Adhyaya 69

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वंशानुवर्णनं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच सात्वतः सत्यसम्पन्नः प्रजज्ञे चतुरः सुतान् भजनं भ्राजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ “വംശാനുവർണ്ണനം” എന്ന അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—സത്യസമ്പന്നനായ സാത്വതൻ നാല് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു: ഭജന, ഭ്രാജമാന, ദിവ്യ, രാജാവായ ദേവാവൃധ।

Verse 2

अन्धकं च महाभागं वृष्णिं च यदुनन्दनम् तेषां निसर्गांश्चतुरः शृणुध्वं विस्तरेण वै

മഹാഭാഗനായ അന്ധകനും യദുനന്ദനായ വൃഷ്ണിയും—അവരുടെ വംശത്തിനുള്ള നാല് നിസർഗങ്ങൾ (സഹജ സ്വഭാവങ്ങൾ) എന്നിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേൾക്കുക.

Verse 3

सृञ्जय्यां भजनाच्चैव भ्राजमानाद्विजज्ञिरे अयुतायुः शतायुश् च बलवान् हर्षकृत्स्मृतः

സൃഞ്ജയയിലും ഭജനയിലും നിന്ന് ഭ്രാജമാനന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—അയുതായു, ശതായു; കൂടാതെ ബലവാൻ എന്ന മറ്റൊരാൾ, ഹർഷകൃത് (ആനന്ദദായകൻ) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्मरन्

അവരിൽ രാജാവായ ദേവാവൃധൻ പരമമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; ഏകാഗ്രമായി—“എനിക്ക് സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായ പുത്രൻ ലഭിക്കട്ടെ” എന്നു സ്മരിച്ചു.

Verse 5

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको नृपोत्तमः अनुवंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम्

അവനിൽ നിന്നു ‘ബഭ്രു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ പുണ്യശ്ലോക നൃപോത്തമൻ ജനിച്ചു. അനുവംശവും പുരാണവും അറിയുന്നവർ അവനെ പാടി സ്തുതിക്കുന്നു എന്നു പരമ്പരയായി ശ്രുതമാണ്.

Verse 6

गुणान्देवावृधस्याथ कीर्तयन्तो महात्मनः यथैव शृणुमो दूरात् संपश्यामस्तथान्तिकात्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ മഹാത്മാവായ ദേവാവൃധന്റെ ഗുണങ്ങളെ കീർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു—“ദൂരത്തിൽ നിന്നു ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ കേട്ടിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇപ്പോൾ സമീപത്ത് പ്രത്യക്ഷമായി കാണുന്നു.”

Verse 7

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः पुरुषाः पञ्च षष्टिस्तु षट् सहस्राणि चाष्ट च

ബഭ്രു മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ദേവന്മാരിൽ ദേവാവൃധനോടു സമൻ. പുരുഷന്മാർ അറുപത്തഞ്ച്; കൂടാതെ ആറായിരത്തി എട്ടും (എണ്ണത്തിൽ) ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 8

ये ऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि यज्वा दानमतिर्वीरो ब्रह्मण्यस्तु दृढव्रतः

അമൃതത്വം പ്രാപിച്ചവർ—ബഭ്രുവിനെയും ദേവാവൃധനെയും പോലും അതിക്രമിച്ചവർ—യജ്ഞകർ, ദാനപരർ, വീരർ, ബ്രാഹ്മണ്യധർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവർ, ദൃഢവ്രതന്മാർ ആയിരുന്നു.

Verse 9

कीर्तिमांश् च महातेजाः सात्वतानां महारथः तस्यान्ववाये सम्भूता भोजा वै दैवतोपमाः

‘കീർത്തിമാൻ’ എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ സാത്വതന്മാരിൽ മഹാരഥൻ ആയിരുന്നു. അവന്റെ വംശത്തിൽ ഭോജർ ജനിച്ചു; അവർ സത്യമായി ദേവതോപമർ ആയിരുന്നു.

Verse 10

गान्धारी चैव माद्री च वृष्णिभार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्

ഗാന്ധാരിയും മാദ്രിയും വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ ഭാര്യമാരായി. ഗാന്ധാരി മിത്രനു ആനന്ദമായ സുമിത്രനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 11

माद्री लेभे च तं पुत्रं ततः सा देवमीढुषम् अनमित्रं शिनिं चैव तावुभौ पुरुषोत्तमौ

അതിനുശേഷം മാദ്രി ആ പുത്രനെ ലഭിച്ചു; പിന്നെ അവൾ ദേവമീഢുഷനെയും, അനമിത്രനെയും ശിനിയെയും പ്രസവിച്ചു—അവർ ഇരുവരും പുരുഷോത്തമർ.

Verse 12

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः प्रसेनश् च महाभागः सत्राजिच्च सुतावुभौ

അനമിത്രന്റെ പുത്രൻ നിഘ്നൻ ആയിരുന്നു. നിഘ്നന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ—മഹാഭാഗ്യനായ പ്രസേനനും സത്രാജിതനും—ഇരുവരും അവന്റെ പുത്രന്മാർ.

Verse 13

तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् स्यमन्तको नाम मणिर् दत्तस्तस्मै विवस्वता

സത്രാജിതന് സൂര്യൻ (വിവസ്വാൻ) പ്രാണസമമായ പ്രിയസഖാവായി. വിവസ്വാൻ അവന് ‘സ്യമന്തക’ എന്ന മണി ദാനം ചെയ്തു.

