Adhyaya 142

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज रुक्मिणीतीर्थमुत्तमम् । यत्रैव स्नानमात्रेण रूपवान्सुभगो भवेत्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം, ഹേ മഹാരാജാ, ഉത്തമമായ രുക്മിണീ-തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ രൂപവാനും സൗഭാഗ്യവാനും ആകുന്നു।

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । स्नानं समाचरेत्तत्र न चेह जायते पुनः

വിശേഷിച്ച് അഷ്ടമി, ചതുര്ദശി, തൃതീയ തിഥികളിൽ അവിടെ സ്നാനം ആചരിക്കണം; അപ്പോൾ ഈ ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 3

यः स्नात्वा रुक्मिणीतीर्थे दानं दद्यात्तु कांचनम् । तत्तीर्थस्य प्रभावेन शोकं नाप्नोति मानवः

രുക്മിണീ-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വർണം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ശോകത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । तीर्थस्यास्य कथं जातो महिमेदृङ्मुनीश्वर । रूपसौभाग्यदं येन तीर्थमेतद्ब्रवीहि मे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഇത്തരമൊരു മഹിമ എങ്ങനെ ഉദിച്ചു? രൂപവും സൗഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ഈ തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരുക।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ, സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെയുള്ള പുരാതന ഇതിഹാസം ഞാൻ പറയുന്നു; ഇത് മുൻപ് മൂപ്പന്മാർ പരമ്പരയായി പറഞ്ഞതാണ്।

Verse 6

तं तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । नगरं कुण्डिनं नाम भीष्मकः परिपाति हि

ആ വൃത്താന്തം ഞാൻ നിന്നോട് ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ശ്രവിക്ക. കുണ്ഡിനം എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ട്; അതിനെ രാജാവ് ഭീഷ്മകൻ തന്നെ ഭരിക്കുന്നു.

Verse 7

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവകൊണ്ട് സമ്പന്നനും, അപാരധനവാനും, അതിപ്രതാപശാലിയും ആയ 그는, ആയിരം സ്ത്രീകളുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്ന് ഉത്തമരാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.

Verse 8

तस्य भार्या महादेवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तस्यामुत्पादयामास पुत्रमेकं च रुक्मकम्

അവന്റെ മഹാദേവിയായ ഭാര്യ, പ്രാണനേക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ; അവളിൽ നിന്നു അവന്‍ ‘രുക്മകൻ’ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 9

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

രണ്ടാമത്തെ സന്താനമായി ‘രുക്മിണി’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു. അപ്പോൾ ഒരു അശരീരവാണി ആ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 10

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

“ഹേ ഭീഷ്മകാ! ഈ കന്യയെ ഭൂമിയിൽ ചതുര്ഭുജനായ ഭഗവാന്ക്കുതന്നെ വിവാഹമായി നൽകണം.” ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് പ്രിയ റാണിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 11

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिः प्रविष्टः सूतिकागृहम् । स्वस्तिकं वाचयित्वास्याश्चक्रे नामेति रुक्मिणी

പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം സൂതികാഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സ്വസ്തിവാചനം ചൊല്ലിപ്പിച്ച് അവൾക്ക് ‘രുക്മിണി’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു।

Verse 12

यतः सुवर्णतिलको जन्मना सह भारत । ततः सा रुक्मिणीनाम ब्राह्मणैः कीर्तिता तदा

ഹേ ഭാരതാ! ജന്മം മുതലേ അവളുടെ നെറ്റിയിൽ സ്വർണ്ണതിലകം ഉണ്ടായതിനാൽ, അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണർ അവൾക്ക് ‘രുക്മിണി’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി।

Verse 13

ततः सा कालपर्यायादष्टवर्षा व्यजायत । पूर्वोक्तं चैव तद्वाक्यमशरीरिण्युदीरितम्

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ അവൾ എട്ടുവയസ്സുകാരിയായി; മുൻപ് അശരീരിവാണി ഉച്ചരിച്ച അതേ വാക്ക് വീണ്ടും പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 14

स्मृत्वा स्मृत्वाथ नृपतिश्चिन्तयामास भूपतिः । कस्मै देया मया बाला भविता कश्चतुर्भुजः

ആ വാക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത് രാജാവ് ചിന്തിച്ചു—“ഈ ബാലികയെ ഞാൻ ആര്ക്ക് നൽകണം? അവൾക്കായി നിശ്ചിതനായ ആ ‘ചതുര്ഭുജൻ’ ആരാകും?”

