Shloka 39
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः / स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः
Transliteration
ālakṣya lakṣyaṃ nṛpakarṇayugmaṃ cakartta cūḍāmaṇihartukāmaḥ / sa kṛttakarṇo nṛpatirmahātmā vinirjitāśeṣajagatpravīraḥ
Translation
ലക്ഷ്യം കണ്ടുറപ്പിച്ച് അവൻ രാജാവിന്റെ ഇരുകാതുകളെയും ലക്ഷ്യമാക്കി, ചൂഡാമണി കവർന്നെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവയെ മുറിച്ചു. കാതുകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, സർവ്വജഗത്തിലെ വീരന്മാരെ ജയിച്ച ആ മഹാത്മ രാജാവ് (അചഞ്ചലനായി) നിലകൊണ്ടു.
Word by Word
आलक्ष्यhaving observed/aimed at
आलक्ष्य:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootआ + लक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
लक्ष्यम्the target
लक्ष्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नृप-कर्ण-युग्मम्the king’s pair of ears
नृप-कर्ण-युग्मम्:
कर्म (Karma/Object; target-apposition)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (नृपस्य कर्णयोः युग्मम्)
चकर्तcut off, did (i.e., severed)
चकर्त:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चूडामणि-हर्तु-कामःdesiring to seize the crest-jewel
चूडामणि-हर्तु-कामः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootचूडामणि (प्रातिपदिक) + हर्तृ (हृ-धातु, तृच्; कृदन्त-प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (हर्तुं कामः) with object चूडामणि
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृत्त-कर्णःone whose ears were cut off
कृत्त-कर्णः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootकृत्त (कृदन्त; कृद्/कृत्? here from कृन्त्/कृत् in sense 'cut', kta) + कर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (कृत्तौ कर्णौ यस्य)
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विनिर्जित-अशेष-जगत्-प्रवीरःhero who had conquered the entire world
विनिर्जित-अशेष-जगत्-प्रवीरः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविनिर्जित (वि+नि+जि-धातु, क्त; कृदन्त) + अशेष (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक) + प्रवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (विनिर्जितम् अशेषं जगत् येन सः)