Verse 14

पृथिव्यां सर्वरत्नानाम् असौ राजाभवन्मणिः कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनेन सहैव सः

ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളിലും ആ മണി രത്നരാജാവെന്നപോലെ പ്രസിദ്ധമായി. ഒരിക്കൽ അവൻ പ്രസേനനോടൊപ്പം മൃഗയയ്ക്ക് (വേട്ടയ്ക്ക്) പോയി.

Verse 15

वधं प्राप्तो ऽसहायश् च सिंहादेव सुदारुणात् अथ पुत्रः शिनेर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात्

ആശ്രയമില്ലാതെ അവൻ അത്യന്തം ദാരുണമായ സിംഹത്തിന്റെ കൈകളാൽ വധം പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ശിനിയുടെ കനിഷ്ഠൻ—വൃഷ്ണികൾക്ക് പ്രിയനായവൻ—അവനിൽ നിന്ന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു, വംശപരമ്പര തുടരുവാൻ ഇടയായി.

Verse 16

सत्यवाक् सत्यसम्पन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः सात्यकिर्युयुधानस्तु शिनेर्नप्ता प्रतापवान्

സത്യവാക് സത്യസമ്പന്നനായിരുന്നു; അവന്റെ പുത്രൻ സത്യകൻ. ശിനിയുടെ പ്രതാപശാലിയായ പൗത്രൻ സാത്യകി, യുയുധാനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, മഹാവീര്യവാൻ ആയിരുന്നു.

Verse 17

असंगो युयुधानस्य कुणिस्तस्य सुतो ऽभवत् कुणेर् युगंधरः पुत्रः शैनेया इति कीर्तिताः

യുയുധാനനിൽ നിന്ന് അസംഗൻ ജനിച്ചു; അസംഗനിൽ നിന്ന് കുണിസ്റ്റ. കുണിയുടെ പുത്രൻ യുഗന്ധരൻ. ഇവർ ‘ശൈനേയ’ വംശമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

माद्र्याः सुतस्य संजज्ञे सुतो वार्ष्णिर्युधाजितः श्वफल्क इति विख्यातस् त्रैलोक्यहितकारकः

മാദ്രിയുടെ പുത്രന്റെ വംശത്തിൽ വാർഷ്ണിവംശീയനായ യുധാജിത് ജനിച്ചു. അവൻ ‘ശ്വഫല്ക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, ത്രിലോകഹിതം ചെയ്യുന്നവനായിരുന്നു.

Verse 19

श्वफल्कश् च महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते नास्ति व्याधिभयं तत्र नावृष्टिभयमप्युत

ധർമ്മാത്മനായ മഹാരാജ ശ്വഫല്കൻ എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ, അവിടെ രോഗഭയം ഇല്ല; അനാവൃഷ്ടിഭയവും ഇല്ല.

Verse 20

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामवाप सः गान्दिनीं नाम काश्यो हि ददौ तस्मै स्वकन्यकाम्

ശ്വഫൽക്കൻ കാശിരാജന്റെ പുത്രിയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു. കാശീപതി ഗാന്ദിനി എന്ന തന്റെ കന്യകയെ അവനു നൽകി.

Verse 21

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षगणान्किल वसन्ती न च संजज्ञे गर्भस्था तां पिताब्रवीत्

അവൾ അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ പല വർഷങ്ങളോളം പാർത്തിട്ടും ജനിച്ചില്ല. ഗർഭസ്ഥയായിരിക്കെ പിതാവ് അവളോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 22

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं चाभितिष्ठसि प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गान्दिनी तदा

“വേഗം ജനിക്കൂ—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ! എന്തുകൊണ്ട് നീ ഇനിയും അകത്ത് തന്നെ നില്ക്കുന്നു?” അപ്പോൾ ഗർഭസ്ഥയായ ഗാന്ദിനി അവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 23

वर्षत्रयं प्रतिदिनं गामेकां ब्राह्मणाय तु यदि दद्यास्ततः कुक्षेर् निर्गमिष्याम्यहं पितः

“പിതാവേ, നിങ്ങൾ മൂന്നു വർഷം പ്രതിദിനം ഒരു പശുവിനെ ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്താൽ, ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാം.”

Verse 24

तथेत्युवाच तस्या वै पिता काममपूरयत् दाता शूरश् च यज्वा च श्रुतवानतिथिप्रियः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു പിതാവ് അവളുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി. അദ്ദേഹം ദാതാവും ശൂരനും യജ്ഞകർതാവും ശ്രുതിജ്ഞനും അതിഥിപ്രിയനും ആയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഗൃഹസ്ഥൻ ദാന-യജ്ഞ-സേവകളാൽ കർമ്മശുദ്ധി വരുത്തി പശു (ജീവൻ) പതി—പരമേശ്വരൻ ശിവൻ—വഴി തിരിയാൻ സഹായിക്കുന്നു.

Verse 25

तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वफल्काद्भूरिदक्षिणः रत्ना कन्या च शैवस्य ह्य् अक्रूरस्तामवाप्तवान्

അവളിൽ നിന്ന് അക്രൂരൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; ശ്വഫൽക്കനിൽ നിന്ന് മഹാദാനിയായ ഭൂരിദക്ഷിണൻ പിറന്നു. ശൈവപരമ്പരയിലെ കന്യയായ രത്നയെ അക്രൂരൻ വിവാഹമായി പ്രാപിച്ചു.

