Opening the text

Sukta 10.17
Vasiṣṭha (often given for RV 10.17 in Anukramaṇī tradition; verify in critical editions)
Tvaṣṭṛ; also mythic figures: Vivasvat, Saraṇyū, Yama
Triṣṭubh (probable)
ഈ സൂക്തം ത്വഷ്ടാവ് തന്റെ പുത്രി (സരണ്യു)ക്കായി വധുവിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പുരാണ–യാജ്ഞിക കഥനത്തെ, വിവസ്വത്–യമ സമുച്ചയവുമായി കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, വിവാഹവും സംക്രമണവും എന്ന പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ ഗതി, വംശപരമ്പര, ലോകങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം എന്നിവയെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് പിതൃകളുടെയും (പിതൃ) ശുദ്ധീകരണശക്തികളുടെയും ഭാഗത്തേക്ക്—സരസ്വതി, ജലങ്ങൾ, പാൽ വഹിക്കുന്ന ഔഷധികൾ—തിരിഞ്ഞ്, പോഷണം, ദോഷരഹിത പ്രേരണം, വാക്കിന്റെ ശുദ്ധീകരണവും മാധുര്യവൽക്കരണവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. ആകെക്കൂടി ഇത് ഒരു അതിര്ക്കാല (ലിമിനൽ) സൂക്തമാണ്: ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ വംശാവലി, ആചാരം, ആന്തരിക നവീകരണം എന്നിവയെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
त्वष्टा दुहित्रे वहतुं कृणोतीतीदं विश्वं भुवनं समेति । यमस्य माता पर्युह्यमाना महो जाया विवस्वतो ननाश ॥
ത്വഷ്ടൃ തന്റെ പുത്രിക്കായി വിവാഹയാത്ര (വഹതു) ഒരുക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ മുഴുവൻ ഭുവനവും—ഈ ‘ഭവനം’—ഒന്നിച്ച് ചേരുന്നു. യമന്റെ മാതാവ്, കൊണ്ടുപോകപ്പെടുമ്പോൾ, വിവസ്വത്തിന്റെ മഹാപത്നി, ഒരു നിലയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു നിലയിലേക്കു കടന്ന്, അപ്രത്യക്ഷയായി.
Mantra 2
अपागूहन्नमृतां मर्त्येभ्यः कृत्वी सवर्णामददुर्विवस्वते । उताश्विनावभरद्यत्तदासीदजहादु द्वा मिथुना सरण्यूः ॥
അവർ അമൃതയെ മർത്ത്യരിൽ നിന്ന് മറച്ചു; സമാനരൂപിണിയെ സൃഷ്ടിച്ച് അവളെ വിവസ്വത്തിന് നൽകി. അശ്വിനൗ യഥാർത്ഥമായതു തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു; സരണ്യൂ സത്യമായും രണ്ടു ഇരട്ടകളെ—യമ-യമീ—വിട്ടുപോയി.
Mantra 3
पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वाननष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः । स त्वैतेभ्यः परि ददत्पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदत्रियेभ्यः ॥
പൂഷൻ—വിദ്വാൻ, ഭുവനത്തിന്റെ ഗോപാ, ഒരിക്കലും പശുക്കളെ നഷ്ടപ്പെടാത്തവൻ—നിന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നീക്കട്ടെ. അവൻ നിന്നെ പിതൃകൾക്കു ഏല്പിക്കുന്നു; അഗ്നി നിന്നെ ദേവന്മാർക്കു—സുവിദത്രി, നല്ല കണ്ടെത്തുന്നവർക്കു—ഏല്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
आयुर्विश्वायुः परि पासति त्वा पूषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात् । यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥
ആയു—വിശ്വായു—നിന്നെ ചുറ്റി നില്ക്കുകയും കാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ; മുന്നോട്ടുള്ള പഥത്തിൽ, മുൻവശത്ത്, പൂഷൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ. സുകൃതന്മാർ ഇരിക്കുന്നിടത്തും, നിന്റെ സ്വന്തംവർ പോയിടത്തും, അവിടെ ദേവൻ സവിതൃ നിന്നെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ—പ്രകാശമയ ലോകത്തേക്കുള്ള സത്യപ്രേരണയിൽ നിന്നെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തട്ടെ.
