Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

ശ്രീഗണേശായ നമഃ। ഞാൻ പരമവും നിർമലവും സ്വയംപ്രകാശവുമായ ശ്രീരാമചന്ദ്രനെ വന്ദിക്കുന്നു—ത്രിജഗത്തിനെ സംഹാരസമുദ്രം കടത്തുന്ന ‘നൗക’യായ പ്രഭു; അവന്റെ പ്രഭുത്വശക്തിയാൽ ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ജനനം, സ്ഥിതി, സംസാരപ്രവാഹം എന്നിവയിൽ നിരന്തരം പ്രകാശിക്കുന്നു; വേദാന്തവേദ്യൻ, സർവ്വവ്യാപി, ചൈതന്യഘനൻ, പ്രമാണാതീതൻ। ഭാര്യ, പുത്രൻ, ധനം, ബന്ധു-പരിജനം, പ്രിയ സുഹൃത്ത്, മാതാവ്, സഹോദരൻ, പിതാവ്, ശ്വശുരകുലജനങ്ങൾ, ഭൃത്യർ, ഐശ്വര്യവും വിത്തും; വിദ്യ, രൂപം, നിർമല ഭവനം, യൗവനം, ഭോഗങ്ങൾ—മരണസമയത്ത് എല്ലാം വ്യർത്ഥം; ധർമ്മം മാത്രമേ ഏക സഹായിയാകൂ। നൈമിഷം എന്ന നിമിഷക്ഷേത്രത്തിൽ ശൗനകാദി ഋഷികൾ ലോകഹിതത്തിനും സ്വർഗപ്രാപ്തിക്കും വേണ്ടി സഹസ്ര വർഷം സത്രയജ്ഞം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

ഒരു ദിവസം സൂതൻ വരുന്നതു കണ്ട ശൗനകാദി ഋഷിമാർ പരമഹർഷത്തിൽ മുങ്ങി. സുസ്ഥിരചിത്തത്തോടെ അവർ കണ്ണുകളാൽ തന്നെ അവനെ ‘കുടിച്ച’പോലെ നോക്കി; വിചിത്രകഥകൾ കേൾക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ ആ തപസ്വികൾ അവനെ ചുറ്റി കൂടി।

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

അപ്പോൾ ആ മഹാത്മ തപസ്വികൾ ഉപവേശിച്ച ശേഷം, ലോമഹർഷണി വിനയത്തോടെ തനിക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്ന ആസനം സ്വീകരിച്ചു ഇരുന്നു।

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

അവനെ സുഖാസീനനായി കണ്ടും വിഘ്നങ്ങൾ ശമിച്ചതായി ഗ്രഹിച്ചും, സംവാദാരംഭത്തിനായി ഋഷിമാർ ചില പ്രാസ്താവിക ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു।

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

ഹേ താതാ! പൂർവ്വം നിന്റെ പിതാവ് സമഗ്രപുരാണം അധ്യയനം ചെയ്തിരുന്നു. ഹേ ലോമഹർഷണാ! നീയും അതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി അധീതമാക്കിയിട്ടുണ്ടോ?

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

ഹേ സൂതാ! പുണ്യപ്രദവും പാപനാശിനിയും ആയ ഈ പവിത്രകഥ പറയുക; ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ പാപവും ലയിക്കുന്നു।

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശ്രീഭാരതി (സരസ്വതി)യുടെ പാദയുഗളത്തിനും ഗണനാഥൻ (ഗണേശൻ)യുടെ പാദദ്വയത്തിനും സർവ്വദേവന്മാർക്കും നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

ശക്തികൾക്കും വസുക്കൾക്കും ഗ്രഹങ്ങൾക്കും യജ്ഞാദി കർമങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതകൾക്കും നമസ്കരിച്ചു, സർവ്വവിധവും ശുഭബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കവിമുഖ്യരായ ഋഷിമാരെയും വന്ദിച്ച് (ഞാൻ തുടരുന്നു)।

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

സ്വന്തം ഇഷ്ടദേവതകളെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഗുരുസത്തമനോട് ദണ്ഡവത് ചെയ്ത്, മംഗളദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു—വിശേഷിച്ച് ശ്രീരാമാദികളെ।

