Adhyaya 40

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ३९// वसिष्ठ उवाच सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ / तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ ഏകോനചത്വാരിംശത്തമ അധ്യായം സമാപ്തം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! രാജേന്ദ്രന്മാരുടെ ശിരോമണിയായ സുചന്ദ്രൻ വീണപ്പോൾ, അവന്റെ പുത്രൻ പുഷ്കരാക്ഷൻ രാമനോട് യുദ്ധിക്കുവാൻ വന്നു।

Verse 2

स रथस्थो महावीर्यः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः / अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालातकोपमम्

അവൻ രഥസ്ഥനായ മഹാവീരൻ, സർവ്വ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണൻ; യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രനും കാലാന്തകനെപ്പോലെ ഭയങ്കരനുമായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ।

Verse 3

चकार शरजालं च भार्गवेन्द्रस्य सर्वतः / मुहूर्त्तं जामदग्न्यो ऽपि बाणैः संझदितो ऽभवत्

അവൻ ഭാർഗവേന്ദ്രൻ (പരശുരാമൻ) ചുറ്റും എല്ലാടവും അമ്പുകളുടെ ജാലം വിരിച്ചു; കുറച്ചുനേരം ജാമദഗ്ന്യനും അമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 4

ततो निष्कम्य सहसा भार्गवेन्द्रो महाबलः / शरबन्धान्महाराज समुदैक्षत सर्वतः

പിന്നെ മഹാബലവാനായ ഭാർഗവേന്ദ്രൻ (പരശുരാമൻ) പെട്ടെന്ന് പുറത്തുവന്നു; മഹാരാജാവേ, ആ അമ്പുബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാടവും നോക്കി।

Verse 5

दृष्ट्वा तं पुष्काराक्षं तु सुचन्द्रतनयं तदा / क्रोधमाहारयामास दिधक्षन्निव पावकः

അപ്പോൾ സുചന്ദ്രന്റെ പുത്രനായ പുഷ്കരാക്ഷനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ, ദഹിപ്പാൻ ഒരുങ്ങിയ അഗ്നിപോലെ അവൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞു പൊങ്ങി.

Verse 6

स क्रोधेन समाविष्टो वारुणं समवासृजत् / ततो मेघाः समुत्पन्ना गर्जन्तो भैरवान्नवान्

അവൻ ക്രോധാവേശത്തിൽ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; ഉടനെ ഭീകരമായി ഗർജ്ജിക്കുന്ന പുതുപുതിയ മേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു.

Verse 7

ववृषुर्जलधाराभिः प्लावयन्तो धरां नृप / पुष्कराक्षो महावीर्यो वायव्यास्त्रुमवासृजत्

ഹേ രാജാവേ! അവർ ജലധാരകളാൽ പെയ്ത് ഭൂമിയെ പ്രളയിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാവീരനായ പുഷ്കരാക്ഷൻ വായവ്യാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 8

तेन ते ऽदर्शनं नीताः सद्य एव बलाहकाः / अथ रामो भृशं क्रुद्धो ब्राह्मं तत्राभिसंदधे

അതിനാൽ ആ മേഘങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ അദൃശ്യമാക്കി; പിന്നെ രാമൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി അവിടെ ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം സംധാനിച്ചു.

Verse 9

पुष्कराक्षो ऽपि तेनैव विचकर्ष महाबलः / ब्राह्म सो ऽप्याहितं दृष्ट्वा दण्डाहत इवारगः

മഹാബലനായ പുഷ്കരാക്ഷനും അതേ ശക്തിയാൽ വലിക്കപ്പെട്ടു; ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം സംധാനിച്ചതായി കണ്ടപ്പോൾ, ദണ്ഡപ്രഹരമേറ്റ പാമ്പുപോലെ അവൻ വിറച്ചു.

