Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അഹോ സഹോദരാ! നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരം. ആ അഗ്നി അദിതിയെ വിട്ട് മറ്റുള്ളവരെ ക്ഷണത്തിൽ എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചു?

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

അദിതിയുടെ മഹാസത്ത്വം പറയുക—അതുതന്നെ പ്രത്യേക അത്ഭുതകാരണം; കാരണം സജ്ജനമായ മുനീശ്വരന്മാർ സദാ പരഹിതോപദേശത്തിൽ നിരതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, ഹരിഭക്തിയിൽ ലീനമായ ആത്മാക്കളുടെയ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുക. ഹരിധ്യാനപരരായ സാദുക്കളെ ആര് പീഡിപ്പാൻ കഴിയും?

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

ഹരിഭക്തിയിൽ പരനായവൻ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെയേ ബ്രഹ്മാവും ഹരിയും ശിവനും വസിക്കുന്നു; അവിടെയേ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ശ്രേഷ്ഠ മുനീശ്വരന്മാരും നിത്യമായി പാർക്കും.

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

ഹേ മഹാഭാഗാ! ശാന്തചിത്തരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഹരി വസിക്കുന്നു. ഹരിനാമത്തിൽ പരരായവർക്കും ഇത് സത്യമെങ്കിൽ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനമായ ആത്മാക്കളെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്തുപറയണം?

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

ശിവപൂജയിൽ രതനായാലും വിഷ്ണുപൂജയിൽ പരനായാലും—അത്തരം ഭക്തൻ എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ അവിടെയേ ലക്ഷ്മിയും സർവ്വദേവതകളും വസിക്കുന്നു.

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

വിഷ്ണുപൂജയിൽ പരനായിരിക്കുന്നിടത്ത് അഗ്നി ഹാനി വരുത്തുകയില്ല; രാജഭയം ഇല്ല, കള്ളരുടെ ഉപദ്രവവും ഇല്ല, രോഗങ്ങളും അവിടെ നിലനിൽക്കില്ല.

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, കൂഷ്മാണ്ഡഗ്രഹങ്ങൾ, ബാലഗ്രഹങ്ങൾ, ഡാകിനികൾ, രാക്ഷസന്മാർ—ഇവരാരും അച്യുതൻ (വിഷ്ണു)നെ അർച്ചിക്കുന്ന ഭക്തനെ ബാധിക്കുകയില്ല.

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിൽ രതരായ ഭൂത-വേതാളാദികൾ—സദ്ഭക്തൻ ഹരി-ലക്ഷ്മീ അർച്ചനയിൽ ലീനനായിരിക്കുന്നിടത്ത് നശിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

ഇന്ദ്രിയജയിയായും സർവ്വഹിതനിഷ്ഠനായും ധർമ്മകർമ്മത്തിൽ പരനായും ഉള്ളവൻ—അവൻ എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ അവിടെയേ സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളും ദേവതകളും സന്നിഹിതമാകുന്നു.

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

യോഗികൾ ഒരു നിമിഷമോ അർദ്ധനിമിഷമോ എവിടെ വസിക്കുമോ, അവിടെയേ എല്ലാ ശ്രേയസ്സുകളും ലഭിക്കും; ആ സ്ഥലമേ തീർത്ഥവും ആ സ്ഥലമേ തപോവനവും ആകുന്നു।

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

അവന്റെ നാമോച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും നശിക്കുന്നു; സ്തോത്രങ്ങളാലോ അർഹണങ്ങളാലോ ഇങ്ങനെ ആകുന്നുവെങ്കിൽ, ധ്യാനത്തിന്റെ മഹിമയെന്തു പറയണം!

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ആ അഗ്നി അസുരന്മാരോടുകൂടിയ കാനനം ദഹിപ്പിച്ചു; എന്നാൽ അദിതി ദഹിച്ചില്ല, വിഷ്ണുചക്രം അവളെ സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

അപ്പോൾ പ്രസന്നമുഖനും പദ്മപത്രസദൃശനേത്രനും ആയ, ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ പ്രഭു അവളുടെ സമീപത്ത് പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

അൽപം തുറന്ന വായിൽ മിന്നുന്ന ദന്തപ്രഭ കൊണ്ട് ദിക്കുകൾ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, പുണ്യകരം കൊണ്ട് കശ്യപന്റെ പ്രിയയെ സ്പർശിച്ച് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവമാതേ! നിന്റെ തപസ്സാൽ ആരാധിതനായി ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. നീ ദീർഘകാലം കഷ്ടം സഹിച്ചു; നിനക്കു മംഗലം നിശ്ചയമായി വരും—സംശയമില്ല.

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

വരം ചോദിക്കൂ; നിന്റെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായതു ഞാൻ നൽകും. ഹേ ഭദ്രേ, മഹാഭാഗ്യവതീ! ഭയപ്പെടരുത്; നിന്റെ പരമശ്രേയസ് നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കും.

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

ചക്രധാരിയായ ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ ദേവമാതാവ് അവനോട് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കരിച്ചു, സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്ന ആ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

അദിതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശാ! ഹേ സർവ്വവ്യാപിയായ ജനാർദനാ! സത്ത്വാദി ഗുണഭേദങ്ങളാൽ ലോകവ്യാപാരങ്ങൾക്ക് കാരണഭൂതനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

ഹേ മഹാത്മാവേ! അനേകം പരമരൂപങ്ങളുള്ളവനും അരൂപനും; സർവ്വരൂപങ്ങളിലും ഏകറൂപമായി പ്രകാശിക്കുന്നവനും; നിർഗുണനായി നിലകൊണ്ടിട്ടും ഗുണങ്ങളുടെ ആത്മാവായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

ഹേ ലോകനാഥാ! പരമജ്ഞാനസ്വരൂപനേ, സദ്ഭക്തജനങ്ങളോടു വാത്സല്യം നിറഞ്ഞവനേ, മംഗളാത്മാവേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

മുനീശ്വരന്മാർ ആരുടെ അവതാരരൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നുവോ, ആ ആദിപുരുഷ ദേവനെ ഞാൻ എന്റെ ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

ശ്രുതികളും പൂർണ്ണമായി അറിയാത്തതും, സൂരിമാരും അറിയാത്തതുമായ—ആ ജഗദ്‌ഹേതുവായ, സമദർശിയായ, മായാരഹിതനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

ആരുടെയോ അത്ഭുതദൃഷ്ടി മായയുടെ കലക്കത്തിന് കാരണമാകുന്നു; ജഗത്തിന്റെ രൂപവും ജഗത്തിന്റെ കാരണവും ആയ—സർവ്വവന്ദിതനായ ആ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

