Sarga 32

Verse 1

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

സീത ആ ശിരസ്സും ശ്രേഷ്ഠമായ ധനുസ്സും കണ്ടു; ഹനുമാൻ പറഞ്ഞിരുന്ന സുഗ്രീവനോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ സഖ്യവും ഓർത്തു. ഭർത്താവിനോടു സാമ്യമുള്ള കണ്ണുകൾ, മുഖവർണം, മുഖം, മുടിയും അതിന്റെ വളഞ്ഞ അറ്റങ്ങളും, ശുഭമായ ചൂഡാമണിയും— ഇവയൊക്കെയും നോക്കി. ഈ എല്ലാ അഭിജ്ഞാനചിഹ്നങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി, കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈകേയിയെ കടുത്തവണ്ണം കുറ്റപ്പെടുത്തി.

Verse 2

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

സീത ആ ശിരസ്സും ശ്രേഷ്ഠമായ ധനുസ്സും കണ്ടു; ഹനുമാൻ പറഞ്ഞിരുന്ന സുഗ്രീവനോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ സഖ്യവും ഓർത്തു. ഭർത്താവിനോടു സാമ്യമുള്ള കണ്ണുകൾ, മുഖവർണം, മുഖം, മുടിയും അതിന്റെ വളഞ്ഞ അറ്റങ്ങളും, ശുഭമായ ചൂഡാമണിയും— ഇവയൊക്കെയും നോക്കി. ഈ എല്ലാ അഭിജ്ഞാനചിഹ്നങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി, കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈകേയിയെ കടുത്തവണ്ണം കുറ്റപ്പെടുത്തി.

Verse 3

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

സീത ആ ശിരസ്സും ശ്രേഷ്ഠമായ ധനുസ്സും കണ്ടു; ഹനുമാൻ പറഞ്ഞിരുന്ന സുഗ്രീവനോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ സഖ്യവും ഓർത്തു. ഭർത്താവിനോടു സാമ്യമുള്ള കണ്ണുകൾ, മുഖവർണം, മുഖം, മുടിയും അതിന്റെ വളഞ്ഞ അറ്റങ്ങളും, ശുഭമായ ചൂഡാമണിയും— ഇവയൊക്കെയും നോക്കി. ഈ എല്ലാ അഭിജ്ഞാനചിഹ്നങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി, കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കൈകേയിയെ കടുത്തവണ്ണം കുറ്റപ്പെടുത്തി.

Verse 4

सकामाभवकैकेयीहतोऽयंकुलनन्दनः ।कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया ।।6.32.4।।

“കൈകേയീ, ഇനി തൃപ്തയാകുക—കുലത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ഈ പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കലഹപ്രിയയായ നിന്നാൽ തന്നെ സകല വംശവും നാശത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു.”

Verse 5

आर्येणकिंतेकैकेयी कृतंरामेणविप्रियम् ।यन्मयाचीरवसनस्त्वयाप्रस्थापितोवनम् ।।6.32.5।।

ഹേ കൈകേയീ! ആര്യനായ രാമൻ നിന്നോട് എന്ത് അപ്രീയം ചെയ്തു? എന്നോടുകൂടെ ചീരവസ്ത്രം ധരിച്ച അവനെ നീ വനത്തിലേക്ക് അയച്ചതെന്തിന്?

Verse 6

एवमुक्त्वातुवैदेहीवेपमानातपस्विनी ।जगामजगतींबालाछिन्नातुकदळीयथा ।।6.32.6।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വൈദേഹി തപസ്വിനി വിറച്ചുകൊണ്ട്, ദുഃഖപീഡിതയായ യുവതി, വെട്ടിയ വാഴത്തണ്ടുപോലെ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.