Verse 10

घोरं परशुमादाय निःश्वसंस्तमधावत / रामस्याधावतस्तत्र पुष्कराक्षो धनुर्धरः

ഭയങ്കരമായ മഴുവും ഏന്തി, കിതച്ചുകൊണ്ട് അവൻ പാഞ്ഞു. രാമൻ അപ്രകാരം ഓടിയടുക്കുമ്പോൾ വില്ലാളിയായ പുഷ്കരാക്ഷൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 11

संदधे पञ्चविशिखान्दीप्तास्यानुरगानिव / एकैकेन च बाणेन हृदि शीर्षे भुजद्वये

തീ തുപ്പുന്ന വായുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെയുള്ള അഞ്ച് അമ്പുകൾ അവൻ തൊടുത്തു. ഹൃദയം, തല, രണ്ട് കൈകൾ എന്നിവയിൽ ഓരോ അമ്പു വീതം എയ്തു.

Verse 12

शिखायां च क्रमाद्भित्त्वा तस्तंभ भृश मातुरम् / स चैवं पीडीतो रामः पुष्कराक्षेण संयुगे

തുടർന്ന് ശിഖയിലും അമ്പെയ്ത്, അത്യന്തം പരവശനായ രാമനെ അവൻ സ്തംഭിപ്പിച്ചു. ഇപ്രകാരം യുദ്ധത്തിൽ പുഷ്കരാക്ഷനാൽ രാമൻ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 13

क्षणं स्थित्वा भृशं धावन्परशुं मूर्ध्न्यपतयात् / शिखामारभ्य पादान्तं पुथ्कराक्षं द्विधाकरोत्

ഒരു നിമിഷം നിന്നിട്ട്, വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞടുത്ത് അവൻ മഴു തലയിൽ പതിപ്പിച്ചു. ശിഖ മുതൽ പാദം വരെ പുഷ്കരാക്ഷനെ രണ്ടായി പിളർന്നു.

Verse 14

पतिते शकले भूमौ तत्कालं पश्यता नृणाम् / आश्चर्यं सुमाहज्जातं दिवि चैव दिवौ कसाम्

ശരീരഭാഗങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ, കണ്ടുനിന്ന മനുഷ്യർക്കും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാർക്കും വലിയ അത്ഭുതം ഉണ്ടായി.

Verse 15

विदार्य रामस्तं क्रोधात्पुष्कराक्ष महाबलम् / तत्सैन्यमदहत्क्रुद्धः पावको विपिनं यथा

മഹാബലവാനായ രാമൻ കോപത്താൽ പുഷ്കരാക്ഷനെ പിളർക്കുകയും, കാട്ടുതീ കാടിനെ എന്നപോലെ അവന്റെ സൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 16

यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् / ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः

മനസ്സിനും കാറ്റിനും സമാനമായ വേഗതയുള്ള ഭാർഗവേന്ദ്രൻ എവിടെയെല്ലാം മഴു വീശിക്കൊണ്ട് ഓടിയോ, അവിടെയെല്ലാം നൂറുകണക്കിന് കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും മനുഷ്യരും വെട്ടിമുറിക്കപ്പെട്ട് വീണു.

Verse 17

रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन / हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा

ആ യുദ്ധത്തിൽ അതിശക്തനായ രാമനാൽ മഴു കൊണ്ട് വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, 'അയ്യോ അച്ഛാ! അയ്യോ അമ്മേ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് അവർ തകർന്ന് വെണ്ണീറായി.

Verse 18

मुहूर्त्तमात्रेण च भार्गवेण तत्पुष्कराक्षस्य बलं समग्रम् / अनेकराजन्यकुलं हतेश्वरं इतं नवाक्षौहिणिकं भृशातुरम्

ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ ഭാർഗവൻ പുഷ്കരാക്ഷന്റെ ഒമ്പത് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തെയും അനേകം രാജവംശങ്ങളെയും നാഥനില്ലാത്തവരും അതീവ ദുഃഖിതരുമാക്കി തീർത്തു.