ആരുടെയോ പദ്മപാദങ്ങളുടെ കേശരധൂളി സേവനത്താൽ ഭക്തരുടെ ശിരസ് സംരക്ഷിതമാകുന്നു; അവർ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു—ആ കമലാധവനെ (വിഷ്ണുവിനെ) ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

യാരുടെ മഹിമയെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല; എങ്കിലും അവൻ ഭക്തർക്കു അത്യന്തം സമീപൻ, സദാ ഭക്തസംഗത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ—ആ ഭക്തസംഗിയായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

സംഗത്യാഗികളായ ശാന്തന്മാർക്കു കരുണാസമുദ്രമായ ആ ദേവൻ, അവരെ തന്റെ സാന്നിധ്യ-സംഗത്തിലേക്ക് സ്വീകരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ആ ദേവൻ സ്വയം പൂർണ്ണ അസംഗൻ—ആ അസംഗ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

യജ്ഞേശ്വരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞകർമ്മസ്വരൂപൻ, എല്ലാ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിലും ദൃഢമായി നിഷ്ഠിതൻ; യജ്ഞഫലം നൽകുന്നവനും യജ്ഞകർമ്മത്തെ പ്രബോധിപ്പിച്ച് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനും।

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

പാപാത്മാവായ അജാമിലനും അവന്റെ നാമോച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടു പരമധാമം പ്രാപിച്ചു; ആ സർവ്വലോകസാക്ഷിയായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

മഹാദേവൻ ഹരി-രൂപനും ജനാർദനൻ ശിവ-രൂപനും ആകുന്നു—ഇങ്ങനെ ലോകത്തെ നയിക്കുന്ന ആ ജഗദ്ഗുരുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

ബ്രഹ്മാദി ദേവേശന്മാരും അവന്റെ മായാപാശത്തിൽ ബന്ധിതരായി അവന്റെ പരമതത്ത്വം അറിയുന്നില്ല. ആ സർവ്വനായകപ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

ഹൃദയപദ്മത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും അയോഗ്യർക്കു അവൻ ദൂരസ്ഥനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. പ്രമാണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച ശുദ്ധ സത്‌സ്വരൂപനായ ജ്ഞാനസാക്ഷിയെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

അവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണൻ ജനിച്ചു; ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. ഊരുകളിൽ നിന്ന് വൈശ്യൻ പിറന്നു; പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; കണ്ണിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. മുഖത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും പിറന്നു; പ്രാണത്തിൽ നിന്ന് വായു ജനിച്ചു.

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

ഋഗ്, യജുസ്, സാമ വേദങ്ങളുടെ രൂപമായും, സത്യസ്വരധ്വനിയിൽ ആത്മസ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നവനായും, ഷഡംഗ വേദാംഗരൂപനായും ഉള്ള നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

നീ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രൻ, നീ തന്നെയാണ് പവൻ, നീ തന്നെയാണ് സോമൻ. നീ തന്നെയാണ് ഈശാനൻ, നീ തന്നെയാണ് അന്തകൻ (മരണം); നീ തന്നെയാണ് അഗ്നി, നിരൃതി, വരുണൻ, ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ).

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

ദേവന്മാർ, സ്ഥാവര ജീവികൾ, പിശാചുകളും രാക്ഷസരും; പർവതങ്ങൾ, സിദ്ധരും ഗന്ധർവരും; നദികൾ, ഭൂമി, സമുദ്രങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും (നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഉൾപ്പെടുന്നു).

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

നീ തന്നെയാണ് എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഈശ്വരൻ; നീ ഉള്ളിടത്ത് നീ തന്നെയാണ് പരാത്പര പരമൻ. ഹേ ദേവാ, അഖില ജഗത്ത് നിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ; അതിനാൽ നിനക്കു എന്റെ നിത്യ നമസ്കാരം.

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

അനാഥരുടെ നാഥാ, സർവ്വജ്ഞാ, ഭൂത-ദേവ-ഇന്ദ്രന്മാർ വന്ദിക്കുന്ന സ്വരൂപാ! ഹേ ജനാർദന, ദൈത്യന്മാർ പീഡിപ്പിക്കുന്ന എന്റെ പുത്രന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ദേവമാതാവ് പ്രഭുവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ കൈകൂപ്പി നിന്നു—ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നനഞ്ഞവളായി—അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

ഹേ ദേവേശാ, ഹേ സർവാദികാരണാ! ഞാൻ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് പാത്രമാകട്ടെ. എന്റെ പുത്രന്മാർ—ദിവൗകസന്മാരായ ദേവന്മാർ—അവർക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത, നിഷ്കണ്ടകമായ ശ്രീ-സമൃദ്ധി നൽകണമേ.

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

ഹേ അന്തര്യാമി, ജഗദ്രൂപ, സർവജ്ഞ പരമേശ്വരാ! ഹേ ശ്രീശാ! നിനക്കു അജ്ഞാതമായി എന്തുണ്ട്? ഹേ പ്രഭോ, ഇവിടെ നീ എന്നെ എന്തിന് പരീക്ഷിക്കുന്നു?

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

എങ്കിലും എന്റെ മനസ്സിന് രുചിക്കുന്നതു ഞാൻ നിനക്കു പറയും. ഹേ ദേവേശാ, ഞാൻ വ്യർത്ഥമാതൃത്വമുള്ള സ്ത്രീ; ദൈത്യന്മാർ എന്നെ പീഡിപ്പിച്ചു അമർത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

ഞാൻ അവരെ ഹിംസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാരണം അവരും എന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. ഹേ സുരേശ്വരാ, അവരെ കൊല്ലാതെ എന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ശ്രീ-സമൃദ്ധി നൽകണമേ.

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദേവേശൻ വീണ്ടും പ്രസന്നനായി; ഋഷിയെ ഹർഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ദേവമാതാവിനോട് ആദരത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ദേവീ, ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. നിശ്ചയമായി ഞാൻ നിന്റെ പുത്രനായി ജനിക്കും; കാരണം ദേവീ, സഹപത്നിയുടെ പുത്രനോടുള്ള വാത്സല്യം ദുർലഭം.

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

നീ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം ആരെല്ലാം പാരായണം ചെയ്യുന്നുവോ, അവരുടെ സമ്പത്തും ഉത്തമ സന്തതിയും ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല.

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

സ്വന്തം പുത്രനോടോ മറ്റൊരാളുടെ പുത്രനോടോ സമഭാവത്തോടെ പെരുമാറുന്നവന് പുത്രശോകം ഉണ്ടാകുകയില്ല; ഇതാണ് സനാതനധർമ്മം.

