Shloka 48
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा / सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके
Transliteration
samāgatastvaṃ bhavadhīracittaḥ saṃgrāmakāle na viṣādacarcā / sarvo hi lokaḥ svakṛtaṃ bhunakti śubhāśubhaṃ daivakṛtaṃ vipāke
Translation
നീ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ ധൈര്യം ധരിക്കൂ—യുദ്ധകാലത്ത് വിഷാദചർച്ച വേണ്ട. ലോകം മുഴുവൻ താൻ ചെയ്ത കര്മ്മത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു; ശുഭാശുഭ ഫലങ്ങൾ ദൈവവിധാനത്തിൽ പരിപാകമായി വരുന്നു.
Word by Word
समागतःarrived
समागतः:
विशेषण (Adjectival to त्वम्)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — arrived/come
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — you
भवO sir
भव:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन — O sir
धीरचित्तःsteadfast-minded
धीरचित्तः:
विशेषण (Adjectival to त्वम्)
TypeAdjective
Rootधीर-चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — steady-minded
संग्रामकालेin battle-time
संग्रामकाले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसंग्राम-काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — at the time of battle
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
विषादचर्चाdespondent talk
विषादचर्चा:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootविषाद-चर्चा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — talk/indulgence in despondency (elliptic: 'is not proper')
सर्वःevery
सर्वः:
विशेषण (Adjectival to लोकः)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — all/every
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (particle: for/indeed)
लोकःthe world
लोकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — the world/people
स्वकृतम्one’s own action
स्वकृतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्व-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — one’s own deed
भुनक्तिexperiences
भुनक्ति:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — enjoys/experiences
शुभाशुभम्good and evil
शुभाशुभम्:
कर्म (Karma/Object; apposition to स्वकृतम्)
TypeNoun
Rootशुभ-अशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — good and bad (as a pair)
दैवकृतम्fate-made
दैवकृतम्:
विशेषण (Adjectival to शुभाशुभम्/स्वकृतम्)
TypeAdjective
Rootदैव-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — done by fate/divine
विपाकेin the outcome
विपाके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootविपाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — in the result/ripening