा विनीतवत् । कृपावान्स महर्षिस्तु पुत्रं ते दास्यति ध्रुवम्

ഹേ രാജാവേ, വിനയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തോട് നിനക്കു തുല്യനായ ഒരു പുത്രനെ പ്രാർത്ഥിക്ക. കരുണാമയനായ ആ മഹർഷി തീർച്ചയായും നിനക്കു പുത്രനെ ദാനം ചെയ്യും.

Verse 63

इति तद्वचनं श्रुत्वा हर्षसंफुल्ललोचनः । मंत्रिणा तेन संयुक्तस्तस्यागादाश्रमं मुनेः

ആ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് ഹർഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ രാജാവ്, ആ മന്ത്രിയോടുകൂടെ, മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 64

तमाश्रमे समासीनं प्रणनाम महीपतिः । शांडिल्यस्तु महातेजा राजानं प्राप्तमाश्रमम्

ആശ്രമത്തിൽ ആസീനനായ മുനിയെ മഹീപതി നമസ്കരിച്ചു. മഹാതേജസ്സുള്ള ശാണ്ഡില്യൻ രാജാവ് ആശ്രമത്തിലെത്തിയതു കണ്ടു.

Verse 65

दृष्ट्वा पाद्यादिभिः पूज्य स्वागतं व्याजहार सः । शांडिल्य उवाच । शतानीक किमर्थं त्वमाश्रमं प्राप्तवान्मम

അവനെ കണ്ട മുനി പാദ്യാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ പൂജിച്ച് സ്വാഗതം പറഞ്ഞു. ശാണ്ഡില്യൻ പറഞ്ഞു— ‘ശതാനീകാ, എന്തിനാണ് നീ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു വന്നത്?’

Verse 66

यत्कर्तव्यमिदानीं ते तद्वदस्व करोम्यहम् । मुनिमेवं वदंतं तं प्रत्यवादीद्युगंधरः

‘ഇപ്പോൾ നിനക്കായി ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണോ അത് പറയുക; ഞാൻ ചെയ്യും.’ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ യുഗന്ധരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 67

भगवन्नेष वै राजा पुत्रालाभेन कर्षितः । भवंतं शरणं प्राप्तः सांप्रतं पुत्रकारणात्

‘ഭഗവൻ, ഈ രാജാവ് പുത്രലാഭം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിതനാണ്. പുത്രപ്രാപ്തിയുടെ കാരണാർത്ഥം ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു.’

Verse 68

अस्यापुत्रत्वजं दुःखं त्वमपाकर्तुमर्हसि । इति तस्य वचः श्रुत्वा शांडिल्यो मुनिसत्तमः

“ഈ അപുത്രത്വത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദുഃഖം നിങ്ങൾ നീക്കേണ്ടതാകുന്നു.” എന്നു അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ശാണ്ഡില്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 69

पुत्रलाभवरं तस्मै प्रतिजज्ञे नृपाय वै । स राज्ञो वरदः श्रीमान्कौशांबीमेत्य सादरम्

അവൻ ആ രാജാവിന് പുത്രലാഭത്തിന്റെ വരം നിശ്ചയമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. പിന്നെ ആ ശ്രീമാൻ വരദാതാവ് ആദരത്തോടെ കൗശാംബിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 70

पुत्रेष्ट्या पुत्रकामस्य याजकोऽभून्महामुनिः । ततो मुनिप्रसादेन राजा दशरथोपमः

പുത്രകാമനായ രാജാവിനായി മഹാമുനി പുത്രേഷ്ടി യാഗത്തിൽ യാജകനായി. തുടർന്ന് മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ രാജാവ് ദശരഥനെപ്പോലെ (സന്താനസമ്പന്നനായി) ആയി.

Verse 71

यज्वा राममिव प्राप सहस्रानीकमात्मजम् । एवं विधूमः संजज्ञे शतानीकान्नृपोत्तमात्

യാഗം നടത്തി, രാമനെപ്പോലെ സഹസ്രാനീകൻ എന്ന പുത്രനെ അവൻ പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ നൃപോത്തമൻ ശതാനീകനിൽ നിന്ന് വിധൂമൻ ജനിച്ചു.

Verse 72

अत्रांतरे मंत्रिवरस्सेनानीस्तु महीपतेः । द्विजो नर्मवयस्यश्च पुत्रान्प्रापुः कुलोचितान्

ഇതിനിടയിൽ രാജാവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ മന്ത്രി, സേനാനി, കൂടാതെ ഒരു ദ്വിജനും ഹാസ്യപ്രിയ സുഹൃത്തും തങ്ങളുടെ കുലത്തിന് യോജിച്ച പുത്രന്മാരെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 73

पुत्रो युगंधरस्यासीन्माल्यवान्नाम भृत्यकः । यौगंधरायणो नाम्ना मन्त्रशास्त्रेषु कोविदः

യുഗന്ധരന്റെ പുത്രൻ മാല്യവാൻ എന്ന ഭൃത്യനായിരുന്നു; ‘യൗഗന്ധരായണൻ’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധനായ അവൻ മന്ത്ര-നീതിയും രാജ്യശാസ്ത്രവും നന്നായി അറിഞ്ഞവൻ ആയിരുന്നു।

Verse 74

विप्रतीकस्य तनयः पुष्पदन्तो बभूव ह । रुमण्वानिति विख्यातः परसैन्यविमर्दनः

വിപ്രതീകന്റെ പുത്രൻ പുഷ്പദന്തനായി ജനിച്ചു; ‘രുമണ്വാൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ അവൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ തകർക്കുന്നവൻ ആയിരുന്നു।