Mantra 5
पूषेमा आशा अनु वेद सर्वाः सो अस्माँ अभयतमेन नेषत् । स्वस्तिदा आघृणिः सर्ववीरोऽप्रयुच्छन्पुर एतु प्रजानन् ॥
പൂഷൻ ഈ എല്ലാ ദിക്കുകളും അറിയുന്നവൻ; ഏറ്റവും നിർഭയമായ വഴിയിലൂടെ അവൻ ഞങ്ങളെ നയിക്കട്ടെ. സ്വസ്തിദൻ, ദീപ്തൻ (ആഘൃണി), സർവ്വവീരൻ, അപ്രയുച്ഛൻ—വഴി അറിഞ്ഞ്—ഞങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ മുമ്പായി പോകട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ യാത്ര ബോധപൂർവ്വമായ സുരക്ഷയിൽ പുരോഗതിയാകട്ടെ.
Mantra 6
प्रपथे पथामजनिष्ट पूषा प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः । उभे अभि प्रियतमे सधस्थे आ च परा च चरति प्रजानन् ॥
പഥങ്ങളുടെ തുറന്ന പ്രപഥത്തിൽ പൂഷൻ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് ജനിക്കുന്നു—ദിവത്തിന്റെ പ്രപഥത്തിൽ, പൃഥ്വിയുടെ പ്രപഥത്തിൽ. വഴി അറിഞ്ഞ്, അവൻ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും സഞ്ചരിക്കുന്നു; അസ്തിത്വത്തിന്റെ രണ്ട് അതിപ്രിയ സധസ്ഥാനങ്ങളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഉയരവും അടിസ്ഥാനവും തമ്മിൽ ആത്മയാത്രയെ നയിക്കുന്നു.
Mantra 7
सरस्वतीं देवयन्तो हवन्ते सरस्वतीमध्वरे तायमाने । सरस्वतीं सुकृतो अह्वयन्त सरस्वती दाशुषे वार्यं दात् ॥
ദേവഭാവത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നവർ സരസ്വതിയെ ഹ്വാനിക്കുന്നു; മുന്നേറുന്ന അധ്വര യജ്ഞത്തിലും സരസ്വതിയെ വിളിക്കുന്നു. സുകൃതർ—സത്കർമം ചെയ്യുന്നവർ—സരസ്വതിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു; ദാശുഷേ (അർപ്പിക്കുന്നവന്) സരസ്വതി വാര്യ—ശ്രേഷ്ഠ—വരം നല്കട്ടെ: പ്രചോദിത വാണിയുടെ സമ്പത്തും തേജസ്സുള്ള വർധനയും.
Mantra 8
सरस्वति या सरथं ययाथ स्वधाभिर्देवि पितृभिर्मदन्ती । आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयस्वानमीवा इष आ धेह्यस्मे ॥
ഹേ സരസ്വതി, പിതൃകളോടൊപ്പം ഒരേ രഥത്തിൽ യയാഥ—യാത്ര ചെയ്യുന്നവളേ, സ്വധാഭിഃ ശക്തികളിൽ മദന്തീ ദേവിയേ! ഈ ബർഹിഷി (പവിത്രാസനം) മേൽ ആസദ്യ—വന്നു ഇരുന്നു മദയസ്വ—ആനന്ദിക്ക. ഞങ്ങളിലേക്കു അനമീവാ—അഹിതരഹിതം, നിർദോഷം—ഇഷഃ (പോഷണത്തിന്റെ പ്രേരണ/ശക്തികൾ) സ്ഥാപിക്ക.
Mantra 9
सरस्वतीं यां पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः । सहस्रार्घमिळो अत्र भागं रायस्पोषं यजमानेषु धेहि ॥
പിതൃകൾ ഹ്വാനിക്കുന്ന ആ സരസ്വതിയോടുകൂടെ, ദക്ഷിണാസഹിത യജ്ഞം പൂർണ്ണതയിലേക്കു അഭിനക്ഷമാണ—അഭിമുഖമാകുന്നു; ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്കായി സഹസ്രാർഘ—ആയിരം മൂല്യമുള്ള—യോഗ്യമായ ഭാഗം സ്ഥാപിക്ക. യജമാനന്മാരിൽ റായസ്പോഷ—റായസിന്റെ പോഷണം, സത്തയുടെ തേജസ്സുള്ള സമൃദ്ധി—നിക്ഷേപിക്ക.