Verse 19

पतिते पुष्कराक्षे तु कार्त्तवीर्यार्जुनः स्वयम् / आजगाम महावीर्यः सुवर्णरथमास्थितः

പുഷ്കരാക്ഷൻ വീണപ്പോൾ, മഹാവീര്യവാനായ കാർത്തവീര്യാർജ്ജുനൻ തന്നെ സ്വർണ്ണരഥത്തിൽ കയറി അവിടെ എത്തി.

Verse 20

नानाशस्त्रसमाकीर्णं नानारत्नपरिच्छदम् / दशनल्वप्रमाणं च शतवाजियुतं नृपः

ആ നൃപൻ നാനാശസ്ത്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനായി, നാനാരത്നാഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതനായി; ദശനാൽവ-പ്രമാണമുള്ള രഥവും നൂറ് കുതിരകളുമുള്ളവനായിരുന്നു.

Verse 21

युते बाहुसहस्रेण नानायुधधरेण च / बभौ स्वर्लोकमारोक्ष्यन्देहति सुकृती यथा

സഹസ്രഭുജങ്ങളോടും നാനായുധധാരികളോടും കൂടിയവനായി അവൻ അങ്ങനെ ദീപ്തനായി; പുണ്യവാൻ ദേഹം വിട്ട് സ്വർഗ്ഗലോകം आरोഹിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 22

पुत्रास्तस्य महावीर्याः शतं युद्धविशारदाः / सेनाः संव्यूह्य संतस्थुः संग्रामे पितुराज्ञया

അവന്റെ മഹാവീര്യമുള്ള, യുദ്ധവിശാരദരായ നൂറു പുത്രന്മാർ സേനകളെ വ്യൂഹപ്പെടുത്തി, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 23

कार्त्तवीर्यस्तु बलवान्रामं दृष्ट्वा रणाजिरे / कालान्तकयमप्रख्यं योद्धुं समुपचक्रमे

ബലവാനായ കാർത്തവീര്യൻ रणഭൂമിയിൽ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ—കാലാന്തക യമനെപ്പോലെ പ്രതീതനായ അവനോട്—യുദ്ധം തുടങ്ങാൻ ഉപക്രമിച്ചു.

Verse 24

दक्षे पञ्चशतं बाणान्वामे पञ्चशतं धनुः / जग्रा ह भार्गवेन्द्रस्य समरे जेतुमुद्यतः

സമരത്തിൽ ഭാർഗവേന്ദ്രനെ ജയിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായി, അവൻ വലങ്കയ്യിൽ അഞ്ചുനൂറ് അമ്പുകളും ഇടങ്കയ്യിൽ അഞ്ചുനൂറ് വില്ലുകളും എടുത്തു.

Verse 25

बाणवर्षं चकाराथ रामस्योपरि भूपते / यथा बलाहको वीर पर्वतोपरि वर्षति

ഹേ ഭൂപതേ, അപ്പോൾ അവൻ രാമന്റെ മേൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തു; വീരാ, മേഘം പർവ്വതത്തിന്മേൽ മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ।

Verse 26

बाणवर्षेण नेनाजौ सत्कृतो भृगुनन्दनः / जग्राह स्वघनुर्दिव्यं बाणवर्षं तथाकरोत्

ഈ അമ്പുമഴയാൽ യുദ്ധത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ഭൃഗുനന്ദനൻ തന്റെ ദിവ്യധനുസ്സ് എടുത്തു; അവനും അതുപോലെ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തു।

Verse 27

तावुभौरणसंदृप्तौ तदा भार्गवहैहयौ / चक्रतुर्यद्धमतुलं तुमुलं लोमहर्षणम्

അപ്പോൾ യുദ്ധോന്മാദത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ ഇരുവരും—ഭാർഗവനും ഹൈഹയനും—അപാരവും ഭീകരവും രോമാഞ്ചകരവുമായ യുദ്ധം നടത്തി।

