Adhyaya 152
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
Upa-parva: Anuśāsana (Return-to-Capital and Royal Consolation Episode)
Vaiśaṃpāyana narrates that Bhīṣma becomes silent, motionless like a painted figure, whereupon Vyāsa (Satyavatī’s son) reflects briefly and addresses the reclining Gāṅgeya. Vyāsa reports that King Yudhiṣṭhira, having regained composure, stands with all brothers, attendant kings, and the discerning Kṛṣṇa, and requests authorization to proceed to the city. Bhīṣma grants permission and speaks gently to Yudhiṣṭhira: he should enter the capital to relieve mental fever (mānasa-jvara), perform varied yajñas with ample food and properly arranged dakṣiṇā, and satisfy gods and ancestors while remaining devoted to kṣatra-dharma. He further instructs Yudhiṣṭhira to please all subjects, conciliate the prakṛtis, and honor friends and well-wishers with appropriate gifts, so that they may flourish around him like Brahmins around a fruitful tree at a sacred site. Bhīṣma sets a return appointment: Yudhiṣṭhira should come back when the sun’s southern course ends and uttarāyaṇa begins. Yudhiṣṭhira agrees, pays respects, and proceeds with his retinue—placing Dhṛtarāṣṭra and the devoted Gāndhārī at the fore, along with sages, brothers, and Keśava—entering the Kuru city (Nāgasāhvaya/Vāraṇasāhvaya).
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को उमा–महेश्वर-संवाद की कड़ी में ले जाते हैं—हिमवत्पुत्री पार्वती, तपोवन-निवासी और धर्मज्ञ, स्वयं महादेव से स्त्री-धर्म का मर्म पूछती हैं। → महेश्वर पार्वती की योग्यता (शम, दम, तप, धर्माचरण) की प्रशंसा कर प्रश्नोत्तर का अधिकार देते हैं; पार्वती स्त्री-स्वभाव, अनुकरण-धर्म, तीर्थ-सरिताओं के सम्मान और गृहस्थ-धर्म में नारी की स्थिति जैसे सूक्ष्म विषय उठाती हैं, जहाँ एक ही आचरण से पुण्य भी हो सकता है और लोक-निन्दा भी। → स्त्री-धर्म का निर्णायक सूत्र उभरता है—जिस नारी की स्पृहा काम-भोग-सुख-ऐश्वर्य में नहीं, बल्कि पति में केंद्रित है, वही ‘धर्मभागिनी’ है; साथ ही सभा-वाणी और बुद्धि के भेद का संकेत देकर बताया जाता है कि धर्म का निर्णय केवल वाक्चातुर्य से नहीं, अंतःकरण की निष्ठा से होता है। → उपदेश पूर्ण होने पर महादेव पार्वती का सत्कार कर अपने अनुचरों सहित लोकों को प्रस्थान करते हैं; भूतगण, गन्धर्व और अप्सराएँ प्रणाम कर यथास्थान लौटते हैं—संवाद का फल ‘स्त्री-धर्म’ की मर्यादा-रेखा के रूप में स्थापित होता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १२०९ श्लोक मिलाकर कुल १२७३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। अकाल षट्चत्वारिंशदधिकशततमो<ध्याय: पार्वतीजीके द्वारा स्त्री-धर्मका वर्णन नारद उवाच एवमुक्त्वा महादेव: श्रोतुकाम: स्वयं प्रभु: । अनुकूलां प्रियां भार्या पारश्वस्थां समभाषत
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອມະຫາເທວະໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ພຣະອົງເອງຜູ້ເປັນອົງອະທິປະໄຕ ກໍເກີດຄວາມປາຖະໜາຈະຟັງ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດກັບພຣະນາງປາຣະວະຕີ—ພຣະມະເຫສີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ແລະອ່ອນໂຍນ ຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃກ້ຂ້າງ—ເຊີນໃຫ້ນາງເວົ້າ»។
Verse 2
श्रीमहेश्वर उवाच परावरज्ञे धर्मज्ञे तपोवननिवासिनि । साध्वि सुभ्रु सुकेशान्ते हिमवत्पर्वतात्मजे
ພຣະມະເຫສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ປະເສີດ—ຜູ້ຮູ້ທັງຄວາມຈິງສູງແລະຕ່ຳ, ຜູ້ຮູ້ທຳມະ, ຜູ້ພຳນັກໃນປ່າແຫ່ງຕະປະ; ໂອ ນາງຜູ້ມີສິນທຳ ຄິ້ວງາມ ແລະຜົມງາມ; ໂອ ທິດາແຫ່ງຫິມະວັດ—ດັ່ງວິນຍານແຫ່ງພູເຂົາ»។
Verse 3
दक्षे शमदमोपेते निर्ममे धर्मचारिणि । पृच्छामि त्वां वरारोहे पृष्टा वद ममेप्सितम्
ໂອ ຜູ້ສາມາດ, ຜູ້ມີຄວາມສະຫງົບ ແລະການຂົ່ມໃຈຕົນ, ປາສະຈາກຄວາມຍິ່ງຍະໂສ, ແລະຍຶດຖືການປະພຶດທຳມະ—ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມເຈົ້າ. ເມື່ອຖືກຖາມແລ້ວ ຈົ່ງກ່າວສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຮູ້.
