Adhyaya 285

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल ७१ ६ “लोक हैं) 3 “+(>9) #2<# # 5-7 त्रयशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: वानर-सेनाका संगठन, है का का निर्माण, विभीषणका अभिषेक और लंकाकी सेनाका प्रवेश तथा अंगदको रावणके पास दूत बनाकर भेजना मार्कण्डेय उवाच ततस्तत्रैव रामस्य समासीनस्य तै: सह । समाजग्मु: कपिश्रेष्ठा: सुग्रीववचनात्‌ तदा,मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर सुग्रीवकी आज्ञाके अनुसार बड़े-बड़े वानरवीर माल्यवान्‌ पर्वतपर लक्ष्मण आदिके साथ बैठे हुए भगवान्‌ श्रीरामके पास पहुँचने लगे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ໃນຂະນະທີ່ຣາມນັ່ງຢູ່ກັບພວກເຂົາ, ບັນດາວານະຣຜູ້ເປັນເລີດກໍຊຸມນຸມກັນ ແລະເຂົ້າໄປຫາພຣະອົງໃນເວລານັ້ນ ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງສຸກຣີວ.

Verse 2

वृत: कोटिसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम्‌ । श्वशुरो वालिन: श्रीमान्‌ सुषेणो राममभ्ययात्‌,सबसे पहले वालीके श्वशुर श्रीमान्‌ सुषेण श्रीरामचन्द्रजीकी सेवामें उपस्थित हुए। उनके साथ वेगशाली वानरोंकी सहस्र कोटि (दस अरब) सेना थी

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ສຸເສນ ຜູ້ມີກຽດສັກສີ ເປັນພໍ່ເຂີຍຂອງວາລິ, ຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍວານະຣຜູ້ກ້າແກ່ງແລະວ່ອງໄວນັບໄດ້ພັນໂກຕິ, ກໍເຂົ້າໄປຫາຣາມ.

Verse 3

कोटीशतवृतो वापि गजो गवय एव च । वानरेन्द्रौ महावीर्यों पृथक्‌ पृथगदृश्यताम्‌,फिर महापराक्रमी वानरराज “गज” और “गवय' पृथक्‌-पृथक्‌ एक-एक अरब सेनाके साथ आते दिखायी दिये

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ປະມຸກວານະຣຜູ້ກ້າຫານສອງອົງ—ກະຈະ ແລະ ກະວະຍະ—ກໍປາກົດຕົວມາ ແຕ່ລະອົງມາແຍກກັນ, ແລະແຕ່ລະອົງຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍຝູງພົນນັບໄດ້ຫຼາຍຮ້ອຍໂກຕິ.

Verse 4

षष्टिकोटिसहस्राणि प्रकर्षन्‌ प्रत्यदृश्यत । गोलाड्गूलो महाराज गवाक्षो भीमदर्शन:,महाराज! गोलांगूल (लंगूर) जातिका वानर गवाक्ष, जो देखनेमें बड़ा भयंकर था, साठ सहस्र कोटि (छ: खरब) वानर-सेना साथ लिये दृष्टिगोचर हुआ

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຕໍ່ມາ ກະວາກສະ ວານະຣສາຍໂກລາງກູລາ (ລັງກູ) ຜູ້ນ່າຢ້ານເມື່ອເຫັນ, ກໍກ້າວມາຂ້າງໜ້າ ພ້ອມກອງພົນອັນມະຫາສານ ຈໍານວນຫົກສິບພັນໂກຕິ.»

Verse 5

गन्धमादनवासी तु प्रथितो गन्धमादन: । कोटीशतसहस््राणि हरीणां समकर्षत,गन्धमादन पर्वतपर रहनेवाला गन्धमादन नामसे विख्यात वानर वानरोंकी दस खरब सेना साथ लेकर आया

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ມີວານອນຜູ້ໂດງດັງນາມ ຄັນທະມາດະນະ ອາໄສຢູ່ເທິງພູຄັນທະມາດະນະ. ລາວໄດ້ຮວບຮວມແລະນຳພາກອງທັບວານອນຈຳນວນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້—ເຖິງຮ້ອຍໂກຕິ ແລະພັນ—ເຮັດໃຫ້ກຳລັງວານອນເພີ່ມພູນຢ່າງໃຫຍ່.”

Verse 6

पनसो नाम मेधावी वानर: सुमहाबल: । कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्‌ पञ्च प्रकर्षति,पनस नामक बुद्धिमान्‌ तथा महाबली वानर सत्तावन करोड़ सेना साथ लेकर आया

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ມີຫົວໜ້າວານອນນາມ ປະນະສະ ຜູ້ສະຫຼາດ ແລະມີພະລັງຫາຜູ້ເທົ່າບໍ່ໄດ້. ລາວໄດ້ຮວບຮວມແລະນຳພາກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຈຳນວນສິບ, ສິບສອງ, ແລະສາມສິບຫ້າ ໂກຕິ.”

Verse 7

श्रीमान्‌ दधिमुखो नाम हरिवृद्धो5तिवीर्यवान्‌ । प्रचकर्ष महासैन्यं हरीणां भीमतेजसाम्‌,वानरोंमें वृद्ध तथा अत्यन्त पराक्रमी श्रीमान्‌ दधिमुख भयंकर तेजसे सम्पन्न वानरोंकी विशाल सेना साथ लेकर आये

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ມີວານອນຜູ້ເຖົ້າແກ່ນາມ ດະທິມຸຂະ ຜູ້ສົງ່າງາມ ແລະມີລິດເດດອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້. ລາວໄດ້ຮວບຮວມແລະນຳພາກອງທັບວານອນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ທັງໝົດລ້ວນມີພະລັງອັນນ່າຢ້ານ.”

Verse 8

कृष्णानां मुखपुण्ड्राणामृक्षाणां भीमकर्मणाम्‌ | कोटीशतसहस्रेण जाम्बवानू्‌ प्रत्यदृश्यत,जिनके मुख (ललाट)-पर तिलकका चिह्न शोभा पा रहा था तथा जो भयंकर पराक्रम करनेवाले थे, ऐसे काले रंगके शतकोटि सहस्र (दस खरब) रीछोंकी सेनाके साथ वहाँ जाम्बवान्‌ दिखायी दिये

ຝູງໝີສີດຳ ຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍຕິລະກະສະຫງ່າຢູ່ກາງໜ້າຜາກ ແລະກ້າກະທຳການອັນນ່າຢ້ານ ມາເຖິງດ້ວຍຈຳນວນເປັນຮ້ອຍໂກຕິ ແລະພັນ; ໃນທີ່ນັ້ນ ຈາມບະວານ (Jāmbavān) ກໍປາກົດຕົວພ້ອມກອງທັບໃຫຍ່ນັ້ນ.