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

ആരെ സ്മരിച്ചാൽ പലവിധ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുമോ—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവരുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഉത്തമഫലം പ്രസ്താവിക്കും; സർവ്വനിയന്താവായ ധർമാത്മ പ്രഭുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്।

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

അവൻ ധർമാരണ്യത്തിന്റെ അധിപതി, ത്രിവിഷ്ടപ (സ്വർഗ്ഗ)ത്തിന്റെ പതി, നിത്യ ഭവാനീപതി, പാപഹരനായ ധർമേശ്വര ദേവൻ; സ്ഥിരഭോഗവും യോഗവും വഴി നിങ്ങള്ക്ക് എളുപ്പം ലഭ്യൻ. ജീവകലകൊണ്ട് എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ സദാ വ്യാപിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; അവനെ ധ്യാനിച്ചാൽ മനുഷ്യർ വീണ്ടും സംസാര-കാരാഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല।

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഒരു പ്രാവശ്യം ധർമ്മൻ ബ്രഹ്മസഭയിലേക്കു പോയി. ആ സഭയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അന്നു ജ്ഞാനത്തിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായി।

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

ദേവന്മാരും ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാരും നിറഞ്ഞ ആ സഭയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വിസ്മയിച്ചു; അവിടെ ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, നാഗന്മാർ, മറ്റ് പന്നഗങ്ങൾ, അസുരന്മാർ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യഥോചിതാസനങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ സഭ, ഹേ ബ്രാഹ്മണ, പരമസുഖമയമായിരുന്നു; അവിടെ ശീതവും ഘർമവും ഒന്നും ബാധിച്ചില്ല।

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

അനന്തരം ധർമ്മവിദൻ പുണ്യവും ദിവ്യവുമായ കഥ ശ്രവിപ്പിച്ചു. കഥാന്തത്തിൽ അദ്ദേഹം മുനിശാർദൂലനോട് ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

സ്തംഭങ്ങളാൽ ധരിക്കപ്പെട്ട ആ സഭ ശാശ്വതമായിരുന്നു; ക്ഷയത്തിന് വിധേയമല്ല. നാനാവിധ ദിവ്യവൈഭവങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചതിനാൽ അതിന്റെ പ്രഭ അളവറ്റതായിരുന്നു।

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

ആ സഭ സ്വയംപ്രഭയായി ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും അഗ്നിയെയും അതിക്രമിച്ച് ദീപ്തമായിരുന്നു. സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ജ്വലിച്ച്, സൂര്യനെയേയും ശാസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

അവിടെ സർവ്വലോകപിതാമഹനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ—സ്വയം ഏകാകിയായി, നിരന്തരം—വിവിധ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഭരിച്ചു ഉപദേശിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

അവിടെ അവർക്കു വിശപ്പുമില്ല, ദാഹമില്ല, ക്ഷീണമെന്നതും സ്പർശിച്ചില്ല. ആ ഉത്തമസഭ നാനാവിധ ദിവ്യമണികളാൽ നിർമ്മിതമായതുപോലെ ദീപ്തിയായി തോന്നി.

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

അവിടെ ഭൃഗു, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ; ഗൗതമനും അങ്ങിരസന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. പുലസ്ത്യനും ക്രതുവും, പ്രഹ്ലാദനും കർദമനും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

അവിടെ അഥർവനും അങ്ങിരസന്മാരും, വാലഖില്യരും മരീചിപരും ഉണ്ടായിരുന്നു. മനസ്, അന്തരീക്ഷം, വിദ്യ, അശ്വം, വായു, തേജസ്, ജലം, ഭൂമി—ഇവയും വ്യക്തരൂപ ശക്തികളായി സന്നിഹിതമായിരുന്നു.

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം; പ്രകൃതി, വികാരം, കൂടാതെ സത്-അസത് സംബന്ധമായ കാരണതത്ത്വങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും അവിടെ സന്നിഹിതമായിരുന്നു.

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

മഹാതേജസ്സുള്ള അഗസ്ത്യനും വീര്യവാനായ മാർകണ്ഡേയനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ജമദഗ്നി, ഭരദ്വാജൻ, സംവർതൻ, ച്യവനൻ എന്നിവരും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

അവിടെ മഹാഭാഗൻ ദുർവാസസും ധാർമ്മികനായ ഋഷ്യശൃംഗനും, കൂടാതെ ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ—മഹാതപസ്വിയും യോഗാചാര്യനും—ഉപസ്ഥിതനായിരുന്നു.