Verse 15

एतस्मिन्नन्तरे तावद्रैवतात्पर्वतोत्तमात् । मुख्यश्चेदिपतिस्तत्र दमघोषः समागतः

ഇതിനിടയിൽ റൈവത എന്ന ഉത്തമപർവതത്തിൽ നിന്ന് ചെദിദേശത്തിന്റെ മുഖ്യരാജാവായ ദമഘോഷൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 16

प्रविष्टो राजसदनं यत्र राजा स भीष्मकः । तं दृष्ट्वा चागतं गेहे पूजयामास भूपतिः

അവൻ രാജസദനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവിടെ രാജാവ് ഭീഷ്മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വീട്ടിലേക്കു വന്നതു കണ്ട ഭൂപതി യഥാവിധി ആദരത്തോടെ സത്കരിച്ചു।

Verse 17

आसनं विपुलं दत्त्वा सभां गत्वा निवेशितः । कुशलं तव राजेन्द्र दमघोष श्रियायुत

വിശാലമായ ആസനം നൽകി സഭാമന്ദിരത്തിൽ ഇരുത്തി. പിന്നെ (രാജാവ്) പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്ര ദമഘോഷ, ശ്രീസമ്പന്നനേ! കുശലമാണോ?

Verse 18

पुण्याहमद्य संजातमहं त्वद्दर्शनोत्सुकः । कन्या मदीया राजेन्द्र ह्यष्टवर्षा व्यजायत

ഇന്ന് പുണ്യദിനമായി; നിങ്ങളുടെ ദർശനത്തിനായി ഞാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്ര, എന്റെ കന്യയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ എട്ട് വയസ്സായി।

Verse 19

चतुर्भुजाय दातव्या वागुवाचाशरीरिणी । भीष्मकस्य वचः श्रुत्वा दमघोषोऽब्रवीदिदम्

‘ഈ കന്യയെ ചതുര്ഭുജനു നൽകണം’ എന്നു അശരീരവാണി പറഞ്ഞു. ഭീഷ്മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദമഘോഷൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 20

चतुर्भुजो मम सुतस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्येयं दीयतां कन्या शिशुपालस्य भीष्मक

എന്റെ പുത്രൻ ചതുര്ഭുജനാണ്; ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനാണ്. അതിനാൽ ഹേ ഭീഷ്മകാ, ഈ കന്യയെ അവനേ—ശിശുപാലനേ—നൽകുക।

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

ഹേ രാജാവേ, ദമഘോഷന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭീഷ്മകൻ അപ്പോൾ രുക്മിണിയെ ശിശുപാലനു വിവാഹാർത്ഥമായി നൽകി.

Verse 22

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, അവിടെ ഭീഷ്മകൻ മംഗളകരമായ വിവാഹകർമ്മം ആരംഭിച്ചു; ദിക്കുകളിലെ ദൂരദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന സ്വഗോത്രജർക്കു ക്ഷണം അയച്ചു.

Verse 23

निमन्त्रितास्तु ते सर्वे समाजग्मुर्यथाक्रमम् । ततो यादववंशस्य तिलकौ बलकेशवौ

ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട എല്ലാവരും ക്രമമായി എത്തി; തുടർന്ന് യാദവവംശത്തിന്റെ തിലകങ്ങളായ ബലരാമനും കേശവനും സമാഗതരായി.

Verse 24

निमन्त्रितौ समायातौ कुण्डिनं भीष्मकस्य तु । भीष्मकेण यथान्यायं पूजितौ तौ यदूत्तमौ

ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ആ ഇരുവരും ഭീഷ്മകന്റെ നഗരമായ കുണ്ഡിനിൽ എത്തി; ഭീഷ്മകൻ വിധിപൂർവ്വം ആ യദുശ്രേഷ്ഠരെ പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു.

Verse 25

ततः प्रदोषसमये रुक्मिणी काममोहिनी । सखीभिः सहिता याता पूर्बहिश्चाम्बिकार्चने

പിന്നീട് പ്രദോഷസമയത്ത്, പ്രേമമോഹിനിയായ രുക്മിണി സഖികളോടുകൂടെ കിഴക്കുവശത്തേക്ക് പുറത്തേക്ക് പോയി അംബികാദേവിയെ അർച്ചിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 26

सापश्यत्तत्र देवेशं गोपवेषधरं हरिम् । तं दृष्ट्वा मोहमापन्ना कामेन कलुषीकृता

അവിടെ അവൾ ദേവേശനായ ഹരിയെ ഗോപവേഷധാരിയായി കണ്ടു. അവനെ കണ്ടയുടൻ അവൾ മോഹത്തിലായി; കാമവാഞ്ഛയാൽ മനസ്സ് മലിനമായി.

