विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च (Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । कथितं सुचरित्रं ते शंकरस्य परात्मनः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ വിധാതാവേ, ഹേ മഹാഭാഗ! ശിവനിൽ ആസക്തമായ ബുദ്ധിയുള്ള നീ ധന്യൻ. പരമാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ശുഭവും ഉത്തമവും ആയ ചരിതം നീ വിവരിച്ചു.

Verse 2

निजाश्रमे गते कामे सगणे सरतौ ततः । किमासीत्किमकार्षीस्त्वं तश्चरित्रं वदाधुना

കാമൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി, പിന്നെ സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങി; അതിനുശേഷം എന്തു സംഭവിച്ചു? നീ എന്തു ചെയ്തു? ഇപ്പോൾ അവന്റെ ചരിതം വിശദമായി പറയുക.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या चरित्रं शशिमौलिनः । यस्य श्रवणमात्रेण निर्विकारो भवेन्नरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, സന്തോഷഭക്തിയോടെ ശശിമൗലി (ശിവൻ) എന്ന प्रभുവിന്റെ പാവന ചരിതം കേൾക്കുക. അതിന്റെ ശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ നിർവികാരനായി അചലനാകുന്നു.

Verse 4

निजाश्रमं गते कामे परिवारसमन्विते । यद्बभूव तदा जातं तच्चरित्रं निबोध मे

കാമൻ പരിവാരസഹിതം തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, അപ്പോൾ എന്തെല്ലാം സംഭവിച്ചുവോ—ആ ചരിതം എനിക്കു നന്നായി അറിയിക്കൂ.

Verse 5

नष्टोभून्नारद मदो विस्मयोऽभूच्च मे हृदि । निरानंदस्य च मुनेऽपूर्णो निजमनोरथे

ഓ നാരദാ, എന്റെ അഹങ്കാരം നശിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയം ഉദിച്ചു. ഓ മുനേ, എന്റെ മനോരഥം അപൂർണ്ണമായതിനാൽ ഞാൻ ആനന്ദരഹിതനായി.

Verse 6

अशोचं बहुधा चित्ते गृह्णीयात्स कथं स्त्रियम् । निर्विकारी जितात्मा स शंकरो योगतत्परः

മനസ്സിൽ പലവട്ടം ദുഃഖം പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ സ്ത്രീയെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കും? ശങ്കരൻ നിർവികാരി, ജിതാത്മാവ്, യോഗത്തിൽ നിത്യം തൽപരൻ।

Verse 7

इत्थं विचार्य बहुधा तदाहं विमदो मुने । हरिं तं सोऽस्मरं भक्त्या शिवात्मानं स्वदेहदम्

ഇങ്ങനെ പലവിധം ആലോചിച്ച്, ഹേ മുനേ, ഞാൻ മോഹമുക്തനായി. പിന്നെ ഭക്തിയോടെ ആ ഹരിയെ സ്മരിച്ചു—അവൻ തത്ത്വത്തിൽ ശിവസ്വരൂപൻ; ഭക്തന് തന്റെ തന്നെ ആത്മസ്വരൂപം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ।

Verse 8

अस्तवं च शुभस्तोत्रैर्दीनवाक्यसमन्वितैः । तच्छ्रुत्वा भगवानाशु बभूवाविर्हि मे पुरा

അവൾ ദീനവിനയത്തോടെ കൂടിയ മംഗളസ്തോത്രങ്ങളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു. അത് കേട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി—മുന്പ് എനിക്ക് സംഭവിച്ചതുപോലെ।

Verse 9

चतुर्भुजोरविंदाक्षः शंरववार्ज गदाधरः । लसत्पीत पटश्श्यामतनुर्भक्तप्रियो हरिः

ഹരി ചതുര്ഭുജൻ, താമരക്കണ്ണൻ, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരി. തിളങ്ങുന്ന പീതാംബരവും ശ്യാമദേഹവും ധരിച്ച്, ഭക്തർക്കു അതിപ്രിയനായവൻ।

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसहितायां द्वितीये सतीखण्डे ब्रह्मविष्णुसंवादो नाम दशमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഗ്രന്ഥമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മാ–വിഷ്ണു സംവാദം’ എന്ന പത്താം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 11

