Shloka 41
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
लेख्येव सच्चित्रकरप्रयुक्ता सुदीनचित्तस्य विलक्ष्यते ऽग / ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम्
Transliteration
lekhyeva saccitrakaraprayuktā sudīnacittasya vilakṣyate 'ga / tataḥ sa rājā nijavīryavaibhavaṃ samastalokādhikatāṃ prayātam
Translation
അത്യന്തം ദീനചിത്തനായ ആ രാജാവിന്റെ അവസ്ഥ, നിപുണ ചിത്രകാരൻ വരച്ച ചിത്രത്തെപ്പോലെ വ്യക്തമായി തോന്നി. പിന്നെ അവൻ തന്റെ വീര്യവൈഭവം സർവ്വലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് ഉയർന്നതായി കണ്ടു.
Word by Word
lekhya-ivalike a drawing
lekhya-iva:
Upamāna (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootlekhya (प्रातिपदिक) + iva (अव्यय)
Formiva—उपमा-अव्यय (particle of comparison); lekhya—नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (used adverbially in simile)
sat-citrakara-prayuktāmade by a skilled painter
sat-citrakara-prayuktā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsat (प्रातिपदिक) + citrakara (प्रातिपदिक) + prayukta (कृदन्त; pra-√yuj क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (satā citrakarena prayuktā) ‘applied/produced by a good painter’
su-dīna-cittasyaof (him) whose mind was very dejected
su-dīna-cittasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + dīna (प्रातिपदिक) + citta (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस? (citta—नपुंसकलिङ्ग), षष्ठी, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (su-dīnaṃ cittam)
vilakṣyateis seen/appears
vilakṣyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√lakṣ (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is perceived/appears)
agaO mountain (address)
aga:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootaga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/8th), एकवचन; संबोधनपदम्
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (indeclinable adverb: then/thereupon)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nija-vīrya-vaibhavamthe splendor of his own prowess
nija-vīrya-vaibhavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnija (प्रातिपदिक) + vīrya (प्रातिपदिक) + vaibhava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (nijasya vīryasya vaibhavam)
samasta-loka-adhikatāmsuperiority over all worlds/people
samasta-loka-adhikatām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsamasta (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक) + adhikatā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (samastānāṃ lokānāṃ adhikatā)
prayātamattained/reached
prayātam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpra-√yā (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying vaibhavam)