Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 22

Devanagari script

यस्मात्त्वमीदृशं कार्यं विधूम कृतवानसि । तस्माद्धि मर्त्यलोके त्वं मानुषत्वमवाप्स्यसि

Transliteration

yasmāttvamīdṛśaṃ kāryaṃ vidhūma kṛtavānasi | tasmāddhi martyaloke tvaṃ mānuṣatvamavāpsyasi

Translation

‘ഹേ വിധൂമ, നീ ഇത്തരമൊരു അനുചിത കർമ്മം ചെയ്തതിനാൽ, മർത്ത്യലോകത്തിൽ നീ നിർഭാഗ്യവശാൽ മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കും.’

Word by Word

• यस्मात्: because/since
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः; हेत्वर्थे पञ्चमी (ablatival relative) ‘because/since’

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• ईदृशम्: such
• ईदृशम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; ‘कार्यं’ इत्यस्य विशेषणम्

• कार्यम्: deed/act
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• विधूम: O Vidhūma
• विधूम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधूम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; नाम (proper noun)

• कृतवान्: (having) done
• कृतवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्तवतुँ (भूतकृदन्त)
• Form: क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (past active participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्; परिप्रयोगे ‘कृतवान् असि’ = you have done

• असि: are/have (aux.)
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause-result marker/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः; तस्मात् (ablatival demonstrative) ‘therefore/from that’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निश्चयार्थक निपातः (indeed/for)

• मर्त्यलोके: in the mortal world
• मर्त्यलोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (world of mortals)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• मानुषत्वम्: human-ness/human state
• मानुषत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; भाववाचक-तद्धितान्त (state of being human)

• अवाप्स्यसि: you will attain
• अवाप्स्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Brahmā (Caturānana)

Skanda Dialogue

Listener: Vidhūma (directly addressed)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā declares the sentence: Vidhūma will be born as a human in the mortal world; the Vasu stands subdued as the decree echoes across realms.

Characters & Entities

• Brahmā
• Vidhūma
• Martyaloka (mortal world)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions contrary to dharma lead to karmic descent; human birth is portrayed as a consequence and a corrective arena.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.