हरिराकर्ण्य तत्स्तोत्रं सुप्रसन्न उवाच माम् । दुःखहा निजभक्तानां ब्रह्माणं शरणं गतम्

ആ സ്തോത്രം കേട്ട് ഹരി (വിഷ്ണു) അത്യന്തം പ്രസന്നനായി എന്നോടു പറഞ്ഞു— “എന്റെ ഭക്തരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നവൻ ഞാൻ. ഹേ ബ്രഹ്മാ, ശരണാഗതനായ നീ— നിന്റെ ആവശ്യം പറയുക।”

Verse 12

हरिरुवाच । विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं लोककारक । किमर्थं स्मरणं मेऽद्य कृतं च क्रियते नुतिः

ഹരി പറഞ്ഞു— “ഹേ വിധാതാ ബ്രഹ്മൻ, മഹാപ്രാജ്ഞ! നീ ധന്യൻ, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും ഉപകാരകനും. ഇന്ന് നീ എന്നെ എന്തിന് സ്മരിച്ചു? ഏതു ലക്ഷ്യത്താൽ ഈ സ്തുതി നടത്തുന്നു?”

Verse 13

किं जातं ते महद्दुःखं मदग्रे तद्वदाधुना । शमयिष्यामि तत्सर्वं नात्र कार्य्या विचारणा

നിനക്ക് എന്ത് മഹാദുഃഖമാണ് സംഭവിച്ചത്? ഇപ്പോൾ എന്റെ മുമ്പിൽ അത് പറയുക. അതെല്ലാം ഞാൻ ശമിപ്പിക്കും— ഇവിടെ സംശയമോ അധികചിന്തയോ വേണ്ട।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा किंचिदुच्छवसिताननः । अवोच वचनं विष्णुं प्रणम्य सुकृतांजलिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവിന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ അവന്റെ മുഖം അല്പം പ്രകാശിച്ച് ആശ്വാസപ്പെട്ടു. അവൻ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു സുന്ദരമായി അഞ്ജലി ചേർത്ത് പറഞ്ഞു.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवदेव रमानाथ मद्वार्तां शृणु मानद । श्रुत्वा च करुणां कृत्वा हर दुःखं कमावह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ രമാനാഥാ, ഹേ മാനദാ! എന്റെ വാർത്ത കേൾക്കുക. കേട്ടു കരുണ കാണിക്കേണമേ, ഹരാ; ദുഃഖം നീക്കി അഭീഷ്ടം സാധിപ്പിക്കേണമേ.

Verse 16

रुद्रसंमोहनार्थं हि कामं प्रेषितवानहम् । परिवारयुतं विष्णो समारमधुबांधवम्

രുദ്രനെ മോഹിപ്പിക്കാനായി തന്നെയാണ് ഞാൻ കാമനെ അയച്ചത്. ഹേ വിഷ്ണോ, മധുവിന്റെ ബന്ധുവേ! അവൻ തന്റെ പരിവാരത്തോടും സഹചരിയോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 17

चक्रुस्ते विविधोपायान् निष्फला अभवंश्च ते । अभवत्तस्य संमोहो योगिनस्समदर्शिनः

അവർ പലവിധ ഉപായങ്ങൾ ചെയ്തു; അവ എല്ലാം നിഷ്ഫലമായി. പിന്നെ സമദർശിയായ ആ യോഗിയിലും മോഹം ഉദിച്ചു.

Verse 18

इत्याकर्ण्य वचो मे स हरिर्मां प्राह विस्मितः । विज्ञाताखिलदज्ञानी शिवतत्त्वविशारदः

എന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ആ ഹരി (വിഷ്ണു) അത്ഭുതത്തോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു—അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞവൻ, അജ്ഞാനരഹിതൻ, ശിവതത്ത്വത്തിൽ ഗാഢമായി പണ്ഡിതൻ।

Verse 19

विष्णुरुवाच । कस्माद्धेतोरिति मतिस्तव जाता पितामह । सर्वं विचार्य सुधिया ब्रह्मन् सत्यं हि तद्वद

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ പിതാമഹാ! ഏതു കാരണത്താൽ നിനക്കു ഈ നിശ്ചയം ഉദിച്ചു? ഹേ ബ്രഹ്മൻ, എല്ലാം ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ആലോചിച്ച് പിന്നെ സത്യം എനിക്കു പറയുക।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । शृणु तात चरित्रं तत् तव माया विमोहिनी । तदधीनं जगत्सर्वं सुखदुःखादितत्परम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“മകനേ, കേൾക്കുക; നിന്റെ മായ മോഹിപ്പിക്കുകയും ഭ്രമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവളാണ്. അവളുടെ അധീനത്തിലാണ് സർവ്വജഗത്തും; സുഖദുഃഖാദി അനുഭവങ്ങളിൽ നിത്യം ലീനമാണ്.”