Verse 27

केशवोऽपि च तां दृष्ट्वा संकर्षणमुवाच ह । स्त्रीरत्नप्रवरं तात हर्तव्यमिति मे मतिः

കേശവനും അവളെ കണ്ടിട്ട് സംകർഷണനോട് പറഞ്ഞു— “സഹോദരാ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇവൾ സ്ത്രീരത്നങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠ; ഇവളെ കൊണ്ടുപോകണം.”

Verse 28

केशवस्य वचः श्रुत्वा संकर्षण उवाच ह । गच्छ कृष्ण महाबाहो स्त्रीरत्नं चाशु गृह्यताम्

കേശവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സംകർഷണൻ പറഞ്ഞു— “മഹാബാഹു കൃഷ്ണാ, പോകുക; ആ സ്ത്രീരത്നത്തെ വേഗത്തിൽ സ്വീകരിക്ക.”

Verse 29

अहं च तव मार्गेण ह्यागमिष्यामि पृष्ठतः । दानवानां च सर्वेषां कुर्वंश्च कदनं महत्

“ഞാനും നിന്റെ വഴിയിലൂടെ പിന്നിൽ വരും; ആ എല്ലാ ദാനവന്മാരിലും മഹാവധം വരുത്തും.”

Verse 30

संकर्षणमतं प्राप्य केशवः केशिसूदनः । ययौ कन्यां गृहीत्वा तु रथमारोप्य सत्वरम्

സംകർഷണന്റെ സമ്മതം ലഭിച്ച കേശീസൂദനനായ കേശവൻ ആ കന്യയെ പിടിച്ച് രഥത്തിൽ കയറ്റി ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 31

निर्गतः सहसा राजन्वेगेनैवानिलो यथा । हाहाकारस्तदा जातो भीष्मकस्य पुरे महान्

ഹേ രാജാവേ, അവൻ പെട്ടെന്നു കാറ്റിന്റെ വേഗംപോലെ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ഭീഷ്മകന്റെ നഗരത്തിൽ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു.

Verse 32

निर्गता दानवाः क्रुद्धा वेला इव महोदधेः । गर्जन्तः सायुधाः सर्वे धावन्तो रथवर्त्मनि

ക്രുദ്ധരായ ദാനവർ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ പൊങ്ങുന്ന തിരകളെപ്പോലെ പുറപ്പെട്ടു. എല്ലാവരും ആയുധധാരികളായി ഗർജിച്ച് രഥപാതയിൽ പാഞ്ഞു.

Verse 33

बलदेवं ततः प्राप्ता रथमार्गानुगामिनम् । तेषां युद्धं बलस्यासीत्सर्वलोकक्षयंकरम्

പിന്നീട് രഥപാത പിന്തുടരുന്ന ബലദേവനെ അവർ സമീപിച്ചു. ബലനോടുണ്ടായ യുദ്ധം സർവ്വലോകനാശം വരുത്തുമെന്നത്ര ഭീകരമായിരുന്നു.

Verse 34

यथा तारामये पूर्वं सङ्ग्रामे लोकविश्रुते । गदाहस्तो महाबाहुस्त्रैलोक्येऽप्रतिमो बलः

പൂർവകാലത്തെ ലോകവിഖ്യാതമായ താരാമയ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ ഗദാധാരിയായ മഹാബാഹു ബലൻ ത്രിലോകത്തും അപരിമിതനായിരുന്നു.

Verse 35

हलेनाकृष्य सहसा गदापातैरपातयत् । अशक्यो दानवैर्हन्तुं बलभद्रो महाबलः

ഹലത്തോടെ അവരെ പെട്ടെന്നു വലിച്ചിഴച്ച് ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ നിലംപതിപ്പിച്ചു. ആ മഹാബലനായ ബലഭദ്രനെ ദാനവർ വധിക്കാൻ അസാധ്യമായിരുന്നു.

Verse 36

बभञ्ज दानवान्सर्वांस्तस्थौ गिरिरिवाचलः । तं दृष्ट्वा च बलं क्रुद्धं दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

അവൻ എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും തകർത്തു, അചലമായ പർവ്വതംപോലെ ഉറച്ചുനിന്നു. അവനെ കണ്ടു ക്രോധിച്ച ബലൻ ദേവന്മാർക്കും ദുർധർഷനായി തോന്നി.

Verse 37

भीष्मपुत्रो महातेजा रुक्मीनां महयशाः । नराणामतिशूराणामक्षौहिण्या समन्वितः

അപ്പോൾ ഭീഷ്മപുത്രൻ മഹാതേജസ്സോടെ, രുക്മികളിൽ മഹായശസ്സോടെ, അതിശൂരന്മാരായ നരന്മാരുടെ ഒരു അക്ഷൗഹിണി സേനയോടുകൂടി എത്തി.