Verse 9

एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपा: । असंख्येया महाराज समीयू रामकारणात्‌,महाराज! ये तथा और भी बहुत-से वानर-यूथपतियोंके भी यूथपति, जिनकी कोई संख्या नहीं थी, श्रीरामचन्द्रजीके कार्यसे वहाँ एकत्र हुए

ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ! ພວກນີ້ ແລະອື່ນໆອີກຫຼາຍ—ທັງຫົວໜ້າຝູງວານອນ ແລະຫົວໜ້າເຫນືອຫົວໜ້າ—ຈຳນວນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້ ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນຢູ່ນັ້ນ ເພາະພາລະກິດຂອງພຣະຣາມ.

Verse 10

गिरिकूटनिभाड़ानां सिंहानामिव गर्जताम्‌ | श्रूयते तुमुल: शब्दस्तत्र तत्र प्रधावताम्‌,उनके अंग पर्वतोंके शिखरके सदृश जान पड़ते थे। वे सबके सब सिंहोंके समान गरजते और इधर-उधर दौड़ते थे। उन सबका सम्मिलित शब्द बड़ा भयंकर प्रतीत होता था

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ອະວະຍະວະຂອງພວກເຂົາເບິ່ງຄືຍອດພູ. ເມື່ອພວກເຂົາຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງ ແລະພຸ້ນໄປມາທົ່ວທິດ ກໍໄດ້ຍິນສຽງອື້ອອຶງອັນຮຸນແຮງຢູ່ທີ່ນັ້ນໆ—ເປັນສຽງຮ່ວມກັນອັນນ່າຢ້ານ ເກີດຈາກການເຄື່ອນໄຫວຂອງພວກເຂົາທັງຫມົດ».

Verse 11

गिरिकूटनिभा: केचित्‌ केचिन्महिषसंनिभा: । शरदशभ्रप्रतीकाशा: केचिद्धिड्डुलकानना:,कोई पर्वत-शिखरके समान ऊँचे थे तो कोई भैंसोंके सदूश मोटे और काले। कितने ही वानर शरद-ऋतुके बादलोंकी तरह सफेद दिखायी देते थे, कितनोंके ही मुख सिन्दूरके समान लाल रंगके थे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ບາງພວກສູງດັ່ງຍອດພູ; ບາງພວກອ້ວນໜາ ແລະມືດດໍາດັ່ງຄວາຍ. ວານອນບາງພວກຂາວດັ່ງເມກໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ; ບາງພວກມີໃບໜ້າແດງດັ່ງສິນດູຣ (vermilion)».

Verse 12

उत्पतन्तः पतन्तश्न प्लवमानाश्न वानरा: । उद्धुन्वन्तो 5परे रेणून्‌ समाजग्मु: समन्ततः,वे वानर सैनिक उछलते, गिरते-पड़ते, कूदते-फाँदते और धूल उड़ाते हुए चारों ओरसे एकत्र हो रहे थे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພວກວານອນ—ກະໂດດຂຶ້ນ ຕົກລົງ ແລະພຸ້ນຂ້າມໄປ—ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນຈາກທຸກດ້ານ. ບາງພວກກໍສັ່ນສະເທືອນຮ່າງ ແລະສັດສາຍຝຸ່ນໃຫ້ຟຸ້ງເປັນເມກ».

Verse 13

स वानरमहासैन्य: पूर्णसागरसंनिभ: । निवेशमकरोत तत्र सुग्रीवानुमते तदा,वानरोंकी वह विशाल सेना भरे-पूरे महासागरके समान दिखायी देती थी। सुग्रीवकी आज्ञासे उस समय माल्यवान्‌ पर्वतके आस-पास ही उस समस्त सेनाका पड़ाव पड़ गया

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ກອງທັບວານອນອັນມະຫາໃຫຍ່ນັ້ນ ເບິ່ງຄືມະຫາສະໝຸດທີ່ເຕັມປຽມ ແລະກໍາລັງພອງຕົວ. ແລ້ວພວກເຂົາກໍຕັ້ງຄ່າຍຢູ່ທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຄໍາອະນຸຍາດຂອງສຸກຣີວ».

Verse 14

ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वश: । तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते,तदनन्तर उन समस्त श्रेष्ठ वानरोंक सब ओरसे एकत्र हो जानेपर सुग्रीवसहित भगवान्‌ श्रीरामने एक दिन शुभ तिथि, उत्तम नक्षत्र और शुभ मुहूर्तमें युद्धके लिये प्रस्थान किया। उस समय ऐसा जान पड़ता था, मानो वे उस व्यूहरचनायुक्त सेनाके द्वारा सम्पूर्ण लोकोंका संहार करने जा रहे हैं

ຕໍ່ມາ ເມື່ອບັນດາຈອມວານອນໄດ້ຊຸມນຸມພ້ອມກັນຈາກທຸກທິດ ແລະເມື່ອມາຮອດວັນຈັນທະຄະຕິອັນເປັນມົງຄຸນ ດາວນັກສັດອັນດີ ແລະເວລາມົງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບການສັກກາລະບູຊາແລ້ວ, ພຣະຣາມ—ພ້ອມດ້ວຍສຸກຣີວ—ກໍອອກເດີນທາງໄປສູ່ສົງຄາມ. ພາບນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າ ດ້ວຍກອງທັບທີ່ຈັດເປັນຂະບວນຮົບ (vyūha) ນັ້ນ ພວກເຂົາກໍາລັງຈະນໍາຄວາມພິນາດມາສູ່ທຸກໂລກ.