Verse 7

सामुहूर्तात्समाश्वास्यप्रतिलभ्यचचेतनाम् ।तच्छिरस्समुपाघ्रायविललासायतेक्षणा ।।6.32.7।।

അൽപസമയം കഴിഞ്ഞ് ആശ്വസിച്ച് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത വിശാലനേത്രയായ സീത രാമന്റെ ശിരസ്സിനരികെ ചേർന്ന് അതിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിലപിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 8

हाहताऽस्मिमहाबाहो वीरव्रतमनुव्रत ।इमांतेपश्चिमावस्थांगताऽस्मिविधवाकृता ।।6.32.8।।

അയ്യോ! ഹേ മഹാബാഹോ, വീരവ്രതാനുവർത്തിയേ! നീ വീരധർമ്മം പാലിച്ചുകൊണ്ട് ഹതനായിരിക്കുന്നു; നിന്റെ ഈ അന്തിമാവസ്ഥ ഞാൻ കണ്ടു—വിധവയായി മാറി.

Verse 9

प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ।सुवृत्त: स्साधुवृत्तायास्सम्वृत्तस्त्वंममाग्रतः ।।6.32.9।।

സ്ത്രീയുടെ ആദ്യമരണം ഭർത്താവിന്റെ മരണത്തെ അവളുടെ ദോഷമായി പറയുന്നു എന്നു കേൾക്കുന്നു; എങ്കിലും സദ്വൃത്തനും വ്രതനിഷ്ഠനും ആയ നീ എന്റെ മുമ്പിൽ വീണിരിക്കുന്നു, ഞാൻ സദാചാരത്തിൽ ജീവിച്ചിട്ടും.

Verse 10

दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाश्शोकसागरे ।योहिमामुद्यतनिस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः ।।6.32.10।।

ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദുഃഖത്തിലേക്കു വീണിരിക്കുന്നു; എന്നെ രക്ഷിക്കാനായി എഴുന്നേറ്റ നീയും, അയ്യോ, നീ തന്നേ വീണുപോയിരിക്കുന്നു.

Verse 11

साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघव: ।वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता ।।6.32.11।।

ഹേ രാഘവാ! നിന്റെ വിരഹത്തിൽ എന്റെ അമ്മായിയായ കൗസല്യ, പുത്രനില്ലാത്തവളായി, കിടാവില്ലാത്ത പശുവുപോലെ തന്റെ വത്സത്തെ തേടി വേദനിക്കുന്നു.

Verse 12

आद्दिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिन्त्यपराक्रम ।अनृतंवचनंतेषामल्पायुरपिराघव ।।6.32.12।।

ഹേ അചിന്ത്യപരാക്രമനായ രാഘവാ! നിനക്കു ദീർഘായുസ്സെന്ന് വിധിച്ചവരുടെ വാക്ക് അസത്യമായി; ഹേ രാഘവ, നിന്റെ ആയുസ്സും അല്പമായിപ്പോയതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 13

अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव ।पचत्येनंयथाकालोभूतानांप्रभवोऽह्ययम् ।।6.32.13।।

അല്ലെങ്കിൽ നിനക്കുപോലെയുള്ള സദ്ഗുണസമ്പന്നനും പ്രാജ്ഞനുമായ പുരുഷനിലും വിവേകം മങ്ങിപ്പോകാം; കാരണം സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും പ്രഭവവും നിയന്താവുമായ കാലൻ, യഥാകാലം കാര്യങ്ങളെ പാകപ്പെടുത്തി നിശ്ചിതാന്ത്യത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

Verse 14

अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित् ।व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने ।।6.32.14।।

അദൃഷ്ടമായി മരണത്തിന് നിന്നെ പിടിക്കാനുള്ള വഴിയെങ്ങനെ ലഭിച്ചു? നീ രാജനീതിയും ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവൻ, ഉപായങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിലും ദുരിതങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിലും നിപുണനല്ലോ.