Verse 26

अस्यामुत्पादयामास तनयांस्तान्निबोधत उपमन्युस् तथा माङ्गुर् वृतस्तु जनमेजयः

അവളിൽ അവൻ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു—കേട്ടറിഞ്ഞുകൊൾക: ഉപമന്യു, മാങ്ങു, വൃത, ജനമേജയ.

Verse 27

गिरिरक्षस्तथोपेक्षः शत्रुघ्नो यो ऽरिमर्दनः धर्मभृद् वृष्टधर्मा च गोधनो ऽथ वरस् तथा

അവൻ പർവതങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ, സമഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഉപേക്ഷകൻ; ശത്രുഘ്നൻ, അരിമർദനൻ. ധർമ്മധാരകൻ, കൃപയായി ധർമ്മവൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നവൻ; ഗോധനദാതാവ്, സ്വയം പരമ വരം.

Verse 28

आवाहप्रतिवाहौ च सुधारा च वराङ्गना अक्रूरस्योग्रसेन्यां तु पुत्रौ द्वौ कुलनन्दनौ

ആവാഹയും പ്രതിവാഹയും, കൂടാതെ സുദ്ധാരാ എന്ന ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയും—അക്രൂരന്റെ ഉഗ്രസേന്യയിൽ രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ കുലത്തിന് ആനന്ദം പകരുന്നവർ.

Verse 29

देववानुपदेवश् च जज्ञाते देवसंमतौ सुमित्रस्य सुतो जज्ञे चित्रकश् च महायशाः

ദേവവാനും ഉപദേവനും—ഇരുവരും ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയവും മാന്യവും—ജനിച്ചു. സുമിത്രയ്ക്ക് മഹായശസ്സുള്ള ചിത്രകൻ എന്ന പുത്രനും ജനിച്ചു.

Verse 30

चित्रकस्याभवन्पुत्रा विपृथुः पृथुरेव च अश्वग्रीवः सुबाहुश् च सुधासूकगवेक्षणौ

ചിത്രകനു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—വിഫൃഥു, പൃഥു; അശ്വഗ്രീവ, സുബാഹു; കൂടാതെ സുധാസൂക, ഗവേക്ഷണ. പതി (ശിവൻ) എന്ന അദൃശ്യനിയന്ത്രണത്തിൽ ധർമ്മം നിലനിൽക്ക വംശപരമ്പര തുടർന്നു.

Verse 31

अरिष्टनेमिरश्वश् च धर्मो धर्मभृदेव च सुभूमिर्बहुभूमिश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

അവൻ അരിഷ്ടനേമി, അശ്വം; അവൻ ധർമ്മം, ധർമ്മം ധരിക്കുന്ന ദിവ്യനും. അവൻ സുഭൂമി, ബഹുഭൂമി; കൂടാതെ ശ്രവിഷ്ഠാ, ശ്രവണ—ഇരുവരും സ്ത്രീരൂപങ്ങളായും ആരാധ്യർ.

Verse 32

अन्धकात्काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

അന്ധകനിൽ നിന്ന് കാശ്യപന്റെ പുത്രിക്ക് നാലു പുത്രന്മാർ ലഭിച്ചു—കുകുര, ഭജമാന, ശുചി, കംബലബർഹിഷ. പതി (ശിവൻ)ന്റെ അധീനനിയമത്തിൽ വംശം വ്യാപിച്ചു; പശുജീവികൾ കർമ്മ-പാശബന്ധത്തിൽ തുടർന്നു.

Verse 33

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर् वृष्णेः शूरस्ततो ऽभवत् कपोतरोमातिबलस् तस्य पुत्रो विलोमकः

കുകുരയുടെ പുത്രൻ വൃഷ്ണി; വൃഷ്ണിയിൽ നിന്ന് ശൂരൻ ജനിച്ചു. അവനിൽ നിന്ന് കപോതരോമാതിബല, അവന്റെ പുത്രൻ വിലോമകൻ.

Verse 34

तस्यासीत् तुम्बुरुसखो विद्वान्पुत्रो नलः किल ख्यायते स सुनाम्ना तु चन्दनानकदुन्दुभिः

അവന് നലൻ എന്ന ജ്ഞാനിയായ പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ തുംബുരുവിന്റെ സഖാവായി പ്രസിദ്ധൻ. തന്റെ സുനാമംകൊണ്ട് അവൻ ‘ചന്ദനാനക-ദുന്ദുഭി’ എന്ന പേരിൽ ഖ്യാതനായി—ചന്ദനസുഗന്ധമുള്ള മൃദംഗധ്വനി പോലെ.