Verse 15

तेन व्यूढेन सैन्येन लोकानुद्)र्तयन्निव । प्रययौ राघव: श्रीमान्‌ सुग्रीवसहितस्तदा,तदनन्तर उन समस्त श्रेष्ठ वानरोंक सब ओरसे एकत्र हो जानेपर सुग्रीवसहित भगवान्‌ श्रीरामने एक दिन शुभ तिथि, उत्तम नक्षत्र और शुभ मुहूर्तमें युद्धके लिये प्रस्थान किया। उस समय ऐसा जान पड़ता था, मानो वे उस व्यूहरचनायुक्त सेनाके द्वारा सम्पूर्ण लोकोंका संहार करने जा रहे हैं

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍກອງທັບທີ່ຈັດຮູບຂະບວນຮົບເປັນລະບຽບນັ້ນ ຣາຄະວະຜູ້ສະຫງ່າງາມ ໄດ້ອອກເດີນທາງໃນເວລານັ້ນພ້ອມກັບສຸກຣີວະ ປານດັ່ງວ່າ ໂດຍກອງທັບທີ່ຈັດຮູບແບບນັ້ນ ຈະກວາດລ້າງແລະພິກຄວ່ຳໂລກທັງປວງ.

Verse 16

मुखमासीत्‌ तु सैन्यस्य हनूमान्‌ मारुतात्मज: । जघनं पालयामास सौमित्रिरकुतोभय:,उस सेनाके मुहानेपर वायुपुत्र हनुमानजी विद्यमान थे। किसीसे भी भय न माननेवाले सुमित्रानन्दन लक्ष्मण उसके पृष्ठभागकी रक्षा कर रहे थे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ທີ່ດ້ານໜ້າສຸດຂອງກອງທັບ ມີຮະນູມານ ບຸດແຫ່ງເທວະລົມ ຢືນນຳ. ສ່ວນດ້ານຫຼັງ ສໍາມິຕຣີ (ລັກສະມະນະ) ຜູ້ບໍ່ຫວາດຫວັນຕໍ່ຜູ້ໃດ ໄດ້ຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງ ໃຫ້ກອງທັບປອດໄພທຸກດ້ານ.

Verse 17

बद्धगोधाडुलित्राणौ राघवौ तत्र जम्मतुः । वृतौ हरिमहामात्रै श्वन्द्रसूर्यों ग्रहैरिव,दोनों रघुवंशी वीर श्रीराम और लक्ष्मण हाथोंमें गोहके चमड़ेके बने हुए दस्ताने पहने हुए थे। वे ग्रहोंसे घिरे हुए चन्द्रमा और सूर्यकी भाँति वानरजातीय मन्त्रियोंके बीचमें होकर चल रहे थे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ສອງວິລະຊົນແຫ່ງວົງຣາຄຸ—ສຣີຣາມະ ແລະ ລັກສະມະນະ—ໄດ້ເດີນໜ້າ ມືສວມຖົງມືທຳດ້ວຍໜັງກົດຫາ (ອິກວານາ). ຖືກຫ້ອມລ້ອມໂດຍມະຫາມົນຕຣີແຫ່ງວານະຣະ ພວກເຂົາເຄື່ອນໄປດັ່ງດວງຈັນແລະດວງອາທິດທີ່ມີດາວເຄາະບໍລິວານຫ້ອມຮອບ.

Verse 18

प्रबभौ हरिसैन्यं तत्‌ सालतालशिलायुधम्‌ | सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ກອງທັບຮະຣິນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງ—ຖືຕົ້ນສາລະ ແລະ ຕົ້ນຕາລະ ເປັນອາວຸດ ພ້ອມກັບກ້ອນຫີນ—ດັ່ງນະຄອນວັງອັນມະໂຫລານທີ່ສ່ອງປະກາຍເມື່ອຫັນໜ້າຮັບຕາເວັນຂຶ້ນ.

Verse 19

श्रीरामचन्द्रजीके सम्मुख साल, ताल और शिलारूपी आयुध लिये वे समस्त वानर सैनिक सूर्योदयके समय पके हुए धानके विशाल खेतोंके समान जान पड़ते थे ।। नलनीलाड्डदक्राथमैन्दद्धिविदपालिता । ययौ सुमहती सेना राघवस्यार्थसिद्धये,नल, नील, अंगद, क्राथ, मैन्द तथा द्विविदके द्वारा सुरक्षित हुई वह विशाल वानरसेना श्रीरामचन्द्रजीका कार्य सिद्ध करनेके लिये आगे बढ़ती चली जा रही थी

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຢູ່ຕໍ່ໜ້າສຣີຣາມະຈັນທຣະ ກອງທັບວານະຣະທັງປວງ ທີ່ຖືຕົ້ນສາລະ ຕົ້ນຕາລະ ແລະ ກ້ອນຫີນເປັນອາວຸດ ໃນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ ເບິ່ງຄືທົ່ງເຂົ້າສຸກອັນກວ້າງໃຫຍ່. ກອງທັບອັນມະຫາໃຫຍ່ນັ້ນ ຖືກຄຸ້ມຄອງແລະນຳພາໂດຍ ນະລະ, ນີລະ, ອັງກະດະ, ກຣາຖະ, ໄມນດະ ແລະ ດວິວິດະ ແລະໄດ້ເດີນໜ້າໄປເພື່ອໃຫ້ພາລະກິດຂອງຣາຄະວະສຳເລັດ.

Verse 20

विविधेषु प्रशस्तेषु बहुमूलफलेषु च । प्रभूतमधुमूलेषु वारिमत्सु शिवेषु च,जहाँ फल-मूलकी बहुतायत होती, मधु और कन्द-मूल प्रचुरमात्रामें उपलब्ध होते तथा जलकी अधिक सुविधा होती, ऐसे कल्याणकारी और उत्तम विविध पर्वतीय शिखरोंपर डेरा डालती हुई वह वानरसेना बिना किसी विघ्न-बाधाके खारे पानीवाले समुद्रके निकट जा पहुँची

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ພວກວານອນເຄື່ອນທັບຈາກສະຖານທີ່ມົງຄຸນໜຶ່ງໄປອີກສະຖານທີ່ມົງຄຸນ—ຕາມຍອດພູອັນເລື່ອງຊື່ທີ່ອຸດົມດ້ວຍໝາກໄມ້ແລະຮາກ, ມີນ້ຳເຜິ້ງແລະຫົວມັນກິນໄດ້ຫຼາຍ, ແລະມີນ້ຳພໍພຽງ—ຕັ້ງຄ່າຍໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ ແລ້ວສຸດທ້າຍກໍເຂົ້າໃກ້ທະເລນ້ຳເຄັມ.

