Rig Veda 8.23.16 — Mandala 8, Sukta 23, Mantra 16

Sukta 8.23

Rishi: Vyaśva (explicitly named)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥

Transliteration

vyàśvas tvā vasuvídam ukṣaṇyúr aprīṇād ṛ́ṣiḥ | mahó rāyé tám u tvā sám idhīmahi ||

Translation

വ്യശ്വ ഋഷി, വർദ്ധനയെ ആഗ്രഹിച്ച്, നിന്നെ വസുവിദ്—സമ്പത്തിന്റെ കണ്ടെത്തുന്നവൻ—ആയി സന്തോഷിപ്പിച്ചു; മഹത്തായ റായയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ നിന്നെ പൂർണ്ണമായി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു—അതെ, നിന്നെയേ—ഞങ്ങളുടെ അന്തസ്സിൽ.

Word by Word

• व्यश्वः: Vyashva (the seer; ‘horse-possessing’)
• व्यश्वः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: व्यश्व (प्रातिपदिक) < व्यश्व ‘घोड़े-युक्त/अश्ववान्’

• त्वा: you (thee)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वसुविदम्: finder/winner of wealth
• वसुविदम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: वसु-विद् (प्रातिपदिक; ‘वसु’ + ‘विद्’ < √विद् ‘जानना/पाना’)

• उक्षण्युः: the eager/strong one (epithet of the seer)
• उक्षण्युः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: उक्षण्यु (प्रातिपदिक; इच्छार्थक -यु; ‘उक्षन्/उक्ष’ ‘वृषभ/बलवान्’ से)

• अप्रीणात्: (he) pleased/satisfied
• अप्रीणात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √प्री (प्रीणाति ‘तृप्त/प्रसन्न करना’)

• ऋषिः: the seer
• ऋषिः: कर्तृ (उक्षण्युः/व्यश्वः के साथ समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• महो: of the great (one)
• महो: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• राये: for wealth
• राये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘धन/समृद्धि’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (समिध्-क्रिया का)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed/and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (समिध्-क्रिया का)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्: together/fully
• सम्: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम् (उपसर्ग)

• इधीमहि: we kindle / we invoke (lit. ‘we enkindle’)
• इधीमहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इध् (इन्धे ‘प्रज्वलित करना/समिध् करना’)