Verse 4
श्रीमहेश्वर बोले--तपोवनमें निवास करनेवाली देवि! तुम भूत और भविष्यको जाननेवाली
ພຣະມະເຫສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ ຜູ້ພຳນັກໃນປ່າແຫ່ງຕະປະ! ເຈົ້າຮູ້ທັງອະດີດແລະອະນາຄົດ; ເຈົ້າເຂົ້າໃຈຫຼັກແທ້ແຫ່ງທຳມະ ແລະເຈົ້າເອງກໍດຳເນີນຕາມທຳມະ. ໂອ ທິດາແຫ່ງຫິມະວານ ຜູ້ບໍລິສຸດແລະມີຄຸນທຳ ຜົມງາມ ແລະຄິ້ວງາມ! ເຈົ້າຊຳນານໃນການງານ ພ້ອມດ້ວຍການຂົ່ມອິນຊີ ແລະການຄອບຄຸມໃຈ. ໃນເຈົ້າບໍ່ມີຮ່ອງຮອຍແຫ່ງອັດຕາ ແລະຄວາມຍຶດຖື. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖາມເຈົ້າເລື່ອງໜຶ່ງ; ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖາມ ຈົ່ງບອກສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຮູ້. ສາວິຕຣີ ເປັນພຣະຍາຜູ້ມີສິນຂອງພຣະພຣະຫມາ; ຊະຈີ ເປັນພຣະຍາຜູ້ສັດຊື່ຂອງອິນທຣະ (ເກົາສິກ); ລັກສະມີ ເປັນພຣະຍາອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງວິສນຸ; ທຣິຕິ ເປັນພຣະຍາຂອງຍະມະ; ທູໂມຣນາ ເປັນພຣະຍາຂອງມາຣະກັນເດຍ; ຣິດທິ ເປັນພຣະຍາຂອງໄວສຣະວະນະ (ກຸເບຣ); ເກົາຣີ ເປັນພຣະຍາຂອງວະຣຸນ; ສຸວັຣຈະລາ ເປັນພຣະຍາຂອງສູຣຍະ; ໂຣຫິນີ ເປັນຄູ່ຄອງຜູ້ບໍລິສຸດຂອງຈັນທຣະ; ສວາຫາ ເປັນພຣະຍາຂອງອັກນິ; ແລະ ອະດິຕິ ເປັນພຣະຍາຂອງກັດຊະຍະປະ—ເທວີເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຜູ້ຖືສາມີເປັນເທວະ. ໂອ ເທວີ, ເຈົ້າໄດ້ຄົບຄ່ຳກັບນາງເຫຼົ່ານັ້ນເສມອ ແລະໄດ້ຖາມເລື່ອງທຳມະຈາກນາງເຫຼົ່ານັ້ນ»។
Verse 5
वरुणस्य तथा गौरी सूर्यस्य च सुवर्चला । रोहिणी शशिन: साध्वी स्वाहा चैव विभावसो:
ພຣະມະເຫສະວະ ກ່າວວ່າ: «ເກົາຣີ ເປັນພຣະຍາຂອງວະຣຸນ; ສຸວັຣຈະລາ ເປັນພຣະຍາຂອງສູຣຍະ. ໂຣຫິນີ ເປັນຄູ່ຄອງຜູ້ບໍລິສຸດຂອງຈັນທຣະ, ແລະ ສວາຫາ ກໍເປັນພຣະຍາຂອງວິພາວະສຸ (ອັກນິ) ເຊັ່ນກັນ»។
Verse 6
अदिति: कश्यपस्याथ सर्वास्ता: पतिदेवता: । पृष्टाश्नोपासिताश्वैव तास्त्वया देवि नित्यश:
ພຣະມະເຫສະວະ ກ່າວວ່າ: «ອະດິຕິ ເປັນພຣະຍາຂອງກັດຊະຍະປະ; ແລະແທ້ຈິງແລ້ວ ນາງຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ລ້ວນຖືສາມີເປັນເທວະ. ໂອ ເທວີ, ເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າໄປຫານາງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນນິດ, ຮັບໃຊ້ແລະໃຫ້ກຽດນາງ, ແລະຖາມນາງເຫຼົ່ານັ້ນເຖິງການປະພຶດທຳມະ»។
Verse 7
तेन त्वां परिपृच्छामि धर्मज्ञे धर्मवादिनि । स्त्रीधर्म श्रोतुमिच्छामि त्वयोदाह्ृतमादित:
ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຖາມທ່ານ—ຜູ້ຮູ້ທຳ ແລະຜູ້ອະທິບາຍທຳຢ່າງຊັດເຈນ. ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງຈາກປາກຂອງທ່ານເອງ ເຖິງ “ທຳຂອງແມ່ຍິງ”—ໜ້າທີ່ ແລະຄວາມປະພຶດ—ໃຫ້ຄົບຖ້ວນຈາກຕົ້ນຈົນຈົບ ເພື່ອໃຫ້ເສັ້ນທາງແຫ່ງການດຳລົງຊີວິດດ້ວຍທຳປະຈັກແຈ້ງ.
Verse 8
सधर्मचारिणी मे त्वं समशीला समचव्रता । समानसारवीर्या च तपस्तीव्रं कृतं च ते
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ເຈົ້າແມ່ນຄູ່ຮ່ວມທຳຂອງຂ້າ—ມີນິໄສດຽວກັນ ແລະຖືວຣະຕະດຽວກັນກັບຂ້າ. ພະລັງອັນແທ້ ແລະອຳນາດວິລະກຳຂອງເຈົ້າກໍເທົ່າທຽມກັບຂ້າ, ແລະເຈົ້າຍັງໄດ້ປະພຶດຕະປະສະຍາອັນເຂັ້ມງວດອີກດ້ວຍ.”