Verse 28

ब्रह्मास्त्रं च सभूपालः संदधे रणमूर्द्धनि / वधाय भार्गवेन्द्रस्य सर्वशस्त्रास्त्रधृगबली

എല്ലാ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളും കൈവശമുള്ള ബലവാനായ ആ രാജാവ്, യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ ഭാർഗവേന്ദ്രനെ വധിക്കാനായി ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സംധാനം ചെയ്തു।

Verse 29

रामो ऽपि वार्युपस्पृश्य ब्रह्मं ब्राह्मय संदधे / ततो व्योम्नि सदा सक्ते द्वे चाप्य स्त्रे नराधिप

ഹേ നരാധിപാ, രാമനും ജലം സ്പർശിച്ച് ബ്രാഹ്മ (ബ്രഹ്മ) അസ്ത്രം സംധാനം ചെയ്തു; പിന്നെ ആകാശത്തിൽ ആ രണ്ടു അസ്ത്രങ്ങളും സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 30

ववृधाते जगत्प्रान्ते तेजसा ज्वलनार्कवत् / त्रयो लोकाः सपाताला दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

ലോകത്തിന്റെ അറ്റത്ത് അത് അഗ്നിസൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ വളർന്നു. പാതാളം ഉൾപ്പെടെ ത്രിലോകം ആ മഹാദ്ഭുതം ദർശിച്ചു.

Verse 31

ज्वलदस्त्रयुगं तप्ता मेनिरे ऽस्योपसंयमम् / रामस्तदा वीक्ष्य जगत्प्रणाशं जगन्निवासोक्तमथास्मरत्तदा

ജ്വലിക്കുന്ന അസ്ത്രയുഗ്മം കൊണ്ടു ദഹിച്ചവർ അതിന്റെ ഉപസംഹാരം ആഗ്രഹിച്ചു. അപ്പോൾ രാമൻ ലോകനാശം കണ്ടു ജഗന്നിവാസന്റെ വാക്ക് സ്മരിച്ചു.

Verse 32

रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा / इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्

‘ഇന്ന് ഞാൻ രക്ഷ ചെയ്യണം; പരമാംശധാരിയാൽ ഇതിന്റെ സംയമവും നിവാരണവും വേണം’ എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള പ്രഭു ഇരുനേത്രങ്ങളാൽ ആ അസ്ത്രയുഗ്മത്തെ തടഞ്ഞു.

Verse 33

पीत्वातिरामं जगदाकलय्य तस्थौ क्षणं ध्यानगतो महात्मा / ध्यानप्रभावेण ततस्तु तस्य ब्रह्मास्त्रयुग्मं विगतप्रभावम्

അതിരാമത്തെ ശോഷിച്ച് ലോകത്തെ സംഹരിച്ച് ആ മഹാത്മാവ് ക്ഷണമേകം ധ്യാനസ്ഥനായി നിന്നു. ധ്യാനപ്രഭാവത്തിൽ അവന്റെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രയുഗ്മം തേജസ്സില്ലാതായി.

Verse 34

पपात भूमौ सहसाथ तत्क्षणं सर्वं जगत्स्वास्थ्यमुपाजगाम / स जामदग्न्यो महातां महीयान्स्रष्टुं तथा पालयितुं निहन्तुम्

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അത് പെട്ടെന്ന് ഭൂമിയിൽ വീണു; സർവ്വലോകവും സ്വസ്ഥത പ്രാപിച്ചു. ആ ജാമദഗ്ന്യൻ മഹാത്മാക്കളിൽ മഹീയാൻ—സൃഷ്ടിക്കാനും പാലിക്കാനും നിഹന്താനും ശേഷിയുള്ളവൻ.

