Rig Veda 1.2.6 — Mandala 1, Sukta 2, Mantra 6

Sukta 1.2

Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra

Devata: Vāyu–Indra (dual)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

वायविन्द्रश्च सुन्वत आ यातमुप निष्कृतम् । मक्ष्वित्था धिया नरा ॥

Transliteration

vāyav índraś ca sunvatá ā́ yātam úpa niṣkṛtám | makṣv ìtthā dhiyā́ narā ||

Translation

ഹേ വായുവും ഇന്ദ്രനും, സോമം പിഴിയുന്നവന്റെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ വരുവിൻ; പുറത്തായി ഒരുക്കിയ അർപ്പണത്തോടു സമീപിക്കുവിൻ. ഹേ ഇരുവീര നരന്മാരേ, സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജാഗ്രതധിയാൽ ഇങ്ങനെ വരുവിൻ.

Word by Word

• वायो: O Vāyu
• वायो: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: वायु- (प्रातिपदिक)

• इन्द्रश्च: and Indra
• इन्द्रश्च: कर्तृ (समुच्चित) / सम्बोधन-समुच्चय
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक) + च (अव्यय)

• सुन्वतः: of the Soma-presser
• सुन्वतः: सम्बन्ध (genitive: ‘of the presser’)
• Type: Participle (present active) used substantively
• Root: √सु (सुनोति ‘to press (Soma)’) → शतृ-प्रत्यय ‘सुन्वत्’

• आ: hither
• आ: क्रियाविशेषण (directional: ‘hither’)
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यातम्: come (you two)
• यातम्: क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √या (to go) + लोट् (imperative)

• उप: near
• उप: क्रियाविशेषण (proximity: ‘near’)
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• निष्कृतम्: the prepared (Soma/oblation)
• निष्कृतम्: कर्म (object of ‘come near’)
• Type: Adjective/Participle used as noun-qualifier
• Root: निष्कृत- (प्रातिपदिक; ‘prepared/arranged’, esp. of Soma/pressing) [< नि(स्)+√कृ ‘to make’]

• मक्ष्वित्था: quickly, just so
• मक्ष्वित्था: क्रियाविशेषण (manner/speed)
• Type: Indeclinable (adverbial)
• Root: मक्षु (अव्यय ‘quickly’) + इत्था (अव्यय ‘thus/so’) [Vedic compound-avyaya]

• धिया: with (our) prayer/insight
• धिया: करण (instrument: ‘by/with prayer’)
• Type: Noun
• Root: धी- (प्रातिपदिक ‘thought, insight, prayer’)

• नरा: O two heroes (Vāyu and Indra)
• नरा: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative dual)
• Root: नर- (प्रातिपदिक ‘man, hero’; dual vocative in Vedic often -ā)