Verse 38

बलभद्रमतिक्रम्य ततो युद्धे निराकरोत् । तद्युद्धं वञ्चयित्वा तु रथमार्गेण सत्वरम्

അവൻ ബലഭദ്രനെ അതിക്രമിച്ച് പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. ആ സമരം ഒഴിവാക്കി രഥമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

അന്നേരം ദേവനായ കേശവനും രുക്മിണിയോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു. വിന്ധ്യപർവ്വതം ലംഘിച്ച്, ത്രിലോക്യഗുരുവായ അവ്യയ പ്രഭു മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 40

नर्मदातटमापेदे यत्र सिद्धः पुरा पुनः । अजेयो येन संजातस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

അവൻ നർമദാതീരത്തെത്തി; അവിടെ അവൻ മുൻപും പുനഃപുനഃ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്നു. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് അവൻ അജേയനായത്.

Verse 41

एतस्मात्कारणात्तात योधनीपुरमुच्यते । रुक्मोऽपि दानवेन्द्रोऽसौ प्राप्तः

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ താത, അതിനെ ‘യോധനീപുരം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ദാനവേന്ദ്രനായ രുക്മനും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 42

प्रत्युवाचाच्युतं क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति मा व्रज । अद्य त्वां निशितैर्बाणैर्नेष्यामि यमसादनम्

കോപത്തോടെ അവൻ അച്യുതനോട് പറഞ്ഞു— “നിർത്തു, നിർത്തു; പോകരുത്. ഇന്ന് എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ നിന്നെ യമസദനത്തിലേക്ക് അയക്കും.”

Verse 43

एवं परस्परं वीरौ जगर्जतुरुभावपि । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तारकाग्निजसन्निभम्

ഇങ്ങനെ ആ രണ്ടു വീരന്മാരും പരസ്പരം ഗർജിച്ചു. പിന്നെ അവരുടെ യുദ്ധം അതിഭീകരമായി—താരകയുടെ പുത്രനായ സ്കന്ദന്റെ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു.

Verse 44

चिक्षेप शरजालानि केशवं प्रति दानवः । नानुचिन्त्य शरांस्तस्य केशवः केशिसूदनः

ദാനവൻ കേശവനെതിരെ അമ്പുകളുടെ ജാലം എറിഞ്ഞു. എന്നാൽ കേശിനാശകനായ കേശവൻ അവയെ ഒട്ടും പരിഗണിച്ചില്ല.

Verse 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു സ്വയം കോപിച്ച് സുദർശനചക്രം കൈയിൽ എടുത്ത് അവനെ പ്രഹരിക്കാൻ ഒരുങ്ങി; എന്നാൽ അവിടെ രുക്മിണി അവനെ തടഞ്ഞു.

Verse 46

त्वां न जानाति देवेशं चतुर्बाहुं जनार्दनम् । दर्शयस्व स्वकं रूपं दयां कृत्वा ममोपरि

ദേവാധിദേവനും ചതുർബാഹുവും ജനാർദ്ദനനുമായ അങ്ങയെ അവൻ അറിയുന്നില്ല. എന്നോട് കരുണ കാണിച്ച് അങ്ങയുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണിച്ചുതന്നാലും.

Verse 47

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

രുക്മിണി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, ഭഗവാൻ തൻ്റെ രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി. ആകാശത്തുണ്ടായിരുന്ന ദേവന്മാർ ആ രൂപം കണ്ട് സ്തുതിച്ചു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുക്മന് ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകി.

Verse 48

रुक्म उवाच । यन्मया पापनिष्ठेन मन्दभाग्येन केशव । सायकैराहतं वक्षस्तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि

രുക്മൻ പറഞ്ഞു: ഹേ കേശവാ, പാപിയും നിർഭാഗ്യവാനുമായ ഞാൻ അങ്ങയുടെ മാറിൽ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മുറിവേൽപ്പിച്ചു. അതെല്ലാം അങ്ങ് ക്ഷമിക്കണം.

