Sarga 94

Verses 1-2

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः ।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन् ॥१॥अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत् ।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः ॥२॥

ആ പർവ്വതത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിച്ച, ഗിരി-വനപ്രിയനായ ശ്രീരാമൻ വൈദേഹിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും തന്റെ ഹൃദയത്തെയും ആനന്ദിപ്പിക്കാനും ആഗ്രഹിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവസമാന തേജസ്സുള്ള ദാശരഥി, പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ ശചിയെ കാണിച്ചതുപോലെ, തന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് അത്ഭുതമായ ചിത്രകൂടം കാണിച്ചു കൊടുത്തു.

Verse 3

न राज्याद्भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर्विनाभवः ।मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयमिमं गिरिम् ॥३॥

ഹേ ഭദ്രേ, ഈ രമണീയമായ ഗിരിയെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിനെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖവും സുഹൃത്തുകളിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ വേദനയും ഒന്നും ബാധിക്കുന്നില്ല॥

Verse 4

पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम् ।शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम् ॥४॥

ഹേ ഭദ്രേ, ഈ അചലത്തെ നോക്കുക—നാനാവിധ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്; ധാതുസമൃദ്ധമായ ശിഖരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, അവ ആകാശത്തെ തന്നെ തുളച്ചുയരുന്നതുപോലെ നിൽക്കുന്നു॥

Verses 5-6

केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः ।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः ॥५॥पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः ।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः ॥६॥

ധാതുക്കളുടെ അലങ്കാരത്താൽ ഭൂഷിതമായ ആ മഹാഗിരിയുടെ പ്രദേശങ്ങൾ പല നിറങ്ങളിൽ ദീപ്തമാകുന്നു—ചിലത് വെള്ളിപോലെ, ചിലത് രക്തവർണ്ണംപോലെ, ചിലത് മഞ്ഞ മഞ്ജിഷ്ഠവർണ്ണംപോലെ, ചിലത് ശ്രേഷ്ഠമണികളുടെ പ്രഭപോലെ. ചിലിടങ്ങളിൽ പുഷ്യരത്നം, സൂര്യൻ, കേതകിപുഷ്പം എന്നിവയുടെ തിളക്കം; ചിലിടങ്ങളിൽ പാരദംപോലെ മിനുക്കം.

Verse 7

नानामृगगणद्वीपितरर्क्ष्वृक्षगणैर्वुतः ।अदुष्टैर्भात्ययं शैलो बहुपक्षिसमायुतः ॥७॥

നാനാവിധ മൃഗസമൂഹങ്ങളാൽ—ദ്വീപി, വ്യാഘ്രം, ഋക്ഷം (കരടി) മുതലായവയുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ—ചുറ്റപ്പെട്ടും, അനേകം പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞും ഈ ശൈലം ദീപ്തമാകുന്നു; ഇവിടെ അവ മൃഗങ്ങൾ ദുഷ്ടതയില്ലാതെ, ക്രൂരതരഹിതമായി തോന്നുന്നു.

Verses 8-10

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः ।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः ॥८॥काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा ।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः ॥९॥पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः ।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः ॥१०॥

മാവ്, ജാംബു, അസന, ലോധ്ര, പ്രിയാല, പലാവ്, ധവ, അങ്കോല, ഭംഗിയുള്ള തിനിശ, ബിൽവ, തിന്ദുക, മുള; കൂടാതെ കാശ്മര്യ, അരിഷ്ട, വരുണ, മധൂക, തിലക; ബദരി, ആമലക, നീപ, വേത്ര, ധന്വന, ബീജക മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ—പുഷ്പസമൃദ്ധവും ഫലഭാരിതവും നിഴൽപകരുന്നതും മനോഹരവുമായവയാൽ—ഈ പർവതം ശ്രീസമ്പത്തോടെ ശോഭിച്ചു വളരുന്നു.