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

അവിടെ നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടിയ ചന്ദ്രനും, കിരണമയനായ ആദിത്യനും; വായുക്കൾ, (വിശ്വക്രമത്തിന്റെ) തന്തുക്കൾ, സങ്കൽപവും പ്രാണനും കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

മൂർത്തിമാന്മാരായ മഹാത്മാക്കൾ, മഹാവ്രതങ്ങളിൽ പരായണർ—ഇവരും മറ്റു പലരും—ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപാസിച്ചു.

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

അർത്ഥം, ധർമ്മം, കാമം; ഹർഷവും ദ്വേഷവും, തമസ്സും ദമവും—ഇവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് ഗന്ധർവ-അപ്സരസുകളുടെ ഗണങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് എത്തി.

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

അവിടെ അസിതനും ദേവലനും, തത്ത്വജ്ഞനായ ജൈഗീഷവ്യനും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെയേ അഷ്ടാംഗ ആയുർവേദവും ഗാന്ധർവവിദ്യയും (സംഗീതശാസ്ത്രം) നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

ആ പുണ്യധാമത്തിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് മഹിമയോടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; വസുക്കളും സർവ്വവിധം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളും ഭക്ത്യാദരത്തോടെ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ഹവ്യ-ഹവിഷ്യ ആഹുതികളും അവിടെ സന്നിഹിതമാണ്.

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

അവിടെ ഋഗ്വേദം, സാമവേദം, യജുര്‍വേദം എന്നിവയും; അതുപോലെ അഥര്‍വവേദവും ഉണ്ട്. തീർച്ചയായും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും അവിടെ സന്നിഹിതമാണ്.

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

അവിടെ ഇതിഹാസങ്ങളും ഉപവേദങ്ങളും ഉണ്ട്; സർവ്വവിധം എല്ലാ വേദാംഗങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടെയേ മേധ, ധൃതി, സ്മൃതി, പ്രജ്ഞ, ബുദ്ധി, സമഭാവമുള്ള യശസ്സും വസിക്കുന്നു.

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

അവിടെ ദിവ്യമായ കാലചക്രം ഉണ്ട്—നിത്യം, അക്ഷയം, അവ്യയം. കൂടാതെ എല്ലാ ദേവപത്നിമാരും മനോവേഗമുള്ളവരായി അവിടെ സന്നിഹിതരാണ്.

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

ഇവിടെ പുരന്ദരനായ ദേവേന്ദ്രൻ, വരുണൻ, ധനദൻ (കുബേരൻ) നിരന്തരം വരുന്നു. സോമനോടുകൂടി മഹാദേവനും സദാ ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു—സകല വരങ്ങളും നൽകുന്നവൻ.

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

അവിടെ ദേവന്മാർ സദാ വരുന്നു; നാരായണനും അതുപോലെ ഋഷിമാരും വരുന്നു. വാലഖില്യ ഋഷികളും യോനിജരും അയോഗിജരുമെല്ലാം അവിടെ എത്തുന്നു.

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സ്ഥാവരമോ ജംഗമമോ ആയി കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം അവിടെ സമവേതമാണ്. ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് സഹാസീനനായി അതറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ ധർമ്മവിദ് ആകുന്നു.

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

നാഗന്മാരും സുപർണ്ണന്മാരും പശുക്കളും പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപാസിക്കുന്നു. സ്ഥാവര-ജംഗമ സകല ജീവികളും മഹാഭൂതങ്ങളും മറ്റു സത്തകളും അവനെ തന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

അവിടെ മഹാതേജസ്സുള്ള ധർമ്മൻ, അമിതതേജസ്സുള്ള വ്യാസൻ പ്രസംഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പാപനാശിനിയായ ആ പുണ്യകഥ ശ്രവിച്ചു.