Verse 75

वल्लभस्य तदा जज्ञे तनयो वै बलोत्कटः । वसंतक इति ख्यातो नर्मकर्मसु कोविदः

അപ്പോൾ വല്ലഭന് അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; ‘വസന്തകൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ അവൻ ഹാസ്യ-വിനോദകലകളിൽ നിപുണനായിരുന്നു।

Verse 76

अथ ते ववृधुः सर्वे राजपुत्रपुरोगमाः । पञ्चहायनतां तेषु यातेषु तदनंतरम्

അതിനുശേഷം രാജകുമാരനെ മുൻനിർത്തി അവർ എല്ലാവരും ക്രമേണ വളർന്നു; അവർ അഞ്ചു വയസ്സിലെത്തിയപ്പോൾ പിന്നീടുള്ള സംഭവങ്ങൾ തുടർന്നു।

Verse 77

अलंबुसापि स्वर्वेश्या भूपतेः कृतवर्मणः । अयोध्यायां महापुर्यां कन्या जाता मृगावती

അലമ്പുസാ എന്ന സ്വർഗീയ അപ്സര രാജാവ് കൃതവർമന്റെ അടുക്കലെത്തി; മഹാനഗരമായ അയോധ്യയിൽ മൃഗാവതി എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു।

Verse 78

एवं विधूममुख्यास्ते जज्ञिरे क्षितिमण्डले । अत्रांतरे महासत्त्वो दुष्टसानुचरो बली

ഇങ്ങനെ വിധൂമമുഖൻ മുതലായ ആ പ്രധാനന്മാർ ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ ജനിച്ചു. അതിനിടയിൽ ദുഷ്ട അനുചരന്മാരോടുകൂടിയ മഹാബലവാൻ മഹാസത്ത്വൻ ഉദിച്ചു.

Verse 79

अहिदंष्ट्र इति ख्यातो महादैत्यो बलोत्कटः । युक्तः स्थूलशिरोनामा सहायेन दुरात्मना

അഹിദംഷ്ട്ര എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ആ മഹാദൈത്യൻ അത്യന്തം ബലവാനായിരുന്നു. സ്ഥൂലശിരസ് എന്ന ദുഷ്ടാത്മ സഹായി അവനോടു ചേർന്നു.

Verse 80

रुरोध देवनगरं बबाध विबुधानपि । वर्तमाने दिवि महासमरे सुररक्षसाम्

അവൻ ദേവനഗരം ഉപരോധിച്ചു, ദേവന്മാരെയും പീഡിപ്പിച്ചു. അന്നേരം സ്വർഗത്തിൽ സുര-രാക്ഷസന്മാരുടെ മഹാസമരം നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 81

आनिनाय शतानीकं सहायार्थं पुरंदरः । स यौवराज्ये तनयं विधाय विधिना नृपः

പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ സഹായാർത്ഥം ശതാനീകനെ കൊണ്ടുവന്നു. ആ രാജാവ് വിധിപൂർവ്വം തന്റെ പുത്രനെ യുവരാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 82

प्रतस्थे रथमास्थाय युद्धाय दितिजैः सह । नीतो मातलिनाभ्येत्य सादरं स धनुर्धरः

ആ ധനുർധര വീരൻ രഥമേറി ദിതിജരോടു യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. മാതലി സമീപിച്ചു ആദരത്തോടെ അവനെ മുന്നോട്ടു നയിച്ചു.

Verse 83

विधाय प्रेक्षकान्देवाञ्जघान दितिजान्रणे । अथ दैत्याधिपः सोऽपि निहतः समरे दिवि

ദേവന്മാരെ സാക്ഷികളാക്കി അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദിതിജ ദാനവന്മാരെ വധിച്ചു; പിന്നെ ദൈത്യാധിപതിയും സ്വർഗ്ഗസമരത്തിൽ ഹതനായി।

Verse 84

ततः शक्रस्य वचसा परेतं नृपपुंगवम् । रथमारोप्य सहसा कौशांबीं मातलिर्ययौ

അതിനുശേഷം ശക്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാതലി ആ പരലോകഗത രാജശ്രേഷ്ഠനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി വേഗത്തിൽ കൗശാംബിയിലേക്കു പോയി।

Verse 85

नीत्वा महीतलमसौ तत्सुताय न्यवेदयत् । ततः सहस्रानीकोपि विलप्य वहुदुखितः

അവനെ ഭൂമിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ പുത്രനോട് വാർത്ത അറിയിച്ചു; അപ്പോൾ സഹസ്രാനീകനും മഹാദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ചു।

Verse 86

मंत्रिभिः सह संभूय प्रेतकार्यं न्यवर्तयत् । मृतं ज्ञात्वा पतिं राज्ञी सहैवानुममार च

മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവൻ വിധിപൂർവ്വം പ്രേതകർമ്മം നിർവഹിച്ചു; ഭർത്താവ് മരിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ റാണിയും അവനോടൊപ്പം തന്നെ ജീവൻ വിട്ടു।

Verse 87

महिष्या सह संप्राप्ते भूपाले कीर्तिशेषताम् । भेजे राज्यं शतानीकतनयो मंत्रिणां गिरा

രാജാവ് മഹിഷിയോടൊപ്പം കീര്ത്തിശേഷാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, മന്ത്രിമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ശതാനീകന്റെ പുത്രൻ രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു।

Verse 88

युगन्धरे विप्रतीके वल्लभे च मृते सति । यौगन्धरायणमुखास्तत्पुत्राः सर्व एव हि

യുഗന്ധരൻ, വിപ്രതീകൻ, വല്ലഭൻ എന്നിവർ ദിവംഗതരായപ്പോൾ, യൗഗന്ധരായണൻ മുതലായ അവന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും രാജധർമ്മഭാരം വഹിക്കാൻ ശേഷിച്ചു നിന്നു.