Verse 21

निवसन्ती निराबाधा तथैव गिरिसानुषु । उपायाद्धरिसेना सा क्षारोदमथ सागरम्‌,जहाँ फल-मूलकी बहुतायत होती, मधु और कन्द-मूल प्रचुरमात्रामें उपलब्ध होते तथा जलकी अधिक सुविधा होती, ऐसे कल्याणकारी और उत्तम विविध पर्वतीय शिखरोंपर डेरा डालती हुई वह वानरसेना बिना किसी विघ्न-बाधाके खारे पानीवाले समुद्रके निकट जा पहुँची

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາພັກອາໄສໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ ຕາມຊາຍພູແລະສັນພູ; ກອງທັບຂອງຮາຣິ—ກອງວານອນ—ເຄື່ອນຕໍ່ໄປ ແລະສຸດທ້າຍກໍເຖິງທະເລນ້ຳເຄັມ.

Verse 22

द्वितीयसागरनिभं तद्‌ बल॑ बहुलध्वजम्‌ | वेलावनं समासाद्य निवासमकरोत्‌ तदा,असंख्य ध्वजा-पताकाओंसे सुशोभित वह विशाल वाहिनी दूसरे महासागरके समान जान पड़ती थी। सागरके तटवर्ती वनमें पहुँचकर उसने अपना पड़ाव डाला

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ກອງທັບໃຫຍ່ນັ້ນ ທີ່ໜາແນ້ນດ້ວຍທຸງຫຼາຍຜືນ ເບິ່ງຄືທະເລອີກຜືນໜຶ່ງ. ເມື່ອໄປຮອດປ່າຊາຍຝັ່ງທະເລ ພວກເຂົາກໍຕັ້ງຄ່າຍຢູ່ທີ່ນັ້ນໃນຂະນະນັ້ນ.

Verse 23

ततो दाशरथि: श्रीमान्‌ सुग्रीव॑ प्रत्यभाषत । मध्ये वानरमुख्यानां प्राप्तकालमिदं वच:,तत्पश्चात्‌ मुख्य-मुख्य वानरोंके बीचमें बैठे हुए दशरथनन्दन भगवान्‌ श्रीरामने सुग्रीवसे यह समयोचित बात कही--

ຕໍ່ມາ ພຣະຣາມ ພຣະອົງຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ໂອຣົດຂອງທະສະຣະຖະ ໄດ້ກ່າວກັບສຸກຣີວະ. ພຣະອົງນັ່ງຢູ່ກາງບັນດາຜູ້ນຳວານອນຊັ້ນເລີດ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນສົມຄວນຕໍ່ກາລະເວລາ.

Verse 24

उपाय: को नु भवतां मतः सागरलड्घने । इयं हि महती सेना सागरश्नातिदुस्तर:,“मित्रो! हमारी यह सेना बहुत बड़ी है और सामने अत्यन्त दुस्तर महासागर लहरें ले रहा है। ऐशी दशामें आपलोग समुद्रके पार जानेके लिये कौन-सा उपाय ठीक समझते हैं?

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຕາມຄວາມເຫັນຂອງພວກເຈົ້າ ຄວນໃຊ້ວິທີໃດເພື່ອຂ້າມທະເລ? ເພາະກອງທັບນີ້ໃຫຍ່ຫຼາຍ ແລະທະເລທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້ານັ້ນຂ້າມໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ».

Verse 25

तत्रान्ये व्याहरन्ति सम वानरा बहुमानिन: । समर्था लड्घने सिन्धोर्न तु तत्‌ कृत्स्नकारकम्‌,तब वहाँ बहुत-से दूसरे-दूसरे वानर, जो बड़े अभिमानी थे, कहने लगे--“'हम तो समुद्रको लाँघ जानेमें समर्थ हैं, परंतु सब नहीं लाँध सकते”

ໃນທີ່ນັ້ນ ວານອນອື່ນໆຫຼາຍຕົວ ຜູ້ມີຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສ ແລະໝັ້ນໃຈໃນຕົນ ໄດ້ເວົ້າຂຶ້ນວ່າ: «ພວກເຮົາສາມາດໂດດຂ້າມທະເລໄດ້ ແຕ່ບໍ່ອາດສຳເລັດວຽກທັງໝົດໃຫ້ຄົບຖ້ວນ».

Verse 26

केचिन्नौभिव्यवस्यन्ति केचिच्च विविधै: प्लवै: । नेति रामस्तु तान्‌ सर्वान्‌ सान्त्वयन्‌ प्रत्यभाषत,कुछ वानर बड़ी-बड़ी नावोंके द्वारा समुद्रके पार जानेका निश्चय प्रकट करने लगे। कुछने नाव-डोंगी आदि विविध साधनोंद्वारा पार जानेकी बात बतायी। परंतु श्रीरामचन्द्रजीने उनकी यह सलाह माननेसे इनकार कर दिया और सबको सान्त्वना देते हुए कहा--

ບາງພວກຕັ້ງໃຈຈະຂ້າມທະເລດ້ວຍເຮືອ; ບາງພວກກໍເສນກະດານລອຍ ແລະພາຫະນະລອຍນ້ຳຫຼາຍຊະນິດ. ແຕ່ພຣະຣາມາປະຕິເສດຄຳເສນທັງໝົດນັ້ນ; ພຣະອົງປອບໃຈທຸກຄົນ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ.

Verse 27

शतयोजन विस्तारं न शक्ता: सर्ववानरा: । क्रान्तुं तोयनिधिं वीरा नैषा वो नैप्ठेकी मति:,“वीरो! सभी वानरोंमें इतनी शक्ति नहीं है कि वे सौ योजन विस्तृत समुद्रको लाँघ सकें; अतः तुम लोगोंका यह निर्णय सर्वमान्य सिद्धान्तके रूपमें ग्राह्म नहीं है

«ໂອ ວີຣະບຸລຸດ! ວານອນທັງໝົດບໍ່ມີກຳລັງພໍຈະໂດດຂ້າມທະເລອັນກວ້າງຮ້ອຍໂຍຊະນາ. ດັ່ງນັ້ນ ມະຕິຂອງພວກເຈົ້ານີ້ ບໍ່ອາດຮັບເອົາເປັນຫຼັກທີ່ໝັ້ນຄົງແລະເຊື່ອຖືໄດ້ສຳລັບທຸກຄົນ».

Verse 28

नावो न सन्ति सेनाया बह्वदयस्तारयितुं तथा । वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत्‌,“इतनी बड़ी सेनाको पार उतारनेके लिये हमलोगोंके पास अधिक नौकाएँ भी नहीं हैं। (यदि कहें, व्यापारियोंके जहाजोंसे काम लिया जाय, तो) मेरे-जैसा पुरुष अपने स्वार्थके लिये व्यापारियोंके व्यवसायको हानि कैसे पहुँचा सकता है?

