
Sukta 8.23
ഈ സൂക്തം ജാതവേദസായ അഗ്നിയെ ദീർഘമായി ജ്വലിപ്പിച്ച് സ്തുതിക്കുന്നതാണ്—സർവ്വജ്ഞനായ ഈ അഗ്നി ഹവ്യം സ്വീകരിക്കുകയും, യാഗക്രമം സംരക്ഷിക്കുകയും, പ്രാർത്ഥനകളെ ദേവന്മാരിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ആവർത്തിച്ച് അഗ്നിയോട് സമൃദ്ധി (വസു), ശക്തി, ക്രമബദ്ധമായ യജ്ഞം എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു; പിടിക്കാനാവാത്ത ജ്വാലയായി അവനെ അവതരിപ്പിച്ച്, അവന്റെ പുക ഫലപ്രദമായ ആരാധനയുടെ ദൃശ്യചിഹ്നമായി ഉയരുന്നു എന്നും പറയുന്നു. അവസാന ഭാഗം അഗ്നിയെ കർമത്തിന്റെ മഹിമയായും മിത്ര-വരുണരെ ആഹ്വാനിക്കുന്നവനായും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ്, യാഗത്തെ ഋതം (കോസ്മിക് ക്രമം) എന്നതോടു ചേർത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥
സ്തുതിയിൽ നിന്റെ ഇച്ഛയെ അർപ്പിക്ക; കാരണം അവൻ പ്രതീവ്യ (നമ്മുടെ മുന്നിൽ നിലകൊണ്ട് പ്രതികരിക്കുന്ന) ശക്തിയാണ്. ജാതവേദസ് (എല്ലാ ജന്മങ്ങളുടെയും ജ്ഞാതാവ്) അഗ്നിക്കു യജ്ഞം ചെയ്ക. അവൻ ചരിഷ്ണു ധൂമം (മേലോട്ടുയരുന്ന പുക) സഹിതം സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവന്റെ ശോചി (ജ്വാല) ആരാലും പിടിക്കപ്പെടുന്നില്ല—മാനവപാത്രത്തിനുള്ളിലെ അക്ഷയപ്രകാശം.
Mantra 2
दामानं विश्वचर्षणेऽग्निं विश्वमनो गिरा । उत स्तुषे विष्पर्धसो रथानाम् ॥
വിശ്വചർഷണേ (എല്ലാ ജനസമൂഹങ്ങൾക്കും) ദാമാൻ (വിതരണകർത്താവ്) ആയ അഗ്നിയെ ഞാൻ ഗിരാ—സകല മനസ്സിനെയും വഹിക്കുന്ന വചനത്തോടെ—സ്ഥാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ രഥങ്ങളുടെ വിഷ്പർധസഃ (സ്പർധയിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്ന) രൂപങ്ങളെയും ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു—പ്രകാശത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ദേവശക്തികളെ വഹിക്കുന്ന ആ വേഗമേറിയ ബല-വ്യൂഹങ്ങളെ.
Mantra 3
येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥
യാരിൽ ഋഗ്മിയ (പ്രേരിത) സ്തുതി തടസ്സത്തെ ഭേദിച്ചു തുറക്കുന്നു, കൂടാതെ വർദ്ധനശക്തികൾ (ഇഷഃ)യും പോഷകപരിപൂർണ്ണത (പൃക്ഷശ്ച)യും ശരിയായ പിടിയിൽ (നിഗ്രഭേ) നിലകൊള്ളുന്നു—ഉപവിദാ (സമീപ-ജ്ഞാനം) വഴി വഹ്നി (അർപ്പണ-വാഹക അഗ്നി) വസു, സത്യസമ്പത്ത്, കണ്ടെത്തുന്നു.
Mantra 4
उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥
അവന്റെ ജ്വാല ഉയർന്നു—ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞ്—അജര (അജരമായ) ദീപ്തിയെ വ്യാപകമായി പരത്തി. ജംഭ (ചതച്ച് നശിപ്പിക്കുന്ന) തപുഃ (ദഹന-ബലം)യുടെ സുദ്യുതി (ശുഭ ദീപ്തി)യിൽ, ദീപ്തിമാന്മാർ—ഗണ (ദേവഗണം/സംഘം)—ശ്രീ, മഹിമയുടെ പ്രകാശം, ആകുന്നു.