Verse 89

शतानीक सुतस्यास्य तत्तत्कार्यमकुर्वत । एवं स पालयामास महीं राजसुतो बली

ശതാനീകന്റെ ഈ പുത്രനുവേണ്ടി അവർ ഓരോ കാര്യവും യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു; ഇങ്ങനെ ആ ബലവാനായ രാജപുത്രൻ ഭൂമിയെ പാലിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 90

याते काले महेन्द्रेण सनन्दनमहोत्सवे । निमंत्रितस्तत्कथितां भाविनीमशृणोत्कथाम्

കാലക്രമത്തിൽ മഹേന്ദ്രൻ സനന്ദന മഹോത്സവം നടത്തിയപ്പോൾ, അവൻ അവിടെ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു; അവനിൽ നിന്നു ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന കഥാവൃത്താന്തം കേട്ടു.

Verse 91

स्वर्योषिद्ब्रह्मणः शापादयोध्यायायामलंबुसा । जाता मृगावती कन्या भूपतेः कृतवर्मणः

ബ്രഹ്മശാപത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ സ്വർഗീയ അപ്സരയായ അലമ്പുസാ അയോധ്യയിൽ കൃതവർമ്മ രാജാവിന്റെ പുത്രിയായി ‘മൃഗാവതി’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 92

विधूम नामा च वसुस्त्वं नाकललनां पुरा । तामेव ब्रह्मसदने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम्

പൂർവ്വം നീ ‘വിധൂമ’ എന്ന നാമമുള്ള വസുവായിരുന്നു; അവൾ സ്വർഗ്ഗകന്യ. ബ്രഹ്മസദസ്സിൽ കാറ്റാൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ട വസ്ത്രവളായ അവളെയേ കണ്ടപ്പോൾ നിന്റെ മനസ്സ് വിറച്ചു.

Verse 93

तदैव मादनाक्रांतः शापान्मर्त्यत्वमागतः । सैव ते दयिता राजन्भाविनी न चिरात्सखे

അന്നേ നിമിഷം മദനമോഹത്തിൽ ആകുലനായി നീ ശാപവശാൽ മർത്ത്യത്വം പ്രാപിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, അവളേ തന്നേ ഉടൻ നിന്റെ പ്രിയയായിരിക്കും, സഖേ.

Verse 94

यदा त्वमात्मनः पुत्रं राज्ये संस्थाप्य भूपते । मृगावत्या स्त्रिया सार्द्धं दक्षिणस्योदधेस्तटे

ഹേ ഭൂപതേ, നീ നിന്റെ പുത്രനെ രാജ്യം ഏല്പിച്ച്, മൃഗാവതിയെന്ന സ്ത്രീയോടുകൂടെ ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്തെത്തുമ്പോൾ—

Verse 95

चक्रतीर्थे महापुण्ये फुल्लग्रामसमीपतः । स्नानं करिष्यसि तदा शापान्मुक्तो भविष्यसि

ഫുല്ലഗ്രാമത്തിന് സമീപമുള്ള മഹാപുണ്യമായ ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ നീ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 96

इति प्रोवाच भगवन्सत्यलोके पितामहः । इतींद्रवचनं श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः

സത്യലോകത്തിൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു. ഇന്ദ്രന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് സഹസ്രാനീക രാജാവ്—

Verse 97

तथोद्वाहकृतोत्साहः समामंत्र्य शचीपतिम् । कौशांबीं प्रस्थितो हृष्टः स तिलोत्तमया पथि

അങ്ങനെ വിവാഹം നടത്താൻ ഉത്സാഹത്തോടെ, ശചീപതി ഇന്ദ്രനോട് വിടപറഞ്ഞ് അവൻ ഹർഷത്തോടെ കൗശാംബിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; വഴിയിൽ തിലോത്തമാ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 98

स्मरन्किमपि तां कांतां भाषमाणामनन्यधीः । ध्यायञ्छतक्रतुवचो नालुलोके महीपतिः

അവൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ രാജാവ് മനസ്സിനെ അവളിലേകാഗ്രമാക്കിയിട്ടും മറ്റൊരു പ്രിയയെ സ്മരിച്ചു. ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ വചനങ്ങളിൽ ലീനനായ ഭൂപതി അവളെ നോക്കിയതുമില്ല.

Verse 99

सा शशाप नृपं सुभ्रूरनादरतिर स्कृता । आहूयमानोपि मया सहस्रानीक भूपते

അനാദരത്തോടെ തള്ളിക്കളയപ്പെട്ട ആ സുന്ദരഭ്രൂവതി രാജാവിനെ ശപിച്ചു— “ഹേ സഹസ്രാനീക ഭൂപതേ! ഞാൻ വിളിച്ചിട്ടും നീ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.”

Verse 100

मृगावतीं हृदा ध्यायन्किमर्थं मामुपेक्षसे । सौभाग्यमत्ता मानिन्यो न सहंतेऽवधीर णाम्

ഹൃദയത്തിൽ മൃഗാവതിയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്നെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു? സൗഭാഗ്യമത്തയായ മാനിനികൾ അവമാനം സഹിക്കുകയില്ല.

Verse 101

मामवज्ञाय यां राजन्हृदा ध्यायसि सांप्रतम् । तया चतुर्दशसमा वियुक्तस्त्वं भविष्यसि

ഹേ രാജാവേ! എന്നെ അവജ്ഞ ചെയ്ത് നീ ഇപ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്ന അവളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് നീ പതിനാലു വർഷം വിയോഗത്തിൽ കഴിയേണ്ടിവരും.