«ເພື່ອຂົນສົ່ງກອງທັບອັນໃຫຍ່ນີ້ໃຫ້ຂ້າມໄປ ພວກເຮົາບໍ່ມີເຮືອພໍ. ແລະຖ້າຈະໃຊ້ເຮືອຂອງພໍ່ຄ້າ—ຄົນເຊັ່ນຂ້ອຍຈະເຮັດແນວໃດໄດ້ ເພື່ອປະໂຫຍດຕົນ ແລ້ວໄປທຳລາຍອາຊີບແລະການຄ້າຂອງພໍ່ຄ້າ?»

Verse 29

विस्तीर्ण चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेण वै पर: । प्लवोडुपप्रतारश्न नैवात्र मम रोचते,“इसके सिवा नौका आदिसे यात्रा करनेपर हमारी सेना छिट-फुट होकर बहुत दूरतक फैल जायगी। उस दशामें अवसर पाकर शत्रु इसका नाश भी कर सकता है। इसीलिये डोंगी और नाव आदिपर बैठकर पार उतरनेकी बात मुझे ठीक नहीं जँचती है

«ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຖ້າຂ້າມດ້ວຍເຮືອນ້ອຍໆ ແລະກະດານລອຍ ກອງທັບຂອງເຮົາຈະແຕກກະຈາຍ ແລະຍາວອອກໄປໄກ. ເມື່ອນັ້ນ ສັດຕູຈະພົບຊ່ອງວ່າງ ແລະອາດໂຈມຕີທຳລາຍໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ແຜນການຂ້າມໂດຍນັ່ງເຮືອ ແລະກະດານລອຍ ບໍ່ເຂົ້າກັບໃຈຂ້ອຍ».

Verse 30

अहं त्विमं जलनिर्धि समारप्स्याम्युपायतः । प्रतिशेष्याम्युपवसन्‌ दर्शयिष्यति मां ततः,“मैं तो किसी उपायसे इस समुद्रकी ही आराधना आरम्भ करूँगा। इसके तटपर अन्न- जल छोड़कर धरना दूँगा। इससे यह अवश्य मुझे दर्शन देगा तथा कोई मार्ग दिखायेगा

ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລີ່ມການບູຊາປະນົມສະການຕໍ່ທະເລນີ້ໂດຍວິທີໃດວິທີໜຶ່ງ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະອົດອາຫານ ແລະອົດນ້ຳ ນັ່ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງທີ່ຝັ່ງຂອງມັນ. ແລ້ວມັນຈະປາກົດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນ ແລະຈະເປີດເຜີຍທາງໄປຂ້າງໜ້າ.»

Verse 31

न चेद्‌ दर्शयिता मार्ग धक्ष्याम्पेनमहं ततः । महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलै:,“यदि यह स्वयं प्रकट होकर कोई मार्ग नहीं दिखायेगा तो मैं अग्नि और वायुसे भी अधिक तेजस्वी तथा कभी न चूकनेवाले महान दिव्यास्त्रोंद्रारा इसे जलाकर भस्म कर डालूँगा'

«ຖ້າມັນບໍ່ປາກົດຕົວ ແລະບໍ່ຊີ້ທາງໃຫ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະໃຊ້ອາວຸດທິບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ທີ່ບໍ່ອາດຕ້ານທານໄດ້ ເຈີດຈ້າກວ່າໄຟແລະລົມ ເຜົາມັນໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ!»

Verse 32

इत्युक्त्वा सह सौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघव: । प्रतिशिश्ये जलनिधिं विधिवत्‌ कुशसंस्तरे,ऐसा कहकर लक्ष्मणसहित श्रीरामचन्द्रजीने आचमन करके समुद्रके तटपर कुशकी चटाई बिछाकर उसपर लेटकर विधिपूर्वक धरना दे दिया

ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຣາຄະວະ (ພຣະຣາມ) ພ້ອມດ້ວຍ ເສົາມິຕຣີ (ລັກສະມະນະ) ໄດ້ດື່ມນ້ຳຕາມພິທີເພື່ອຊໍາລະກາຍ. ແລ້ວທີ່ຝັ່ງທະເລ ພຣະອົງໄດ້ປູເສື່ອຫຍ້າກຸສະ ແລະນອນລົງເທິງນັ້ນ ຮັບວຣະຕະດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ (ທະຣະນາ) ຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ.

Verse 33

सागरस्तु ततः स्वप्ने दर्शयामास राघवम्‌ | देवो नदनदीभर्ता श्रीमान्‌ यादोगणैर्वृत:,तब नदों और नदियोंके स्वामी श्रीमान्‌ समुद्रदेवने जल-जन्तुओंके साथ प्रकट होकर स्वप्नमें श्रीरामचन्द्रजीको दर्शन दिया

ຕໍ່ມາ ໃນຄວາມຝັນ ທະເລໄດ້ປາກົດໃຫ້ຣາຄະວະເຫັນ. ພຣະເທວະແຫ່ງທະເລ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງແມ່ນ້ຳແລະລໍາທາລ ປາກົດດ້ວຍສະຫວ່າງສະໄຫວ ມີຝູງສັດນ້ຳຫ້ອມລ້ອມ ແລະປະທານນິມິດໃຫ້ພຣະຣາມ.

Verse 34

कौसल्यामातरित्येवमाभाष्य मधुरं वच: । इदमित्याह रत्नानामाकरै: शतशो वृत:,वह सैकड़ों रत्नके आकरोंसे घिरा हुआ था। उसने “कौसल्यानन्दन” कहकर श्रीरामको सम्बोधित किया और मधुर वाणीमें इस प्रकार कहा--

ພຣະທະເລນັ້ນຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍແຫຼ່ງຮັດຖະນະ ແລະບໍ່ຮັດຖະນະນັບຮ້ອຍ. ພຣະອົງເອີ້ນພຣະຣາມດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາຫວານວ່າ “ໂອ ບຸດແຫ່ງກໍສະລະຍາ” ແລະກ່າວດ້ວຍສຽງອ່ອນໂຍນວ່າ: “ນີ້ແຫຼະ.”