Verse 35

विभुस्तथापीह निजंप्रभावं गोपायितुं लोकविधिं चकार / धनुर्द्धरः शूरतमो महस्वान्सदग्रणीः संसदि तथ्यवक्ता

അവൻ സർവ്വവിഭുവായിട്ടും ഇവിടെ തന്റെ സ്വപ്രഭാവം മറയ്ക്കാൻ ലോകമര്യാദ സ്ഥാപിച്ചു. അവൻ ധനുർധരൻ, പരമശൂരൻ, മഹാതേജസ്വി, സജ്ജനങ്ങളുടെ അഗ്രഗണ്യൻ, സഭയിൽ സത്യവക്താവ്.

Verse 36

कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्यासु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः / एवं नृलोके प्रथयन्स्वभावं सर्वाणि कल्यानि करोति नित्यम्

അവൻ കലാസമൂഹങ്ങളിൽ പരിശ്രമിച്ചവൻ; വിദ്യകളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പണ്ഡിതൻ, വിധിനിയമജ്ഞൻ. ഇങ്ങനെ മനുഷ്യലോകത്തിൽ തന്റെ സ്വഭാവം പ്രസിദ്ധമാക്കി അവൻ നിത്യവും എല്ലാ മംഗളകാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നു.

Verse 37

सर्वे तु लोका विजितास्तु तेन रामेण राजन्यनिषूदनेन / एवं स रामः प्रथितप्रभावः प्रशामयित्वा तु तदस्त्रयुग्मम्

രാജന്യസംഹാരകനായ ആ രാമൻ സർവ്വലോകങ്ങളെയും ജയിച്ചു. ഇങ്ങനെ പ്രസിദ്ധപ്രഭാവനായ രാമൻ ആ ഇരട്ട അസ്ത്രങ്ങളെ ശമിപ്പിച്ച് നിർഫലമാക്കി.

Verse 38

पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः / तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्

വീണ്ടും അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഹൈഹയവംശകേതുവിന്റെ നാശം വരുത്താൻ മുന്നേറി. തുണീരിൽ നിന്ന് രണ്ട് അമ്പുകൾ എടുത്ത്, പുങ്ഖങ്ങളോടുകൂടെ അവയെ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യയിൽ വെച്ചു.

Verse 39

आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः / स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः

ലക്ഷ്യം കണ്ടുറപ്പിച്ച് അവൻ രാജാവിന്റെ ഇരുകാതുകളെയും ലക്ഷ്യമാക്കി, ചൂഡാമണി കവർന്നെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവയെ മുറിച്ചു. കാതുകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, സർവ്വജഗത്തിലെ വീരന്മാരെ ജയിച്ച ആ മഹാത്മ രാജാവ് (അചഞ്ചലനായി) നിലകൊണ്ടു.

Verse 40

मेने निजं वीर्यमिह प्रणष्टं रामेण भूमीशतिरस्कृतात्मा / क्षणं धराधीशतनुर्विवर्णा गतानुभावा नृपतेर्बभूव

രാമനാൽ അവമാനിതനായ ആ നൃപൻ, ഇവിടെ തന്റെ വീര്യം നശിച്ചുവെന്ന് കരുതി. ക്ഷണത്തിൽ ഭൂമീശന്റെ ദേഹം വർണ്ണഹീനമായി, മുൻപ്രഭാവം മങ്ങി പോയി.

Verse 41

लेख्येव सच्चित्रकरप्रयुक्ता सुदीनचित्तस्य विलक्ष्यते ऽग / ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम्

അത്യന്തം ദീനചിത്തനായ ആ രാജാവിന്റെ അവസ്ഥ, നിപുണ ചിത്രകാരൻ വരച്ച ചിത്രത്തെപ്പോലെ വ്യക്തമായി തോന്നി. പിന്നെ അവൻ തന്റെ വീര്യവൈഭവം സർവ്വലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് ഉയർന്നതായി കണ്ടു.