Verse 102

इति शप्तवतीं राजा तामु वाच तिलोत्तमाम् । तामेव यदि लभ्येयं तनुजां कृतवर्मणः

ഇങ്ങനെ ശപിച്ച തിലോത്തമയോട് രാജാവ് പറഞ്ഞു— “കൃതവർമ്മന്റെ പുത്രിയായ അവളെയെങ്കിലും ഞാൻ ലഭിക്കുമെങ്കിൽ!”

Verse 103

चतुर्दशसमा दुःखं सहिष्ये तद्वियोगजम् । इत्युक्त्वा तद्गतमना नृपः प्राया न्निजां पुरीम्

“പതിനാലു വർഷം വിരഹജന്യമായ ദുഃഖം ഞാൻ സഹിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ്, അവളിലേക്കു മനസ്സുറപ്പിച്ച രാജാവ് തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 104

ततः कालेन तनया भूपतेः कृतवर्मणः । तमाससाद दयिता सर्वस्वं पुष्पधन्वनः

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ കൃതവർമ്മൻ ഭൂപതിയുടെ പുത്രി അവനെ സമീപിച്ചു—അവൾ പുഷ്പധന്വൻ (കാമദേവൻ) ന്റെ പ്രിയയും, അവന്റെ സർവ്വസ്വവുമായിരുന്നു।

Verse 105

मृगावती समासाद्य विला सतरुवल्लरीम् । विभ्रमांभोधिलहरीं ननंद मदनद्युतिः

മൃഗാവതിയെ പ്രാപിച്ച്—വിലാസവൃക്ഷത്തിലെ ആനന്ദവല്ലരിപോലെ, വിഭ്രമസമുദ്രത്തിലെ തരംഗംപോലെ—അവൻ മദനദീപ്തിയോടെ ആനന്ദിച്ചു।

Verse 106

सा तस्माद्गर्भमाधत्त भवानीवेंदुशेखरात् । पांडिम्ना शशिलेखेव पीपूषक्षालिता बभौ

അവനാൽ അവൾ ഗർഭം ധരിച്ചു—ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവനിൽ നിന്ന് ഭവാനി ഗർഭം ധരിച്ചതുപോലെ; മൃദുവായ പാണ്ഡുര്യത്തിൽ അവൾ തിളങ്ങി—സൂര്യകിരണങ്ങൾ കഴുകിയ ചന്ദ്രകലപോലെ।

Verse 107

सुन्दरी दौर्हृदव्यक्तेरथ पौरंदरीव दिक् । रराज राजमहिषी रजनीकरगर्भिणी

പിന്നീട് ഗർഭകാല ദൗർഹൃദലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകുമ്പോൾ ആ സുന്ദരി രാജമഹിഷി തിളങ്ങി—പുരന്ദരാധിഷ്ഠിത ദിക്കുപോലെ—അന്തരത്തിൽ രജനീകർ (ചന്ദ്രൻ) നെ ധരിച്ചു।

Verse 108

सा दौर्हृदवशाद्राज्ञी यंयं काममकाम यत् । सुदुर्लभमपिप्रेम्णा तत्तत्सर्वं समाहरत्

ദൗർഹൃദത്തിന്റെ വശത്താൽ രാജ്ഞിക്കു മനസ്സിൽ ഏതു ഏതു ആഗ്രഹം ഉദിച്ചുവോ, അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും പ്രേമവശനായ രാജാവ് ഓരോന്നും സമാഹരിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു നൽകി.

Verse 109

पत्यौ समीहितकरे सा कदाचिन्मृगावती । स्वेच्छया वै मतिं चक्रे रक्तवापीनिमज्जने

ഭർത്താവ് അവളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവനായിരുന്നിട്ടും, മൃഗാവതി ഒരു ദിവസം സ്വേച്ഛയാൽ ചുവന്ന വാപിയിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 110

अभिलाषं सविज्ञाय मृगावत्या महीपतिः । कौसुम्भसलिलैः पूर्णां क्षणाद्वापीमकारयत्

മൃഗാവതിയുടെ അഭിലാഷം അറിഞ്ഞ മഹീപതി, ക്ഷണത്തിൽ കുസുംബവർണ്ണ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു വാപി നിർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 111

तस्मिन्रक्तजले राज्ञी स्नानं सादरमातनोत् । ततस्तां रक्ततोयार्द्रां फुल्लकिंशुकसन्निभाम्

ആ രക്തവർണ്ണ ജലത്തിൽ രാജ്ഞി സാദരമായി സ്നാനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് അവൾ ചുവന്ന ജലത്തിൽ നനഞ്ഞ്, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ കിംശുകപുഷ്പംപോലെ ദീപ്തയായി തോന്നി.

Verse 112

राजस्त्रीमामिषधिया सुपर्णकुलसंभवः । जहार विकटः पक्षी मुग्धां दग्धविधेर्वशात्

രാജസ്ത്രീയെ മാംസമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, സുപർണകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഭീകര മഹാപക്ഷി ദഗ്ധവിധിയുടെ വശത്താൽ ആ മুগ്ധയെ പിടിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 113

नीत्वा विहायसा दूरं स तामचलसन्निभः । तत्याजमोहविवशामुदयाचलकंदरे

ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി അവളെ വളരെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, പർവ്വതസദൃശനായ ആ പക്ഷി മോഹവശനായി ഉദയാചലഗുഹയിൽ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 114

लब्धसंज्ञा शनैः कंपविलोलतनुवल्लरी । दृग्भ्यामुत्पलतुल्याभ्यां मुहुरश्रूण्यवर्तयत्

ക്രമേണ ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ അവളുടെ സുന്ദരമായ ദേഹലത വള്ളിപോലെ വിറച്ച് ആടിത്തുടങ്ങി; താമരസമാന കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ണീർ ഒഴുക്കി।

Verse 115

हा नाथ मंदभाग्याहं त्वद्वियोगेनपीडिता । का गतिः क्व नु गच्छामि द्रक्ष्यामि त्वन्मुखं कदा

“ഹാ നാഥാ! ഞാൻ മന്ദഭാഗ്യവതി, നിന്റെ വിരഹം കൊണ്ട് പീഡിതയാണ്. എനിക്ക് അഭയം എന്ത്—ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകും? നിന്റെ മുഖദർശനം എപ്പോൾ ലഭിക്കും?”