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

അദിതി പറഞ്ഞു— ദേവാ, അവരെ ധരിക്കുവാൻ കൃപചെയ്യണമേ. നീ ആദ്യ പരമപുരുഷൻ; നിന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ അസംഖ്യ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ, നീ സർവേശ്വരനും സർവകാരണങ്ങളുടെ കാരണവും ആകുന്നു.

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

പ്രഭോ, ആരുടെ മഹിമയെ ശ്രുതികളും സർവദേവതകളും പോലും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല—ആ ദേവദേവേശനെ ഞാൻ എങ്ങനെ എന്റെ ഉള്ളിൽ ധരിക്കും?

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

ഹേ ദേവാ, ഹേ പുരുഷോത്തമാ! അജനും അണുവിലും സൂക്ഷ്മനും പരാത്പരത്തിലും പരമനായ പ്രഭുവുമായ നിന്നെ ഞാൻ മനസ്സിൽ എങ്ങനെ ധരിച്ച് ധ്യാനിക്കും?

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

മഹാപാതകങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായവനും അവന്റെ നാമസ്മരണ മാത്രം കൊണ്ടു മോചിതനാകുന്നു; അങ്ങനെ ദിവ്യനായ ആ പ്രഭു സാധാരണ ലോകജനങ്ങളിൽ ജനിക്കുവാൻ എങ്ങനെ യോഗ്യൻ?

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

ഹേ പ്രഭോ! വരാഹം, മത്സ്യം മുതലായ നിന്റെ അവതാരങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായതുപോലെ, ഹേ വിശ്വേശ്വരാ! ഈ (ഇപ്പോഴത്തെ) അവതാരവും നിന്റെ ദിവ്യലീലയുടെ രഹസ്യവും ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുക?

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്ത്, നിന്റെ നാമസ്മരണയിൽ തൽപരനായി, ഹേ ദേവാ! ഞാൻ നിന്നെയേ ധ്യാനിക്കുന്നു; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—അവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ ദേവമാതാവിന് അഭയം നൽകി ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗേ, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. എങ്കിലും ഹേ ശുഭേ, ശ്രവിക്കൂ—ഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യമായ ഉപദേശം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

രാഗദ്വേഷരഹിതരായ എന്റെ ഭക്തർ, എന്നിലേകപരായണർ—വിനീതർ, അസൂയരഹിതർ, ദംഭമില്ലാത്തവർ—എന്നെ ഹൃദയത്തിൽ നിരന്തരം വഹിക്കുന്നു।

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

പരർക്കു ദുഃഖം വരുത്തുന്നതിൽ നിന്ന് വിമുഖരായി, ശിവഭക്തിയിൽ പരായണരായി, എന്റെ കഥകൾ ശ്രവിക്കാൻ ആസക്തരായവർ—എന്നെ അന്തഃകരണത്തിൽ എപ്പോഴും വഹിക്കുന്നു।

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

ഹേ ദേവി, സ്ത്രീകളും—പതിവ്രതകൾ, ഭർത്താവിനെ പ്രാണസമമായി കരുതുന്നവർ, പതി-ഭക്തിയിൽ പരായണർ, കുറ്റം കണ്ടുപിടിത്തവും കലഹവും ഉപേക്ഷിച്ചവർ—ധർമ്മത്തെ നിരന്തരം വഹിക്കുന്നു।

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

മാതാപിതാക്കളെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നവൻ, ഗുരുഭക്തൻ, അതിഥിസത്കാരത്തിൽ പ്രീതിയുള്ളവൻ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ—അവൻ എന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും വഹിക്കുന്നു।

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിൽ നിത്യം രമിക്കുകയും സത്സംഗത്തിൽ നിരതരാകുകയും ലോകഹിതത്തിൽ সদാ പ്രവൃത്തരാകുകയും ചെയ്യുന്നവർ—അവർ എപ്പോഴും എന്നെ ഹൃദയത്തിൽ വഹിക്കുന്നു।

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവർ, പരധനത്തോട് മുഖം തിരിക്കുന്നവർ, പരസ്ത്രീകളോടു കാമരഹിതരായവർ—അവർ എപ്പോഴും എന്നെ വഹിക്കുന്നു।

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

തുളസി ഉപാസനയിൽ ആസക്തരായി, നിത്യം നാമസ്മരണയിൽ പരായണരായി, ഗോരക്ഷണത്തിൽ സമർപ്പിതരായവർ—അവർ നിരന്തരം എന്നെ വഹിക്കുന്നു।

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

പ്രതിഗ്രഹം (ഉപഹാരം സ്വീകരിക്കൽ) വിട്ടുനിൽക്കുന്നവർ, മറ്റുള്ളവരുടെ അന്നത്തെ അവഗണിക്കാത്തവർ, അന്നവും ജലവും ദാനം ചെയ്യുന്നവർ—അവർ തീർച്ചയായും എപ്പോഴും എന്നെ ഹൃദയത്തിൽ വഹിക്കുന്നു।

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

എന്നാൽ ഹേ ദേവീ! നീ പതിപ്രാണയായ സാധ്വി, സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ രതയായവൾ; അതിനാൽ മാതൃത്വഭാവം പ്രാപിച്ച ശേഷം നിന്റെ മനോരഥം ഞാൻ സഫലമാക്കും।

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് ദേവദേവേശ്വരൻ ദേവമാതാവായ അദിതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; പിന്നെ തന്റെ കണ്ഠത്തിലെ മാല അവൾക്കു അണിയിച്ച് അഭയം നൽകി അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതമനസ്സുള്ള ദക്ഷപുത്രിയും ദേവമാതാവുമായ അദിതി, കമലാകാന്തനായ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു വീണ്ടും തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

അതിനുശേഷം മഹാഭാഗ്യവതിയും അത്യന്തം പ്രസന്നയും ലോകവന്ദിതയുമായ അദിതി, സമയമായപ്പോൾ സർവ്വലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

അവൻ ശാന്തസ്വരൂപൻ, ശംഖചക്രധാരി, ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ; കൈകളിൽ അമൃതകലശവും ദധ്യന്നപാത്രവും ധരിച്ചവൻ—ഈ രൂപം ‘വാമനൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം।

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായ, വിരിഞ്ഞ താമരപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനും പീതാംബരം ധരിച്ചവനുമായ ഹരിയെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

മുനിഗണങ്ങളാൽ അനുഗമിക്കപ്പെടുന്ന, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകനായകനായ, സ്തുത്യനായ ശ്രീഹരി അവതരിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ കശ്യപൻ ആനന്ദവിമൂഢനായി. ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് കരജോഡിച്ച് സ്തുതി ആരംഭിച്ചു.