Verse 42

विचिन्त्य पौलस्त्यजयादिलब्धं शोचन्निवासीत्स जयाभिकाङ्क्षीं / दध्यौ पुनर्मीलितलोचनो नृपौ दत्तं तमात्रेयकुलप्रदीपम्

പൗലസ്ത്യജയം മുതലായവകൊണ്ട് ലഭിച്ചതെല്ലാം ചിന്തിച്ച്, ജയാകാംക്ഷയുള്ള ആ രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു. പിന്നെ കണ്ണടച്ച് ആത്രേയകുലത്തിന്റെ ദീപമായ മഹാത്മാവ് ദത്തനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 43

यस्य प्रभावानुगृहीत ओजसा तिरश्चकारा खिललोकपालकान् / यदास्य हृद्येष महानुभावो दत्तः प्रयातो न हि दर्शनं तदा

ആരുടെ പ്രഭാവാനുഗ്രഹിതമായ ഓജസ്സാൽ ദത്തൻ സർവ്വ ലോകപാലകരെയും മറികടന്നുവോ—ആ മഹാനുഭാവൻ ദത്തൻ അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ ദർശനം ലഭിച്ചില്ല.

Verse 44

खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम / स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्

അപ്പോൾ ആ ഭൂമീപതി അത്യന്തം ക്ഷീണിതനായി വീണ്ടും വീണ്ടും ധ്യാനപഥത്തിലേക്ക് പോയി. രാജാവേ, ധ്യാനിച്ചിട്ടും ദത്തൻ അവന്റെ മനസ്സിന്റെ ഗമ്യത്തിലേക്ക് വന്നില്ല.

Verse 45

तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः / एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण

തപസ്വിയും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹിയും നിർദോഷസാധുവും, ദുഷ്കർമികളോടും സമർത്ഥനായ പ്രഭുവുമായ അത്രിയുടെ പുത്രനായ മഹാത്മാവിനെ രാജാവ് കണ്ടു; എന്നാൽ ധ്യാനപഥത്തിൽ കാണാനായില്ല।

Verse 46

तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव / तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी

അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തദുഃഖത്തിൽ ചിതറിപ്പോയി, ശോകവും മോഹവും പിടിപെട്ടു. ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ രാജാവിനോട് സർവചിത്തദർശിയായ മഹാത്മാ രാമൻ പറഞ്ഞു।

Verse 47

मा शोकभावं नृपते प्रयाहि नैवानुशोचन्ति महानुभावाः / यस्ते वरायाभवमादिसर्गे स एव चाहं तंव सादनाय

ഹേ നൃപതേ, ശോകഭാവത്തിലേക്ക് പോകരുത്; മഹാനുഭാവർ ശോകിക്കുന്നില്ല. ആദിസൃഷ്ടിയിൽ നിനക്ക് വരം നൽകാൻ പ്രത്യക്ഷനായവൻ ആരോ, അവൻ തന്നെയാണ് ഞാൻ—നിന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി.

Verse 48

समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा / सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके

നീ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ ധൈര്യം ധരിക്കൂ—യുദ്ധകാലത്ത് വിഷാദചർച്ച വേണ്ട. ലോകം മുഴുവൻ താൻ ചെയ്ത കര്‍മ്മത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു; ശുഭാശുഭ ഫലങ്ങൾ ദൈവവിധാനത്തിൽ പരിപാകമായി വരുന്നു.

Verse 49

अन्योनको ऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश / यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्

ഹേ നരേശാ, ഈ ശുഭാശുഭത്തിന്റെ മറിച്ചുപോകൽ ആരാലും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. നിന്റെ പലജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച മഹാപുണ്യത്താൽ തന്നെയാണ് ഇവിടെ നിനക്ക് നൽകിയ വരം സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യനായ പാത്രം നീയായത്.