Verse 15

तथात्वंसम्परिष्वज्यरौद्रयाऽतिनृशंसया ।काळरात्य्राममाच्छिद्यहृतःकमललोचन:।। 6.32.15।।

ഇങ്ങനെ, കമലനേത്രനേ! ക്രൂരവും അതിനിർദയവുമായ ‘കാളരാത്രി’ എന്ന ഇരുണ്ട രാത്രി എന്നിൽ നിന്നു നിന്നെ പിഴുതെടുത്ത് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 16

उपशेषेमहाबाहो: मांविहायतपस्विनीम् ।प्रियामिवसमालशिष्यपृथिवींपुरुषर्षभ ।।6.32.16।।

ഹേ മഹാബാഹോ, പുരുഷർഷഭാ! തപസ്വിനിയായ എന്നെ വിട്ട് നീ ഇവിടെ ഭൂമിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തുകൊണ്ട് കിടക്കുന്നു—അവൾ നിന്റെ പ്രിയയായതുപോലെ.

Verse 17

अर्चितंसततंयत्तद्गन्धमाल्यैर्मयातव ।इदंतेमप्रतियंवीरधनुःकाञ्चानभूषणम् ।।6.32.17।।

ഹേ വീരാ! സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നിന്റെ ഈ ധനുസ്സ്—നാം ഇരുവരും സുഗന്ധവും പുഷ്പമാലകളും കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം നിത്യവും അർച്ചിച്ചിരുന്നതു—ഇപ്പോൾ ഇവിടെ കിടക്കുന്നു.

Verse 18

पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघ: ।सर्वैश्चपितृभिस्सार्थंनूनंस्वर्गेसमागतः ।।6.32.18।।

ഹേ നിർമലനേ! നീ നിശ്ചയമായും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; എന്റെ ശ്വശുരനായ ദശരഥപിതാവിനോടും എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളോടും കൂടി അവിടെ വീണ്ടും സംഗമിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 19

दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ।।6.32.19।।

സ്വർഗത്തിൽ നീ നക്ഷത്രംപോലെ ദീപ്തനായി, മഹത്തായ കര്‍മ്മങ്ങൾ ചെയ്ത പ്രിയജനങ്ങളെയും പുണ്യസമ്പന്നമായ നിന്റെ സ്വന്തം പവിത്ര രാജർഷിവംശത്തെയും അവിടെ ദർശിക്കും.

Verse 20

किंमांनप्रेक्षसेराजन् किंमांनप्रतिभाषसे ।बालांबाल्येनसम्प्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम् ।।6.32.20।।

“ഹേ രാജാവേ! നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് നോക്കുന്നില്ല? എന്തുകൊണ്ട് എന്നോടു സംസാരിക്കുന്നില്ല—ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യ, നിന്റെ സഹചാരിണി, ബാല്യത്തിൽ നിന്നേ നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നവൾ?”

Verse 21

संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया ।स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम् ।।6.32.21।।

“ഹേ കാകുത്സ്ഥ! നീ എന്റെ കൈ പിടിച്ചപ്പോൾ ‘ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം നടക്കും’ എന്നു നൽകിയ വാഗ്ദാനം ഓർക്കുക; ദുഃഖിതയായ എന്നെയും അതേ പാതയിൽ കൂടെ കൊണ്ടുപോകുക.”

Verse 22

कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर ।अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामपिदुःखिताम् ।।6.32.22।।

ഗതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ട് പോയി? ഈ ലോകം വിട്ട് പരലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നിട്ട്, ദുഃഖിതയായ എന്നെയും എന്തുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിച്ചു?

Verse 23

कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु ।क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेमानंविपरिकृष्यते ।।6.32.23।।

മംഗളകരമായ അലങ്കാരങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചും ഞാൻ മാത്രം ഭക്തിപൂർവ്വം ആലിംഗനം ചെയ്തതുമായ നിന്റെ ശരീരം ഇപ്പോൾ ക്രവ്യാദ ജീവികൾ അപമാനത്തോടെ വലിച്ചിഴക്കുന്നു.

Verse 24

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंनतुलप्स्यसे ।।6.32.24।।

അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങൾ യഥാവിധി നടത്തി ദക്ഷിണകൾ അർപ്പിച്ച നീ, ഇപ്പോൾ ഏതു കാരണത്താൽ അഗ്നിഹോത്രാദി അന്തിമ സംസ്കാര-ശുദ്ധികൾ ലഭിക്കാതെ പോയി?