Verse 49

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

ഹേ ദേവാ, പണ്ട് ജനകൻ സ്വയം ജാനകിയെ നൽകിയതുപോലെ, ഹേ ദേവേശാ, ഹേ കേശവാ, ഞാൻ രുക്മിണിയെ അങ്ങയ്ക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 50

उद्वाहय यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा । रुक्मस्य वचनं श्रुत्वा ततस्तुष्टो जगद्गुरुः

'വിധിപ്രകാരമുള്ള ചടങ്ങുകളോടെയും ന്യായമായും വിവാഹം കഴിച്ചാലും.' രുക്മൻ്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജഗദ്ഗുരു സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 51

बभाषे देवदेवेशो रुक्मिणं भीष्मकात्मजम् । गच्छ स्वकं पुरं मा भैः कुरु राज्यमकण्टकम्

ദേവദേവേശ്വരനായ ഭഗവാൻ ഭീഷ്മകപുത്രൻ രുക്മനോട് അരുളിച്ചെയ്തു— “നിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുക; ഭയപ്പെടരുത്. കണ്ഠകരഹിതമായി, നിർവിഘ്നമായി രാജ്യം ഭരിക്ക.”

Verse 52

केशवस्य वचः श्रुत्वा रुक्मो दानवपुंगवः । तं प्रणम्य जगन्नाथं जगाम भवनं पितुः

കേശവന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ രുക്മൻ ജഗന്നാഥനെ നമസ്കരിച്ചു പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 53

गते रुक्मे तदा कृष्णः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् । मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

രുക്മൻ പോയശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദ്വിജോത്തമന്മാരായ മരീചി, അത്രി, അങ്കിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു എന്നീ മഹർഷിമാരെ വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിച്ചു.

Verse 54

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

മഹാഭാഗ്യവാനായ വസിഷ്ഠനെയും ചേർത്ത്—ഇവരാണ് ഏഴ് മാനസപുത്ര മഹർഷികൾ. പുരാണപരമ്പരയിൽ ഈ ഏഴ് ബ്രാഹ്മണർഷികൾ ഉറപ്പായി പ്രതിഷ്ഠിതരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 55

क्षमावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । इत्येवं ब्रह्मपुत्राश्च सत्यवन्तो महामते

ഓ മഹാമതേ! ഇവർ ബ്രഹ്മപുത്രന്മാർ—ക്ഷമാശീലർ, പ്രജാവന്തർ (ശിഷ്യപരമ്പരയിൽ സമൃദ്ധർ), മഹർഷിത്വംകൊണ്ട് അലങ്കൃതർ; സ്വഭാവത്തിൽ സത്യനിഷ്ഠർ.

Verse 56

नर्मदातटमाश्रित्य निवसन्ति जितेन्द्रियाः । तपःस्वाध्यायनिरता जपहोमपरायणाः

നർമ്മദാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവർ ജിതേന്ദ്രിയരായി അവിടെ വസിക്കുന്നു—തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതരായി, ജപവും ഹോമവും പരായണമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 57

निमन्त्रितास्तु राजेन्द्र केशवेन महात्मना । श्राद्धं कृत्वा यथान्यायं ब्रह्मोक्तविधिना ततः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! മഹാത്മാവായ കേശവൻ ക്ഷണിച്ചതിനാൽ അവർ പിന്നീട് ബ്രഹ്മോക്തവിധിപ്രകാരം യഥാന്യായം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു.

Verse 58

हरिस्तान्पूजयामास सप्तब्रह्मर्षिपुंगवान् । प्रददौ द्वादश ग्रामांस्तेभ्यस्तत्र जनार्दनः

ഹരി ആ ഏഴ് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മർഷിമാരെ സമ്യകമായി പൂജിച്ചു; അവിടെ തന്നേ ജനാർദ്ദനൻ അവർക്കു ദാനമായി പന്ത്രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങൾ നൽകി.

Verse 59

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावद्दानं मया दत्तं परिपन्थी न कश्चन

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം—എൻ്റെ ദാനം അചഞ്ചലമായി നിലനിൽക്കും; ആരും അതിന് തടസ്സക്കാരനാകരുത്.

Verse 60

मद्दत्तं पालयिष्यन्ते ये नृपा गतकल्मषाः । तेभ्यः स्वस्ति करिष्यामि दास्यामि परमां गतिम्

പാപമുക്തരായി ഞാൻ നൽകിയ ദാനം സംരക്ഷിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് ഞാൻ സ്വസ്തി വരുത്തും; അവർക്കു പരമഗതിയും നൽകും.