Verse 50

जातो भवानद्य तु दुष्कृतस्य फलं प्रभुङ्क्ष्व त्वमिहार्जितस्य / गुरुर्विमत्यापकृतस्त्वया मे यतस्ततः कर्णनिकृन्तनं ते

നീ ജനിച്ചു, എന്നാൽ ഇന്ന് നീ ചെയ്ത ദുഷ്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുക. എന്റെ ഗുരുവിനെ (പിതാവിനെ) അനാദരിക്കുകയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ ചെവികൾ ഛേദിക്കും.

Verse 51

कृतं मया पश्य हरन्तमोजसा चूडामणिं मामपत्दृत्य ते यशः / इत्येवमुक्त्वा स भृगुर्महात्मा नियोज्य बाणं च विकृष्य चापम्

എന്റെ പ്രവൃത്തി കാണുക, ഞാൻ ബലമായി നിന്റെ ചൂഡാമണിയെ അപഹരിക്കുകയും നിന്റെ യശസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ ഭൃഗുവംശജനായ മഹാത്മാവ് അമ്പെയ്ത് വില്ലുകുലച്ചു.

Verse 52

चिक्षेप राज्ञः स तु लाघवेन च्छित्त्वा मणिं रामममुपाजगाम / तद्वीक्ष्य कर्मास्य मुनेः सुतस्य स चार्जुनो हैहयवंशधर्त्ता

അദ്ദേഹം രാജാവിനു നേരെ അമ്പെയ്തു; അത് ലാഘവത്തോടെ മണിയെ ഛേദിച്ചുകൊണ്ട് രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു. മുನಿപുത്രന്റെ ആ കർമ്മം കണ്ട്, ഹൈഹയവംശത്തിന്റെ അധിപനായ അർജുനൻ...

Verse 53

समुद्यतो ऽभूत्पुनरप्युदायुधस्तं हन्तुमाजौ द्विजमात्मशत्रुम् / शूलशक्तिगदाचक्रखढ्गपट्टिशतोमरैः

...യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ ശത്രുവായ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലാൻ വീണ്ടും ആയുധങ്ങളുയർത്തി തയ്യാറായി. ശൂലം, ശക്തി, ഗദ, ചക്രം, വാൾ, പട്ടീശം, തോമരം...

Verse 54

नानाप्रहरणैश्चान्यैराजघान द्विजात्मजम् / स रामो लाघवेनैव संप्रक्षिप्तान्यनेन च

...കൂടാതെ മറ്റ് പലതരം ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടും അവൻ ആ ബ്രാഹ്മണപുത്രനെ ആക്രമിച്ചു. ആ രാമൻ വളരെ ലാഘവത്തോടെ തന്നെ അവൻ എറിഞ്ഞ ആയുധങ്ങളെ...

Verse 55

शूलादीनि चकर्त्ताशु मध्य एव निजाशुगैः / स राजा वार्युपस्पृश्य ससर्जाग्नेयमुत्तमम्

രാജാവ് തന്റെ വേഗമുള്ള അമ്പുകളാൽ നടുവിൽ തന്നേ ശൂലാദികളെ ഉടൻ ഛേദിച്ചു. പിന്നെ ജലം സ്പർശിച്ച് അദ്ദേഹം ഉത്തമമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 56

अस्त्रं रामो वारुणेन शमयामास सत्वरम् / गान्धर्वं विदधे राजा वायव्येनाहनद्विभुम्

രാമൻ വാരുണാസ്ത്രംകൊണ്ട് ആ അസ്ത്രത്തെ ഉടൻ ശമിപ്പിച്ചു. പിന്നെ രാജാവ് വായവ്യാസ്ത്രംകൊണ്ട് ഗാന്ധർവാസ്ത്രം സ്ഥാപിച്ച് ആ മഹാബലവാനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 57

नागास्त्रं गारुडेनापि रामश्चिच्छेद भूपते / दत्तेन दत्तं यच्छूलमव्यर्थं मन्त्रपूर्वकम्

ഹേ ഭൂപതേ! രാമൻ ഗാരുഡാസ്ത്രംകൊണ്ട് നാഗാസ്ത്രത്തെയും ഛേദിച്ചു. ദത്തൻ മന്ത്രപൂർവം നൽകിയ ആ ശൂലം ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകില്ല.