Verse 116

इत्युक्त्वा गजसिंहानां पुरोभूद्वधकांक्षिणी । सा सर्वकेसरिगजैस्त्यक्ता न निधनं गता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മരണാകാംക്ഷയോടെ അവൾ ആനകളുടെയും സിംഹങ്ങളുടെയും മുന്നിലേക്ക് ചെന്നുനിന്നു; എന്നാൽ ആ സിംഹാനകളെല്ലാം അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും അവൾക്ക് മരണം ലഭിച്ചില്ല।

Verse 117

आपत्काले नृणां नूनं मरणं नैव लभ्यते । अतिदीनं समाकर्ण्य तस्याः क्रंदितमुन्मुखाः

ആപത്തുകാലത്ത് മനുഷ്യർക്കു നിശ്ചയമായും മരണമുപോലും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുകയില്ല. അവളുടെ അതിദീനമായ കരച്ചിൽ കേട്ട് അവർ മുഖം ഉയർത്തി അവളിലേക്കു തിരിഞ്ഞു നോക്കി।

Verse 118

मृगा निष्पंदगतयो न तृणान्यप्यभक्षयन् । ततस्तां करुणासिंधुर्मुनिपुत्रस्तथास्थिताम्

മാനുകൾ നിശ്ചലരായി നിന്നു; പുല്ലിന്റെ തൃണമെങ്കിലും മേയില്ല. അപ്പോൾ കരുണാസമുദ്രനായ മുനിപുത്രൻ ആ നിലയിൽ നിന്നിരുന്ന രാജ്ഞിയെ കണ്ടു।

Verse 119

रुदतीं कृपया राज्ञीं समानीय स्वमाश्रमम् । न्यवेदयच्च तां राज्ञीं गुरवे जमदग्नये । जमदग्निस्तु धर्मात्मा तामाश्वासयदंतिके

കരുണയോടെ അദ്ദേഹം കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന രാജ്ഞിയെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് ഗുരു ജമദഗ്നിയോട് അറിയിച്ചു. ധർമ്മാത്മാവായ ജമദഗ്നി സമീപത്ത് ഇരുത്തി അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു।

Verse 120

जमदग्निरुवाच । तथा जानीहि मां भद्रे कृतवर्मा यथा तव

ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, എന്നെ അങ്ങനെ തന്നേ അറിയുക; നിനക്കു കൃതവർമ്മ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നേ ഞാൻ നിനക്കു।

Verse 121

एवमाश्वासिता तत्र कृपया जमदग्निना । चक्रे तत्रैव सा वासमाश्रमे मुनिसंकुले

ജമദഗ്നിയുടെ കരുണയാൽ അവിടെ ആശ്വസിച്ച അവൾ, മുനികളാൽ നിറഞ്ഞ ആ ആശ്രമത്തിൽ തന്നേ അവിടെ വാസം ചെയ്തു।

Verse 122

ततस्स्वल्पेन कालेन विशाखमिव पार्वती । असूत तनयं बाला शौर्यधैर्यगुणान्वितम्

പിന്നീട് അല്പകാലത്തിനകം, പാർവതി വിശാഖനെ പ്രസവിച്ചതുപോലെ, ആ യുവതി ശൗര്യധൈര്യഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 123

सूतिकागृहकृत्यानि यानि कार्याणि बंधुभिः । चक्रिरे मातृवत्तानि मृगावत्या मुनिस्त्रियः

സൂതികാഗൃഹത്തിൽ ബന്ധുക്കൾ ചെയ്യേണ്ടതായിരുന്ന എല്ലാ കർത്തവ്യങ്ങളും മുനിപത്നിമാർ മൃഗാവതിക്കായി അമ്മയെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ നിർവഹിച്ചു।

Verse 124

तं सुजातं नृपसुतं कापि वागशरीरिणी । उदयाचलजातत्वाच्चकारोदयनाभिधम्

ആ സുസജാതനായ രാജപുത്രന് ഉദയാചലത്തിനടുത്ത് ജനിച്ചതിനാൽ ഒരു അശരീരവാണി ‘ഉദയന’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു।

Verse 125

आश्रमे स मुनीन्द्रेण कृतचूडादिकव्रतः । जग्राह सकला विद्या जमदग्नेर्महामुनेः

ആശ്രമത്തിൽ മുനീന്ദ്രൻ അവനു ചൂഡാകർമ്മാദി സംസ്കാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് അവൻ മഹാമുനി ജമദഗ്നിയിൽ നിന്ന് സർവ്വവിദ്യകളും അഭ്യസിച്ചു।

Verse 126

युवा नृपसुतः सोऽयं कदाचिन्मृगयापरः । अपश्यदेकं भुजगं व्याधेन दृढसंयतम्

ഒരിക്കൽ ആ യുവ രാജപുത്രൻ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായിരിക്കെ, ഒരു വേട്ടക്കാരൻ കർശനമായി പിടിച്ചുകെട്ടിയ ഒരു സർപ്പത്തെ കണ്ടു।

Verse 127

उवाच स कृपायुक्तो व्याध मुंच भुजंगमम् । किं करिष्यस्यनेन त्वं नैनं हिंसितुर्महसि

അവൻ കരുണയോടെ പറഞ്ഞു— “ഹേ വേട്ടക്കാരാ, ഈ സർപ്പത്തെ വിട്ടയക്കുക. ഇതുകൊണ്ട് നീ എന്ത് ചെയ്യും? ഇതിനെ ഹിംസിക്കാൻ നിനക്ക് യോജ്യമല്ല.”