Verse 11

शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् रोमहर्षणान् ।किन्नरान् द्वन्द्वशो भद्रे रममाणान्मनस्विनः ॥११॥

ഭദ്രേ, നോക്കൂ—ഈ മനോഹരമായ ശൈലപ്രസ്ഥങ്ങളിൽ രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന, മനസ്വികളായ കിന്നരർ ജോടികളായി ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 12

शाखावसक्तान् खड्गांश्च प्रवराण्यम्बराणि च ।पश्य विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्धेशान्मनोरमान् ॥१२॥

നോക്കൂ—വിദ്യാധരസ്ത്രീകളുടെ മനോഹരമായ ക്രീഡാസ്ഥലങ്ങൾ; അവിടെ ശാഖകളിൽ ഖഡ്ഗങ്ങളും ഉത്തമവസ്ത്രങ്ങളും തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നു.

Verse 13

जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित्क्वचित् ।स्रवद्भिर्भात्ययं शैल स्स्रवन्मद इव द्विपः ॥१३॥

ജലപ്രപാതങ്ങളും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്ന ഉറവകളും ഇടയ്ക്കിടെ ഒഴുകുന്ന ചെറുനീരൊഴുക്കുകളും കൊണ്ട് ഈ പർവ്വതം ദീപ്തമാകുന്നു—മദസ്രാവം ചെയ്യുന്ന ദ്വിപനെപ്പോലെ.

Verse 14

गुहासमीरणो गन्धान्नानापुष्पभवान्वहन् ।घ्राणतर्पणमभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत् ॥१४॥

ഗുഹകളിൽ നിന്നുള്ള കാറ്റ് പലപുഷ്പജന്യ സുഗന്ധങ്ങൾ വഹിച്ചു വന്ന് ഘ്രാണത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; അത്തരം കാറ്റ് ഏതു മനുഷ്യനെ ആനന്ദിപ്പിക്കാതിരിക്കും?

Verse 15

यदीह शरदोऽनेकास्त्वया सार्धमनिन्दिते ।लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति ॥१५॥

അനിന്ദിതേ, ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടി അനേകം ശരദൃതുക്കൾ കഴിയുമെങ്കിൽ, ശോകം എന്നെ ഒരിക്കലും ദഹിപ്പിക്കുകയില്ല.

Verse 16

बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते ।विचित्रशिखरे ह्यस्मिन्रतवानस्मि भामिनि ॥१६॥

ഹേ ഭാമിനീ പ്രിയേ, അനവധി പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും നാനാവിധ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും വിചിത്രശിഖരങ്ങളാൽ മനോഹരവുമായ ഈ പർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ സത്യമായി മോഹിതനായിരിക്കുന്നു.

Verse 17

अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम् ।पितुश्चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा ॥१७॥

ഈ വനവാസംകൊണ്ട് ഞാൻ ഇരട്ടഫലം നേടി: ധർമ്മവിഷയത്തിൽ പിതൃഋണം തീർത്തു, ഭരതനെയും പ്രീതിപ്പെടുത്തി സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 18

वैदेहि रमसे कच्चिच्चित्रकूटे मया सह ।पश्यन्ती विविधान्भावान्मनोवाक्कायसम्मतान् ॥१८॥

ഹേ വൈദേഹീ, എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ ചിത്രകൂടത്തിൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ രമിക്കുന്നുണ്ടോ? മനസ്സിനും വാക്കിനും ശരീരത്തിനും ഇഷ്ടമായ നാനാവിധ ദൃശ്യങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ ആനന്ദിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 19

इदमेवामृतं प्राहू राज्ञि राजर्षयः परे ।वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः ॥१९॥

എന്റെ പൂർവ്വപിതാക്കളായ പുരാതന രാജർഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ, രാജാവിന് ഈ വനവാസം തന്നെയാണ് അമൃതസമാനം—ഭവാർത്ഥത്തിന് കല്യാണകരവും, മരണാനന്തരം ഉന്നതഗതി നൽകുന്നതുമാകുന്നു.