Verse 61

यावद्धि यान्ति लोकेषु महाभूतानि पञ्च च । तावत्ते दिवि मोदन्ते मद्दत्तपरिपालकाः

ലോകങ്ങളിൽ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതോളം കാലം, എന്റെ ദാനം സംരക്ഷിക്കുന്നവർ സ്വർഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 62

यस्तु लोपयते मूढो दत्तं वः पृथिवीतले । नरके तस्य वासः स्याद्यावदाभूतसम्प्लवम्

എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ നിങ്ങള്ക്ക് നൽകിയ ദാനം മൂഢൻ ലോപിപ്പിച്ചാൽ, സൃഷ്ടിപ്രളയം വരെയും അവന് നരകവാസം ഉണ്ടാകും।

Verse 63

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

സ്വയം നൽകിയതായാലും മറ്റൊരാൾ നൽകിയതായാലും—ഈ വസുന്ധരയെ സംരക്ഷിക്കണം. ഏതു സമയത്ത് ആരുടെ ഭൂമിയാണോ, അപ്പോൾ ഫലവും അവനുടേതാണ്।

Verse 64

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम् । स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह मज्जति

സ്വദത്തമായാലും പരദത്തമായാലും ഭൂമി കവർന്നെടുക്കുന്നവൻ മലത്തിൽ പുഴുവായി പിതൃകളോടുകൂടെ മുങ്ങുന്നു।

Verse 65

अन्यायेन हृता भूमिरन्यायेन च हारिता । हर्ता हारयिता चैव विष्ठायां जायते कृमिः

അന്യായമായി കവർന്ന ഭൂമിയും, അന്യായമായി കവർപ്പിച്ച ഭൂമിയും—കവർന്നവനും കവർപ്പിച്ചവനും ഇരുവരും മലത്തിൽ പുഴുവായി ജനിക്കുന്നു।

Verse 66

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

ഭൂമിദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അറുപതിനായിരം വർഷം സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഭൂമി കവർന്നെടുക്കുന്നവനും അതിന് സമ്മതം നൽകുന്നവനും അതേ കാലം നരകത്തിൽ വസിക്കും।

Verse 67

यानीह दत्तानि पुरा नरेन्द्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यरूपप्रतिमानि तानि को नाम साधुः पुनराददाति

ഇവിടെ പൂർവകാലത്ത് നരേന്ദ്രന്മാർ നൽകിയ ദാനങ്ങൾ—ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, യശസ് നൽകുന്നവ—അവ നിർമ്മാല്യസ്വരൂപമായ പവിത്രാർപ്പണങ്ങളാണ്; അവയെ വീണ്ടും ഏത് സദാചാരിയും തിരികെ എടുക്കും?

Verse 68

एवं तान्पूजयित्वा तु सम्यङ्न्यायेन पाण्डव । रुक्मिण्या विधिवत्पाणिं जग्राह मधुसूदनः

ഇങ്ങനെ ശരിയായ ആചാരപ്രകാരം അവരെ ആദരിച്ചു, ഹേ പാണ്ഡവ, മധുസൂദനൻ വിധിപൂർവ്വം രുക്മിണിയുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു।

Verse 69

मुशली च ततः सर्वाञ्जित्वा दानवपुंगवान् । स्वस्थानमगमत्तत्र कृत्वा कार्यं सुशोभनम्

അതിനുശേഷം മുശലീ (ബലരാമൻ) എല്ലാ പ്രധാന ദാനവന്മാരെയും ജയിച്ച്, അവിടെ അത്യന്തം ശോഭനമായ കാര്യം നിർവഹിച്ചു, തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 70

प्रयातौ द्वारवत्यां तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ । गच्छमानं तु तं दृष्ट्वा केशवं क्लेशनाशनम्

അതിനുശേഷം കൃഷ്ണനും സംകർഷണനും—ഇരുവരും—ദ്വാരവതിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. യാത്രയിൽ പോകുന്ന ക്ലേശനാശകനായ കേശവനെ കണ്ടപ്പോൾ…

Verse 71

ब्राह्मणाः सत्यवन्तश्च निर्गताः शंसितव्रताः । आगच्छमानांस्तौ वीक्ष्य रथमार्गेण ब्राह्मणान्

സത്യനിഷ്ഠരും പ്രശംസിതവ്രതധാരികളുമായ ബ്രാഹ്മണർ പുറത്തുവന്നു; രഥമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സമീപിക്കുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടു…

Verse 72

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य केशवो वाक्यमब्रवीत् । किमागमनकार्यं वो ब्रूत सर्वं द्विजोत्तमाः

അവിടെ ക്ഷണനേരം വിശ്രമിച്ച് കേശവൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം എന്ത്? ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, എല്ലാം പറയുക।”

Verse 73

कुर्वाणाः स्वीयकर्माणि मम कृत्यं तु तिष्ठते । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनयो वाक्यमब्रुवन्

“ഞങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം കര്‍മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പുണ്യകര്‍ത്തവ്യം ഇപ്പോഴും ശേഷിക്കുന്നു।” ദേവവചനം കേട്ട് മുനികൾ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 74

कल्पकोटिसहस्रेण सत्यभावात्तु वन्दितः । दुष्प्राप्योऽसि मनुष्याणां प्राप्तः किं त्यजसे हि नः