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവ്വകാരണമേ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ഹേ സർവ്വപാലകനേ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ഹേ അമരനാഥനേ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ഹേ ദൈത്യവിനാശകനേ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

ഭക്തജനപ്രിയനേ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം; സജ്ജനരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം; ദുർജനനാശകനേ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ആ ജഗദീശ്വരനു നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

കാരണമൂർത്തിയായ വാമനനും അമിതവിക്രമനായ നാരായണനും നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. ശാർങ്ഗധനുസ്സും ചക്രവും അസിയും ഗദയും ധരിക്കുന്ന ആ പുരുഷോത്തമനു നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

ക്ഷീരസമുദ്രനിവാസിനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ശുദ്ധഹൃദയകമലത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സൂര്യാദികളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന അമിതപ്രഭയുള്ളവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പുണ്യകഥകളാൽ പ്രാപ്യനേ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള നേത്രങ്ങളുള്ള പ്രഭോ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. യജ്ഞഫലം നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. യജ്ഞാംഗങ്ങളാൽ വിരാജിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സജ്ജനപ്രിയനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

ജഗത്തിന്റെ കാരണത്തിനും കാരണമായ പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് അതീതനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ദിവ്യസുഖം നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭക്തരുടെ മനസ്സിൽ വസിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം॥

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് അതീതനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. അന്ധകാരവിനാശകാ, മന്ദരം ധരിച്ചവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ‘യജ്ഞവരാഹ’ നാമധാരിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹിരണ്യാക്ഷനെ വേദിച്ചവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

വാമനരൂപം ധരിച്ച പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രാവണനെ മർദിച്ചവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. നന്ദസുതനായ കൃഷ്ണന്റെ അഗ്രജനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

കമലാകാന്തനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; സുഖദായിനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സ്മരിക്കുന്നവരുടെ ആർതി നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമോ നമഃ॥

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

ഹേ യജ്ഞേശാ! ഹേ യജ്ഞവിന്യാസകർത്താവേ! യജ്ഞത്തിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഹേ യജ്ഞസ്വരൂപാ, യജമാനസ്വരൂപാ, യജ്ഞാംഗസ്വരൂപാ പ്രഭോ—ഞാൻ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവേശൻ, ലോകപാവനനായ വാമനൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചു; കശ്യപന്റെ ഹർഷം വർധിപ്പിച്ചു।

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: മകനേ! ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ, ദേവന്മാരാലും ആരാധിതനേ. ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ ഹൃദയത്തിലെ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും ഞാൻ പൂർണ്ണമാക്കും।

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

രണ്ട് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ഇങ്ങനെ നിങ്ങളിരുവരുടെയും പുത്രനായി; ഈ ജന്മത്തിലും അതുപോലെ ഞാൻ പരമസുഖം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

ഇതിനിടയിൽ ദൈത്യരാജൻ ബലി ‘ദീർഘസത്രം’ എന്ന മഹാമഖ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു; ഗുരു കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) കൂടെയും ശ്രേഷ്ഠ മുനീശ്വരന്മാരോടും കൂടി।

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

ആ യാഗത്തിൽ ബ്രഹ്മവാദികളായ ഋഷിമാർ ലക്ഷ്മീസമേതനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ഹവി സ്വീകരിക്കുവാൻ ആഹ്വാനിച്ചു।

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

ദൈത്യന്റെ വർധിച്ചുവരുന്ന ഐശ്വര്യത്തിനിടയിൽ മഹാക്രതു നടക്കുമ്പോൾ, ബടുവായ വാമനൻ മാതാപിതാക്കളോട് വിട വാങ്ങി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

മൃദുസ്മിതത്തോടെ ലോകത്തെ മോഹിപ്പിച്ച ഭക്തവത്സലനായ വാമനൻ, ഹവി ഭുജിക്കുവാൻ വന്നതുപോലെ, ബലിയുടെ മുമ്പിൽ ഹരി പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

ദുഷ്ടാചാരിയാകട്ടെ സദാചാരിയാകട്ടെ, ജഡനായാലും ഹിതനായാലും—ഭക്തിയുക്തനായവന്റെ അന്തരത്തിൽ ഹരി സദാ സന്നിഹിതനാണ്।

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

വാമനൻ വരുന്നതു കണ്ട ജ്ഞാനചക്ഷുസ്സുള്ള ഋഷിമാർ അവനെ ദേവനായ നാരായണൻ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു; സഭ്യരോടൊപ്പം ആദരാർത്ഥം എഴുന്നേറ്റു।

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

ഇതു അറിഞ്ഞ ദൈത്യഗുരു ശുക്രൻ ഏകാന്തത്തിൽ ബലിയോട് പറഞ്ഞു—തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഹിതം ആലോചിക്കാതെ ദുഷ്ടർ ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവൃത്തിക്കുന്നു।

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൗമ്യ ദൈത്യപതേ! നിന്റെ ശ്രീയെ അപഹരിക്കാനെത്തുന്നവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു—അദിതിയുടെ പുത്രനായി വിഷ്ണു വാമനരൂപം ധരിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

അവൻ നിന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് വരുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ അസുരേശ്വരാ, അവനു ഒന്നും ദാനം ചെയ്യരുത്. ഹേ പണ്ഡിതാ, എന്റെ അഭിപ്രായം കേൾക്കുക।

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

സ്വബുദ്ധി സുഖകരം; ഗുരുബുദ്ധി അതിലും വിശേഷമായി മംഗളകരം. മറ്റുള്ളവരുടെ ബുദ്ധിയിൽ ജീവിക്കുന്നത് വിനാശത്തിലേക്ക് നയിക്കും; സ്ത്രീാസക്തിയാൽ നിയന്ത്രിതമായ ബുദ്ധി പ്രളയകരമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

ശത്രുക്കൾക്ക് ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവൻ പ്രത്യേകമായി ശിക്ഷാർഹൻ—നിയന്ത്രിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ।

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

ബലി പറഞ്ഞു—ഗുരുദേവാ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്; അത് ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. സ്വയം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ദാനം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അതിലധികം വരം എന്തുണ്ട്?

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

വിദ്വാന്മാർ വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നിപ്പിക്കാനായി യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ ഹവിർഭോക്താവെങ്കിൽ, ഭൂമിയിൽ അവനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരുണ്ട്?

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

ഗുരുദേവാ, ദരിദ്രനായാലും വിഷ്ണുവിനോ ഗുരുവിനോ എന്തെങ്കിലും അല്പം അർപ്പിച്ചാൽ അതുതന്നെ പരമദാനം; ഒരിക്കൽ നൽകിയതു അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു.