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

ധർമ്മാരണ്യത്തിന്റെ ആ ദിവ്യകഥ അത്യന്തം മനോഹരമാണ്; അത് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നതായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

ഇത് പുത്രൻ, പൗത്രൻ, പ്രപൗത്രൻ മുതലായ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതാണ്; കൂടാതെ വെറും ധാരണം, ശ്രവണം, പാരായണം അല്ലെങ്കിൽ ദർശനം മാത്രത്തിലൂടെയും പുണ്യം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

ബ്രഹ്മാണ്ഡരഹസ്യത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അതിവിസ്തൃതമായ ആ കഥ ശ്രവിച്ച്, ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ധർമ്മൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുവാദം തേടി.

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

കാര്യസിദ്ധി ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ധർമ്മാത്മാവായ ധർമ്മൻ അപ്പോൾ പുറപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതേസമയം പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

അവന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ യമന്റെ ശാസനസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി; പിതാമഹന്റെ പ്രസാദത്താൽ പുണ്യപ്രദായിനിയായ കഥ ശ്രവിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

ദിവ്യവും പവിത്രവും പാപനാശിനിയുമായ ധർമ്മാരണ്യകഥ ലഭിച്ച ശേഷം, അവൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ നിന്ന് സംയമിനിയിലേക്കു പോയി.

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

യമൻ തന്റെ അമാത്യന്മാരും പരിചാരകരും കൂടെ സ്വനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അതിനിടയിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള മുനിപുംഗവൻ നാരദൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

അവൻ തേജസ്സാൽ ദുർനിരീക്ഷ്യനായിരുന്നെങ്കിലും കരുണയാൽ സമ്പന്നൻ; സമദർശി, തപോനിധി. തപസ്സാൽ ദേഹം ദഗ്ധമായിട്ടും വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പൂർണ്ണപരായണനായിരുന്നു.

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

സർവത്ര സഞ്ചരിക്കുന്ന, സർവജ്ഞൻ, സദാ ശുചിയായ, വേദാധ്യയനത്തിൽ നിഷ്ഠനായ നാരദൻ ആ സഭയിൽ എത്തി.

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

അവനെ കണ്ട ഉടൻ ധർമ്മൻ ഭാര്യയും സേവകരുമായി ചേർന്ന് നേരെ മുന്നോട്ട് പോയി; ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായി നടക്കുന്നതിനിടയിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ അടുത്തുചെന്നു.

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി, ഇന്ന് എന്റെ കുലവും സഫലമായി; ഹേ തപോധന, നിന്റെ ആഗമനത്താൽ ഇന്ന് എന്റെ ധർമ്മവും സഫലമായി.

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

അർഘ്യം, പാദ്യം മുതലായ സേവകൾ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച് നിയമാനുസൃതമായി പൂജ നടത്തി, ദണ്ഡവത് പ്രണമിച്ചു; പിന്നെ വിധിപ്രകാരം ആദരത്തോടെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തപ്പെട്ടു.

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

രത്നവും കാഞ്ചനവും അലങ്കരിച്ച തന്റെ അതിമഹാദിവ്യമായ ആസനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരുന്നപ്പോൾ, മുഴുവൻ സഭയും ചിത്രത്തെപ്പോലെ ദീപ്തവും നിശ്ചലവുമായി തോന്നി—കാറ്റില്ലാ സ്ഥലത്തെ ദീപങ്ങൾപോലെ.

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

അവന്റെ ക്ഷേമം ചോദിച്ച് സ്വാഗതവചനങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ചു; ധർമാരണ്യത്തിന്റെ പവിത്രകഥ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അതുലമായ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

അന്തരാത്മാവിൽ പരമഹർഷത്തോടെ യമൻ നാരദനെ പൂജിച്ചു; യമൻ ഇങ്ങനെ ഹർഷിതനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട നാരദന്റെ മുഖം വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

നാരദൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഹരി എങ്ങനെ ഹർഷിതനാകുന്നു?” യമരാജസ്വരൂപിയായ അവനെ അത്യധിക ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞതായി കണ്ടപ്പോൾ, വിസ്മയഭരിതമായ മനസ്സോടെ നാരദൻ അപ്പോൾ അവനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—നീ എന്ത് അത്ഭുതം കണ്ടു, അല്ലെങ്കിൽ ഏത് മഹത്തായ പദം ലഭിച്ചു? നീ കഠിനൻ—കഠിനകർമ്മങ്ങളുള്ളവൻ, കഠിനസ്വഭാവൻ, ക്രോധരൂപം ധരിക്കുന്നവൻ.