അനവധി കല്പകോടി സഹസ്രകാലം സത്യഭാവം കൊണ്ടു നിങ്ങൾ വന്ദിതൻ; മനുഷ്യർക്കു നിങ്ങൾ ദുർലഭൻ. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളിലേക്കു വന്നിട്ട് ഞങ്ങളെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 75

ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा भगवानिदमब्रवीत् । मथुरायां द्वारवत्यां योधनीपुर एव च

ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു— “മഥുരയിൽ, ദ്വാരവതിയിൽ, യോധനീപുരത്തിലും…”

Verse 76

त्रिकालमागमिष्यामि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा योधनीपुरमागताः

“ഞാൻ ത്രികാലങ്ങളിലും (പ്രഭാതം, മദ്ധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം) തീർച്ചയായും വരും—സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും വീണ്ടും.” ഇതു കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണർ യോധനീപുരത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 77

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

മഥുരയിൽ പ്രാദുർഭാവസമയത്ത് അദ്ദേഹം ത്രിഭാഗരൂപത്തിൽ അവതീർണ്ണനായി. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണം—എല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 78

भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं तथापरम् । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ഭൂതം, ഭവ്യം, വരാനിരിക്കുന്നതു, വർത്തമാനം, അതിനപ്പുറമുള്ളതും—ഇതു ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും; സംശയമില്ല.

Verse 79

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബല-കേശവരെ പൂജിക്കുന്നവൻ, അവനാൽ ജഗദ്ധാതാ ദേവൻ—ത്രിഗുണാത്മാവ്—പൂജിതനാകുന്നു.

Verse 80

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ഉപവാസിയായി ആരെങ്കിലും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും—ഇതിൽ വിചാരണ വേണ്ട.

Verse 81

तत्र तीर्थे तु ये वृक्षास्तान्पश्यन्त्यपि ये नराः । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते भ्रूणहत्यासमैरपि

ആ തീർത്ഥത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങളെ ആരെങ്കിലും വെറും ദർശിച്ചാലും, അവർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും—ഭ്രൂണഹത്യാസമമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും।

Verse 82

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेन ते सदृशाः स्युर्वै देवदेवेन चक्रिणा

ആരെങ്കിലും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ബലനും കേശവനും ദർശിച്ചാൽ, ആ കർമഫലമായി അവർ ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയോട് സമാനരാകും।

Verse 83

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगन्नाथं देवं नारायणं हरिम्

അവർ പൂജ്യർ, അവർ നമസ്കാരാർഹർ; അവരുടെ ജന്മം ധന്യവും ജീവിതം സുസ്ഥിതവുമാണ്—ജഗന്നാഥനായ ദേവ നാരായണ ഹരിയെ നമിക്കുന്നവർ।

Verse 84

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । तत्सर्वमक्षयं तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ഹേ രാജാവേ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ദാനം, സ്നാനം, ദേവാരാധന—ഇവ എല്ലാം കർത്താവിന് അക്ഷയഫലമാകുന്നു എന്ന് ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 85

प्रविश्याग्नौ मृतानां च यत्फलं समुदाहृतम् । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ प्रोच्यमानमशेषतः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് മരിച്ചവർക്കായി പ്രസ്താവിച്ച ഫലം, ഇപ്പോൾ ഒന്നും ശേഷിക്കാതെ വിശദമായി പറയുന്നതു കേൾക്കുക।

Verse 86

विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना । आग्नेये भवते तत्र मोदते कालमीप्सितम्

അവിടെ അവൻ സൂര്യവർണ്ണമായ, കിങ്കിണീജാലമാലയാൽ അലങ്കൃതമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ യാത്രചെയ്ത് അഗ്നിലോകം പ്രാപിച്ച് ഇഷ്ടമുള്ള കാലം വരെ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 87

जले चैवा मृतानां तु योधनीपुरमध्यतः । वसन्ति वारुणे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

ജലത്തിൽ മരിച്ചവർ യോധനീപുരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉള്ള വരുണലോകത്തിൽ മഹാപ്രളയം വരെയും വസിക്കുന്നു।

Verse 88

अनाशके मृतानां तु तत्र तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिर्नृणां नात्र कार्या विचारणा

ഹേ നരാധിപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ അനാശകമായി (അന്നത്യാഗമുള്ള ഉപവാസാവസ്ഥയിൽ) മരിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഗതി അനിവർത്ത്യമാണ്; ഇവിടെ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട।