Mantra 5
उदु तिष्ठ स्वध्वर स्तवानो देव्या कृपा । अभिख्या भासा बृहता शुशुक्वनिः ॥
ഉദു തിഷ്ഠ—ഹേ സ്വധ്വര (സുയജ്ഞ-ശക്തി), സ്തവാനോ (സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനായി) ഉയർന്നു നിൽക്കുക; ദേവ്യാ കൃപാ (ദൈവീയ രൂപീകരണ-ശക്തി)യാൽ വർദ്ധിക്ക. അഭിഖ്യാഃ—വിശാലമായ പ്രകാശത്തോടെ (ഭാസാ ബൃഹതാ) പ്രത്യക്ഷമാകുക; ശുശുക്വനിഃ—ശുദ്ധ നാദത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്—സത്തയെ ഉണർത്തുക.
Mantra 6
अग्ने याहि सुशस्तिभिर्हव्या जुह्वान आनुषक् । यथा दूतो बभूथ हव्यवाहनः ॥
ഹേ അഗ്നേ, സുശസ്തിഭിഃ—ശുഭസ്തുതികളോടെ—വരിക; ഞങ്ങൾ ജുഹ്വയാൽ ഹവ്യം നിരന്തരക്രമത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്നു. കാരണം നീ ഹവ്യവാഹനനായി ദൂതനായി—ഹവ്യം ദേവന്മാരിലേക്കു വഹിക്കുന്നവൻ—ആയിരിക്കുന്നു.
Mantra 7
अग्निं वः पूर्व्यं हुवे होतारं चर्षणीनाम् । तमया वाचा गृणे तमु वः स्तुषे ॥
നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ പൂർവ്യനായ അഗ്നിയെ ഹ്വാനിക്കുന്നു—ചർഷണീനാം ഹോതാരം, ജനസമൂഹങ്ങളുടെ യജ്ഞപുരോഹിതനെ. ഈ വാണിയാൽ ഞാൻ അവനെ ഗാനം ചെയ്യുന്നു; നിങ്ങള്ക്കായി അവനെയേ സ്തുതിക്കുന്നു.
Mantra 8
यज्ञेभिरद्भुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधितमृतावनि ॥
യജ്ഞങ്ങളാൽ അദ്ഭുതക്രതുവായ അവനെ—കൃപ അവനെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു—മനുഷ്യരിൽ മിത്രനെപ്പോലെ, ജനങ്ങളിൽ സുസ്ഥാപിതനായി. അവൻ ഋതാവൻ: ഋത—സത്യക്രമത്തെ—കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 9
ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥
ഋതം ധരിക്കുന്ന അവനെ—ഋതത്തിന്റെ സാധകർ—ഗിരാ (പ്രേരിത സ്തുതി-വാക്ക്)കൊണ്ട് യജ്ഞത്തിന്റെ സാധകനായി അംഗീകരിക്കുന്നു. നമസ്കാരത്തിന്റെ പദത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവർ അവന്റെ അടുക്കൽ സമീപിക്കുന്നു.
Mantra 10
अच्छा नो अङ्गिरस्तमं यज्ञासो यन्तु संयतः । होता यो अस्ति विक्ष्वा यशस्तमः ॥
നമ്മുടെ യജ്ഞങ്ങൾ, സുസംയതമായി, അങ്ഗിരസ്തമനിലേക്കു—ഹോതൃ-അഗ്നിയിലേക്കു—മുന്നേറട്ടെ. വിക്ഷുക്കളിൽ ഹോതൃയായ, യശസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ നമ്മുടെ പല മേഖലകളിലേക്കു വന്ന് അവയെ ഋതക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 11
अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ആ അജരർ—നിന്നെ പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നവർ—വിപുലപ്രകാശമുള്ളവരാകുന്നു; ബലവാനായ അശ്വങ്ങളെപ്പോലെ വൃഷണർ, അവർ തവിഷിയാൽ പൊങ്ങിവരും—തീവ്രീകൃത ഊർജത്തിന്റെ ബലരൂപമായി.