Verse 9
त्वया हुक्तो विशेषेण गुणवान् स भविष्यति । लोके चैव त्वया देवि प्रमाणत्वमुपैष्यति,अतः देवि! तुम्हारे द्वारा कहा गया स्त्रीधर्म विशेष गुणवान् होगा और लोकमें प्रमाणभूत माना जायगा
ສຣີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ເນື່ອງຈາກເຈົ້າໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມຊັດເຈນເປັນພິເສດ, ຄຳສອນນີ້ຈະອຸດົມດ້ວຍຄຸນຄ່າແຫ່ງບຸນ. ແລະ ໂອ ເທວີ, ໃນໂລກ ມັນຈະໄດ້ຮັບສະຖານະເປັນມາດຕະຖານອັນເຊື່ອຖືໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ທຳຂອງແມ່ຍິງທີ່ເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍ ຈະຖືກນັບເປັນຫຼັກນຳທາງໃນການປະພຶດ.”
Verse 10
स्त्रियश्वैव विशेषेण स्त्रीजनस्य गति: परा । गौर्या गच्छति सुश्रोणि लोकेष्वेषा गति: सदा
ມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ແມ່ຍິງ—ໂດຍສະເພາະຫມູ່ແມ່ຍິງ—ມີເສັ້ນທາງອັນສູງສຸດໃຫ້ບັນລຸ. ໂອ ຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ໂດຍດຳເນີນຕາມ ເກົາຣີ ພວກນາງຈະຜ່ານໄປໃນບັນດາໂລກ—ນີ້ແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ຕະຫຼອດ (ແລະເປັນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ) ສຳລັບພວກນາງ.”
Verse 11
विशेषतः स्त्रियाँ ही स्त्रियोंकी परम गति हैं। सुश्रोणि! संसारमें भूतलपर यह बात सदासे प्रचलित है ।।
ສຣີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ກາຍຂອງຂ້າ ຖືກປະກອບຂຶ້ນໂດຍມີຄື່ງໜຶ່ງເປັນຄື່ງຂອງເຈົ້າ. ເຈົ້າແມ່ນຜູ້ທຳໃຫ້ພາລະກິດຂອງເທວະດາສຳເລັດ ແລະເປັນຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດພ້ອມທັງຄ້ຳຈຸນການສືບຕໍ່ຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກ.”
Verse 12
(प्रमदोक्तं तु यत् किंचित् तत् स्त्रीषु बहु मन्यते । न तथा मन्यते स्त्रीषु पुरुषोक्तमनिन्दिते ।।
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຄໍາໃດກໍຕາມທີ່ແມ່ຍິງເວົ້າດ້ວຍສຽງຂອງນາງເອງ—ແມ່ນແຕ່ເວົ້າໃນຍາມເຜີຍໃຈ—ມັກຖືກໃຫ້ນໍ້າໜັກຫຼາຍໃນຫມູ່ແມ່ຍິງ. ແຕ່ຄໍາທີ່ຜູ້ຊາຍເວົ້າ ບໍ່ຖືກໃຫ້ຄ່າເທົ່າກັນໃນຫມູ່ແມ່ຍິງ, ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ. ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ເຈົ້າຮູ້ດີຖືກຕ້ອງເຖິງທຳຂອງແມ່ຍິງອັນຖາວອນແລະເປັນກຸສົນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ຄົບຖ້ວນ—ອະທິບາຍທຳຂອງເຈົ້າໂດຍລະອຽດ»។
Verse 13
उमोवाच भगवन् सर्वभूतेश भूतभव्यभवोत्तम । त्वत्प्रभावादियं देव वाक् चैव प्रतिभाति मे
ອຸມາກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ຈະເລີນ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ, ໂອ ຜູ້ສູງສຸດໃນສິ່ງທີ່ເຄີຍເປັນ, ທີ່ຈະເປັນ, ແລະທີ່ກໍາລັງເປັນ—ໂດຍອໍານາດແຫ່ງພຣະສານິດຂອງພຣະອົງ, ໂອ ເທວະ, ຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຜຸດຂຶ້ນຢ່າງແຈ້ງຊັດໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 14
इमास्तु नद्यो देवेश सर्वतीर्थोदकैर्युता: । उपस्पर्शनहेतोस्त्वामुपयान्ति समीपत:
ມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງເທວະ, ແມ່ນ້ໍາເຫຼົ່ານີ້—ອຸດົມດ້ວຍນໍ້າຈາກທີ່ຂ້າມນໍ້າສັກສິດທັງປວງ—ກໍາລັງເຂົ້າມາໃກ້ພຣະອົງ ເພື່ອໄດ້ສຳຜັດອັນບໍລິສຸດ (ການສຳຜັດພິທີກຳແລະການຊໍາລະ)»។
Verse 15