Verse 58

जग्राह समरे राजा भार्गवस्य वधाय च / तच्छूलं शतसूर्याभमनिवार्यं सुरासुरैः

സമരത്തിൽ രാജാവ് ഭാർഗവനെ വധിക്കാനായി ആ ശൂലം കൈക്കൊണ്ടു. അത് നൂറു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തവും, ദേവാസുരർക്കും തടയാനാകാത്തതുമായിരുന്നു.

Verse 59

चिक्षेप राममुद्दिश्य समग्रेण बलेन सः / मूर्ध्नि तद्भार्गवस्याथ निपपात महीपते

അവൻ സമഗ്രബലത്തോടെ രാമനെ ലക്ഷ്യമാക്കി അത് എറിഞ്ഞു. ഹേ മഹീപതേ! അത് അപ്പോൾ ഭാർഗവന്റെ ശിരസ്സിൽ വീണു.

Verse 60

तेन शूलप्रहारेण व्यथितो भार्गवस्तदा / मूर्च्छामवाप राजेन्द्र पपात च हरिं स्मरन्

ആ ശൂലപ്രഹാരത്താൽ വ്യഥിതനായ ഭാർഗവൻ അപ്പോൾ മൂർച്ചപ്പെട്ടു, ഹേ രാജേന്ദ്ര; ഹരിയെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 61

पतिते भार्गवे तत्र सर्वे देवा भयाकुलाः / समाजग्मुः पुरस्कृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्

അവിടെ ഭാർഗവൻ വീണതോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയാകുലരായി; ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന്മാരെ മുൻനിർത്തി അവർ ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 62

शङ्करस्तु महाज्ञानी साक्षान्मृत्युञ्जयः प्रभुः / भार्गवं जीवयामास संजीवन्या स विद्यया

മഹാജ്ഞാനിയായ ശങ്കരൻ, സാക്ഷാൽ മൃത്യുഞ്ജയനായ പ്രഭു, സംജീവനി വിദ്യയാൽ ഭാർഗവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 63

रामस्तु चेतनां प्राप्य ददर्श पुरतः सुरान् / प्रणनाम च राजेन्द्र भक्त्या ब्रह्मादिकांस्तु तान्

രാമൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ മുന്നിൽ ദേവന്മാരെ കണ്ടു; ഹേ രാജേന്ദ്ര, ബ്രഹ്മാദികളായ അവരെല്ലാവർക്കും ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 64

ते स्तुता भार्गवेन्द्रेण सद्यो ऽदर्शनमागताः / स रामो वार्युस्पृश्य जजाप कवचं तु तत्

ഭാർഗവേന്ദ്രൻ സ്തുതിച്ചതോടെ അവർ ഉടൻ അദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു; തുടർന്ന് രാമൻ ജലം സ്പർശിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് ആ കവചം ജപിച്ചു.

Verse 65

उत्थितश्च सुसंरब्धो निर्दहन्निव चक्षुषा / स्मृत्वा पाशुपतं चास्त्रं शिवदत्तं स भार्गवः

അപ്പോൾ ഭാർഗവൻ അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു; കണ്ണുകളാൽ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻപോലെ. ശിവദത്തമായ പാശുപതാസ്ത്രം അദ്ദേഹം സ്മരിച്ചു.

Verse 66

सद्यः संहृतवांस्तत्तु कार्त्तवीर्यं महाबलम् / स राजा दत्तभक्तस्तु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् / प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं बाहुनन्दन

ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം മഹാബലനായ കാർത്തവീര്യനെ സംഹരിച്ചു. ദത്തഭക്തനായ ആ രാജാവ് വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രത്തിൽ ദഹിച്ച് ഭസ്മമായ ശരീരമായി—ഹേ ബാഹുനന്ദന!