Verse 21

ययैव प्रेषितश्चाहं पापं कर्तुं समुद्यतः । आसं तच्छृणु देवेश वदामि तव शासनात्

അവളുടെ പ്രേരണയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ പാപം ചെയ്യാൻ ഉത്സുകനായത്. ഹേ ദേവേശ, അത് കേൾക്കുക; ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ.

Verse 22

सृष्टिप्रारंभसमये दश पुत्रा हि जज्ञिरे । दक्षाद्यास्तनया चैका वाग्भवाप्यतिसुन्दरी

സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭസമയത്ത് തീർച്ചയായും പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; പുത്രിമാരിൽ ഒരുത്തി—വാഗ്ഭവാ—അത്യന്തം സുന്ദരി; ദക്ഷൻ മുതലായവരും (ജനിച്ചു).

Verse 23

धर्मो वक्षःस्थलात्कामो मनसोन्योपि देहतः । जातास्तत्र सुतां दृष्ट्वा मम मोहो भवद्धरे

ധർമ്മൻ (എന്റെ) വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു, കാമൻ (എന്റെ) മനസ്സിൽ നിന്നു; മറ്റൊരാളും (സത്ത) എന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു. എന്നാൽ അവിടെ ആ പുത്രിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ ധരാധര, എനിക്കു മോഹം ഉദിച്ചു.

Verse 24

कुदृष्ट्या तां समद्राक्ष तव मायाविमोहितः । तत्क्षणाद्धर आगत्य मामनिन्दत्सुतानपि

നിന്റെ മായയിൽ മോഹിതനായ അവൻ അവളെ ദുഷ്ടദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി. അതേ ക്ഷണത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) വന്ന് എന്നെയും എന്റെ പുത്രന്മാരെയും കൂടി ശാസിച്ചു.

Verse 25

धिक्कारं कृतवान् सर्वान्निजं मत्वा परप्रभुम् । ज्ञानिनं योगिनं नाथाभोगिनं विजितेन्द्रियम्

എല്ലാം താനെന്നു കരുതി അവൻ എല്ലാവരെയും നിന്ദിച്ചു; അതുപോലെ പരമപ്രഭുവിനെയും അവഹേളിച്ചു—തത്ത്വജ്ഞൻ, മഹായോഗി, നാഥൻ, ഭോഗാതീതൻ, ജിതേന്ദ്രിയൻ ആയവനെ.

Verse 26

पुत्रो भूत्वा मम हरेऽनिन्दन्मां च समक्षतः । इति दुःखं महन्मे हि तदुक्तं तव सन्निधौ

“ഹേ ഹരേ, എന്റെ പുത്രനായി നിന്നിട്ടും നീ എന്റെ മുന്നിൽ തന്നേ എന്നെ നിന്ദിച്ചു. ഇത് എനിക്ക് മഹാദുഃഖം—നിന്റെ സന്നിധിയിലേ ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.”

Verse 27

गृह्णीयाद्यदि पत्नीं स स्यां सुखी नष्टदुःखधी । एतदर्थं समायातुश्शरणं तव केशव

“അവൻ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ചാൽ എന്റെ ദുഃഖചിന്ത മാറി ഞാൻ സുഖിനിയാകും. ഈ കാര്യമെന്നേടെ ഞങ്ങൾ വന്നത്—ഹേ കേശവ, നിന്റെ ശരണം തേടുന്നു.”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणो मधुसूदनः । विहस्य मां द्रुतं प्राह हर्षयन्भवकारकम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—എന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ഹസിച്ചു, ഉടൻ തന്നെ എന്നോടു പറഞ്ഞു; എന്നെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു മംഗളക്ഷേമം വരുത്തി।