एताभि: सह सम्मन्त्र्य प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वश: । प्रभवन् यो5नहंवादी स वै पुरुष उच्यते
«ເມື່ອໄດ້ປຶກສາກັນກັບເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍຕາມລໍາດັບ. ຜູ້ໃດມີຄວາມສາມາດ ແລະມີອໍານາດອິດທິພົນ ແຕ່ບໍ່ເວົ້າດ້ວຍຄວາມອວດອ້າງ ‘ຂ້ອຍ, ຂ້ອຍ’ ຜູ້ນັ້ນແທ້ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ບຸລຸດຜູ້ຄວນຄ່າ»។
Verse 16
उमाने कहा--भगवन्! सर्वभूतेश्वर! भूत
ອຸມາກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ຈະເລີນ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ—ໂອ ມະຫາເທວະ, ຜູ້ສູງສຸດ ແລະເປັນຮູບແຫ່ງອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ—ໂດຍອໍານາດຂອງພຣະອົງ ຖ້ອຍຄໍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບແຮງດົນໃຈ; ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າສາມາດພັນລະນາທຳຂອງແມ່ຍິງໄດ້. ແຕ່ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງເທວະ, ແມ່ນ້ໍາອັນປະເສີດເຫຼົ່ານີ້ ອຸດົມດ້ວຍນໍ້າຈາກທີ່ຂ້າມນໍ້າສັກສິດທັງປວງ ກໍາລັງເຂົ້າມາໃກ້ພຣະອົງ ເພື່ອພິທີອາບນໍ້າ ແລະພິທີຈິບນໍ້າ (ອາຈະມະນ) ຫຼືເພື່ອສຳຜັດພຣະບາດຂອງພຣະອົງ. ຫຼັງຈາກປຶກສາກັບພວກນາງແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຈະວາງໄວ້ຕາມລໍາດັບ ໜ້າທີ່ຂອງແມ່ຍິງ. ຜູ້ຊາຍຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ຜູ້ຊາຍ’ ຢ່າງແທ້ຈິງ ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອເຂົາມີຄວາມສາມາດ ແຕ່ປາສະຈາກຄວາມອວດອ້າງ. (ຄໍາກະວີ) «ແລະ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ, ແມ່ຍິງຍ່ອມຕາມຫຼັງແມ່ຍິງຢູ່ເສມອ; ແລະແມ່ນ້ໍາອັນປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ກຽດ ຈະເປັນມົງຄຸນ ແລະມີໃຈດີແນ່ນອນ»។
Verse 17
भूतनाथ! स्त्री सदा स्त्रीका ही अनुसरण करती है। मेरे ऐसा करनेसे ये श्रेष्ठ सरिताएँ मेरे द्वारा सम्मानित होंगी ।।
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ! ແມ່ຍິງຍ່ອມດໍາເນີນຕາມວິຖີແຫ່ງຄວາມເປັນແມ່ຍິງເສມໍ. ໂດຍການກະທໍາຂອງເຮົາແບບນີ້ ແມ່ນ້ໍາອັນປະເສີດເຫຼົ່ານີ້ຈະໄດ້ຮັບການເຄົາລົບຜ່ານເຮົາ. ທີ່ນີ້ມີແມ່ນ້ໍາສະຣັສວະຕີອັນສັກສິດ—ດີເລີດທີ່ສຸດໃນບັນດາແມ່ນ້ໍາ, ເປັນປະທານແຫ່ງສາຍນ້ໍາທັງປວງ, ໄຫຼໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດ. ແລະທີ່ນີ້ຍັງມີ ຢະມຸນາ, ນະຣະມະດາ, ແລະ ກາເວຣີ ພ້ອມດ້ວຍແມ່ນ້ໍາອື່ນໆທີ່ໄຫຼລົງສູ່ທະເລ».
Verse 18
विपाशा च वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती । शतद्भूदेंविका सिन्धु: कौशिकी गौतमी तथा
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ວິປາຊາ, ວິຕັສຕາ, ຈັນດຣະພາກາ, ອິຣາວະຕີ, ສະຕະດຣູ, ເດວິກາ, ສິນທຸ, ກໍສິກີ, ແລະ ໂກຕະມີ—ພ້ອມທັງ ຢະມຸນາ, ນະຣະມະດາ, ແລະ ກາເວຣີ ຜູ້ໄຫຼລົງສູ່ທະເລ—ລ້ວນຢູ່ທີ່ນີ້. ໃນບັນດາແມ່ນ້ໍາ ສະຣັສວະຕີສ່ອງສະຫວ່າງເປັນຍອດຍິ່ງ, ນ້ໍາຂອງນາງບໍລິສຸດ, ແລະຖືກເວົ້າວ່າໄຫຼໄປຮ່ວມກັບມະຫາສະໝຸດ. ແມ່ນ້ໍາເຫຼົ່ານີ້ຖືກນັບວ່າເປັນປະທານໃນບັນດາສາຍນ້ໍາທັງປວງ».
Verse 19
तथा देवनदी चेयं सर्वतीर्थाभिसम्भूृता । गगनाद् गां गता देवी गड्जा सर्वसरिद्वरा
«ອີກທັງ ແມ່ນ້ໍາເທວະນີ້—ຄື ຄັງຄາ—ຜູ້ຖືກນັບຖືວ່າເປັນທີ່ຊຸມຮວມແຫ່ງທ່ານ້ໍາສັກສິດທັງປວງ, ເປັນຍອດໃນບັນດາສາຍນ້ໍາ, ໄດ້ລົງມາຈາກສະຫວັນສູ່ແຜ່ນດິນ ແລະຢູ່ທີ່ນີ້».