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

പരമഭക്തിയോടെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും പുരുഷോത്തമൻ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. എങ്ങനെയായാലും അവനെ ആരാധിച്ചാൽ അവൻ പരമഗതി നൽകുന്നു.

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

ഹരി ദുഷ്ടചിത്തമുള്ളവർ സ്മരിച്ചാലും പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നു. അഗ്നി അനിച്ഛയായും സ്പർശിച്ചാൽ പോലും തീർച്ചയായും കത്തിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

ആരുടെ നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ‘ഹരി’ എന്ന ദ്വാക്ഷര നാമം വസിക്കുന്നുവോ, അവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങൽ ദുർലഭം.

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

രാഗാദി ആസക്തികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ആരെങ്കിലും സദാ ‘ഗോവിന്ദ’ എന്നു ധ്യാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ വിഷ്ണുഭവനം പ്രാപിക്കുന്നു—എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ! ഹവിസ് അഗ്നിയിൽ ഹോമമായി അർപ്പിച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണനു ദാനമായി നൽകിയാലും—അത് ഹരിഭക്തിയോടെ അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

ഞാൻ ഹരിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുവാൻ മാത്രമായി ഈ ഉത്തമ യജ്ഞം നടത്തുന്നു. വിഷ്ണു സ്വയം ഇവിടെ വരുമെങ്കിൽ, സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ കൃതാർത്ഥനാകും.

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, വിഷ്ണു വാമനരൂപം ധരിച്ചു, ഹുതവഹ്നിയാൽ മനോഹരമായ യജ്ഞസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

കോടിസൂര്യപ്രഭയോടെ ദീപ്തനും സുസമവയവസുന്ദരനുമായ വാമനനെ കണ്ട ഉടൻ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

അവൻ പ്രഭുവിന്റെ വാമനരൂപത്തിന് ആസനം നൽകി, വിധിപൂർവ്വം തിരുവടികൾ കഴുകി; പിന്നെ കുടുംബസമേതം അവനെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

ജഗദ്ധാമനായ ഈ വിഷ്ണുവിന് വിധിപൂർവ്വം അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, രോമാഞ്ചിതദേഹവും ഹർഷാശ്രുനിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും കൊണ്ട് അവൻ പറഞ്ഞു— ബലി ഉവാച।

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി; ഇന്ന് എന്റെ ജീവിതവും സഫലമായി. ഇന്ന് എന്റെ ജീവിക്കൽ കൃതാർത്ഥമായി—സംശയമില്ല।

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

എനിക്ക് അത്യന്തം ദുർലഭമായ അമോഘ അമൃതവൃഷ്ടി ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ വരവുമാത്രംകൊണ്ട് തന്നെ അനായാസം മഹോത്സവം ഉദിച്ചു।

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

ഈ എല്ലാ ഋഷിമാരും നിസ്സംശയം കൃതാർത്ഥരാണ്. അവർ മുമ്പ് ചെയ്ത തപസ്സ് ഇന്ന് ഫലവത്തായി, ഹേ പ്രഭോ।

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ, ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ, ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ—സംശയമില്ല. അതിനാൽ നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം—വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം।

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

“നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിന്റെ നിയോഗം ഞാൻ സാധിപ്പിക്കും” എന്ന ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ, മഹോത്സാഹം നിറഞ്ഞ എന്നെ സമ്യകമായി ആജ്ഞാപിക്കേണമേ, ഹേ പ്രഭോ।

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

ദീക്ഷിതനായ യജമാനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുഞ്ചിരിയോടെ വാമനൻ പറഞ്ഞു—“തപസ്സിൽ നില്ക്കുവാൻ എനിക്ക് മൂന്നു പാദമാത്രം ഭൂമി ദയചെയ്യുക.”

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

ഇത് കേട്ട് ബലി പറഞ്ഞു—“നീ രാജ്യം ചോദിച്ചില്ല, ഗ്രാമമോ നഗരമോ ചോദിച്ചില്ല, ധനവും ചോദിച്ചില്ല; പിന്നെ നീ എന്താണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് (നിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്)?”

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

അതു കേട്ട് സർവ്വശരീരധാരികളെയും ധരിക്കുന്ന ശ്രീവിഷ്ണു ബലിയോടു പറഞ്ഞു; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടാനിരിക്കുന്ന അവനിൽ വൈരാഗ്യം ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ, കേൾക്കുക; ഗുഹ്യത്തിൽപോലും അതിഗുഹ്യമായ പരമോപദേശം ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു. സർവ്വസംഗവിമുക്തർക്കു ലൗകികാർത്ഥഭോഗങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്ത് സിദ്ധിക്കും? പറയുക.

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

ഇങ്ങനെ ഭാവിക്കുക—‘ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള അന്തര്യാമിയാണ്.’ ഹേ ദൈത്യാ, ഇതെല്ലാം എന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, മറ്റൊന്നാൽ എന്ത് സിദ്ധിക്കും? പറയുക.

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

രാഗദ്വേഷരഹിതരും ശാന്തരുമായ, മായയുടെ ആഡംബരം ഉപേക്ഷിച്ച, നിത്യാനന്ദസ്വരൂപരായവർക്കു മറ്റധനങ്ങളാൽ എന്ത് സിദ്ധിക്കും?

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

ശാന്തചിത്തത്തോടെ സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും ആത്മസമമായി കാണുന്നവർക്കു എല്ലാം ആത്മാവിൽ നിന്നു അഭിന്നമാണ്. അപ്പോൾ ദാതാവ് ആര്? നൽകപ്പെടുന്നത് എന്ത്?

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഈ ഭൂമി ക്ഷത്രിയരുടെ അധികാരത്തിലാണെന്ന് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ധർമ്മസമ്മത ആജ്ഞയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ പരമസുഖം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

രാജാവ് ശക്തനായി സംരക്ഷണവും ഭരണവും ചെയ്യാൻ സമർത്ഥനാകുമ്പോൾ മുനിമാരും അവനു ഷഷ്ടാംശം നൽകണം. എന്നാൽ ഭൂമി ബ്രാഹ്മണർക്കു സകലശ്രമത്തോടും അത്യന്തം ജാഗ്രതയോടും കൂടി ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

ഭൂമിദാനത്തിന്റെ മഹിമയ്ക്ക് ഭൂതകാലത്തും സമം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല. ഭൂമിദാതാവ് പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

വേദപാരായണനായ ശ്രോത്രിയനും ആഹിതാഗ്നിയുമായ ബ്രാഹ്മണന് അല്പഭൂമിയെങ്കിലും ദാനം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് പുനരാവർത്തനം ദുർലഭം।

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

ഭൂമിദാതാവിനെ ‘സർവദാതാവ്’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഭൂമിദാതാവ് മോക്ഷഭാഗിയാകുന്നു. ഇതിനെ അതിദാനം എന്നു അറിയുക—ഇത് സകലപാപങ്ങളുടെ പ്രാണത്തെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

മഹാപാതകത്തിൽ ലിപ്തനായാലും സർവ്വവിധ പാപങ്ങളാൽ ഭാരിതനായാലും—പത്ത് ഹസ്തപരിമിതമായ ഭൂമി ദാനം ചെയ്താൽ അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനാകും.