Verse 29

विष्णुरुवाच । विधे शृणु हि मद्वाक्यं सर्वं भ्रमनिवारणम् । सर्वं वेदागमादीनां संमतं परमार्थतः

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിധേ (ബ്രഹ്മാ), എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; അത് സർവ്വഭ്രമവും നീക്കുന്നതാണ്. പരമാർത്ഥത്തിൽ അത് വേദം, ആഗമം മുതലായ എല്ലാശാസ്ത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു।

Verse 30

महामूढमतिश्चाद्य संजातोसि कथं विधे । वेदवक्तापि निखिललोककर्त्ता हि दुर्मतिः

ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ)! ഇന്ന് നീ എങ്ങനെ ഇത്തരമൊരു മഹാമൂഢതയിൽ ആകപ്പെട്ടു? നീ വേദപ്രഖ്യാപകനും സർവ്വലോകസ്രഷ്ടാവും ആയിട്ടും ഇപ്പോൾ ദുർമതിയിൽ വീണിരിക്കുന്നു.

Verse 31

जडतां त्यज मन्दात्मन् कुरु त्वं नेदृशीं मतिम् । किं ब्रुवंत्यखिला वेदाः स्तुत्या तत्स्मर सद्धिया

ഓ മന്ദബുദ്ധിയേ! ഈ ജഡത്വം ഉപേക്ഷിക്ക; ഇത്തരമൊരു ധാരണ വെക്കരുത്. സകല വേദങ്ങളും എന്ത് പറയുന്നു എന്ന് ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ സ്മരിക്ക—പരമശിവൻ, സർവേശ്വരനെ സ്തുതിയും സ്മരണയും ചെയ്‌തു ഭജിക്ക.

Verse 32

रुद्रं जानासि दुर्बुद्धे स्वसुतं परमेश्वरम् । वेदवक्तापि विज्ञानं विस्मृतं तेखिलं विधे

ഓ ദുർബുദ്ധിയേ! പരമേശ്വരനായ രുദ്രനെ നീ നിന്റെ പുത്രനെന്നു കരുതുന്നു. ഓ വിധി (ബ്രഹ്മാ)! വേദപ്രഖ്യാപകനായിട്ടും നിന്റെ സകല വിവേകജ്ഞാനവും സത്യമായി മറന്നുപോയിരിക്കുന്നു.

Verse 33

शंकरं सुरसामान्यं मत्वा द्रोहं करोषि हि । सुबुद्धिर्विगता तेद्याविर्भूता कुमतिस्तथा

ശങ്കരനെ ദേവന്മാരിൽ ഒരു സാധാരണ ദേവനെന്നു കരുതി നീ തീർച്ചയായും അപരാധം ചെയ്യുന്നു. ഇന്ന് നിന്റെ സദ്ബുദ്ധി വിട്ടുപോയി; നിനക്കുള്ളിൽ വിപരീതമായ കുമതി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 34

तत्त्वसिद्धांतमाख्यातं शृणु सद्बुद्धिमावह । यथार्थं निगमाख्यातं निर्णीय भवकारकम्

സദ്ബുദ്ധി ഉണർത്തുന്ന തത്ത്വസിദ്ധാന്തം കേൾക്കുക. ഇതുതന്നെ വേദങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ച യഥാർത്ഥ താത്പര്യം; ഇതിനെ ശരിയായി നിർണ്ണയിച്ചാൽ ഭവത്തിന്റെ കാരണവും അതിനെ അതിക്രമിക്കുന്ന മാർഗവും ബോധ്യപ്പെടും.

Verse 35

शिवस्सर्वस्वकर्ता हि भर्ता हर्ता परात्परः । परब्रह्म परेशश्च निर्गुणो नित्य एव च

നിശ്ചയമായും ശിവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വത്തിന്റെ കർത്താവും ഭർത്താവും (പാലകനും) ഹർത്താവും (സംഹാരകനും)—പരാത്പരൻ. അവൻ പരബ്രഹ്മം, പരേശൻ, നിർഗുണൻ, നിത്യൻ।

Verse 36

अनिर्देश्यो निर्विकारी परमात्माऽद्वयोऽच्युतः । अनंतोंतकरः स्वामी व्यापकः परमेश्वरः