Verse 20
इत्युक्त्वा देवदेवस्य पत्नी धर्मभृतां वरा । स्मितपूर्वमथाभाष्य सर्वास्ता: सरितस्तथा
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ອຸມາ—ພຣະມະເຫສີຂອງເທວະເທວະ, ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ທຳທຳມະ—ໄດ້ຍິ້ມອ່ອນໆ ແລ້ວເອີ້ນເວົ້າກັບແມ່ນ້ໍາທັງປວງນັ້ນ ເຊັ່ນ ຄັງຄາ ແລະອື່ນໆ ແລ້ວຖາມເຖິງໜ້າທີ່ແລະຈັນຍາຂອງແມ່ຍິງ (strī-dharma).
Verse 21
अप्च्छद् देवमहिषी स्त्रीधर्म धर्मवत्सला । स्त्रीधर्मकुशलास्ता वै गड़ाद्या: सरितां वरा:
ແລ້ວ ພຣະມະເຫສີອັນເປັນເທວະນີ້ ອຸມາ—ຜູ້ຮັກທຳມະ—ໄດ້ຖາມເຖິງສະຕຣີທຳມະ. ແມ່ນ້ໍາອັນປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ ເລີ່ມຈາກ ຄັງຄາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຜູ້ຊໍານານໃນສະຕຣີທຳມະ; ນາງຈຶ່ງເອີ້ນເວົ້າກັບພວກນາງດ້ວຍຮອຍຍິ້ມອ່ອນໆ ແລ້ວສອບຖາມເຖິງສະຕຣີທຳມະ (strī-dharma).
Verse 22
उमोवाच (हे पुण्या: सरित: श्रेष्ठा: सर्वपापविनाशिका: । ज्ञानविज्ञानसम्पन्ना: शृणुध्वं वचनं मम ।।
ອຸມາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ແມ່ນ້ຳອັນສັກສິດທັງຫຼາຍ—ເປັນຍອດແຫ່ງສາຍນ້ຳ, ຜູ້ທຳລາຍບາບທັງປວງ, ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ແລະປັນຍາແຍກແຍະ—ຈົ່ງຟັງຄຳຂ້ອຍ. ພຣະອົງຜູ້ເປັນພຣະເຈົ້າ (ພຣະສິວະ) ໄດ້ຍົກຄຳຖາມອັນກ່ຽວກັບທຳມະຂອງແມ່ຍິງ. ຂ້ອຍປາດຖະນາຈະກ່າວຕໍ່ ສັງກະຣະ ກ່ອນອື່ນຕ້ອງໄດ້ປຶກສາກັບພວກເຈົ້າກ່ອນ».
Verse 23
न चैकसाध्यं पश्यामि विज्ञानं भुवि कस्यचित् | दिवि वा सागरगमास्तेन वो मानयाम्यहम्
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນວ່າ ຄວາມຮູ້ໃດໆ ຈະສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍວິທີດຽວ ສຳລັບໃຜໆ ໃນໂລກນີ້—ຫຼືແມ່ນແຕ່ໃນສະຫວັນ. ເພາະສະນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງນັບຖືພວກເຈົ້າ ເນື່ອງຈາກພວກເຈົ້າໄດ້ຮັບເອົາເສັ້ນທາງອັນຫຍຸ້ງຍາກ ທີ່ນຳໃຫ້ຂ້າມມະຫາສະໝຸດ (ແຫ່ງສັງສານ)».
Verse 24
समुद्रगामिनी सरिताओ! पृथ्वीपर या स्वर्गमें मैं किसीका भी ऐसा कोई विज्ञान नहीं देखती, जिसे उसने अकेले ही--दूसरोंका सहयोग लिये बिना ही सिद्ध कर लिया हो, इसीलिये मैं आपलोगोंसे सादर सलाह लेती हूँ ।।
«ໂອ ແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດ! ບໍ່ວ່າໃນໂລກນີ້ ຫຼືໃນສະຫວັນ ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນວ່າ ຄວາມຮູ້ທີ່ແທ້ ຫຼືການສຳເລັດໃດໆ ຈະຖືກສ້າງສຳເລັດໄດ້ໂດຍລຳພັງ ໂດຍບໍ່ອາໄສການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກຜູ້ອື່ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຂໍຄຳປຶກສາຈາກພວກເຈົ້າດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ»। ເມື່ອອຸມາໄດ້ນຳຄຳຖາມນີ້ວາງໄວ້ຕໍ່ໜ້າແມ່ນ້ຳທີ່ເປັນມົງຄຸນ ແລະບໍລິສຸດຢ່າງສູງສຸດ ທີ່ເປັນຍອດແຫ່ງແມ່ນ້ຳທັງປວງ, ພວກນາງໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ແມ່ນ້ຳເທວະ ຄື ຄັງຄາ ແລະແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ນາງເປັນຜູ້ກ່າວຕອບ।
Verse 25
बद्दीभिवद्धिभि: स्फीता स्त्रीधर्मज्ञा शुचिस्मिता । शैलराजसूुतां देवीं पुण्या पापभयापहा
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຄັງຄາ ມີປັນຍາອຸດົມ ແລະຄວາມແຍກແຍະທີ່ສຸກງອມ, ຊຳນານໃນໜ້າທີ່ແລະຈັນຍາທີ່ຄວນແກ່ແມ່ຍິງ, ຍິ້ມຢ່າງບໍລິສຸດອ່ອນໂຍນ; ນາງເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ ແລະເປັນຜູ້ຂັບໄລ່ຄວາມຢ້ານທີ່ເກີດຈາກບາບ. ເມື່ອຫັນໄປຫາເທວີອຸມາ ທິດາແຫ່ງຈອມພູ, ນາງໄດ້ກ່າວກັບນາງດ້ວຍຮອຍຍິ້ມອ່ອນໆ».