Verse 35

ब्रृहि कि ते करोम्यत्र साहाय्यं पुरुषर्षभ । ऐक्ष्वाको हास्मि ते ज्ञातिरिति रामस्तमब्रवीत्‌,“नरश्रेष्ठ! कहो, मैं यहाँ तुम्हारी क्या सहायता करूँ? सगरपुत्रोंसे संवर्धित होनेके कारण मैं भी इक्ष्वाकुवंशीय तथा तुम्हारा भाई-बन्धु हूँ"। यह सुनकर श्रीरामचन्द्रजीने उससे कहा --

ພຣະຣາມໄດ້ກ່າວກັບເຂົາວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາບຸລຸດ! ຈົ່ງບອກມາເຖີດ ຢູ່ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະຊ່ວຍເຈົ້າແນວໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຊາຍວົງອິກສະວາກຸ ແລະເປັນຍາດຂອງເຈົ້າ; ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງເວົ້າໂດຍບໍ່ລັງເລ»។ ດ້ວຍຄໍານີ້ ພຣະຣາມໄດ້ວາງການຊ່ວຍເຫຼືອເປັນໜ້າທີ່ຕາມສາຍເລືອດແລະທຳມະ ບໍ່ແມ່ນພຽງຄວາມເມດຕາຢ່າງດຽວ.

Verse 36

मार्गमिच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते । येन गत्वा दशग्रीवं हन्यां पौलस्त्यपांसनम्‌,“नद-नदीश्वर! मैं अपनी सेनाके लिये तुम्हारे द्वारा दिया हुआ मार्ग चाहता हूँ, जिससे जाकर पुलस्त्यकुलांगार दशमुख रावणको मार सकूँ

ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງແມ່ນ້ຳແລະລໍາທານ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເສັ້ນທາງທີ່ທ່ານໄດ້ປະທານໃຫ້ແກ່ກອງທັບຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອຈະໄດ້ໄປຕາມນັ້ນ ແລ້ວປະຫານ ດະສະກຣີວ (ຣາວະນະ) ຜູ້ເປັນໄພພິບັດແຫ່ງວົງປູລັສຕະຍະ»។

Verse 37

यद्येवं याचतो मार्ग न प्रदास्यति मे भवान्‌ | शरैस्त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितै:,“यदि इस प्रकार याचना करनेपर तुम मुझे मार्ग न दोगे तो मैं दिव्यास्त्रोंसे अभिमन्त्रित बाणोंद्वारा तुम्हें सुखा दूँगा”

ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: «ຖ້າແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າຂໍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ທ່ານຍັງບໍ່ຍອມໃຫ້ທາງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໃຊ້ລູກສອນທີ່ຖືກປະພອມດ້ວຍອາວຸດທິບ ແລະຜູກມົນຕ໌ຕ້ານ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ທ່ານແຫ້ງຫາຍ»។

Verse 38

इत्येवं ब्रुवत: श्रुत्वा रामस्य वरुणालय: । उवाच व्यथितो वाक्यमिति बद्धाञ्जलि: स्थित:,श्रीरामचन्द्रजीका यह वचन सुनकर वरुणालय समुद्र व्यथित हो उठा और खड़े हुए हाथ जोड़कर बोला--

ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນພຣະຣາມເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ມະຫາສະໝຸດ—ທີ່ພຳນັກຂອງວະຣຸນະ—ກໍສັ່ນສະເທືອນດ້ວຍຄວາມຫວາດຫວັນ. ແລ້ວມັນຢືນພ້ອມພະນົມມື ແລະກ່າວຕໍ່ພຣະຣາມດ້ວຍຖ້ອຍຄໍານີ້—

Verse 39

नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस्तव । शृणु चेदं वचो राम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर,“श्रीराम! मैं तुम्हारा सामना करना नहीं चाहता और न मैं तुम्हारे मार्गमें विघ्न डालनेकी ही इच्छा रखता हूँ। मेरी यह बात सुनो और सुनकर जो कर्तव्य हो, उसे करो

ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາມ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາດຖະນາຈະຕໍ່ຕ້ານທ່ານ ແລະບໍ່ແມ່ນຜູ້ຈະວາງອຸປະສັກໃນເສັ້ນທາງຂອງທ່ານ. ຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄໍານີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ໂອ ຣາມ; ເມື່ອຟັງແລ້ວ ຈົ່ງປະພຶດຕາມທີ່ໜ້າທີ່ພຶງເຮັດຕາມທຳມະ»។

Verse 40

यदि दास्यामि ते मार्ग सैन्यस्य व्रजतो55ज्ञया । अन्ये>प्याज्ञापयिष्यन्ति मामेवं धनुषो बलात्‌,“यदि मैं इस समय तुम्हारी आज्ञासे तुम्हें और लंका जाती हुई तुम्हारी सेनाको मार्ग दे दूँगा तो दूसरे लोग भी इसी प्रकार धनुषके बलसे मुझपर हुक्म चलाया करेंगे

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າຕາມຄໍາສັ່ງຂອງທ່ານ ຊີ້ເສັ້ນທາງໃຫ້ກອງທັບຂອງທ່ານເດີນໄປ ຄົນອື່ນໆກໍຈະເລີ່ມອອກຄໍາສັ່ງໃສ່ຂ້າພະເຈົ້າແບບດຽວກັນ ໂດຍອາໄສແຕ່ກໍາລັງຄັນທະນູ. ຍອມຈໍານົນຕໍ່ການບີບຄັ້ນຄັ້ງໜຶ່ງ ແມ່ນເຊີນໂລກທີ່ອໍານາດແທນຄວາມຖືກຕ້ອງ».

Verse 41

अस्ति त्वत्र नलो नाम वानर: शिल्पिसम्मत: । त्वष्टदेंवस्य तनयो बलवान विश्वकर्मण:,“तुम्हारी सेनामें एक नल नामक वानर है जो शिल्पियोंके लिये भी आदरणीय है। बलवान्‌ नल देवशिल्पी विश्वकर्माका पुत्र है

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນພວກເຈົ້ານີ້ ມີວານອນຊື່ ນະລະ ຜູ້ທີ່ແມ່ນແຕ່ຊ່າງຝີມືຊັ້ນຄູກໍຍັງນັບຖື. ນະລະແຂງແກ່ງ ເປັນບຸດຂອງ ວິສະວະກັມມະ ຊ່າງເທວະ ເກີດແຕ່ເທວະ ຕະວັດສະຕຣິ».