അവൻ അനിർദേശ്യൻ, നിർവികാരി, പരമാത്മാവ്—അദ്വയനും അച്യുതനും. അവൻ അനന്തൻ, അന്തകരൻ, സ്വാമി, വ്യാപകൻ, പരമേശ്വരൻ।

Verse 37

सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्त्ता त्रिगुणभाग्विभुः । ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यो रजस्सत्त्व तमःपरः

ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അധിപതിയായ സർവ്വവ്യാപി പരമേശ്വരൻ സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ കർത്താവാണ്. രജസ്സിൽ ബ്രഹ്മാ, സത്ത്വത്തിൽ വിഷ്ണു, തമസ്സിൽ മഹേശൻ എന്നു അവൻ തന്നെ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 38

मायाभिन्नो निरीहश्च मायो मायाविशारदः । सगुणोपि स्वतंत्रश्च निजानंदो विकल्पकः

അവൻ മായയാൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ല; എങ്കിലും നിർവ്യാപാരനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് മായയുടെ അധിപതി, മായയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പരമ നിപുണൻ. സഗുണനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും സദാ സ്വതന്ത്രൻ; സ്വാനന്ദത്തിൽ സ്ഥിതനായി ഭേദങ്ങളുടെ ലീല പ്രപഞ്ചിക്കുന്നു.

Verse 39

आत्मा रामो हि निर्द्वन्द्वो भक्ताधीनस्सुविग्रहः । योगी योगरतो नित्यं योगमार्गप्रदर्शकः

അവൻ തന്നെയാണ് അന്തരാത്മാവ്; അവൻ തന്നെയാണ് രാമൻ—ദ്വന്ദ്വാതീതൻ. ഭക്തർക്കു വശനായി അവൻ ശുഭവും സുലഭവുമായ വിഗ്രഹം ധരിക്കുന്നു. അവൻ നിത്യയോഗി, സദാ യോഗത്തിൽ രതൻ; ശിവമോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള യോഗമാർഗം ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 40

गर्वापहारी लोकेशस्सर्वदा दीनवत्सलः । एतादृशो हि यः स्वामी स्वपुत्रं मन्यसे हि तम्

ലോകേശ്വരൻ അഹങ്കാരം അകറ്റുന്നവനും, എപ്പോഴും ദീനദുഃഖിതരോട് കരുണയുള്ളവനും ആകുന്നു. അത്തരം സ്വാമിയെ നീ നിന്റെ പുത്രനെന്നു കരുതുന്നു.

Verse 41

ईदृशं त्यज कुज्ञानं शरणं व्रज तस्य वै । भज सर्वात्मना शम्भुं सन्तुष्टश्शं विधास्यति

ഇത്തരത്തിലുള്ള കുജ്ഞാനം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്യമായി അവനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കൂ. സർവ്വാത്മനാ ശംഭുവിനെ ഭജിക്കൂ; പ്രസന്നനായാൽ അവൻ നിനക്കു ശിവമംഗളം നൽകും.

Verse 42

गृह्णीयाच्छंकरः पत्नीं विचारो हृदि चेत्तव । शिवामुद्दिश्य सुतपः कुरु ब्रह्मन् शिवं स्मरन्

നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ‘ശങ്കരൻ ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണം’ എന്ന ചിന്ത സത്യമായി ഉദിച്ചാൽ, ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ശിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ശിവസ്മരണയോടെ കടുത്ത തപസ് ചെയ്യുക; അതിനാൽ ദേവകാര്യവും സിദ്ധിക്കും.

Verse 43

कुरु ध्यानं शिवायात्स्वं काममुद्दिश्य तं हृदि । सा चेत्प्रसन्ना देवेशी सर्वं कार्यं विधास्यति

ശിവയെ ധ്യാനിക്കൂ; അഭീഷ്ടമായ ആഗ്രഹം ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കൂ. ദേവേശീ ദേവി പ്രസന്നയായാൽ, അവൾ നിശ്ചയമായി എല്ലാ കാര്യവും സാധിപ്പിക്കും.

Verse 44

कृत्वावतारं सगुणा यदि स्यान्मानुषी शिवा । कस्यचित्तनया लोके सा तत्पत्नी भवेद्ध्रुवम्

സഗുണയായ ശിവ അവതാരം ധരിച്ചു മനുഷ്യരൂപം കൈക്കൊണ്ടാൽ, ഈ ലോകത്ത് അവൾ ആരുടെയോ മകളായി ജനിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ അതേ വ്യക്തിയുടെ ഭാര്യയായിരിക്കും.