Verse 25

प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम् ।परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा ।।6.32.25।।

വനവാസത്തിന് പോയ മൂന്നുപേരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മടങ്ങിവന്നത് കണ്ടാൽ, ശോകത്തിൽ കാതരയായ കൗസല്യ ലക്ഷ്മണനോട് ചോദ്യം ചെയ്യും.

Verse 26

सतस्याःपरिपृच्छन्त्यावधंमित्रबलस्यते ।तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम् ।।6.32.26।।

അവൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മണൻ തീർച്ചയായും പറയും: രാത്രിയിൽ രാക്ഷസന്മാർ നിന്നെയും നിന്റെ മിത്രബലസൈന്യത്തെയും വധിച്ചു എന്നു.

Verse 27

सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम् ।हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव ।।6.32.27।।

ഹേ രാഘവാ! നീ ഉറക്കത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു, എന്നെ രാക്ഷസഗൃഹത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി എന്നു കേട്ടാൽ, ഹൃദയം പിളർന്ന അവൾ ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ല.

Verse 28

ममहेतोरनार्यायाह्यनर्हःपार्थिवात्म: ।रामस्सागरमुततीर्यसत्त्ववान् गोष्पदेहतः ।।6.32.28।।

എന്റെ കാരണത്താൽ—അനാര്യയും അയോഗ്യയുമായ സ്ത്രീയായ എന്റെ കാരണത്താൽ—അങ്ങനെയൊരു അന്ത്യം അർഹിക്കാത്ത രാജപുത്രനും സത്ത്വവാനുമായ രാമൻ സമുദ്രം കടന്ന് വന്നു, പശുവിന്റെ കാൽപ്പാടുപോലെ ചെറുതായി എളുപ്പത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 29

अहंदाशरथेनोढामोहात्स्वकुलपांसनी ।आर्यपुत्रस्यरामस्यभार्यामृत्युरजायत ।।6.32.29।।

മോഹത്തിൽ ദാശരഥി എന്നെ—സ്വകുലത്തിന് കളങ്കമായ എന്നെ—വിവാഹം ചെയ്തു; ആര്യപുത്രനായ രാമന്റെ ഭാര്യയായി ഞാൻ അവന്റെ മരണകാരണമാകുന്നു.

Verse 30

नूनमन्यांमयाजातिंवारितंदानमुत्तमम् ।याहमद्येहशोचामिभार्यासर्वतिथेरपि ।।6.32.30।।

നിശ്ചയം, മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഏതോ ഉത്തമ ദാനത്തെ തടഞ്ഞിരിക്കണം; അതുകൊണ്ടു ഇന്ന് ഇവിടെ ഞാൻ ശോകിക്കുന്നു—എല്ലാവരോടും ദയയുള്ള ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യയായിട്ടും.

Verse 31

साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावण ।समानयपतिंपन्त्याकुरुकल्याणमुत्तमम् ।।6.32.31।।

ഹേ രാവണാ, എങ്കിൽ വേഗത്തിൽ എന്നെ രാമന്റെ മേൽ തന്നെ വീഴ്ത്തുക; ഭർത്താവിനെയും ഭാര്യയെയും വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിച്ച് നീ ‘പരമ മംഗളം’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ ശുഭകർമ്മം നിർവഹിക്ക.

Verse 32

शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय ।रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः ।।6.32.32।।

ഹേ രാവണാ, എന്റെ ശിരസ്സിനെ അവന്റെ ശിരസ്സോടും എന്റെ ദേഹത്തെ അവന്റെ ദേഹത്തോടും ചേർക്കുക; മഹാത്മാവായ എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഗതിയെ ഞാൻ അനുഗമിക്കും.