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

സത്പാത്രനു ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വദാനഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു; ത്രിലോകങ്ങളിൽ ഭൂമിദാനത്തിന് തുല്യം മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഉപജീവനമില്ലാത്ത ദ്വിജനു ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യഫലം നൂറുനൂറു വർഷം പറഞ്ഞാലും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

ഹേ ദൈത്യപതേ! ദേവപൂജയിൽ ആസക്തനായിട്ടും ഉപജീവനമില്ലാത്തവന് അല്പമായെങ്കിലും ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ വിഷ്ണുസ്വരൂപൻ തന്നെയാണ്.

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

കരിമ്പ്, ഗോതമ്പ്, പയർവർഗങ്ങൾ, അടക്കമരം മുതലായവയാൽ സമൃദ്ധമായ ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുവേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

ജീവികയില്ലാത്ത, ദരിദ്രനും കുടുംബഭാരം വഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന് അല്പമായ ഭൂമിയെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ സായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

ദേവപൂജയിൽ ആസക്തനായ ബ്രാഹ്മണന് ഒരു ആഢക അളവിലുള്ള ഭൂമി ദാനം ചെയ്താൽ, ഗംഗയിൽ മൂന്ന് രാത്രികൾ സ്നാനം ചെയ്തതിന്റെ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

ജീവികയില്ലാത്തതും സദാചാരനിഷ്ഠനുമായ ബ്രാഹ്മണന് ദ്രോണിക അളവിലുള്ള ഭൂമി ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം കേൾക്കുക.

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

ഗംഗാതീർത്ഥയാത്രകൾ നൂറുനൂറായി, അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നൂറുനൂറായി വിധിപൂർവ്വം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം—അതേ സമൃദ്ധഫലം ഇവിടെയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

ദരിദ്രനായ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണന് ഖാരിക അളവിലുള്ള ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) തീരത്ത് ആരെങ്കിലും പൂജാ‑വ്രതാദി ആചരിച്ചാൽ, അവൻ നിശ്ചയമായും സഹസ്ര അശ്വമേധവും ശത വാജപേയവും ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

ഭൂമിദാനം മഹാദാനമെന്നും അതിദാനമെന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്; അത് സകല പാപങ്ങളും ശമിപ്പിച്ച് മോക്ഷഫലം നൽകുന്നു।

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു പുരാതന കഥ പറയാം—ഹേ ദൈത്യകുലേശ്വരാ, കേൾക്കുക; ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവൻ ഭൂമിദാനഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മകൽപ്പത്തിൽ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു—മഹാമതി; എന്നാൽ അവൻ ദരിദ്രനും ഉപജീവനമില്ലാത്തവനും, ബലദേശത്ത് ‘ഭദ്രമതി’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ।

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

അവൻ സകല ശാസ്ത്രങ്ങളും ശ്രവിച്ചിരുന്നു; പകലും രാത്രിയും വേദം അധ്യയനം ചെയ്തു. പുരാണങ്ങളും എല്ലാ വിധ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും അവൻ കേട്ടിരുന്നു।

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

അവന് ആറു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ശ്രുതി, സിന്ധു, യശോവതി, കാമിനി, മാലിനി, ശോഭ—എന്നിങ്ങനെ പരമ്പരയിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

അവന്റെ ആ ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന്, ഹേ അസുരശ്രേഷ്ഠാ, ഇരുനൂറ്റി നാല്പത്തിരണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും നിത്യവും വിശപ്പോടെ ആയിരുന്നു।

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

ദരിദ്രനായ ഭദ്രമതി തന്റെ പ്രിയ പുത്രന്മാർ വിശപ്പാൽ പീഡിതരാകുന്നത് കണ്ടു; താനും വിശപ്പാൽ വലഞ്ഞ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങിയ നിലയിൽ വിലപിച്ചു।

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

സൗഭാഗ്യമില്ലാത്ത ജന്മം ശപിക്കപ്പെടട്ടെ; ധനമില്ലാത്ത ജന്മം ശപിക്കപ്പെടട്ടെ. ധർമ്മമില്ലാത്ത ജന്മം ശപിക്കപ്പെടട്ടെ; കീർത്തിയില്ലാത്ത ജന്മം ശപിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

അനേകം സന്താനം ഉണ്ടായാലും, ഐശ്വര്യവും ഉത്തമകുലസമ്പത്തും ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യന്റെ ജന്മം നിന്ദ്യമാണ്. അഹോ, ഗുണങ്ങൾ എത്ര പ്രശംസനീയം—സൗമ്യത, വിദ്യ, സത്കുലത്തിൽ ജനനം।

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

ദാരിദ്ര്യസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവന് ഇതൊന്നും ശോഭിക്കുന്നില്ല—പ്രിയർ, പുത്രപൗത്രർ, ബന്ധുക്കൾ, സഹോദരന്മാർ പോലും।

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

ശിഷ്യരും സർവ്വജനങ്ങളും ഐശ്വര്യമില്ലാത്തവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; അവൻ ചാണ്ഡാലനായാലും ദ്വിജനായാലും, പൂജിക്കപ്പെടുന്നത് ഭാഗ്യവാനേ।

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

ഈ ലോകത്ത് ദരിദ്രൻ ശവംപോലെ ജനനിന്ദയ്ക്ക് പാത്രമാകുന്നു; അയ്യോ! സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാൽ അവൻ കഠിനനായാലും കഠിനനല്ലെന്നുപോലും കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

ഗുണഹീനനായാലും ഗുണവാനായാലും, മൂഢനായാലും പണ്ഡിതനായാലും—ഐശ്വര്യവും അംഗീകൃത ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ തീർച്ചയായും പൂജ്യനാണ്; സംശയമില്ല।

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

അയ്യോ! ദാരിദ്ര്യം ദുഃഖമാണ്; അതിലും ആശ തന്നെ അതിദുഃഖദായിനി. ആശയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവർ അക്ഷയമായ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

ആശയുടെ ദാസന്മാരായവർ സർവ്വലോകത്തിന്റെയും ദാസന്മാരാകുന്നു. എന്നാൽ ആരുടെ അടുക്കൽ ആശ തന്നെ ദാസിയായിരിക്കുന്നുവോ, അവർക്കു ലോകം ദാസ്യമാകുന്നു.