Mantra 12
स त्वं न ऊर्जां पते रयिं रास्व सुवीर्यम् । प्राव नस्तोके तनये समत्स्वा ॥
ഹേ പതേ, ഞങ്ങളുടെ ഊർജ്ജത്തിന്റെയും സമൃദ്ധിയുടെയും അധിപനേ, ഞങ്ങൾക്ക് രയി—സുവീര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞ പൂർണ്ണത—നൽകണമേ. ടോകേ തനയേ, നമ്മുടെ മക്കളിലും സന്തതിവർദ്ധനയിലും, സമത്സു—സംഘർഷങ്ങളിൽ—ഞങ്ങളെ മുന്നിൽ നിന്ന് കാത്തുകൊള്ളണമേ.
Mantra 13
यद्वा उ विश्पतिः शितः सुप्रीतो मनुषो विशि । विश्वेदग्निः प्रति रक्षांसि सेधति ॥
മനുഷ്യകുലങ്ങളിൽ വിശ്പതി—ജനങ്ങളുടെ അധിപൻ—തീക്ഷ്ണനായി, സുപ്രീതനായി സ്ഥാപിതനാകുമ്പോൾ, അഗ്നി തീർച്ചയായും എല്ലാ രക്ഷാംസി—വൈരിയായ അന്ധകാര-വികൃതിയുടെ ശക്തികളെ—പ്രതിരോധിച്ച് അകറ്റുന്നു.
Mantra 14
श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥
ഹേ അഗ്നേ, എന്റെ ഈ പുതിയ സ്തോമം ശ്രവിക്കണമേ; ഹേ വീരാ, ഹേ വിശ്പതേ—ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ. നിന്റെ തപുഷാ—താപത്തോടെ—മായിനഃ രക്ഷസഃ, കപടവും മോഹവും കൊണ്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്ന രക്ഷസുകളെ ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കണമേ.
Mantra 15
न तस्य मायया चन रिपुरीशीत मर्त्यः । यो अग्नये ददाश हव्यदातिभिः ॥
അഗ്നിക്കു ഹവ്യദാതിഭിഃ—യോഗ്യമായ ആഹുതികളാൽ—അർപ്പിക്കുന്ന മർത്ത്യനെ, ഏതൊരു ശത്രുവും തന്റെ മായയാൽ പോലും ഒരിക്കലും കീഴടക്കുകയില്ല.
Mantra 16
व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥
വ്യശ്വ ഋഷി, വർദ്ധനയെ ആഗ്രഹിച്ച്, നിന്നെ വസുവിദ്—സമ്പത്തിന്റെ കണ്ടെത്തുന്നവൻ—ആയി സന്തോഷിപ്പിച്ചു; മഹത്തായ റായയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ നിന്നെ പൂർണ്ണമായി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു—അതെ, നിന്നെയേ—ഞങ്ങളുടെ അന്തസ്സിൽ.
Mantra 17
उशना काव्यस्त्वा नि होतारमसादयत् । आयजिं त्वा मनवे जातवेदसम् ॥
ഉശനാ കാവ്യൻ നിന്നെ ഹോതാ—ആഹ്വാനക പുരോഹിതൻ—ആയി ഇരുത്തി; മനുവിന്നായി നിന്നെ ആയജി—സത്യ യജ്ഞകർത്താവ്—ആക്കി, ഹേ ജാതവേദസ്, സർവജന്മങ്ങളുടെ ജ്ഞാതാവേ, മനുഷ്യൻ ആഹുതിയിൽ ശരിയായി നയിക്കപ്പെടുവാൻ.
Mantra 18
विश्वे हि त्वा सजोषसो देवासो दूतमक्रत । श्रुष्टी देव प्रथमो यज्ञियो भुवः ॥
എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒരുമനസ്സോടെ നിന്നെ ദൂതനാക്കി. ഹേ ദേവാ, ശ്രവിക്ക: യജ്ഞത്തിൽ നീ ആദ്യൻ, യഥാർത്ഥ യജ്ഞിയൻ, ഞങ്ങളുടെ അർപ്പണത്തിലും ഉയർച്ചയിലും അഗ്രശക്തിയാകുക.
Mantra 19
इमं घा वीरो अमृतं दूतं कृण्वीत मर्त्यः । पावकं कृष्णवर्तनिं विहायसम् ॥
മർത്ത്യനായ വീരൻ ഈ അമൃത ദൂതനെ തന്റെ ദൂതനാക്കട്ടെ—പാവകനായ അഗ്നി, കൃഷ്ണവർത്തനി വഴിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, വിശാല ആകാശത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൻ; അന്ധകാരത്തിൽ നിന്ന് തുറന്ന വിശാലതയിലേക്കു നയിക്കുന്ന മാർഗ്ഗദർശി.