Verse 35

तस्मादप्यभिजित्पुत्र उत्पन्नो ऽस्य पुनर्वसुः अश्वमेधं स पुत्रार्थम् आजहार नरोत्तमः

അവനിൽ നിന്നുമും അഭിജിത്തിന്റെ പുത്രനായ പുനർവസു ജനിച്ചു. ആ നരോത്തമൻ പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി അശ്വമേധയാഗം അനുഷ്ഠിച്ചു; പതി ആയ ശ്രീശിവനിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച് സന്താനത്തെ പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 36

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्समुत्थितः ततस्तु विद्वान् सर्वज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

ആ അതിരാത്രയാഗത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സദസ് മണ്ഡപത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം ഉദ്ഭവിച്ചു. പിന്നെ പുനർവസു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—യാഗവിധി അറിയുന്നവൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, ദാനശീലൻ, ദീക്ഷിത യജമാനൻ; പതി പരമേശ്വരനായ ശ്രീശിവഭക്തിയിൽ ദീപ്തൻ.

Verse 37

तस्यापि पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ कीर्तिमतां वरौ

അവനുമെന്നു പറയുന്നു, ഇരട്ട സന്താനം ഉണ്ടായി—പുത്രൻ ആഹുകനും പുത്രി ആഹുകിയും. ഇരുവരും പ്രസിദ്ധരും കീർത്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമായിരുന്നു.

Verse 38

आहुकात् काश्यदुहितुर् द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः देवकश्चोग्रसेनश् च देवगर्भसमावुभौ

ആഹുകനിൽ നിന്ന്, കാശ്യന്റെ പുത്രിയുടെ ഗർഭത്തിലൂടെ, രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ദേവകനും ഉഗ്രസേനനും. ഇരുവരും ദേവഗർഭസമമായ ശുഭജന്മം ഉള്ളവർ ആയിരുന്നു.

Verse 39

देवकस्य सुता राज्ञो जज्ञिरे त्रिदशोपमाः देववान् उपदेवश् च सुदेवो देवरक्षितः

രാജാവായ ദേവകനു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ തേജസ്സിൽ ദേവന്മാരെപ്പോലെ—ദേവവാൻ, ഉപദേവൻ, സുദേവൻ, ദേവരക്ഷിതൻ.

Verse 40

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ वृषदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता

അവർക്കു ഏഴ് സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; വസുദേവൻ അവരെ (വിവാഹാർത്ഥം) നൽകി. അവർ വൃഷദേവാ, ഉപദേവീ മുതലായവർ—ദേവരക്ഷയിൽ സംരക്ഷിതർ.

Verse 41

श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा देवकी चापि तासां च वरिष्ठाभूत्सुमध्यमा

ശ്രീദേവാ, ശാന്തിദേവാ, സഹദേവാ എന്നിങ്ങനെ മറ്റൊരാളും; ദേവകിയും കൂടെ. അവരിൽ സുമധ്യമാ ശ്രേഷ്ഠയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.

Verse 42

नवोग्रसेनस्य सुतास् तेषां कंसस्तु पूर्वजः तेषां पुत्राश्च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

നവോഗ്രസേനന് അനേകം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ കംസൻ ജ്യേഷ്ഠൻ. ആ വംശത്തിൽ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും നൂറുകളായി, ആയിരങ്ങളായി ജനിച്ചു.

Verse 43

देवकस्य सुता पत्नी वसुदेवस्य धीमतः बभूव वन्द्या पूज्या च देवैरपि पतिव्रता

ദേവകന്റെ പുത്രി ധീമാനായ വസുദേവന്റെ ഭാര്യയായി. പതിവ്രതയായതിനാൽ അവൾ വന്ദ്യയും പൂജ്യയും—ദേവന്മാർക്കുപോലും.

Verse 44

रोहिणी च महाभागा पत्नी चानकदुन्दुभेः पौरवी बाह्लिकसुता संपूज्यासीत्सुरैरपि

മഹാഭാഗ്യവതിയായ രോഹിണി ആനകദുന്ദുഭിയുടെ ഭാര്യയായിരുന്നു. അവൾ പൗരവീ, ബാഹ്ലികന്റെ പുത്രി; ദേവന്മാരാലും സമ്യക് പൂജിതയായി.

Verse 45

असूत रोहिणी रामं बलश्रेष्ठं हलायुधम् आश्रितं कंसभीत्या च स्वात्मानं शान्ततेजसम्

രോഹിണി രാമനെ (ബലരാമനെ) പ്രസവിച്ചു—ബലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഹലായുധധാരി; കംസഭയത്താൽ അവിടെ ആശ്രയിച്ചവൻ, സ്വാത്മതേജസ്സാൽ ശാന്തമായി ദീപ്തൻ।

Verse 46

जाते रामे ऽथ निहते षड्गर्भे चातिदक्षिणे वसुदेवो हरिं धीमान् देवक्यामुदपादयत्

രാമൻ ജനിച്ചതിന് ശേഷം, ആറു ഗർഭങ്ങൾ നിഹതമായതിന് ശേഷം—അത്യന്തം ശുഭസമയത്ത്—ധീമാൻ വസുദേവൻ ദേവകിയിൽ നിന്ന് ഹരിയെ ജനിപ്പിച്ചു. ഈ അവതാരം പരമ പതി의 ആജ്ഞയാൽ പാശബന്ധം ശിഥിലമാക്കി പശുജീവനെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 47

स एव परमात्मासौ देवदेवो जनार्दनः हलायुधश् च भगवान् अनन्तो रजतप्रभः

അവൻ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്, ദേവദേവൻ; അവൻ ജനാർദനൻ; അവൻ ഭഗവാൻ ഹലായുധൻ; അവൻ അനന്തൻ—വെള്ളിരശ്മിപോലെ ദീപ്തൻ. ഈ നാമങ്ങൾ എല്ലാം ആ ഏക പരമ പതിെയേ സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 48