Verse 89

तत्र तीर्थे तु यो दद्यात्कपिलादानमुत्तमम् । विधानेन तु संयुक्तं शृणु तस्यापि यत्फलम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ യഥാവിധി നിർവഹിച്ച് ഉത്തമമായ കപിലാദാനം (കപിലാ ഗോമാതാവിന്റെ ദാനം) ചെയ്യുന്നവന്റെ ഫലവും കേൾക്കുക।

Verse 90

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतेश्च भारत । तावन्ति दिवि मोदन्ते सर्वकामैः सुपूजिताः

ഹേ ഭാരതാ! ആ ഗോമാതാവിന്റെ എത്ര രോമങ്ങളുണ്ടോ, അവളുടെ സന്താനത്തിന്റെയും അത്രയേ ഉള്ളൂ; അത്ര (വർഷം) അവർ സ്വർഗത്തിൽ സർവകാമസമ്പത്താൽ തൃപ്തരായി, സൂപൂജിതരായി ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 91

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वास्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततस्त्रिलोक्यां कुले समुत्पत्स्यति गोमतां सः

പശുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ എത്ര രോമങ്ങളുണ്ടോ, അത്ര വർഷങ്ങൾ അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായാലും ത്രിലോകത്തിൽ ഗോസമ്പത്തുള്ള കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 92

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्रूप्यं काञ्चनमेव वा । काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും വെള്ളിയോ സ്വർണമോ ദാനം ചെയ്താൽ, സ്വർണ്ണവിമാനത്തിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നവനായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्पादुके वस्त्रमेव च । दानस्यास्य प्रभावेन लभते स्वर्गमीप्सितम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ പാദുകയും വസ്ത്രവും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അഭിലഷിതമായ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 94

ऋग्यजुःसामवेदानां पठनाद्यत्फलं भवेत् । तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र गायत्र्या तत्फलं लभेत्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഋഗ്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളുടെ പാരായണത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്തോ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഗായത്രീജപംകൊണ്ട് അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 95

प्रयागे यद्भवेत्पुण्यं गयायां च त्रिपुष्करे । कुरुक्षेत्रे तु राजेन्द्र राहुग्रस्ते दिवाकरे

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പ്രയാഗത്തിൽ, ഗയയിൽ, ത്രിപുഷ്കരത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, കൂടാതെ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ രാഹുഗ്രസ്ത ദിവാകരൻ (ഗ്രഹണസമയത്ത്) ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം…

Verse 96

सोमेश्वरे च यत्पुण्यं सोमस्य ग्रहणे तथा । तत्फलं लभते तत्र स्नानमात्रान्न संशयः

സോമേശ്വരത്തിൽ ഉള്ള പുണ്യവും, ചന്ദ്രഗ്രഹണകാലത്തെ ഫലവും—അതു തന്നെയെ അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 97

द्वादश्यां तु नरः स्नात्वा नमस्कृत्य जनार्दनम् । उद्धृताः पितरस्तेन अवाप्तं जन्मनः फलम्

ദ്വാദശിയിൽ മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്ത് ജനാർദനനെ നമസ്കരിച്ചാൽ; ആ കർമ്മം മൂലം പിതൃകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു, ജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 98

संक्रान्तौ च व्यतीपाते द्वादश्यां च विशेषतः । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

സംക്രാന്തി, വ്യതീപാതം, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വാദശിയിൽ—ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിച്ചാലും, അത് കോടി പേരെ ഭോജനിപ്പിച്ചതിന് തുല്യഫലം നൽകുന്നു।

Verse 99

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्राणि पाण्डव । तानि सर्वाणि तत्रैव द्वादश्यां पाण्डुनन्दन

ഹേ പാണ്ഡവാ! ഭൂമിയിലെ സമുദ്രതീരങ്ങളോടുകൂടിയ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—ദ്വാദശിയിൽ അവയെല്ലാം അവിടെയേ സന്നിഹിതമാകുന്നു, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന।

Verse 100

क्षयं यान्ति च दानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः । न क्षीयते महाराज तत्र तीर्थे तु यत्कृतम्

ഹേ മഹാരാജാ! ദാനം, യജ്ഞം, ഹോമം, ബലിക്രിയകൾ എന്നിവയുടെ ഫലം ക്ഷയിക്കാം; എന്നാൽ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്തതു ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല।

Verse 101

यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कथितं ते मया सर्वं पृथग्भावेन भारत

ഹേ ഭാരതാ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പരമോത്തമമായ മാഹാത്മ്യം—ഭൂതത്തിൽ ഉണ്ടായതും ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നതും—എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് വേർതിരിച്ച്, സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 142

। अध्याय

അധ്യായം സമാപ്തം।