Mantra 20
तं हुवेम यतस्रुचः सुभासं शुक्रशोचिषम् । विशामग्निमजरं प्रत्नमीड्यम् ॥
അവനെ ഞങ്ങൾ ഹവിക്കുന്നു—യഥാസ്രുചഃ, സ്രുചുകളെ യഥാവിധി ധരിച്ചുകൊണ്ട്—സുഭാസനും ശുക്രശോചിഷുമായ അഗ്നിയെ: ജനങ്ങളുടെ അജര അഗ്നി, പ്രാചീനൻ, സദാ ആരാധ്യൻ; ഞങ്ങളിലുളള പ്രാചീന ഋതത്തെ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 21
यो अस्मै हव्यदातिभिराहुतिं मर्तोऽविधत् । भूरि पोषं स धत्ते वीरवद्यशः ॥
ഹവ്യത്തിന് യോജ്യമായ ദാനങ്ങളോടുകൂടെ അവനു ആഹുതി അർപ്പിക്കുന്ന ഏതു മർത്ത്യനോ, അവൻ തന്റെ അടുക്കൽ ധാരാളം പോഷം (സമൃദ്ധി) സമാഹരിക്കുന്നു—അത് വീര്യശക്തിയുമായി, ദീപ്തമായ യശസ്സുമായി വളരുന്നു.
Mantra 22
प्रथमं जातवेदसमग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् । प्रति स्रुगेति नमसा हविष्मती ॥
ആദ്യം, യജ്ഞങ്ങളിൽ പുരാതനനായ ജാതവേദസ് അഗ്നിയിലേക്കു—നമസ്കാരത്തോടെ—ഹവിഷ് വഹിക്കുന്ന സ്രുചി (ആഹുതി-കരണ്ടി) നീങ്ങുന്നു; ഇങ്ങനെ പവിത്ര ദ്രവ്യം കൈവഹിച്ചു അന്തർഅർപ്പണം ജന്മങ്ങളുടെ ജ്ഞാതാവിനടുത്തേക്ക് അടുക്കുന്നു.
Mantra 23
आभिर्विधेमाग्नये ज्येष्ठाभिर्व्यश्ववत् । मंहिष्ठाभिर्मतिभिः शुक्रशोचिषे ॥
ഇവകളാൽ നാം അഗ്നിക്കായി സേവനം രൂപപ്പെടുത്താം—ജ്യേഷ്ഠമായതും വ്യശ്വവത് (സമൃദ്ധവും ബലസമ്പന്നവും) ആയതും, മംഹിഷ്ഠ (അത്യന്തം പ്രബല)മായ മതി (ധ്യാന-ചിന്ത)കളാൽ—ശുക്രശോചിഷ് (ഉജ്ജ്വല ജ്വാല) ഉള്ള അവനിലേക്കു.
Mantra 24
नूनमर्च विहायसे स्तोमेभिः स्थूरयूपवत् । ऋषे वैयश्व दम्यायाग्नये ॥
ഇപ്പോൾ സ്തോത്രങ്ങളാൽ—മഹാ യൂപം (യജ്ഞസ്തംഭം) പോലെ ദൃഢമായി—വിഹായസേ, വിശാലഗമനനായ അഗ്നിയെ പാടുക. ഹേ ഋഷി വൈയശ്വ, ഗൃഹത്തിൽ ദമ്യ (വശപ്പെടുന്ന/ഗൃഹാധിപൻ)നായ അഗ്നിക്കായി (സ്തുതി അർപ്പിക്ക).
Mantra 25
अतिथिं मानुषाणां सूनुं वनस्पतीनाम् । विप्रा अग्निमवसे प्रत्नमीळते ॥
മനുഷ്യരുടെ അതിഥി, വനസ്പതികളുടെ അധിപന്മാരുടെ പുത്രൻ—അത്തരം അഗ്നിയെ വിപ്രർ രക്ഷക്കും സഹായത്തിനുമായി ആരാധിക്കുന്നു; പ്രാചീനമായ മാർഗദർശകശക്തിയുള്ള അഗ്നിയെ അവർ സ്തുതിയാൽ വിളിക്കുന്നു.