लिफ़े ओफ़् कृष्ण भृगुशापछलेनैव मानयन्मानुषीं तनुम् बभूव तस्यां देवक्यां वासुदेवो जनार्दन

ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടുണ്ടായ വ്യവസ്ഥയെ മാനിച്ച് ജനാർദനൻ വാസുദേവൻ മനുഷ്യദേഹം ധരിച്ചു ദേവകിയിൽ ജനിച്ചു. കർമ്മജാലത്തിൽ ലീലിച്ചാലും പരമ പതി അസംഗനായി ജീവന്മാരെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 49

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशिकी नियोगाद्देवदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

ഉമാദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച യോഗനിദ്ര—കൗശികീ—ദേവദേവൻ (മഹാദേവൻ) എന്നവന്റെ ആജ്ഞയാൽ യശോദയുടെ പുത്രിയായി ആയി।

Verse 50

सा चैव प्रकृतिः साक्षात् सर्वदेवनमस्कृता पुरुषो भगवान्कृष्णो धर्ममोक्षफलप्रदः

അവൾ തന്നെയാണ് സാക്ഷാത് പ്രകൃതി—പരാശക്തി—ആകുന്നു; സർവ്വദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവൾ. അവൻ പരമപുരുഷൻ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ; ധർമ്മവും മോക്ഷവും ഫലമായി ദാനിക്കുന്നവൻ.

Verse 51

तां कन्यां जगृहे रक्षन् कंसात्स्वस्यात्मजं तदा चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्सकृतलाञ्छनम्

അപ്പോൾ കംസനിൽ നിന്ന് തന്റെ കുഞ്ഞിനെ രക്ഷിക്കാനായി അവൻ ആ കന്യയെ എടുത്തു; അതേ നിമിഷം ശിശു ചതുര്ഭുജനും വിശാലനേത്രനും ശ്രീവത്സചിഹ്നധാരിയും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 52

शङ्खचक्रगदापद्मं धारयन्तं जनार्दनम् यशोदायै प्रदत्त्वा तु वसुदेवश् च बुद्धिमान्

പിന്നീട് അതിബുദ്ധിമാനായ വസുദേവൻ ശംഖചക്രഗദാപദ്മധാരിയായ സ്വയം ജനാർദനനെ യശോദയ്ക്കു ഏല്പിച്ചു.

Verse 53

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षतामिति चाब्रवीत् रक्षकं जगतां विष्णुं स्वेच्छया धृतविग्रहम्

അവനെ നന്ദഗോപനു ഏല്പിച്ച്, “ഇവനെ രക്ഷിക്കണം” എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ വിഷ്ണു; സ്വേച്ഛയാൽ ദേഹം ധരിച്ചവൻ. (ശൈവദർശനത്തിൽ ഇത്തരമൊരു രക്ഷാവതാരം പരമപതി ശിവന്റെ ആജ്ഞയും ശക്തിയും കൊണ്ടാണ്.)

Verse 54

प्रसादाच्चैव देवस्य शिवस्यामिततेजसः रामेण सार्धं तं दत्त्वा वरदं परमेश्वरम्

അമിതതേജസ്സുള്ള ദേവനായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ, വരദനായ പരമേശ്വരൻ അവൻ രാമനോടുകൂടെ (ദിവ്യാനുഗ്രഹമായി) പ്രദത്തനായി.

Verse 55

भूभारनिग्रहार्थं च ह्य् अवतीर्णं जगद्गुरुम् अतो वै सर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति

ഭൂഭാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനായി ജഗദ്ഗുരു അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ യാദവർക്ക് നിശ്ചയമായും സർവ്വമംഗളം സംഭവിക്കും।

Verse 56

अयं स गर्भो देवक्या यो नः क्लेश्यान्हरिष्यति उग्रसेनात्मजायाथ कंसायानकदुन्दुभिः

“ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിലെ ഇതേ ശിശുവാണ് നമ്മുടെ ക്ലേശങ്ങൾ അകറ്റുക”—എന്ന് ആനകദുന്ദുഭി (വസുദേവൻ) ഉഗ്രസേനപുത്രൻ കംസനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 57

निवेदयामास तदा जातां कन्यां सुलक्षणाम् अस्यास्तवाष्टमो गर्भो देवक्याः कंस सुव्रत

അപ്പോൾ സുലക്ഷണയുള്ള കന്യ ജനിച്ചതായി അറിയിച്ചു—“ഹേ സുവ്രത കംസാ, ഇത് ദേവകിയുടെ നിനക്കായുള്ള എട്ടാം പ്രസവഫലം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 58

मृत्युर् एव न संदेह इति वाणी पुरातनी ततस्तां हन्तुमारेभे कंसः सोल्लङ्घ्य चांबरम्

“മരണം തന്നേ—സംശയമില്ല” എന്ന പുരാതന വാണി മുഴങ്ങി; തുടർന്ന് കംസൻ ഉയർന്ന ആസനത്തിൽ നിന്ന് ചാടി അവളെ കൊല്ലാൻ തുടങ്ങി।