Verse 20

शिला श्शैलस्य शोभन्ते विशाला श्शतशोऽभितः ।बहुला बहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः ॥२०॥

പർവതത്തിന്റെ ചുറ്റുമെങ്ങും നൂറുകണക്കിന് വിശാലശിലകൾ അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു; നാനാവർണസമൃദ്ധമായി—നീല/കൃഷ്ണ, പീത, ശ്വേത, അരുൺ—അവ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു।

Verse 21

निशिभान्त्यचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव ।ओषध्यः स्वप्रभालक्ष्म्या भ्राजमाना स्सहस्रशः ॥२१॥

രാത്രിയിൽ ഈ ഗിരിരാജത്തിൽ സഹസ്രങ്ങളായ ഔഷധികൾ സ്വപ്രഭയാൽ തന്നെ ദീപ്തമാകുന്നു; ഹുതാശനജ്വാലയുടെ നാവുകൾപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 22

केचित् क्षयनिभा देशाः केचिदुद्यानसन्निभाः ।केचिदेकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि ॥२२॥

ഹേ ഭാമിനി, ഈ പർവതത്തിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ വാസസ്ഥലങ്ങളുപോലെ തോന്നുന്നു, ചിലത് ഉദ്യാനങ്ങളുപോലെ; ചിലത് ഒരൊറ്റ ശിലയിൽ നിന്നുണ്ടായതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു।

Verse 23

भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटस्समुत्थितः ।चित्रकूटस्य कूटोऽसौ दृश्यते सर्वत श्शुभः ॥२३॥

ചിത്രകൂടം ഭൂമിയെ പിളർത്തി ഉയർന്നതുപോലെ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു; ചിത്രകൂടത്തിന്റെ ആ ശിഖരം എല്ലാ ദിക്കിലും ശുഭവും സുന്ദരവുമായി ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 24

कुष्ठस्थगरपुन्नाग भूर्जपत्रोत्तरच्छदान् ।कामिनां स्वास्तरान्पश्य कुशेशयदलायुतान् ॥२४॥

കുഷ്ഠ, സ്ഥഗര, പുന്നാഗ, ഭൂർജപത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിരിപ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട, കാമിനികളുടെ സ്വാസ്തരങ്ങളെന്നപോലെ തോന്നുന്ന ശയനങ്ങളെ നോക്കുക; അവ കുശേശയ (പദ്മ)ദളങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 25

मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः ।कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च ॥२५॥

ഹേ വനിതേ, നോക്കുക—കാമികൾ ചതച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച താമരമാലകൾ ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു; വിവിധവിധ ഫലങ്ങളും (വിട്ടുപോയവയായി) കാണുന്നു॥

Verse 26

वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान्कुरून् ।पर्वतश्चित्रकूटोऽसौ बहुमूलफलोदकः ॥२६॥

മൂലവും ഫലവും ജലവും സമൃദ്ധമായ ഈ ചിത്രകൂടപർവ്വതം വസ്വൗകസാരാ, നലിനി, അതുപോലെ ഉത്തരകുരുക്കളെയും പോലും തന്റെ സമൃദ്ധിയും സൗന്ദര്യവും കൊണ്ട് അതിക്രമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു॥

Verse 27

इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च ।रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमैः परैः स्थितः ॥२७॥

ഹേ പ്രിയ സീതേ, ലക്ഷ്മണനോടും നിന്നോടും കൂടി ഈ വനകാലം വിനോദത്തോടെ കഴിച്ചുകൊണ്ട്—സത്പുരുഷന്മാരുടെ പഥത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, എന്റെ കഠിനനിയമ-സംയമങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്—കുലധർമ്മം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ആഴമുള്ള രതിയും ആനന്ദവും ഞാൻ പ്രാപിക്കും॥