Verse 42

स यत्‌ काष्ठ तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि । सर्व तद्‌ धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति,“वह अपने हाथसे उठाकर जो भी काठ, तिनका या पत्थर मेरे भीतर डाल देगा, वह सब मैं जलके ऊपर-धारण किये रहूँगा। वही तुम्हारे लिये पुल हो जायगा”

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ວ່າເປັນໄມ້, ຫຍ້າເສັ້ນນ້ອຍ, ຫຼືຫີນ ທີ່ເຂົາຈະໂຍນລົງໃນຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຮັບໄວ້ທັງໝົດເທິງນ້ໍາ. ກອງນັ້ນແຫຼະ ຈະເປັນຂົວຂອງພວກເຈົ້າ».

Verse 43

इत्युक्त्वान्तरहिते तस्मिन्‌ रामो नलमुवाच ह । कुरु सेतु समुद्रे त्वं शक्तो हसि मतो मम,ऐसा कहकर समुद्र अन्तर्धान हो गया। तत्पश्चात्‌ श्रीयीमने उठकर नलसे कहा--“तुम समुद्रपर एक पुल तैयार करो। मैं जानता हूँ, तुममें यह कार्य करनेकी शक्ति है”

ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ທະເລກໍຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ. ຕໍ່ມາ ຣາມະໄດ້ເອີ້ນນະລະ ແລະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງສ້າງຄັນທາງຂ້າມທະເລ. ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້າ ເຈົ້າມີທັງກໍາລັງແລະຝີມືທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດ».

Verse 44

तेनोपायेन काकुत्स्थ: सेतुबन्धमकारयत्‌ । दशयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम्‌,उसी उपायसे रघुनाथजीने समुद्रपर सौ योजन लंबा और दस योजन चौड़ा पुल तैयार कराया

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍວິທີນັ້ນເອງ ກາກຸດສະຖະ (ຣາມະ) ໄດ້ໃຫ້ສ້າງຄັນທາງຂ້າມທະເລ—ຍາວໜຶ່ງຮ້ອຍໂຢຊະນະ ແລະກວ້າງສິບໂຢຊະນະ».

Verse 45

नलसेतुरिति ख्यातो योडद्यापि प्रथितो भुवि | रामस्थाज्ञां पुरस्कृत्य निर्यातो गिरिसंनिभ:,वह आज भी भूमण्डलमें “नलसेतु” के नामसे विख्यात है। श्रीरामजीकी आज्ञा मानकर समुद्रने उस पर्वताकार पुलको अपने ऊपर धारण किया

ສະພານນັ້ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «ນະລະເສຕຸ» ແລະຍັງໂດງດັງໃນໂລກຈົນຮອດມື້ນີ້. ເພາະເຄົາລົບຕໍ່ພຣະບັນຊາຂອງພຣະຣາມ ມະຫາສະມຸດຈຶ່ງຮັບຮອງສະພານອັນດຸດພູເຂົານັ້ນໄວ້ເທິງຕົນ.

Verse 46

तत्रस्थं स तु धर्मात्मा समागच्छद्‌ विभीषण: । भ्राता वै राक्षसेन्द्रस्य चतुर्भि: सचिवै: सह,श्रीरामचन्द्रजी अभी समुद्रके किनारे ही थे कि राक्षसराज रावणके भाई धर्मात्मा विभीषण अपने चार मन्सत्रियोंक साथ उनसे मिलनेके लिये आये

ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣາມປະທັບຢູ່ທີ່ຝັ່ງທະເລ; ວິພີສະນະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ເປັນນ້ອງຊາຍຂອງຈອມກະສັດຍັກ (ຣາວະນະ) ໄດ້ມາພົບພຣະອົງ ພ້ອມດ້ວຍມະນຕຣີສີ່ຄົນ.

Verse 47

7 जन ] ४! । (/9,|।। #//7+7) ९३४४ ।। प्रतिजग्राह समस्तं स्वागतेन महामना: । सुग्रीवस्य तु शड्काभूत्‌ प्रणिधि: स्यादिति सम ह,महामना श्रीरामने स्वागतपूर्वक उन्हें अपनाया। उस समय सुग्रीवके मनमें यह शंका हुई कि “कहीं यह शत्रुका कोई गुप्तचर न हो”

ພຣະຣາມຜູ້ໃຈກວ້າງໄດ້ຮັບພວກເຂົາທັງໝົດດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຕ້ອນຮັບອັນສົມຄວນ. ແຕ່ໃນໃຈຂອງສຸກຣີວະ ກໍເກີດຄວາມສົງໄສວ່າ: «ຫຼືວ່ານີ້ເປັນສາຍລັບຂອງສັດຕູ?»

Verse 48

राघव: सत्यचेष्टाभि: सम्यक्‌ च चरितेज्डितै: । यदा तत्त्वेन तुष्टो$भूत्‌ तत एनमपूजयत्‌,परंतु श्रीरामचन्द्रजीने उनकी सत्य चेष्टाओं, उत्तम आचरणों और मुख-नेत्र आदिके संकेतोंसे सूचित होनेवाले मनोभावोंकी सम्यक्‌ समीक्षा करके जब अच्छी तरह संतोष प्राप्त कर लिया, तब विभीषणका बहुत आदर किया

ຣາຄະວະ (ພຣະຣາມ) ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດຖີ່ຖ້ວນ ທັງຄວາມພະຍາຍາມອັນສັດຊື່, ຄວາມປະພຶດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມຖືກຕ້ອງ, ແລະຄວາມຈິງໃຈທີ່ປາກົດຜ່ານທ່າທາງແລະສີໜ້າຂອງວິພີສະນະ. ເມື່ອພຣະອົງພໍໃຈຢ່າງແນ່ຊັດໃນເຈດຕະນາທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຈຶ່ງຖວາຍກຽດແລະນັບຖືລາວຕາມຄວນ.

Verse 49

सर्वराक्षसराज्ये चाप्यभ्यषिज्चद्‌ विभीषणम्‌ । चक्रे च मन्त्रसचिवं सुहृदं लक्ष्मणस्थ च

ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວພຣະອົງໄດ້ປະກອບພິທີອະພິເສກ ແຕ່ງຕັ້ງວິພີສະນະເປັນກະສັດເຫນືອອານາຈັກຂອງຍັກທັງປວງ. ແລະພຣະອົງຍັງແຕ່ງຕັ້ງລັກສະມະນະ—ມິດສະຫາຍຜູ້ຊື່ສັດຂອງພຣະອົງ—ເປັນມະນຕຣີແລະທີ່ປຶກສາ. ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຊະນະ ການປົກຄອງຈຶ່ງຖືກສ້າງຕັ້ງ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍກຳລັງລ້ວນໆ ແຕ່ໂດຍການສະຖາປະນາອັນຊອບທຳ, ຄຳປຶກສາ, ແລະມິດຕະພາບອັນຈົງຮັກ».