Verse 59

उवाचाष्टभुजा देवी मेघगंभीरया गिरा रक्षस्व तत्स्वकं देहम् आयातो मृत्युरेव ते

അഷ്ടഭുജാ ദേവി മേഘഗംഭീരമായ വാക്കിൽ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ദേഹം രക്ഷിക്ക; നിനക്കു മരണം തന്നേ എത്തിയിരിക്കുന്നു।”

Verse 60

रक्षमाणस्य देहस्य मायावी कंसरूपिणः किं कृतं दुष्कृतं मूर्ख जातः खलु तवान्तकृत्

ദേഹം രക്ഷിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിന്നോട് കംസരൂപം ധരിച്ച ആ മായാവി ചോദിച്ചു—“ഹേ മൂഢാ! ഞാൻ എന്ത് ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്തു? സത്യത്തിൽ ജനിച്ചവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ മരണകർത്താവ്.”

Verse 61

देवक्याः स भयात्कंसो जघानैवाष्टमं त्विति स्मरन्ति विहितो मृत्युर् देवक्यास् तनयो ऽष्टमः

ദേവകിയുടെ ഭയത്താൽ കംസൻ “ഇതാണ് എട്ടാമത്” എന്നു കരുതി (ശിശുവിനെ) കൊന്നു; എന്നാൽ കംസന്റെ വിധിനിശ്ചിത മരണം ദേവകിയുടെ എട്ടാം പുത്രനാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—അവൻ കംസനു സാക്ഷാൽ മരണരൂപമാകും।

Verse 62

यस्तत्प्रतिकृतौ यत्नो भोजस्यासीद्वृथा हरेः प्रभावान्मुनिशार्दूलास् तया चैव जडीकृतः

അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഭോജരാജൻ നടത്തിയ ശ്രമം മുഴുവനും വ്യർത്ഥമായി; ഹേ മുനിശാർദൂലന്മാരേ! ഹരിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ അതേ ശക്തിയാൽ ജഡനായി സ്തംഭിച്ചു പോയി।

Verse 63

कंसो ऽपि निहतस्तेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा निहता बहवश्चान्ये देवब्राह्मणघातिनः

അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീകൃഷ്ണനാൽ കംസനും വധിക്കപ്പെട്ടു; ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും കൊന്ന അനേകരും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 64

तस्य कृष्णस्य तनयाः प्रद्युम्नप्रमुखास् तथा बहवः परिसंख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः

ആ ശ്രീകൃഷ്ണന് പ്രദ്യുമ്നൻ മുതലായ അനേകം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—എണ്ണത്തിൽ വളരെ—അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധവിശാരദന്മാർ ആയിരുന്നു।

Verse 65

कृष्णपुत्राः समाख्याताः कृष्णेन सदृशाः सुताः पुत्रेष्वेतेषु सर्वेषु चारुदेष्णादयो हरेः

ഇവർ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു പ്രസിദ്ധരായി—കൃഷ്ണനോടു സമാനമായ പുത്രന്മാർ. ഹരിയുടെ എല്ലാ പുത്രന്മാരിലും ചാരുദേഷ്ണാദികൾ ശ്രേഷ്ഠർ ആയിരുന്നു.

Verse 66

विशिष्टा बलवन्तश् च रौक्मिणेयारिसूदनाः षोडशस्त्रीसहस्राणि शतमेकं तथाधिकम्

അവർ വിശിഷ്ടരും ബലവാന്മാരും—രുക്മിണീപുത്രന്റെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവർ. (കൃഷ്ണന്) പതിനാറായിരം സ്ത്രീകൾ, അതിനുമേൽ നൂറ് അധികവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 67

कृष्णस्य तासु सर्वासु प्रिया ज्येष्ठा च रुक्मिणी तया द्वादशवर्षाणि कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

കൃഷ്ണന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരിലും രുക്മിണി ജ്യേഷ്ഠയും അതിപ്രിയയും ആയിരുന്നു. അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ കൃഷ്ണൻ അവളോടൊപ്പം പന്ത്രണ്ടു വർഷം (സുഖസൗഹൃദത്തിൽ) കഴിച്ചു.

Verse 68

उष्यता वायुभक्षेण पुत्रार्थं पूजितो हरः चारुदेष्णः सुचारुश् च चारुवेषो यशोधरः

പുത്രാർത്ഥമായി വായുഭക്ഷണത്തോടെ തപസ്സിൽ വസിച്ചവൻ ഹരൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചാരുദേഷ്ണ, സുചാരു, ചാരുവേഷ, യശോധര എന്ന നാമങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 69

चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः साम्ब एव च एते लब्धास्तु कृष्णेन शूलपाणिप्रसादतः

ചാരുശ്രവാ, ചാരുയശാ, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ—ഇവർ എല്ലാവരും കൃഷ്ണന് ശൂലപാണി (ത്രിശൂലധാരി ശിവൻ)യുടെ പ്രസാദകൃപയാൽ ലഭിച്ചു.