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

പാപികളെ ദമിപ്പാൻ നിങ്ങളുടെ ഈ രൂപം അത്യന്തം ഭയങ്കരമാണ്. എന്നാൽ ഈ സൗമ്യരൂപം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു? പ്രഭോ, ഇതാണ് എന്റെ സംശയം.

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

ഇന്ന് നിങ്ങൾ ഹർഷസമ്പന്നനായി ദൃശ്യമാകുന്നു—ഏത് കാരണത്താൽ? ഹേ മഹാകായ, ഈ ആനന്ദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം പറയുക.

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

ധർമ്മരാജൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ ഇത് സംശയമില്ലാതെ പറയുന്നു. പണ്ടെ ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സദനത്തിലേക്ക് വന്ദനം അർപ്പിക്കാൻ പോയിരുന്നു.

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

അവിടെ അദ്ദേഹം സഭാമധ്യേ ആസീനനായിരുന്നു, സർവ്വലോകങ്ങളാലും പൂജിതനായവൻ. അവിടെ ധർമ്മവിഭാഗങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ പല ഉപദേശകഥകളും കേട്ടു.

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

ഈ കഥകൾ പുണ്യമയവും ധർമ്മസഹിതവും രമണീയവും ആകുന്നു—വ്യാസമുഖത്തിൽ നിന്നു ശ്രുതമായവ. ധർമ്മ-കാമ-അർത്ഥങ്ങളോടു സംയുക്തമായി ഇവ സർവ്വ പാപപ്രവാഹവും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

ഇവ ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു—ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപത്തിൽ നിന്നുപോലും—മുക്തനാകുന്നു. ഹേ മുനേ, അവൻ നൂറൊന്ന് പിതൃഗണങ്ങളെ തരിക്കുന്നു.

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഭവാൻ ശ്രവിച്ചു പ്രശംസിക്കുന്ന ആ കഥ എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? ഹേ മഹാബാഹു യമാ, ഞാനും അതേ കഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

യമൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിക്കാൻ പോയി. ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും വിചാരിക്കാനായി ആ ലോകത്ത് എത്തി.

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

അവിടെ, ഹേ മുനിസത്തമ, ഞാൻ അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ടു; കൂടാതെ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പ്രസ്താവിച്ച ദിവ്യ ധർമ്മാരണ്യകഥയും ശ്രവിച്ചു.

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ബ്രഹ്മാണ്ഡമാകെ വ്യാപിക്കുന്ന ആ മഹാപുണ്യവും മംഗളകരവുമായ കഥ—ഗുണസമ്പന്നവും സത്യയുക്തവും ആയതു—ശ്രവിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ പരമഹർഷത്തോടെ ഹർഷിതനായി।

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

കൂടാതെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ കാരണവും ഇതുതന്നെ—മംഗളത്തിനായി, സുഖത്തിനായി, ക്ഷേമത്തിനായി, ജയത്തിനായി।

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

ഇന്ന് ഞാൻ കൃതകൃത്യൻ; ഇന്ന് ഞാൻ സുകൃതിയുള്ളവൻ, ഹേ മുനേ. നിങ്ങളുടെ പാദയുഗ്മദർശനത്താൽ ഇന്ന് ഞാൻ നാമത്തിലും സത്യത്തിലും ‘ധർമ്മം’ ആയി।

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

ഹേ നാരദാ! ഇന്ന് ഞാൻ പൂജ്യനും കൃതാർത്ഥനും ധന്യനും ആയി. നിങ്ങളുടെ പാദപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ത്രിഭുവനങ്ങളിലും പൂജ്യനായി।

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇത്തരത്തിലുള്ള വചനങ്ങളാൽ തൃപ്തനായ മുനിസത്തമൻ പരമഭക്തിയോടെ ധർമ്മാരണ്യത്തിന്റെ മംഗളകരമായ കഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു।

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസമുനിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ധർമാരണ്യത്തിന്റെ ശുഭകഥ ഞാൻ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതെല്ലാം യഥാതഥമായി, വിശദമായി എനിക്ക് പറയുക.