Verse 128

तमुवाच ततो व्याधः सर्पेणानेन पूरुष । धनधान्यादिकं लप्स्ये ग्रामेषु नगरेषु च

അപ്പോൾ ആ വ്യാധൻ ആ പുരുഷനോടു പറഞ്ഞു— “ഈ സർപ്പത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ഞാൻ ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ധനധാന്യാദി സമ്പത്ത് നേടും।”

Verse 129

अतोहं जीविकामेनं नैव मोक्ष्ये कथंचन । इत्युक्त्वा पेटिकायां तं वबंध शबराधमः

“അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഉപജീവനത്തിനായി ഞാൻ ഇതിനെ ഒരുവിധത്തിലും വിട്ടയക്കുകയില്ല।” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ അധമ ശബരൻ അവനെ ഒരു ചെറിയ പെട്ടിയിൽ കെട്ടി വെച്ചു।

Verse 130

बद्धमालोक्य भुजगं शबराय धनार्थिने । अमोचयत्स्वजननीदत्तं दत्त्वा स कंकणम्

ബന്ധിക്കപ്പെട്ട സർപ്പത്തെ കണ്ട അവൻ, ധനലോഭിയായ ശബരന് തന്റെ മാതാവ് നൽകിയ വളയം നൽകി, ആ സർപ്പത്തെ മോചിപ്പിച്ചു।

Verse 131

मोचितस्तेन सर्पोऽसौ नरो भूत्वा कृतांजलिः । सख्यं कृत्वा च सहसा तं पातालं निनाय वै

അവൻ മോചിപ്പിച്ചതോടെ ആ സർപ്പം മനുഷ്യനായി മാറി കൃതാഞ്ജലിയോടെ വന്ദിച്ചു. ഉടനെ സഖ്യത സ്ഥാപിച്ച് അവനെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി।

Verse 132

किन्नराख्येन नागेन धृतराष्ट्रसुतेन सः । पातालं प्राविशत्तत्र न्यवसत्पूजितस्सुखम्

ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രനായ ‘കിന്നര’ എന്ന നാഗനോടൊപ്പം അവൻ പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ പൂജിതനായി സുഖത്തോടെ വസിച്ചു।

Verse 133

धृतराष्ट्रस्य तनयां भगिनीं किन्नरस्य च । ललिताख्यां गुणोपेतां प्रियां भेजे नृपात्मजः

രാജകുമാരൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രിയും കിന്നരന്റെ സഹോദരിയുമായ ഗുണസമ്പന്നയായ ‘ലലിത’യെ പ്രിയയായി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 134

सा तस्माज्जनयामास पुत्रमप्रतिमौजसम् । ततः सा ललिता प्राह त्वरितोदयनं प्रति

അവനിൽ നിന്നു അവൾ അപരിമിത വീര്യമുള്ള പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. തുടർന്ന് ലലിത ത്വരിതോദയനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 135

ललितोवाच । अहं विद्या धरी पूर्वं सुकर्णी नाम नामतः । शापात्सर्पत्वमाप्तास्मि शापांतो गर्भ एष मे

ലലിത പറഞ്ഞു—ഞാൻ മുമ്പ് ‘സുകർണീ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട വിദ്യാധരിയായിരുന്നു. ശാപം മൂലം സർപ്പത്വം ലഭിച്ചു; ഈ ഗർഭം തന്നെയാണ് എന്റെ ശാപാന്തം।

Verse 136

ततोऽमुं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रमप्रतिमौजसम् । तांबूलीं स्रजमम्लानां वीणां घोषवतीमपि

അതുകൊണ്ട് ഈ അപരിമിത വീര്യമുള്ള പുത്രനെ സ്വീകരിക്കൂ; കൂടാതെ താംബൂലം, വാടാത്ത മാല, ഘോഷവതിയായ വീണയും സ്വീകരിക്കൂ।

Verse 137

तथेति प्रतिजग्राह तत्सर्वं नृपनंदनः । पश्यतां सर्वसर्पाणां साप्यगच्छद्विहायसम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു രാജകുമാരൻ അതെല്ലാം സ്വീകരിച്ചു. എല്ലാ സർപ്പങ്ങളും നോക്കി നിൽക്കെ അവളും ആകാശത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 138

ततः सोऽपि गृहीत्वा तु वीणां मालां च पुत्रकम् । दुःखितामात्मजननीं द्रषुकामस्त्वरान्वितः

അപ്പോൾ അവനും വീണയും മാലയും തന്റെ ചെറുമകനെയും എടുത്തുകൊണ്ട്, ദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലയായ സ്വന്തം മാതാവിനെ കാണുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 139

श्वशुरादीननुज्ञाप्य सहसा स्वाश्रमं ययौ । जननीं शोकसंतप्तामाश्वस्तां जमदग्निना

ശ്വശുരൻ മുതലായവരുടെ അനുവാദം നേടി അവൻ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ശോകത്തിൽ ദഹിച്ച മാതാവിനെ ജമദഗ്നി ആശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു।

Verse 140

समेत्य तोषयामास वृत्तं चास्यै न्यवेदयत् । तदा प्रहृष्टहृदया सा बभूव मृगावती

അവളെ കണ്ടുമുട്ടി അവൻ അവൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകി, സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം അറിയിച്ചു; അപ്പോൾ മൃഗാവതിയുടെ ഹൃദയം ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു।