Verse 33

इतिसदुःखसन्तप्ताविललापायतेक्षणा ।भर्तुश्शिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यचपुनःपुनः ।।6.32.33।।

ഇങ്ങനെ കടുത്ത ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച വിശാലനേത്രയായ സീത വിലപിച്ചു; അവിടെ ഭർത്താവിന്റെ ശിരസ്സിനെയും ധനുസ്സിനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 34

एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः ।अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृताञ्जलिः ।।6.32.34।।

സീത ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ കാവലായി നിന്നിരുന്ന ഒരു രാക്ഷസൻ കൈകൂപ്പി വന്ദനം ചെയ്ത് തന്റെ സ്വാമിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 35

विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच ।न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम् ।।6.32.35।।

‘വിജയിയായിരിക്കട്ടെ, ആര്യപുത്രാ’ എന്നു വന്ദിച്ച് പ്രസാദിപ്പിച്ച ശേഷം അവൻ അറിയിച്ചു: ‘സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.’

Verse 36

अमात्यैस्सहितस्सर्वैःप्रहस्तस्समुपस्थितः ।तेनदर्शनकामेनवयंप्रस्थापिताःप्रभो ।।6.32.36।।

പ്രഭോ! എല്ലാ അമാത്യന്മാരോടും കൂടി പ്രഹസ്തൻ സന്നദ്ധനായി ഉപസ്ഥിതനാണ്; അങ്ങയുടെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ഞങ്ങളെ ഇവിടെ അയച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 37

नूनमस्तिमहाराज राजभावात्क्षमान्वितं ।किञ्चिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु ।।6.32.37।।

മഹാരാജാ! രാജഗൗരവവും ക്ഷമയും ഉള്ള അങ്ങയ്ക്ക് തീർച്ചയായും ഏതോ അത്യാവശ്യ കാര്യമുണ്ട്; അതിനാൽ അവർക്കു ദർശനം നൽകുക.

Verse 38

एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम् ।अशोकन्विकांत्यक्त्वामन्त्रिणांदर्शनंययौ ।।6.32.38।।

രാക്ഷസൻ അറിയിച്ച വാർത്ത കേട്ട ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) അശോകവനിക വിട്ട് മന്ത്രിമാരെ കാണുവാൻ പോയി.

Verse 39

सतुसर्वंसमर्थ्यैवमन्त्रिभिःकृत्यमात्मनः ।सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम् ।।6.32.39।।

രാമന്റെ വിക്രമം അറിഞ്ഞ്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തന്റെ കൃത്യം എല്ലാം ആലോചിച്ച്, അവൻ സഭയിൽ പ്രവേശിച്ച് ആവശ്യമായ നടപടികൾ ഏർപ്പെടുത്തി.

Verse 40

अन्तर्थानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम् ।जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनन्तरम् ।।6.32.40।।

എന്നാൽ രാവണൻ പുറപ്പെട്ട ഉടൻ തന്നെ ആ ശിരസ്സും ആ ഉത്തമ ധനുസ്സും ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 41

राक्षसेन्द्रस्तुतैस्सार्धंमन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः ।समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम् ।।6.32.41।।

അപ്പോൾ ഭയങ്കരപരാക്രമമുള്ള മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാമനോടു ചെയ്യേണ്ട നടപടിയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച് ഉറച്ച തീരുമാനം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 42

अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षाहनितैषिणः ।अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.32.42।।

മരണത്തോടു തുല്യനായി തോന്നിയ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ സമീപത്തു നിന്നിരുന്ന സകല സേനാധിപന്മാരെയും ഹിതൈഷികളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 43

शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटंकोणाहतेनमे ।समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम् ।।6.32.43।।

“വേഗം—എന്റെ ഭേരികൾ ഉറച്ച പ്രഹരങ്ങളോടെ തീക്ഷ്ണമായി മുഴക്കുക; സൈന്യങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുക; കാരണമൊന്നും വെളിപ്പെടുത്തരുത്.”

Verse 44

ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचोबलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम् ।समानयंश्चैवसमागमंचतेन्यवेदयन्भर्तरियुद्धकाङ्क्षिणि ।।6.32.44।।

അപ്പോൾ “തഥാസ്തു” എന്നു സമ്മതിച്ച് ആ സേനാധിപന്മാർ മഹാത്മാവിന്റെ മഹാസൈന്യത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു; യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ഭർത്താവായ പ്രഭുവിന് സൈന്യസമാഗമം അറിയിച്ചു.