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

ഈ ലോകത്ത് മഹന്മാരുടെ മാനം-യശസ് അക്ഷയധനമെന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ അതിന് ‘ആശ/പ്രതീക്ഷ’ എന്ന ശത്രുവുണ്ട്; മാനം നശിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യം അനുഗമിക്കുന്നു.

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

സകലശാസ്ത്രാർത്ഥവും അറിയുന്നവനും ദരിദ്രനായാൽ മൂഢനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. ‘നൈഷ്കിഞ്ചന്യം’ എന്ന മഹാഗ്രാഹം പിടിച്ചവരെ ആര് മോചിപ്പിക്കും?

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖം—എത്ര ദുഃഖം—എത്ര ദുഃഖം ദാരിദ്ര്യം! അതിലും പുത്രന്മാരുടെയും ഭാര്യയുടെയും അധികഭാരം അത്യന്തം ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, സകലശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും പാരംഗതനായ ഭദ്രമതി അപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഐശ്വര്യം നൽകുന്ന മറ്റൊരു ധർമ്മത്തെ ചിന്തിച്ചു.

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

ഭൂമിദാനം സർവ്വദാനങ്ങളിലും പരമോത്തമമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ആ ദാനത്തിന് സമ്മതിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, മുൻകാലത്ത് തന്നേ ആ ദാനം ചെയ്തവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

പരമധർമ്മത്തിലേക്കു നയിക്കുകയും സകല ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ദാനങ്ങളിൽ, ‘ഭൂദാനം’ തന്നെയാണ് ഉത്തമദാനം എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

“ഇത് ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സമൃദ്ധനാകും; തനിക്കേറ്റവും ഇഷ്ടമായതും പ്രാപിക്കും” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ശുഭബുദ്ധിയുള്ള ധീരൻ ദൃഢസങ്കൽപബലത്തോടെ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

കൗശാംബി എന്ന നഗരത്തിൽ സുഘോഷൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ പാർത്തിരുന്നു; ഭാര്യയും മക്കളും കൂടെ, സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളാലും സമ്പന്നനായിരുന്നു।

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

അവൻ അവിടെ ചെന്നു അഞ്ചു ഹസ്തം വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഭൂമി യാചിച്ചു. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുഘോഷൻ ആ ഗൃഹസ്ഥനെയും അവന്റെ കുടുംബസ്ഥിതിയെയും നിരീക്ഷിച്ച് ആലോചിച്ചു।

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

മനസ്സിൽ ആനന്ദത്തോടെ അദ്ദേഹം വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭദ്രമതി! ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ; എന്റെ ജന്മവും സഫലമായി।”

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

“ഹേ ദ്വിജാ! നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ എന്റെ കുലം പാവനമായി.” എന്ന് പറഞ്ഞു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുഘോഷൻ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു।

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

ആ മഹാമതി അവനു അഞ്ചു ഹസ്തം അളവുള്ള ഭൂമി ദാനമായി നൽകി. ഭൂമി വൈഷ്ണവീയും പുണ്യവതിയും ആകുന്നു; വിഷ്ണുവാൽ തന്നെ അവൾ പാലിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

“ഭൂമിദാനം കൊണ്ടു ജനാർദനൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനാകട്ടെ.” ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! ഈ മന്ത്രത്തോടെ സുഘോഷൻ ആ ദ്വിജോത്തമനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

ഗ്രഹീതാവിനെ വിഷ്ണുവെന്ന ബുദ്ധിയോടെ ആരാധിച്ച് അവൻ അത്രയും ഭൂമി ദാനമായി നൽകി. ഭദ്രമതി എന്ന വിപ്രനും, ജ്ഞാനിയുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം, ചോദിച്ച ഭൂമി നൽകി।

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

സുഘോഷൻ ഹരിഭക്തനായ, വേദവിദ്യയിൽ പണ്ഡിതനായ ഗൃഹസ്ഥ ശ്രോത്രിയനു ഭൂമിദാനം നൽകി; ആ ഭൂമിദാനഫലമായി അവൻ കോടി കോടി തലമുറകളോളം വ്യാപിക്കുന്ന വംശസമ്പത്തോടുകൂടി ആയിത്തീർന്നു।

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

അവൻ വിഷ്ണുഭവനം പ്രാപിച്ചു—അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല. ബാല്യത്തിലിരുന്ന ഭദ്രമതിയും, ശ്രീസമ്പത്ത് അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചു।

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

അവൻ കുടുംബസഹിതം വിഷ്ണുഭവനത്തിൽ പത്തായിരം യുഗങ്ങൾ വസിച്ചു; അതുപോലെ ബ്രഹ്മസദനത്തിൽ പാർത്ത് അവിടെ കോടി യുഗങ്ങൾ നിലനിന്നു।

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

ഇന്ദ്രപദം പ്രാപിച്ച് അവൻ അഞ്ചു കല്പങ്ങൾ അവിടെ നിലനിന്നു; തുടർന്ന് ഭൂമിയെ പ്രാപിച്ച് എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഐശ്വര്യവും അധിപത്യവും സമ്പന്നനായി।

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

ആ മഹാഭാഗൻ മുൻജന്മസ്മൃതിയോടെ ഉത്തമഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; തുടർന്ന് ദൈത്യനായ ഭദ്രമതി നിഷ്കാമനായി പൂർണ്ണമായി വിഷ്ണുപരനായിത്തീർന്നു।

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

ജീവികയില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അദ്ദേഹം ഭൂമിയെ (ഭൂമിയും ഉപജീവനവും) ദാനമായി നൽകി. അതിൽ ഹൃദയം പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അവനു തത്ത്വനിഷ്ഠമായ അനുത്തമ ഐശ്വര്യസമ്പന്നമായ രാജാധികാരം നൽകി।

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

കോടിക്കണക്കിന് വംശജരോടുകൂടിയവനെയും അദ്ദേഹം അനുത്തമ മോക്ഷം ദാനമായി നൽകി. അതിനാൽ, ഹേ ദൈത്യപതേ, ഹേ സർവ്വധർമ്മപരായണ—എനിക്കും അതേ കൃപ നൽകണമേ।

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

“മോക്ഷത്തിനായി ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്യും; എനിക്ക് മൂന്നു പാദം ഭൂമി ദയവായി തരുക.” അപ്പോൾ വൈരോചനിയുടെ പുത്രൻ (ബലി) ജലപൂർണ്ണ കലശം കൈയിൽ പിടിച്ച് ദാനകർമ്മത്തിന് സന്നദ്ധനായി ദൃശ്യമാനനായി।