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

യമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ജീവികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ നിരന്തരം വ്യഗ്രനാണ്. അവരുടെ അവരുടെ കർമ്മാനുസാരമായി അവർക്കു ഗതി നൽകുന്നു—സുഖകരമോ അല്ലാതെയോ.

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

എങ്കിലും സത്സംഗം ധർമ്മത്തിനായിട്ടേ ജനിക്കുന്നു; ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അത് ക്ഷേമത്തിനും സുഖത്തിനും കാരണമാകുന്നു.

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—യമൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം, ബ്രഹ്മസഭയിൽ ശ്രവിക്കപ്പെട്ടതെല്ലാം, ആദി-മധ്യ-അവസാനം സഹിതം ഇവിടെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

ദ്വാപര-കലികളുടെയിടയിലെ സംധികാലത്ത് ആ നാരദൻ മർത്ത്യലോകത്ത് ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ അടുക്കൽ—ധർമ്മസുതന്റെ രാജ്യത്തിലേക്ക്—ചെന്നു.

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

അവിടെ ശ്രീഹരിയുടെ അംശസ്വരൂപനായ നാരദൻ പ്രത്യക്ഷനായി. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി, അവന്റെ കണ്ണുകൾ നവോദിത ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

ബ്രഹ്മന്റെ സന്നിധിയിൽ വ്യാസമുഖത്തിൽ നിന്നു ശ്രുതമായതെല്ലാം ഞാൻ മനുഷ്യരുടെ ഹിതാർത്ഥമായി നിർബന്ധമായി വിവరిచ് പറയും.

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

അവൻ മഹത്തായ വീണ കൈയിൽ എടുത്തു; അത് കക്ഷയിൽ സഖിയെപ്പോലെ തൂങ്ങിയിരുന്നു. കൃഷ്ണാജിനം ഉത്തരീയമായി ധരിച്ചു, സ്വർണ്ണയജ്ഞോപവീതം വഹിച്ചിരുന്നു.

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും കൈയിൽ ധരിച്ച് അവൻ സാക്ഷാൽ രണ്ടാമത്തെ അഗ്നിപോലെ തോന്നി. ലോകത്തിൽ അവൻ ഗൂഢരഹസ്യങ്ങളുടെ ഭേദകൻ—ഗുഹപോലെ മറഞ്ഞ രൂപങ്ങളും ഉദ്ദേശങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നവൻ.

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

അവൻ മഹർഷിഗണങ്ങളിൽ സംസിദ്ധനായി, പണ്ഡിതനായി, ഗാന്ധർവവേദവിദഗ്ധനായി നിലകൊണ്ടു. ആ ബ്രാഹ്മണൻ സഞ്ചാരങ്ങളിൽ ക്രീഡാശീലനായി, രണ്ടാമത്തെ കലിപോലെ വേഗത്തിലും അപ്രതിഹതമായും വിഹരിച്ചു.

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

അവൻ ദേവ-ഗന്ധർവലോകങ്ങളുടെ ആദിവക്താവാണ്—സ്വസംയമിയും സുദമിതനും. നാലു വേദങ്ങളുടെ ഗായകനും ഹരിയുടെ സത്യസദ്ഗുണങ്ങളെ ഉച്ചരിക്കുന്ന ഉദ്ഗാതാവും ആകുന്നു.

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

ആ നാരദൻ—വിപ്രർഷി, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, അവ്യയൻ—അപ്പോൾ ഹർഷത്തോടെ ധർമ്മരാജൻ പാലിക്കുന്ന നഗരിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

എല്ലാ ലോകങ്ങളും അനുചരിച്ച് ആ രാജർഷി മഹർഷി എത്തി—അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള നാരദൻ—അപ്പോൾ മറ്റു ഋഷിമാരോടൊപ്പം.

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

വന്നെത്തിയ ഋഷി നാരദനെ കണ്ടപ്പോൾ, സർവ്വധർമ്മവിദ് (ധർമ്മരാജൻ) സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അപ്പോൾ അഭിമുഖമായി സ്വാഗതത്തിനായി മുന്നോട്ട് ചെന്നു.