Verse 26
बुद्ध्या विनयसम्पन्ना सर्वधर्मविशारदा । सस्मितं बहुबुद्धयाढद्या गज़ा वचनमब्रवीत्
ຄັງຄາຜູ້ບໍລິສຸດ—ອຸດົມດ້ວຍປັນຍາ—ມີທັງຄວາມແຍກແຍະແລະຄວາມຖ່ອມຕົນ, ຊຳນານໃນທຳມະທຸກດ້ານ, ໄດ້ກ່າວດ້ວຍຮອຍຍິ້ມອ່ອນໆ. ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍລິສຸດແລະເປັນມົງຄຸນ, ນາງໄດ້ເອີ້ນຫາອຸມາເທວີ ທິດາແຫ່ງຈອມພູ, ດັ່ງຈະນຳພານາງດ້ວຍຄຳປຶກສາອັນສະຫງົບ ຂັບໄລ່ຄວາມຢ້ານ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນການປະພຶດຊອບ.
Verse 27
गजड़ोवाच धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवि धर्मपरायणे । या त्वं सर्वजगन्मान्या नदीं मानयसे5नघे
ກະຈະດາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ ຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນທຳມະ! ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ມີວາສະນາ; ໄດ້ຮັບພຣະກະລຸນາອັນໃຫຍ່. ເພາະແມ່ນວ່າທ່ານເປັນທີ່ນັບຖືຂອງທົ່ວໂລກ, ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ, ທ່ານຍັງເລືອກຈະໃຫ້ກຽດແມ່ນແຕ່ແມ່ນ້ຳນ້ອຍໆ».
Verse 28
प्रभवन् पृच्छते यो हि सम्मानयति वा पुन: । नूनं जनमदुष्टात्मा पण्डिताख्यां स गच्छति
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດກໍຕາມ ທັງທີ່ມີຄວາມສາມາດ ຫຼືມີກຽດສັກສີ ແຕ່ຍັງຖາມດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ ຫຼືຍັງໃຫ້ກຽດຜູ້ອື່ນ—ຜູ້ນັ້ນແນ່ນອນບໍ່ແມ່ນຄົນໃຈຮ້າຍ. ເຂົາຈະໄດ້ຮັບຊື່ສຽງແລະສະຖານະຂອງຜູ້ຮູ້.»
Verse 29
जो सब प्रकारसे समर्थ होकर भी दूसरोंसे पूछता तथा उन्हें सम्मान देता है और जिसके मनमें कभी दुष्टता नहीं आती, वह मनुष्य निस्संदेह पण्डित कहलाता है ।।
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດ ແມ່ນວ່າມີຄວາມສາມາດພ້ອມສົມບູນ ແຕ່ຍັງຖາມຜູ້ອື່ນ ໃຫ້ກຽດເຂົາ ແລະບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຄວາມປອງຮ້າຍເກີດໃນໃຈ—ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າຜູ້ຮູ້ແທ້. ຜູ້ທີ່ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ແລະຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ປະຈັກ, ຊ່ຽວຊານໃນການຊັ່ງນ້ຳໜັກທາງເລືອກ, ແລະຖາມຄູອາຈານຫຼາຍທ່ານເພື່ອລົບລ້າງຄວາມສົງໄສ—ຍ່ອມບໍ່ຕົກໃນຄວາມພິບັດ. ໃນສະພາ ຜູ້ມີປັນຍາແທ້ຈະເວົ້າດ້ວຍການພິຈາລະນາ; ແຕ່ຜູ້ອວດອ້າງຈະເວົ້າອີກແບບ ເຜີຍໃຫ້ເຫັນຄວາມອ່ອນແອ ແລະຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງ.»
Verse 30
अन्यथा बहुबुद्धयाढ्यो वाक््यं वदति संसदि । अन्यथैव हाहंवादी दुर्बलं वदते वच:
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈອຸດົມ ຈະເວົ້າໃນສະພາດ້ວຍອີກແບບໜຶ່ງ—ມີການຊັ່ງຕວງ, ມີການຈຳແນກ, ແລະເໝາະກັບການກະທຳ. ແຕ່ຜູ້ອວດອ້າງທີ່ຍົກຕົນ ຈະເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງໂດຍສິ້ນເຊີງ, ປ່ອຍຄຳອ່ອນແອ ແລະບໍ່ນ່າເຊື່ອຖື. ຜູ້ທີ່ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ແລະການພິຈາລະນາທາງປະຕິບັດ, ຊ່ຽວຊານໃນການຊັ່ງນ້ຳໜັກທາງເລືອກ, ແລະຖາມຄວາມສົງໄສຈາກນັກເວົ້າຜູ້ຊຳນານຫຼາຍຄົນ—ຍ່ອມບໍ່ຕົກໃນຄວາມທຸກຍາກ.»
Verse 31
दिव्यज्ञाने दिवि श्रेष्ठे दिव्यपुण्यै: सहोत्थिते । त्वमेवा्हसि नो देवि स्त्रीधर्माननुभाषितुम्
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ, ມີແຕ່ທ່ານເທົ່ານັ້ນທີ່ເໝາະສົມຢ່າງແທ້ຈິງ ທີ່ຈະອະທິບາຍໃຫ້ພວກເຮົາຟັງເຖິງໜ້າທີ່ຂອງສະຕຣີ—ຫຼັກທຳອັນສູງສົ່ງ ອີງໃສ່ຄວາມຮູ້ອັນທິບ, ເປັນສິ່ງສູງສຸດໃນສະຫວັນ, ແລະເກີດຂຶ້ນຄຽງຄູ່ກັບບຸນອັນທິບ.»