Verse 45

दक्षमाज्ञापय ब्रह्मन् तपः कुर्य्यात्प्रयत्नतः । तामुत्पादयितुं पत्नीं शिवार्थं भक्तितत्स्वतः

ഹേ ബ്രഹ്മനേ, ദക്ഷനോട് ആജ്ഞാപിക്കൂ—അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ തപസ്സു ചെയ്യട്ടെ; ശിവാർത്ഥത്തിനായി നിയതയായ, സ്വഭാവതഃ ഭക്തിയുള്ള ആ ഭാര്യ (കുമാരി)യെ ജനിപ്പിക്കാനായി.

Verse 46

भक्ताधीनौ च तौ तात सुविज्ञेयौ शिवाशिवौ । स्वेच्छया सगुणौ जातौ परब्रह्मस्वरूपिणौ

ഹേ പ്രിയനേ! ശിവനും ശിവയും (ശക്തി) ഇരുവരും ഭക്താധീനരാണെന്ന് നന്നായി അറിയുക. പരബ്രഹ്മസ്വരൂപികളായിട്ടും ഭക്തർ സമീപിച്ച് ആരാധിക്കുവാൻ അവർ സ്വേച്ഛയാൽ സഗുണരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तत्क्षणं मेशश्शिवं सस्मार स्वप्रभुम् । कृपया तस्य संप्राप्य ज्ञानमूचे च मां ततः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടനെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ മേശൻ തന്റെ പ്രഭുവായ ശിവനെ സ്മരിച്ചു. ശിവന്റെ കൃപയാൽ അവൻ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ ആ ജ്ഞാനം എനിക്ക് അറിയിച്ചു।

Verse 48

विष्णुरुवाच । विधे स्मर पुरोक्तं यद्वचनं शंकरेण च । प्रार्थितेन यदावाभ्यामुत्पन्नाभ्यां तदिच्छया

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ വിധേ! ശങ്കരൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ സ്മരിക്കൂ. ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഉത്ഭവിച്ച ശേഷം, അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ ഞങ്ങളോടു പറഞ്ഞതുതന്നെ।

Verse 49

विस्मृतं तव तत्सर्वं धन्या या शांभवी परा । तया संमोहितं सर्वं दुर्विज्ञेया शिवं विना

നിനക്കത് എല്ലാം മറന്നുപോയിരിക്കുന്നു. ധന്യയാണ് ആ പരമ ശാംഭവീ ശക്തി. അവളാൽ എല്ലാം മോഹിതമാകുന്നു; ശിവനെ കൂടാതെ അവളെ ഗ്രഹിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം।

Verse 50

यदा हि सगुणो जातस्स्वेच्छया निर्गुणश्शिवः । मामुत्पाद्य ततस्त्वां च स्वशक्त्या सुविहारकृत्

നിർഗുണനായ ശിവൻ തന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ സഗുണരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, ആദ്യം എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ നിന്നെയും—സ്വശക്തിയാൽ ഇതെല്ലാം ലീലാരൂപത്തിൽ നിർവഹിച്ചു.

Verse 51

उपादिदेश त्वां शम्भुस्सृष्टिकार्यं तदा प्रभुः । तत्पालनं च मां ब्रह्मन् सोमस्सूतिकरोऽव्ययः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അപ്പോൾ പ്രഭു ശംഭു നിന്നെ സൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ ഉപദേശിച്ചു; അതിന്റെ പാലനത്തിനായി എന്നെ നിയോഗിച്ചു. അവ്യയനായ സോമൻ പ്രാണരസത്തിന്റെ ജനകനും പോഷകനുമായി.

Verse 52

तदा वां वेश्म संप्राप्तौ सांजली नतमस्तकौ । भव त्वमपि सर्वेशोऽवतारी गुणरूपधृक्

അപ്പോൾ നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഗൃഹത്തിലെത്തി, കൈകൂപ്പി തലകുനിച്ച് പ്രാർത്ഥിച്ചു: “ഹേ സർവേശ്വരാ, നീയും അവതാരമായി അവതരിച്ച് ഗുണരൂപം ധരിക്കണമേ.”