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

അവൻ സ്നേഹത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, യഥാവിധി അദ്ദേഹത്തിന് അർഹമായ ആസനം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

അപ്പോൾ അവിടെ മഹാത്മാക്കളായ ക്ഷത്രിയ രാജന്മാർ ഉപവിഷ്ടരായി; മഹന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ആ സഭയിൽ തന്നെ ഇരുന്നപ്പോൾ—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

ധർമ്മവിദനായ അദ്ദേഹം യഥോചിത പൂജ ലഭിച്ച് സന്തുഷ്ടനായി. (അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:) “മഹാഭാഗാ, നീ കുശലമാണോ? നിന്റെ തപസ്സ് സുഖമായി പുരോഗമിക്കുകയാണോ?”

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

ഇപ്പോൾ ഒരു ദുഷ്ട ദൈത്യനും സ്വർഗ്ഗാധിപതിയെ പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഹേ മുനേ, നീ കല്യാണസ്വരൂപൻ; ദേവരും അസുരരും ഒരുപോലെ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു. നീ സർവത്രഗാമി, സർവജ്ഞൻ—ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, കൃപാനിധേ!

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് എവിടെയും എനിക്ക് കുശലമാണ്; സദാ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ. മഹാഭാഗ ധർമ്മപുത്ര യുധിഷ്ഠിരാ, നീ കുശലമാണോ?”

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുകയാണോ? ഭാര്യകൾ, പുത്രന്മാർ, ഭൃത്യന്മാർ എന്നിവരോടൊപ്പം—കുശലമായ ആനകളും കുതിരകളും സഹിതം—എല്ലാം മംഗളമാണോ?

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

ഹേ ധർമ്മരാജാ! നീ ധർമ്മത്തോടെ പ്രജകളെ സ്വന്തം ഔരസപുത്രന്മാരെപ്പോലെ പാലിച്ചു സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഇതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്? നിന്റെ ഭരണത്തിൽ ആ പ്രജകൾ തീർച്ചയായും ധന്യരാണ്.

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ പവിത്ര പാദസ്പർശം കൊണ്ടു എന്റെ രാജ്യം കുശലവും മംഗളവുമാണ്. ഹേ മഹാഭാഗാ! നിങ്ങളുടെ ദർശനമാത്രത്തിൽ ഞാൻ പാപമുക്തനായിരിക്കുന്നു.

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

ഞാൻ ധന്യൻ, കൃതകൃത്യൻ, ഈ ഭൂമിയിൽ ഭാഗ്യവാൻ. ഇന്ന് ഞാൻ സത്യമായി പുണ്യവാനായി; കാരണം നിങ്ങൾ—എന്റെ പൂജ്യ പുത്രന്മാർ—അതിഥികളായി എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്ന് നിങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? സദ്ജനങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാനോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക കാര്യത്താലോ ഇവിടെ വന്നതാണോ?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

മനു അരുളിച്ചെയ്തു—ജനങ്ങളുടെ പാലനവും പോഷണവും കൊണ്ടാണ് ധർമ്മം തീർച്ചയായി സ്ഥാപിതമാകുന്നത്. അതിനാൽ ആ ധർമ്മത്തിന്റെ ഭോക്താവും (ഉത്തരവാദിയും) നീ തന്നെയാണ്.

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

ധർമാരണ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച ഈ ദിവ്യകഥ സർവ്വസന്താപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു. ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും, ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷത്തിൽ നിന്നും പോലും, മോചിതനാകുന്നു.

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

ഇത് അനവധി ഹിംസാകർമങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുകയും ത്രിതാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത്യന്തഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ കഠിനഹൃദയനും മൃദുത്വം പ്രാപിക്കും.

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് വിധാതാവിന്റെ പുത്രൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. അവൻ പോയശേഷം ആ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ക്രീഡാവിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

ഇത് ആരാൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പാലിക്കപ്പെട്ടു? ഏത് കാലത്താണ് ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്? ഇവിടെ പൂർവകാലത്ത് എന്തെല്ലാം സംഭവിച്ചു—ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, അതെല്ലാം പറയുക.

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

ആ സ്ഥലത്തിലെ ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—അവിടെ സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം—ഇന്ന് എനിക്ക് പറയുക; കൂടാതെ അവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയും യഥാവിധി വിവരിക്കുക.