Verse 32
देवि! तुम दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न और देवलोकमें सर्वश्रेष्ठ हो। दिव्य पुण्योंके साथ तुम्हारा प्रादुर्भाव हुआ है। तुम्हीं हम सब लोगोंको स्त्री-धर्मका उपदेश देनेके योग्य हो ।।
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ! ເຈົ້າພ້ອມດ້ວຍປັນຍາທິບ ແລະເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນໂລກເທວະ. ການປາກົດຂອງເຈົ້າເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບບຸນທິບ. ມີແຕ່ເຈົ້າເທົ່ານັ້ນທີ່ສົມຄວນຈະສອນພວກເຮົາທັງປວງເຖິງ strī-dharma—ໜ້າທີ່ແລະຈັນຍາຂອງແມ່ຍິງ»। ຕໍ່ມາ ເມື່ອພຣະນາງອຸມາ—ນາງງາມແຫ່ງເທວະ—ຖືກນາງຄົງຄາຊື່ນຊົມດ້ວຍຄຳສັນລະເສີນຫຼາຍປະການ ແລະຖືກບູຊາແລ້ວ ນາງໄດ້ແຖງອອກໂດຍບໍ່ຂາດຕົກ ຄຳສອນທັງມວນເຖິງ strī-dharma ດັ່ງສົມຄວນແກ່ສະຕຣີເທວະ.
Verse 33
उमोवाच स्त्रीधर्मो मां प्रति यथा प्रतिभाति यथाविधि । तमहं कीर्तयिष्यामि तथैव प्रश्निता भव
ອຸມາ ກ່າວວ່າ: «strī-dharma—ທຳຂອງແມ່ຍິງ—ປາກົດໃນປັນຍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າແນວໃດ ແລະຕາມວິທີອັນຖືກຕ້ອງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວອອກແນວນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເປັນຜູ້ຖາມດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະຄວາມປາຖະໜາຈະຮູ້ ແລ້ວຟັງໃຫ້ສົມຄວນ».
Verse 34
स्त्रीधर्म: पूर्व एवायं विवाहे बन्धुभि: कृत: । सहधर्मचरी भर्तुर्भवत्यग्निसमीपत:
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ໜ້າທີ່ຂອງເມຍນີ້ ໄດ້ຖືກວາງໄວ້ກ່ອນແລ້ວໃນຍາມແຕ່ງງານ ໂດຍຍາດພີ່ນ້ອງຂອງນາງ. ເພາະຢູ່ຂ້າງໄຟພິທີອັນສັກສິດນັ້ນແຫຼະ ນາງຈຶ່ງກາຍເປັນຜູ້ຮ່ວມທຳຂອງຜົວ—ສະຫະທຳມະຈາຣິນີ—ຜູ້ຜູກພັນຈະແບ່ງປັນເສັ້ນທາງຊີວິດອັນຖືກທຳຂອງເຂົາ».
Verse 35
सुस्वभावा सुवचना सुवृत्ता सुखदर्शना । अनन्यचित्ता सुमुखी भर्तु: सा धर्मचारिणी
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ຍິງຜູ້ໜຶ່ງຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ປະພຶດທຳ ເມື່ອນາງມີນິໄສດີ ວາຈາອ່ອນໂຍນ ຄວາມປະພຶດດີງາມ ແລະການມີຢູ່ຂອງນາງນຳຄວາມສຸກໃຫ້ຜົວ; ໃຈຂອງນາງບໍ່ຫັນໄປຫາຊາຍອື່ນນອກຈາກຜົວ; ແລະນາງມີໃບໜ້າແຈ້ມໃສຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຈົ້ານາຍຂອງນາງເສມອ. ຄວາມສັດຊື່ ແລະຄວາມເຄົາລົບອຸທິດຕໍ່ຜົວແນວນີ້ ຖືກຊີ້ໃຫ້ເຫັນເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຊີວິດຄອບຄົວທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳ ແລະເປັນພື້ນຖານໃນການແບ່ງປັນຜົນແຫ່ງທຳ.
Verse 36
सा भवेद् धर्मपरमा सा भवेद् धर्मभागिनी । देववत् सततं साध्वी या भर्तरें प्रपश्यति
ນາງຄວນຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ອຸທິດຕົນສູງສຸດແກ່ທຳ; ແລະເປັນຜູ້ຮ່ວມຮັບຜົນແຫ່ງທຳ—ຄືແມ່ຍິງຜູ້ມີຄຸນທຳທີ່ເບິ່ງຜົວຂອງນາງເປັນດັ່ງເທວະຢູ່ເສມອ. ຈຸດທາງຈັນຍາຄື: ຄວາມສັດຊື່ອັນໝັ້ນຄົງ, ຄວາມເຄົາລົບ, ແລະຄວາມປະພຶດດີໃນຊີວິດຄູ່ ຖືກຍົກຂຶ້ນເປັນຮູບແບບຫຼັກຂອງການດຳລົງຊີວິດອັນຖືກທຳ ແລະເປັນແຫຼ່ງບຸນກຸສົນ.