Mantra 26
महो विश्वाँ अभि षतोऽभि हव्यानि मानुषा । अग्ने नि षत्सि नमसाधि बर्हिषि ॥
ഹേ മഹാനായ അഗ്നേ, സർവ്വത്തെയും വ്യാപിക്കുന്നവനേ, മനുഷ്യരുടെ ഹവ്യങ്ങളെയും വ്യാപിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരത്തോടെ ഇവിടെ ബർഹിഷി (പവിത്രാസനം) മേൽ ഇരിക്ക; അങ്ങനെ അന്തർയജ്ഞം യഥാവിധി സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.
Mantra 27
वंस्वा नो वार्या पुरु वंस्व रायः पुरुस्पृहः । सुवीर्यस्य प्रजावतो यशस्वतः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങൾക്ക് അനവധി അഭിലഷണീയ ശക്തികൾ ദാനം ചെയ്ക; ഏറെ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ധനം വർഷിപ്പിക്ക—വീര്യസമ്പന്നവും സന്താനഫലപ്രദവും ദീപ്തമായ യശസ്സാൽ അലങ്കൃതവുമായ സമൃദ്ധി.
Mantra 28
त्वं वरो सुषाम्णेऽग्ने जनाय चोदय । सदा वसो रातिं यविष्ठ शश्वते ॥
ഹേ അഗ്നേ, ശക്തിയുടെ സുസംവിധാനത്തിനായി നീ തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്ത വരം; ജനത്തെ പ്രേരിപ്പിക്ക. ഹേ വസു, ഹേ യവിഷ്ഠ, ശാശ്വത അന്വേഷകനുവേണ്ടി ദാന-രതി സദാ പുതുതായി സ്ഥാപിക്ക.
Mantra 29
त्वं हि सुप्रतूरसि त्वं नो गोमतीरिषः । महो रायः सातिमग्ने अपा वृधि ॥
നീ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠ ജയകർത്താവ്; നീ ഞങ്ങൾക്ക് ഗോമതീ ഇഷഃ—പ്രകാശസമ്പന്ന പ്രേരണകൾ—കൊണ്ടുവരുന്നു. ഹേ അഗ്നേ, മഹത്തായ റായഃയുടെ ജയം, സത്തയുടെ മഹാ പൂർണ്ണതയുടെ പ്രാപ്തി, ഞങ്ങൾക്കായി വർദ്ധിപ്പിക്ക.
Mantra 30
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥
ഹേ അഗ്നേ, നീ ഈ യജ്ഞകർമ്മത്തിന്റെ യശസ്സാണ്; മിത്രനും വരുണനും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക—ഋതത്തിൽ നിറഞ്ഞ, സമ്രാട്ടുകളായ ആ രണ്ടു രാജാക്കളെ, കർമ്മത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ദക്ഷ (ശക്തി/കൗശലം) ഉള്ളവരെ—സത്യനിയമമായ ഋതം നമ്മുടെ അന്തർയാഗാർപ്പണം ഭരിക്കേണ്ടതിന്.
A direct imperative to adore and sacrifice to Jātavedas, emphasizing Agni’s presence “facing” the worshipper and his ungraspable brilliance.
Agni is celebrated as vasu-vid (finder of plenitude) and as the power that makes the rite effective; the seer’s personal relationship with the fire is foregrounded through repeated kindling and requests for increase.
The hymn’s strongest ritual assertion: Agni is fully kindled for “great wealth,” and his function as the decisive mediator is reaffirmed—what is offered through him becomes capable of reaching the gods.
Agni is declared the glory of the work and is asked to bring Mitra and Varuṇa, aligning the sacrifice with Ṛta and purified action so the rite ends in order, protection, and blessing.
agṛbhīta-śociṣam
vasu-vidam
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥Agni, especially as Jātavedas—the fire who knows all births and carries offerings and prayers to the gods.
For a well-established sacrifice, protection of the rite, and increase in prosperity and strength—often expressed as wealth (vasu) and growth (ukṣaṇyu).
They are invited through Agni to bring Ṛta (truth-order) into the ritual, so the sacrifice is completed with purified action, harmony, and rightful governance.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.