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

പ്രഭാമയനായ വാമന ബ്രഹ്മചാരിക്ക് ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാൻ (ബലി) മുന്നോട്ടുവന്നു. എന്നാൽ സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ജലധാര തടയുന്നവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

കാവ്യൻ കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്ന ദർഭയുടെ അഗ്രം ആ അമ്പിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ദർഭാഗ്രത്തിൽ തന്നേ കോടിസൂര്യസമപ്രഭയായ മഹാശസ്ത്രം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

ആ അമോഘവും അത്യന്തം ഉഗ്രവുമായ ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം—കാവ്യൻ (ശുക്രൻ)ന്റെ കണ്ണ് ഗ്രസിക്കാൻ ലാലസപ്പെട്ട്—ഏകചക്ഷുവായി ഭാര്ഗവനെയും ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു।

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

“കാണുക!” എന്നു പറഞ്ഞു ആയുധംപോലെ മൂർച്ചയുള്ള ദർഭാഗ്രം കാണിച്ചു. തുടർന്ന് ബലി മഹാവിഷ്ണുവിന് ത്രിവിക്രമന്റെ മൂന്നു പാദങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന ഭൂമിയെ ദാനമായി നൽകി।

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

അപ്പോൾ ആ വിശ്വാത്മാവ് ബ്രഹ്മലോകം വരെ സർവ്വഭുവനങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു വളർന്നു. വിശ്വം തന്നേ ദേഹമായ ഹരി രണ്ടു പാദങ്ങളാൽ മാത്രം ഭൂമിയെ അളന്നു।

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

അവന്റെ ദീപ്തമായ പാദചിഹ്നങ്ങൾ ബ്രഹ്മാണ്ഡരൂപമായ കടാഹത്തിന്റെ അതിരുവരെ എത്തി. തന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠാഗ്രം കൊണ്ട് അവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഭേദിച്ച് രണ്ടായി പിളർത്തി।

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

ആ പിളർച്ചയിൽ നിന്ന് പുറത്തെ ജലം പലധാരകളായി ഒഴുകി വന്നു—വിഷ്ണുപാദം കഴുകിയ ആ നിർമല ജലം ലോകങ്ങളെ പാവനമാക്കുന്നതാണ്।

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന് പുറത്തു വസിച്ച് അത് നിരന്തരധാരാരൂപത്തിൽ ഒഴുകി. ആ ജലം പരമപാവനമായിരുന്നു; ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരെയും ശുദ്ധീകരിച്ചു.

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

സത്ഋഷികൾ സേവിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥാനമായ മേരു പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ അത് പതിച്ചു.

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

ഈ അത്ഭുതകർമ്മം കണ്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണങ്ങളും, ഋഷികളും മനുക്കളും ആനന്ദവിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി സ്തുതിച്ചു.

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമേശ്വരാ, പരമാത്മസ്വരൂപനേ, പരാത്പരനേ, പ്രത്യക്ഷരൂപങ്ങളും ധരിക്കുന്നവനേ! ഹേ ബ്രഹ്മസ്വരൂപനേ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ലീനമായ അന്തർബുദ്ധിയുള്ളവനേ! തടസ്സമില്ലാത്ത കർമശീലനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

ഹേ പരേശാ, പരമാനന്ദാ, പരാത്പര പരമാത്മാവേ! ഹേ സർവാത്മാവേ, ജഗന്മൂർത്തിയേ, പ്രമാണാതീതനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

സർവ്വത്ര കണ്ണുകളുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം; സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ച ഭുജങ്ങളുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം. സർവ്വത്ര ശിരസ്സുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം; സർവ്വത്ര വ്യാപിക്കുന്ന ഗതിയുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാദി സ്വർഗ്ഗവാസികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു—ദേവദേവൻ സനാതന പ്രഭു—അവർക്ക് അഭയം നൽകി പ്രസന്നനായി.

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

വിരോചനപുത്രനായ ദൈത്യൻ ബലിയെ പ്രഭു ഒരു പാദത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെ ബന്ധിച്ചു. പിന്നെ ബലി ശരണാഗതനെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവനു രസാതലം ദാനം ചെയ്തു; ഭക്തവശ്യനായി സ്വയം അവിടെ ദ്വാരപാലനായി നിന്നു.

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—സർപ്പഭയത്താൽ നിറഞ്ഞ ആ ഭീകരമായ രസാതലത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു വിരോചനപുത്രനുവേണ്ടി ഏതു ഭോജ്യം ഒരുക്കി?

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—മന്ത്രമില്ലാതെ ജാതവേദസിൽ (അഗ്നിയിൽ) ഹവി ഹോമം ചെയ്യുന്നതും, അപാത്രനു ദാനം നൽകുന്നതും—ഇരണ്ടും ഭീകരം; പുണ്യത്തിനല്ല, ഭോഗബന്ധനത്തിനുള്ള ഉപാധിയാകുന്നു.

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

അശുചിയായ ഹവിസ്സുകൊണ്ട് അർപ്പിച്ച ഹോമവും, അശുചി വിധിയിൽ ചെയ്തെന്നു പറയുന്ന സത്കർമ്മവും—അവയെല്ലാം അധോലോകങ്ങളിൽ മാത്രം ഭോഗ്യമായി, അധഃപാതഫലം നൽകുന്നു.

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

ഇങ്ങനെ വിഷ്ണു അസുരസഹിതനായ ബലിയെ രസാതലത്തിലേക്ക് അയച്ചു; പിന്നെ സർവ്വ ദേവന്മാർക്കും അഭയം നൽകി അവർക്കു ത്രിദിവം (സ്വർഗ്ഗലോകം) വീണ്ടും നൽകി.

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

അമരഗണങ്ങൾ പൂജിക്കുകയും മഹർഷികൾ സ്തുതിക്കുകയും ഗന്ധർവർ ഗാനംചെയ്യുകയും ചെയ്ത ആ പ്രഭു വീണ്ടും വാമനരൂപം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

ഈ മഹത്തായ കർമ്മം കണ്ട ബ്രഹ്മവാദികളായ മുനിമാർ പരസ്പരം സ്മിതമുഖരായി പുരുഷോത്തമനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

സർവ്വഭൂതാത്മാവായ വിഷ്ണു വാമനരൂപം സ്വീകരിച്ചു; സർവ്വലോകത്തെയും മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

ഇങ്ങനെ മഹിമയുള്ള ദേവി ഗംഗ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൾ; അവളെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

ഈ ഗംഗാമാഹാത്മ്യം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ദേവാലയത്തിലോ നദീതീരത്തിലോ ഇരുന്നാൽ, അവന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.