Shloka 66
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
सद्यः संहृतवांस्तत्तु कार्त्तवीर्यं महाबलम् / स राजा दत्तभक्तस्तु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् / प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं बाहुनन्दन
Transliteration
sadyaḥ saṃhṛtavāṃstattu kārttavīryaṃ mahābalam / sa rājā dattabhaktastu viṣṇoścakraṃ sudarśanam / praviṣṭo bhasmasājjātaṃ śarīraṃ bāhunandana
Translation
ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം മഹാബലനായ കാർത്തവീര്യനെ സംഹരിച്ചു. ദത്തഭക്തനായ ആ രാജാവ് വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രത്തിൽ ദഹിച്ച് ഭസ്മമായ ശരീരമായി—ഹേ ബാഹുനന്ദന!
Word by Word
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
संहृतवान्withdrew/annihilated
संहृतवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√हृ (धातु) → संहृतवत् (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्तवत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; periphrastic perfect sense ‘has withdrawn/has destroyed’
तत्that (him/it)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; pronoun used adverbially/for emphasis with ‘तु’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/पुनरुक्त्यर्थक अव्यय (particle: but/indeed)
कार्त्तवीर्यम्Kārttavīrya (Arjuna)
कार्त्तवीर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; proper noun
महाबलम्mighty-strong
महाबलम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘कार्त्तवीर्यम्’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दत्तभक्तःdevoted/given over in devotion
दत्तभक्तः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदत्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कर्मधारय-सन्निकृष्ट: दत्तं भक्तं यस्य/दत्तभक्तिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; epithet of king
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formपुनरुक्त्यर्थक/विरोधार्थक अव्यय
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
चक्रम्discus
चक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सुदर्शनम्Sudarśana (beautiful/auspicious to behold)
सुदर्शनम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दर्शन (प्रातिपदिक) → सुदर्शन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘चक्रम्’ (name Sudarśana)
प्रविष्टःentered/became
प्रविष्टः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; finite sense ‘entered/became’ with implied ‘अभवत्’
भस्मसात्to ashes, into ash-state
भस्मसात्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक) + सात् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (भस्म + सात्); अव्यय, क्रियाविशेषणार्थे ‘to ashes’
जातम्become, turned into
जातम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Root√जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘शरीरम्’
शरीरम्body
शरीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
बाहुनन्दनO son of Bāhu
बाहुनन्दन:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (बाहोः नन्दनः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन