Shloka 42
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
विचिन्त्य पौलस्त्यजयादिलब्धं शोचन्निवासीत्स जयाभिकाङ्क्षीं / दध्यौ पुनर्मीलितलोचनो नृपौ दत्तं तमात्रेयकुलप्रदीपम्
Transliteration
vicintya paulastyajayādilabdhaṃ śocannivāsītsa jayābhikāṅkṣīṃ / dadhyau punarmīlitalocano nṛpau dattaṃ tamātreyakulapradīpam
Translation
പൗലസ്ത്യജയം മുതലായവകൊണ്ട് ലഭിച്ചതെല്ലാം ചിന്തിച്ച്, ജയാകാംക്ഷയുള്ള ആ രാജാവ് ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു. പിന്നെ കണ്ണടച്ച് ആത്രേയകുലത്തിന്റെ ദീപമായ മഹാത്മാവ് ദത്തനെ ധ്യാനിച്ചു.
Word by Word
vicintyahaving reflected
vicintya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootvi-√cint (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
paulastya-jaya-ādi-labdhamobtained beginning with victory over Paulastya
paulastya-jaya-ādi-labdham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpaulastya (प्रातिपदिक) + jaya (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + labdha (कृदन्त; √labh क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (paulastyasya jayaḥ ādiḥ yasya; tena labdham)
śocanlamenting
śocan:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√śuc (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of saḥ)
ivaas if
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
āsītwas/remained
āsīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
jaya-abhikāṅkṣīm(a desire) longing for victory
jaya-abhikāṅkṣīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootjaya (प्रातिपदिक) + abhikāṅkṣin (प्रातिपदिक/कृदन्तार्थ)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (understood: buddhim/āśām) समासः—तत्पुरुषः (jayasya abhikāṅkṣā)
dadhyaumeditated/thought
dadhyau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhyai (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (adverb: again)
mīlita-locanaḥwith closed eyes
mīlita-locanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmīlita (कृदन्त; √mīl क्त) + locana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (mīlite locane yasya)
nṛpauin/with regard to the king
nṛpau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (locative/7th), एकवचन (Vedic/epic locative in -au)
dattamDatta (name)
dattam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdatta (कृदन्त; √dā क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नामवत् प्रयोगः (as a proper name: Datta)
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ātreya-kula-pradīpamthe lamp/glory of the Atreya lineage
ātreya-kula-pradīpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātreya (प्रातिपदिक) + kula (प्रातिपदिक) + pradīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ātreyakulasya pradīpaḥ)