Verse 70

तान् दृष्ट्वा तनयान्वीरान् रौक्मिणेयांश् च रुक्मिणीम् जाम्बवत्यब्रवीत्कृष्णं भार्या कृष्णस्य धीमतः

ആ വീരപുത്രന്മാരെ—രുക്മിണിയുടെ റൗക്മിണേയ പുത്രന്മാരെ—രുക്മിണിയെയും കണ്ടിട്ട്, ധീമാനായ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യ ജാംബവതി കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 71

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तरम् सुरेशसंमितं पुत्रं प्रसन्नो दातुमर्हसि

ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷാ! പ്രസന്നനായി എനിക്ക് വിശിഷ്ടനും ഗുണസമ്പന്നനും ദേവാധിപന്മാരോടു തുല്യമായ മഹത്വമുള്ള പുത്രനെ ദാനം ചെയ്യണമേ।

Verse 72

जाम्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथस्ततो हरिः तपस्तप्तुं समारेभे तपोनिधिरनिन्दितः

ജാംബവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട്, ജഗന്നാഥനായ ഹരി അപ്പോൾ തപസ്സിന് തുടക്കം കുറിച്ചു; കുറ്റരഹിതനും തപസ്സിന്റെ നിധിയുമായ അവൻ ആത്മസാധനയുടെ താപത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 73

सो ऽथ नारायणः कृष्णः शङ्खचक्रगदाधरः व्याघ्रपादस्य च मुनेर् गत्वा चैवाश्रमोत्तमम्

അപ്പോൾ നാരായണസ്വരൂപനായ കൃഷ്ണൻ—ശംഖചക്രഗദാധാരി—മുനി വ്യാഘ്രപാദന്റെ ഉത്തമാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 74

ऋषिं दृष्ट्वा त्वङ्गिरसं प्रणिपत्य जनार्दनः दिव्यं पाशुपतं योगं लब्धवांस्तस्य चाज्ञया

അംഗിരസ ഋഷിയെ കണ്ട ജനാർദനൻ നമസ്കരിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവൻ ദിവ്യമായ പാശുപതയോഗം പ്രാപിച്ചു—അത് പശു (ബന്ധിത ജീവൻ)യെ പാശം (ബന്ധനം) മുതൽ മോചിപ്പിച്ച് പതി, പരമേശ്വര ശിവനിലേക്കു നയിക്കുന്നു।

Verse 75

प्रलुप्तश्मश्रुकेशश् च घृताक्तो मुञ्जमेखली दीक्षितो भगवान्कृष्णस् तताप च परंतपः

താടി-മുടി മുണ്ഡനം ചെയ്ത്, നെയ്യാൽ ലേപിതനായി, മുന്ജപ്പുല്ലിന്റെ മേഖല ധരിച്ചു, ദീക്ഷിതനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ—ഹേ പരന്തപ—തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 76

ऊर्ध्वबाहुर् निरालंबः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः फलाम्बनिलभोजी च ऋतुत्रयम् अधोक्षजः

കൈകൾ ഉയർത്തി, യാതൊരു ആശ്രയവുമില്ലാതെ, കാലിലെ വലിയ വിരലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഫലം-ജലം-വായു മാത്രമെടുത്ത് ജീവിച്ച്, മൂന്നു ഋതുക്കളോളം—ഇന്ദ്രിയാതീതനായ അധോക്ഷജൻ—അവൻ സഹിച്ചു തപിച്ചു।

Verse 77

तपसा तस्य संतुष्टो ददौ रुद्रो बहून् वरान् साम्बं जांबवतीपुत्रं कृष्णाय च महात्मने

അവന്റെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ രുദ്രൻ അനവധി വരങ്ങൾ നൽകി; മഹാത്മാവായ ശ്രീകൃഷ്ണനു ജാംബവതിയിൽ ജനിച്ച പുത്രൻ സാംബനെയും അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 78

तथा जांबवती चैव सांबं भार्या हरेः सुतम् प्रहर्षमतुलं लेभे लब्ध्वादित्यं यथादितिः

അതുപോലെ ഹരിയുടെ ഭാര്യ ജാംബവതിയും പുത്രൻ സാംബനെ ലഭിച്ചു; അവൾ അതുല്യമായ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു—അദിതി ആദിത്യനെ (സൂര്യനെ) ലഭിച്ചതുപോലെ।

Verse 79

बाणस्य च तदा तेन छेदितं मुनिपुङ्गवाः भुजानां चैव साहस्रं शापाद्रुद्रस्य धीमतः

ഹേ മുനിപുംഗവന്മാരേ, അപ്പോൾ ആ മഹാബലൻ ബാണന്റെ ആയിരം ഭുജങ്ങൾ ഛേദിച്ചു; ഇത് ധീമാനായ രുദ്രന്റെ ശാപഫലമായിരുന്നു।

Verse 80

अथ दैत्यवधं चक्रे हलायुधसहायवान् तथा दुष्टक्षितीशानां लीलयैव रणाजिरे

അപ്പോൾ ഹലായുധൻ (ബലരാമൻ) സഹായിയായി നിന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദൈത്യവധം ചെയ്തു; യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദുഷ്ട ഭൂപതികളെയും വെറും ദിവ്യലീലകൊണ്ടു തന്നെ കീഴടക്കി।

Verse 81

स हत्वा देवसम्भूतं नरकं दैत्यपुङ्गवम् ब्राह्मणस्योर्ध्वचक्रस्य वरदानान्महात्मनः

ദേവസംബന്ധമായി ജനിച്ച ദൈത്യശ്രേഷ്ഠൻ നരകനെ അദ്ദേഹം വധിച്ചു; മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണൻ ഊർധ്വചക്രൻ നൽകിയ വരദാനബലത്താലാണ് അത് സാധ്യമായത്।