Verse 141

अत्रांतरे स शबरः कौशांब्यां वणिजं ययौ । सहस्रानीकनामांकं विक्रेतुं मणिकंकणम्

ഇതിനിടയിൽ ആ ശബരൻ കൗശാംബിയിലെ ഒരു വ്യാപാരിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, സഹസ്രാനീകന്റെ നാമമുദ്രയുള്ള മണികങ്കണം വിറ്റഴിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 142

राजमुद्रां समालोक्य कंकणे स वणिग्वरः । शबरेण समं गत्वा सर्वं राज्ञे न्यवेदयत्

കങ്കണത്തിലെ രാജമുദ്ര കണ്ട ആ ശ്രേഷ്ഠ വ്യാപാരി, ശബരനോടൊപ്പം ചെന്നു, എല്ലാം രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 143

ततः सहस्रानीकोऽयं तत्प्राप्य मणिकंकणम् । मृगावतीविप्रयोगविषाग्निपरिपीडितः

അപ്പോൾ സഹസ്രാനീകൻ ആ മണിമയ കങ്കണം ലഭിച്ചയുടൻ മൃഗാവതിയുടെ വിരഹജന്യ വിഷാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച് അത്യന്തം പീഡിതനായി।

Verse 144

तद्बाहुसंगपीयूष शीकरासारशीतलम् । कंकणं हृदये न्यस्य विललाप सुदुःखितः

അവളുടെ ആലിംഗനത്തിലെ അമൃതതുള്ളിപോലെ ശീതളമായ ആ കങ്കണം ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്ത് വെച്ച് അവൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു।

Verse 145

उवाच च कथं लब्धं कंकणं शबर त्वया । स चैवमुक्तस्तत्प्राप्ति क्रमं तस्मै न्यवेदयत्

അവൻ ചോദിച്ചു—“ഹേ ശബരാ, ഈ കങ്കണം നിനക്ക് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു?” അപ്പോൾ ശബരൻ അതു ലഭിച്ച ക്രമം മുഴുവനും അവനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 146

शबरस्य वचः श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः । प्रतस्थे मंत्रिभिः सार्द्धं प्रियालोकनकौतुकी

ശബരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സഹസ്രാനീക രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; പ്രിയദർശന പ്രത്യാശയിൽ ആകാംക്ഷയോടെ।

Verse 147

यत्रेंदुभास्क रमुखा लभंते सहसोदयम् । तमेव गिरिमुद्दिश्य सहसा सोऽभ्यगच्छत

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒരുമിച്ച് ഉദയിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ പർവതത്തെയേ ലക്ഷ്യമാക്കി അവൻ ഉടൻ തന്നെ വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 148

किंचिन्मार्गं समुल्लंघ्य तस्थौ विश्रांतसैनिकः । तस्मिन्विनिद्रे दयितासंगमध्यानतत्परे

അൽപം വഴി കടന്ന് അവൻ സൈന്യത്തെ വിശ്രമിപ്പിച്ച് അവിടെ നിന്നു. അവിടെ മയക്കം വന്നപ്പോൾ അവന്റെ മനസ് പ്രിയയുടെ സംഗമധ്യാനത്തിൽ ലീനമായി.

Verse 149

वसंतको विचित्रास्तु कथयामास वै कथाः । तत्कथाश्रवणेनैव तां रात्रिं स निनाय वै

അപ്പോൾ വസന്തകൻ അനവധി അത്ഭുതകഥകൾ പറഞ്ഞു; ആ കഥകൾ കേട്ടുകൊണ്ടേയവൻ ആ മുഴുവൻ രാത്രി കഴിച്ചു.

Verse 150

ततः कालेन ककुभं प्राप्य जंभारिपालिताम् । जमदग्न्याश्रमं गत्वा निर्वैरहरिकुंजरम्

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ജംഭാരിയായ ഇന്ദ്രൻ കാത്തിരിക്കുന്ന കകുഭയിൽ എത്തി, അവൻ ജമദഗ്നി മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി—അവിടെ സിംഹവും ആനയും പോലും വൈരമില്ലാതെ വസിക്കുന്നു.

Verse 151

तपस्यंतं मुनिं दृष्ट्वा शिरसा प्रणनाम सः । आशीर्वादेन स मुनिः प्रतिजग्राह तं नृपम्

തപസ്സിൽ ലീനനായ മുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ തലകുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു. മുനി ആശീർവാദവചനത്തോടെ ആ രാജാവിനെ സ്വീകരിച്ച് ആദരിച്ചു.

Verse 152

विधिवत्पूजयामास पाद्यार्घ्याचमनीयकैः । उवाच च महीपालं धर्मार्थसहितं वचः

അവൻ വിധിപൂർവ്വം പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയജലം എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിച്ചു; തുടർന്ന് ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വചനങ്ങൾ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 154

भविष्यति दिशां जेता सिंहसंहननो युवा । पौत्र एष महाभाग तथा द्युदयनात्मजः

ഹേ മഹാഭാഗനേ! നിന്റെ ഈ പൗത്രൻ, ദ്യുദയനന്റെ പുത്രൻ, സിംഹസമ ദൃഢദേഹനായ യുവാവായി ദിക്കുകളെ ജയിക്കുന്നവനാകും।

Verse 155

इयं मृगावती भार्या पाति व्रत्यपरायणा । तदेतांस्त्रीन्महाराज प्रतिगृह्णीष्व मा चिरम्

ഇവൾ മൃഗാവതി എന്ന ഭാര്യ, പതിവ്രതാധർമ്മത്തിൽ പരായണയായവൾ; അതിനാൽ ഹേ മഹാരാജാ, വൈകാതെ ഈ സ്ത്രീയെ സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 156

उक्त्वैवं मुनिना दत्तांस्तान्गृहीत्वा महीपतिः । प्रियासहायः स्वपुरीं प्रतस्थे मंत्रिभिर्वृतः

മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് നൽകിയ ആ ദാനങ്ങൾ രാജാവ് സ്വീകരിച്ചു; പ്രിയയുടെ സഹവാസത്തോടെ, മന്ത്രിമാർ ചുറ്റിനിന്ന്, സ്വന്തം നഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 157

ततः प्रविश्य कौशांबीं नगरीं स नृपोत्तमः । स्मरञ्छक्रस्य वचनं मानुषं जन्म कुत्सयन्

അതിനുശേഷം ആ നൃപോത്തമൻ കൗശാംബി നഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ശക്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) വചനം സ്മരിച്ചു മനുഷ്യജന്മത്തിന്റെ അവസ്ഥയെ നിന്ദിച്ചു।

Verse 158

महीमुदयनायैव ददौ पुत्राय धीमते । तस्मिन्नुदयने पुत्र राज्यपालनदक्षिणे

അവൻ ജ്ഞാനിയായ പുത്രൻ ഉദയനനേയ്ക്ക് രാജ്യം ഏല്പിച്ചു; ആ പുത്രൻ ഉദയനൻ രാജ്യപാലനത്തിൽ നിപുണനായിരുന്നു।

Verse 159

राज्यभारं विनिक्षिप्य स शापविनिवृत्तये । वसंतकरुमण्वद्भ्यां मृगावत्या च भार्यया

രാജ്യഭാരം വിട്ടുവെച്ച് ശാപമോചനത്തിനായി അദ്ദേഹം വസന്തകരുമണ്വനോടും ഭാര്യ മൃഗാവതിയോടും കൂടി യാത്രയായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 160

यौगन्धरायणेनापि मंत्रिपुत्रेण संयुतः । चक्रतीर्थे महापुण्ये दक्षिणस्योदधेस्तटे

മന്ത്രിപുത്രനായ യൗഗന്ധരായണനും കൂടെ ചേർന്നു; അവർ ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്തിലെ മഹാപുണ്യമായ ചക്രതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 161

स्नानं कर्तुं ययौ तूर्णं सर्वतीर्थोत्त मोत्तमे । वाहनैर्वातरंहोभिरचिराल्लवणोदधिम्

പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം സർവതീർത്ഥങ്ങളിലും ഉത്തമമായ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി; കാറ്റിന്റെ വേഗമുള്ള വാഹനങ്ങളിൽ കയറി അല്പസമയത്തിൽ ലവണസമുദ്രത്തെത്തി।

Verse 162

संप्राप्य चक्रतीर्थं च स्नानं चक्रुर्यथाविधि । तेषु च स्नातमात्रेषु चक्रतीर्थे नृपादिषु

ചക്രതീർത്ഥത്തിലെത്തി അവർ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു; ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ രാജാവും മറ്റുള്ളവരും സ്നാനമാത്രം ചെയ്ത ഉടനെ…

Verse 163

विनष्टं तत्क्षणादेव मानुष्यमतिकुत्सितम् । ततो विधूतपापास्ते स्वं रूपं प्रतिपेदिरे

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അവരുടെ അത്യന്തം നിന്ദ്യമായ മാനുഷാവസ്ഥ നശിച്ചു; തുടർന്ന് പാപങ്ങൾ കഴുകിമാറ്റി അവർ സ്വന്തം സ്വരൂപം വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു।

Verse 164

दिव्यांबरधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । विमानानि महार्हाणि समारुह्य विभूषिताः

അവർ എല്ലാവരും ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു, ദിവ്യമാലകളും സുഗന്ധാനുലേപനങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, അതിമഹാര്ഹവും ദീപ്തവുമായ വിമാനങ്ങളിൽ आरोഹണം ചെയ്തു।

Verse 165

तत्तीर्थं बहु मन्वानाः स्वशापच्छेदकारणम् । पश्यतां सर्वलोकानां स्वर्गलोकं ययुस्तदा

സ്വശാപനിവൃത്തിക്ക് കാരണമെന്നു കരുതി ആ തീർത്ഥത്തെ മഹത്തായി ആദരിച്ചു, സർവ്വലോകങ്ങളും നോക്കിനിൽക്കേ അവർ അന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 166

तदाप्रभृति ते सर्वे ज्ञात्वा तत्तीर्थवैभवम् । पावने चक्रतीर्थेऽस्मिन्स्नानं कुर्वंति सर्वदा

അന്നുമുതൽ അവർ എല്ലാവരും ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ അറിഞ്ഞ്, ഈ പാവനമായ ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ എപ്പോഴും സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 167

एवं प्रभावं तत्तीर्थं ये समागत्य मानवाः । स्नानं सकृच्च कुर्वंति ते सर्वे स्वर्गवासिनः

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇങ്ങനെ: അവിടെ എത്തി ഒരിക്കൽപോലും സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ എല്ലാവരും സ്വർഗ്ഗവാസികളാകുന്നു।

Verse 168

एवं वः कथितं विप्रा विधूमचरितं महत् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । यं यं कामयते कामं तं सर्वं शीघ्रमाप्नुयात्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇങ്ങനെ നിങ്ങളോട് വിധൂമന്റെ ഈ മഹത്തായ ചരിതം പറഞ്ഞു. ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതു കാമനയും വേഗത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കും।

Verse 193

नरनाथ मृगावत्यां जातोऽयं तनयस्तव । यशोनिधिर्महातेजा रामचंद्र इवापरः

ഹേ നരനാഥാ! മൃഗാവതിയിൽ നിന്നു നിന്റെ ഈ പുത്രൻ ജനിച്ചു—യശസ്സിന്റെ സമുദ്രം, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, മറ്റൊരു രാമചന്ദ്രനെപ്പോലെ।