Verse 50

विभीषणमते चैव सोउत्यक्रामन्महार्णवम्‌ । ससैन्य: सेतुना तेन मासेनैव नराधिप,नरेश्वरर विभीषणकी सलाहसे श्रीरामचन्द्रजीने उसी सेतुद्वारा एक ही महीनेमें सेनासहित महासागरको पार कर लिया

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອປະພຶດຕາມຄໍາແນະນໍາຂອງ ວິພີສະນະ ພຣະອົງໄດ້ຂ້າມມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່. ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ດ້ວຍສະພານນັ້ນ ພຣະອົງນໍາກອງທັບທັງໝົດຂ້າມໄປໄດ້ພາຍໃນເວລາເພີງໜຶ່ງເດືອນ»។

Verse 51

ततो गत्वा समासाद्य लड़कोद्यानान्यनेकश: । भेदयामास कपिभिर्महान्ति च बहूनि च,तत्पश्चात्‌ उन्होंने लंकाकी सीमामें पहुँचकर वानरोंद्वारा वहाँके बहुत-से बड़े-बड़े उद्यानोंको छिन्न-भिन्न करा दिया

ຕໍ່ມາ ພຣະອົງໄດ້ໄປຮອດ ແລະເຂົ້າເຖິງສວນສໍາລານຫຼາຍແຫ່ງໃນລັງກາ ແລ້ວໃຫ້ຝູງວານອນທໍາລາຍສວນໃຫຍ່ໆຈໍານວນຫຼາຍໃຫ້ແຕກພັງລົງ.

Verse 52

ततस्तौ रावणामात्यौ मन्त्रिणौ शुकसारणौ । चरौ वानररूपेण तौ जग्राह विभीषण:,उस सेनामें वानरोंका रूप घारण करके रावणके दो मन्त्री शुक और सारण गुप्तचरका काम करनेके लिये घुस आये थे। विभीषणने उन दोनोंको पहचानकर कैद कर लिया

ຕໍ່ມາ ລັດຖະມົນຕີສອງຄົນຂອງຣາວະນະ ຄື ຊຸກະ ແລະ ຊາຣະນະ ໄດ້ເຂົ້າມາເປັນສາຍລັບ ໂດຍປອມຕົວເປັນຮູບວານອນ. ວິພີສະນະຮູ້ທັນ ແລະຈັບກຸມພວກເຂົາໄວ້.

Verse 53

प्रतिपन्नौ यदा रूप॑ राक्षसं तौ निशाचरौ । दर्शयित्वा तत: सैन्यं राम: पश्चादवासृजत्‌

ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອສັດຮາຕຣີທັງສອງນັ້ນກັບຄືນຮັບຮູບຣັກສະສະ, ຣາມະໄດ້ໃຫ້ພວກເຂົາເຫັນກອງທັບກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງປ່ອຍໄປພາຍຫຼັງ»។

Verse 54

जब वे दोनों निशाचर अपने राक्षसरूपमें प्रकट हुए, तब श्रीरामने उन्हें अपनी सेनाका दर्शन कराकर छोड़ दिया ।। निवेश्योपवने सैन्यं तत्‌ पुर: प्राज्ञवानरम्‌ । प्रेषयामास दौत्येन रावणस्य ततो$5ज्भदम्‌,लंकापुरीके उपवनमें वानरसेनाको ठहराकर श्रीरघुनाथजीने बुद्धिमान्‌ वानर अंगदको दूतके रूपमें रावणके यहाँ भेजा

ເມື່ອສອງຜູ້ທ່ອງຮາຕຣີນັ້ນປາກົດໃນຮູບຣັກສະສະ, ຣາມະໃຫ້ພວກເຂົາເຫັນກອງທັບຂອງພຣະອົງ ແລ້ວຈຶ່ງປ່ອຍໄປ. ຕໍ່ມາ ພຣະອົງໃຫ້ກອງທັບວານອນພັກຢູ່ໃນສວນໃກ້ນະຄອນລັງກາ ແລະດ້ວຍປັນຍາ ໄດ້ສົ່ງອັງກະດະ ວານອນຜູ້ສະຫຼາດ ເປັນທູດໄປຫາຣາວະນະ.

Verse 59

साथ ही उन्हें समस्त राक्षसोंके राज्यपर अभिषिक्त कर दिया और लक्ष्मणका सुहृद्‌ तथा अपना सलाहकार बना लिया

ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ພ້ອມກັນນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ປະກອບພິທີອະພິເສກ ແຕ່ງຕັ້ງເຂົາເຈົ້າໃຫ້ຄອງອຳນາດເຫນືອອານາຈັກທັງປວງຂອງພວກຣາກສະ. ແລະພຣະອົງຍັງໄດ້ເຮັດໃຫ້ລັກຊະມະນະເປັນທັງມິດສະນິດທີ່ໄວ້ໃຈ ແລະເປັນທີ່ປຶກສາສ່ວນພຣະອົງ ເພື່ອຮວບຮວມການປົກຄອງໃຫ້ໝັ້ນຄົງດ້ວຍການແຕ່ງຕັ້ງອັນຊອບທຳ ແລະຄຳແນະນຳອັນຮອບຄອບ.

Verse 283

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि सेतुबन्धने त्रयशीत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ााभारत वनपर्वके अन्तर्गत रामोपाख्यानपर्वमें सेतुबन्धविषयक दो सौ तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ວະນະປະຣະວະ» ໃນຕອນທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຣາມົປາຂະຍານະ» ບົດທີ່ກ່ຽວກັບການຜູກສ້າງສະພານ (ໄປຫາລັງກາ) ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດ—ເປັນບົດທີ 283. ຂໍ້ລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າຕອນເລື່ອງນີ້ຈົບລົງ ແລະຍ້ຳເນັ້ນຄວາມຕັ້ງໃຈອັນຊອບທຳ ກັບຄວາມພາກພຽນອັນມີວິໄນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ການງານອັນຍຸດຕິທຳກ້າວໜ້າໄດ້ ດ້ວຍການຮ່ວມແຮງຮ່ວມໃຈ ແລະການນຳພາອັນໝັ້ນຄົງ.