Verse 53

इत्युक्तः प्राह स स्वामी विहस्य करुणान्वितः । दिवमुद्वीक्ष्य सुप्रीत्या नानालीलाविशारदः

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ആ സ്വാമി-പ്രഭു കരുണ നിറഞ്ഞ പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു. പരമ പ്രീതിയോടെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തേക്ക് ദൃഷ്ടി ഉയർത്തി; നാനാവിധ ദിവ്യ ലീലകളിൽ അദ്ദേഹം നിപുണനായിരുന്നു.

Verse 54

मद्रूपं परमं विष्णो ईदृशं ह्यंगतो विधेः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

ഹേ വിഷ്ണുവേ, വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച എന്റെ ഈ പരമരൂപം ലോകത്തിൽ പ്രകടമായി ‘രുദ്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 55

पूर्णरूपस्स मे पूज्यस्सदा वां सर्वकामकृत् । लयकर्त्ता गुणाध्यक्षो निर्विशेषः सुयोगकृत्

അവൻ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ എപ്പോഴും എന്റെ പൂജ്യൻ; നിങ്ങളിരുവരുടെയും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവൻ. ലയകർത്താവ്, ഗുണാധ്യക്ഷൻ, നിർവിശേഷൻ, സുയോഗദാതാവ്.

Verse 56

त्रिदेवा अपि मे रूपं हरः पूर्णो विशेषतः । उमाया अपि रूपाणि भविष्यंति त्रिधा सुताः

ത്രിദേവന്മാരും എന്റെ തന്നെ രൂപങ്ങളാണ്; എന്നാൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഹരൻ (ശിവൻ) പൂർണ്ണപ്രകടനം. ഉമയിൽ നിന്നുമും ത്രിവിധ രൂപങ്ങൾ പുത്രരൂപമായി ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 57

लक्ष्मीर्नाम हरेः पत्नी ब्रह्मपत्नी सरस्वती । पूर्णरूपा सती नाम रुद्रपत्नी भविष्यति

ലക്ഷ്മി ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ പത്നിയാണ്; സരസ്വതി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പത്നിയാണ്. എന്നാൽ പൂർണ്ണവും പരിപൂർണ്ണവുമായ രൂപിണിയായ ‘സതി’ എന്നവൾ രുദ്രൻ (ശിവൻ)യുടെ പത്നിയാകും.

Verse 58

विष्णुरुवाच । इत्युक्त्वांतर्हितो जातः कृपां कृत्वा महेश्वरः । अभूतां सुखिनावावां स्वस्वकार्यपरायणौ

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കരുണാമയനായ മഹേശ്വരൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഞങ്ങൾ ഇരുവരും സന്തുഷ്ടരായി, തത്തത്തം കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ പരായണരായി.

Verse 59

समयं प्राप्य सस्त्रीकावावां ब्रह्मन्न शंकरः । अवतीर्णस्स्वयं रुद्रनामा कैलाससंश्रयः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, സമയമെത്തിയപ്പോൾ ശങ്കരൻ സ്വയം ‘രുദ്ര’ എന്ന നാമത്തോടെ, തന്റെ ദിവ്യ പത്നിയോടുകൂടി അവതരിച്ച് കൈലാസത്തിൽ വാസമാക്കി.

Verse 60

अवतीर्णा शिवा स्यात्सा सतीनाम प्रजेश्वर । तदुत्पादनहेतोर्हि यत्नोतः कार्य एव वै

ഹേ പ്രജേശ്വരാ! ആ ശിവാദേവിയേ സതീ രൂപത്തിൽ അവതീർണ്ണയായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവളുടെ പ്രാകട്യത്തിനായി നിർബന്ധമായും പരിശ്രമം നടത്തേണ്ടതാണ്.

Verse 61

इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः कृत्वा स करुणां परम् । प्राप्नुवं प्रमुदं चाथ ह्यधिकं गतमत्सरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പരമകരുണ പ്രകടിപ്പിച്ച് അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മറ്റവൻ മഹാനന്ദം പ്രാപിച്ചു; അവന്റെ മത്‌സരം പൂർണ്ണമായി ശമിച്ചു।