Mantra 10
आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु । विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि ॥
ആപഃ—ഞങ്ങളുടെ മാതാക്കളേ—ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ; ഘൃതത്തിൽ ദീപ്തമായ, ഘൃതപ്വാ ജലങ്ങൾ അവരുടെ തെളിഞ്ഞ പ്രകാശത്തോടെ ഞങ്ങളെ പവിത്രമാക്കട്ടെ. കാരണം ആ ദേവിമാർ എല്ലാ റിപ്പ്രം—ദോഷവും മലിനതയും—ഒഴുക്കിക്കളയുന്നു; അവരിൽ നിന്നുയർന്ന് ഞാൻ ശുചിയായി, ദീപ്തിയായി, പൂതനായി പുറത്തുവരുന്നു.
Mantra 11
द्रप्सश्चस्कन्द प्रथमाँ अनु द्यूनिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समानं योनिमनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥
ദ്രപ്സം ചാടിപ്പുറപ്പെട്ടു—ആദ്യ ദിനങ്ങളെ അനുഗമിച്ച്, ഈ യോനി (ഉദ്ഭവ-ഗർഭം) അനുഗമിച്ച്, മുൻപുണ്ടായിരുന്നതെയും അനുഗമിച്ച്. ഒരേ യോനിയുടെ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ദ്രപ്സത്തെ—സപ്ത ഹോത്രങ്ങളെ അനുഗമിച്ച്—ഞാൻ ഹോമിക്കുന്നു, യഥാവിധി രൂപണം മുന്നേറേണ്ടതിന്.
Mantra 12
यस्ते द्रप्सः स्कन्दति यस्ते अंशुर्बाहुच्युतो धिषणाया उपस्थात् । अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतम् ॥
നിന്റെ ഏത് ദ്രപ്സം വഴുതി പോകുന്നുവോ, നിന്റെ ഏത് അംശു—കിരണ-സാരം—ഭുജത്തിൽ നിന്ന്, ധിഷണയുടെ ഉപസ്ഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നുവോ; അല്ലെങ്കിൽ അധ്വര്യുവാൽ ചിതറുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ പവിത്ര (ചാലനി)യിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകുന്നതോ—അതെല്ലാം ഞാൻ മനസ്സോടെ നിനക്കർപ്പിക്കുന്നു, അന്തർവഷട്കാരത്താൽ സത്യ ആഹുതിയായിത്തീർന്നത്.
Mantra 13
यस्ते द्रप्सः स्कन्नो यस्ते अंशुरवश्च यः परः स्रुचा । अयं देवो बृहस्पतिः सं तं सिञ्चतु राधसे ॥
നിന്റെ ഏതു തുള്ളി ചോർന്നുപോയതോ, നിന്റെ ഏതു അംശു—കിരണ-രസം—സ്രുചാ (ഹവിപാത്രം) വഴി താഴെയോ അപ്പുറമോ എവിടെയോ നഷ്ടപ്പെട്ടതോ—അത് എല്ലാം ഈ ദേവൻ ബൃഹസ്പതി ഒന്നിച്ചുകൂട്ടി, നമ്മുടെ രാധസേ, കല്യാണ-സിദ്ധിക്കായി വീണ്ടും ചേർത്ത് ഒഴുക്കട്ടെ.
Mantra 14
पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं वचः । अपां पयस्वदित्पयस्तेन मा सह शुन्धत ॥
ഹേ പയസ്വതീ ഔഷധികളേ, എന്റെ വചനം പയസ്വാൻ—ക്ഷീരസമൃദ്ധം—ആക്കുവിൻ; അപാം പയസ്വത്—ജലങ്ങളുടെ പോഷക പയസ്സും—ആ പയസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ എന്നെ സമ്പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധീകരിക്കുവിൻ. (എന്റെ) വാണി പോഷക മാധുര്യത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും വാഹികയാകട്ടെ.
It connects a mythic marriage scene shaped by Tvaṣṭṛ with the lineage of Vivasvat, Saraṇyū, and Yama, then turns to Sarasvatī, the Fathers, waters, and herbs for nourishment, protection, and purified speech.
Sarasvatī is invoked as a guiding and nourishing power who can accompany the ancestral realm and bring ‘svadhā’-strength—support for memory, continuity, and wholesome vitality—into the ritual seat (barhis).
It is a prayer that one’s speech become nourishing and truthful—free from harm or distortion—so words support life, clarity, and right order rather than draining or injuring others.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.