Verse 82

स्वोपभोग्यानि कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि जग्राह सहस्राणि महाबलः

പതിനാറാം വയസ്സുമുതൽ അതുലവിക്രമനായ ആ മഹാബലൻ തന്റെ ഭോഗത്തിനായി കന്യകളെ അനേകം സഹസ്രങ്ങൾ—ലക്ഷത്തിലധികം പോലും—സ്വീകരിച്ചു।

Verse 83

शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् संहृत्य तत्कुलं चैव प्रभासे ऽतिष्ठदच्युतः

ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപത്തെ ഒരു വ്യാജകാരണമാക്കി അദ്ദേഹം ആ കുലത്തെ ഉപസംഹരിച്ചു; ആ വംശം സംഹരിച്ച ശേഷം അച്യുതൻ പ്രഭാസത്തിൽ പാർത്തു।

Verse 84

तदा तस्यैव तु गतं वर्षाणामधिकं शतम् कृष्णस्य द्वारकायां वै जराक्लेशापहारिणः

അപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ ദ്വാരകയിൽ—ജരയും ക്ലേശവും അകറ്റുന്നതായി പ്രസിദ്ധമായ ആ നഗരത്തിൽ—നൂറുവർഷത്തിലധികം കാലം കഴിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 85

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः शापं पिण्डारके ऽरक्षद् वचो दुर्वाससस्तदा

അപ്പോൾ പിണ്ഡാരകത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ, കണ്വൻ, ധീമാൻ നാരദൻ ഉച്ചരിച്ച ശാപത്തിൽ നിന്ന് ദുർവാസ മുനിയുടെ വാക്ക് അവരെ രക്ഷിച്ചു।

Verse 86

त्यक्त्वा च मानुषं रूपं जरकास्त्रच्छलेन तु अनुगृह्य च कृष्णो ऽपि लुब्धकं प्रययौ दिवम्

ജരയുടെ അമ്പെന്ന നിമിത്തത്തിൽ മാനുഷരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, വേട്ടക്കാരനോടും അനുഗ്രഹം കാട്ടി, ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദിവ്യലോകത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 87

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः चौरैश्चापहृताः सर्वास् तस्य मायाबलेन च

അഷ്ടാവക്രന്റെ ശാപം മൂലം ധീമാൻ കൃഷ്ണന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും കള്ളർ അപഹരിച്ചു—ആ (ശാപജന്യ) മായാബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും.

Verse 88

बलभद्रो ऽपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च महिष्यस्तस्य कृष्णस्य रुक्मिणीप्रमुखाः शुभाः

ബലഭദ്രനും ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് നാഗരൂപം ധരിച്ചു പ്രയാണം ചെയ്തു; അതുപോലെ കൃഷ്ണന്റെ ശുഭ മഹിഷിമാർ—രുക്മിണീപ്രമുഖർ—അവരും (മർത്ത്യഭാവം) വിട്ടു.

Verse 89

सहाग्निं विविशुः सर्वाः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा रेवती च तथा देवी बलभद्रेण धीमता

അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം അവർ എല്ലാവരും പവിത്ര അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അതുപോലെ ദേവി രേവതിയും ധീമാൻ ബലഭദ്രനോടൊപ്പം (അഗ്നിയിൽ) പ്രവേശിച്ചു।

Verse 90

प्रविष्टा पावकं विप्राः सा च भर्तृपथं गता प्रेतकार्यं हरेः कृत्वा पार्थः परमवीर्यवान्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭർത്താവിന്റെ പഥം അനുഗമിച്ചു. ഹരിയുടെ പ്രേതകർമ്മം നിർവഹിച്ചു പരമവീര്യവാനായ പാർഥൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 91

रामस्य च तथान्येषां वृष्णीनामपि सुव्रतः कन्दमूलफलैस्तस्य बलिकार्यं चकार सः

സുവ്രതനായ ആ നിയതിമാൻ മുനി രാമനും മറ്റു വൃഷ്ണികൾക്കും വിധിപൂർവ്വം ബലികർമ്മം ചെയ്തു. കന്ദം, മൂലം, ഫലം എന്നിവകൊണ്ട് ബലി അർപ്പിച്ചു.

Verse 92

द्रव्याभावात् स्वयं पार्थो भ्रातृभिश् च दिवं गतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तः कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः

ദ്രവ്യാഭാവം വന്നപ്പോൾ പാർഥൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണന്റെ അക്ലിഷ്ടമായ, അനായാസ കർമ്മചരിതം സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 93

प्रभावो विलयश्चैव स्वेच्छयैव महात्मनः इत्येतत्सोमवंशानां नृपाणां चरितं द्विजाः

അവരുടെ ഉയർച്ചയും ലയവും ആ മഹാത്മാവിന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ മാത്രമേ സംഭവിച്ചുള്ളൂ. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇതാണ് സോമവംശ രാജാക്കന്മാരുടെ ചരിതം.

Verse 94

यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मणान् श्रावयेदपि स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा

ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവനോ കേൾക്കുന്നവനോ ബ്രാഹ്മണന്മാരെക്കൊണ്ട് പാരായണം ചെയ്യിക്കുന്നവനോ—വൈഷ്ണവ ലോകം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.