Verse 37
शुश्रूषां परिचारं च देववद् या करोति च । नान्यभावा हाविमना: सुव्रता सुखदर्शना
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ນາງໃດທີ່ຮັບໃຊ້ ແລະດູແລຢ່າງໃສ່ໃຈດັ່ງຮັບໃຊ້ເທວະ—ໃຈບໍ່ຫັນໄປຫາອື່ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມລັງເລ—ນາງນັ້ນຜູ້ມີວຣະຕະດີ ໝັ້ນຄົງ ແລະອ່ອນໂຍນນ່າເບິ່ງ ແມ່ນຜູ້ສະທ້ອນທຳຂອງຄອບຄົວດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ».
Verse 38
पुत्रवक्त्रमिवाभी क्षणं भर्तुर्वदनमी क्षते । या साध्वी नियताहारा सा भवेद् धर्मचारिणी
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ນາງໃດທີ່ເບິ່ງໃບໜ້າຜົວຢູ່ເລື້ອຍໆ ດັ່ງເບິ່ງໃບໜ້າລູກຊາຍຂອງຕົນ—ອ່ອນໂຍນ ມີຄວາມຮັກ ແລະບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ—ແລະເປັນນາງຜູ້ດີ ມີວິໄນ ຄວບຄຸມອາຫານ—ນາງນັ້ນແທ້ຈິງເປັນຜູ້ເດີນຕາມທຳ.»
Verse 39
जो पतिकी देवताके समान सेवा और परिचर्या करती हैं
ມະເຫສະວະຣະປະກາດວ່າ ນາງຜູ້ໃດຖືກເອີ້ນວ່າເປັນຜູ້ປະພຶດທຳແທ້ ເມື່ອນາງຮັບໃຊ້ ແລະດູແລຜົວດັ່ງຮັບໃຊ້ເທວະ, ມອບຄວາມຮັກຈາກໃຈໃຫ້ແຕ່ລາວຜູ້ດຽວ, ບໍ່ຕົກໃນຄວາມໂກດ, ແລະຮັກສາວຣະຕະອັນດີຢ່າງສັດຊື່. ການມີຢູ່ຂອງນາງເອງກໍເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຜົວ; ນາງເບິ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້ານາຍຢູ່ເລື້ອຍໆ ດັ່ງເບິ່ງໃບໜ້າລູກດ້ວຍຄວາມຮັກອັນໝັ້ນຄົງ; ນາງບໍລິສຸດ ແລະມີວິໄນ ກິນອາຫານຕາມກົດ. ເມື່ອໄດ້ຟັງທຳອັນເປັນມົງຄຸນແຫ່ງຊີວິດຄູ່—ຄື ຜົວເມຍຄວນຢູ່ຮ່ວມກັນ ແລະປະພຶດຄວາມຖືກຕ້ອງຮ່ວມກັນ—ນາງຜູ້ໃດທີ່ກາຍເປັນຜູ້ອຸທິດໃຈໃຫ້ແກ່ທຳ ແລະຮັກສາວຣະຕະໃຫ້ກົງກັບຜົວ ນາງນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ປະຕິວຣະຕາ’ (ຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ວຣະຕະຂອງຜົວ).
Verse 40
देववत् सततं साध्वी भर्तारमनुपश्यति । दम्पत्योरेष वै धर्म: सहधर्मकृत: शुभ:
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ດີເບິ່ງແຍງ ແລະດູແລຜົວຢູ່ເລື້ອຍໆ ດັ່ງເທວະ. ນີ້ແຫຼະແມ່ນທຳຂອງຜົວເມຍ—ເສັ້ນທາງອັນເປັນມົງຄຸນແຫ່ງການຮ່ວມທຳ ທີ່ປະພຶດຮ່ວມກັນເປັນຄູ່ຮ່ວມໜ້າທີ່.»
Verse 41
साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ນາງຜູ້ດີຖືຜົວເປັນເທວະ. ວິຖີຮ່ວມນີ້—ຜົວເມຍຢູ່ຮ່ວມກັນ ແລະປະພຶດທຳຮ່ວມກັນ—ເປັນມົງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ. ນາງໃດທີ່ຮັບໃຊ້ ແລະດູແລຜົວດັ່ງເທວະ; ຢູ່ໃນຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະຍອມອຸທິດຕົນດ້ວຍໃຈດີ; ຮັກສາໃຈໃຫ້ຮ່າເຮີງ; ຮັບຖືວຣະຕະອັນດີ ແລະຮັກສາຮູບລັກສະນະໃຫ້ນ່າພໍໃຈເພື່ອຄວາມສຸກຂອງຜົວ; ໃຈບໍ່ຫັນໄປຫາຜູ້ອື່ນ; ແລະພົບຜົວດ້ວຍໃບໜ້າສົດໃສອ່ອນໂຍນ—ນາງນັ້ນເອີ້ນວ່າຜູ້ປະພຶດທຳ. ແລະນາງໃດທີ່ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຜົວເວົ້າຄຳຮຸນແຮງ ຫຼືເບິ່ງດ້ວຍສາຍຕາຈັບຜິດ ກໍຍັງຍິ້ມຢ່າງສະຫງົບ—ນາງນັ້ນແຕ່ຜູ້ດຽວທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ປະຕິວຣະຕາ’ ຢ່າງແທ້ຈິງ.
Verse 42
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ສາມີເວົ້າຄໍາຮຸນແຮງ ຫຼືມອງດ້ວຍສາຍຕາຈັບຜິດ ນາງໃດທີ່ຍັງຮັກສາໃບໜ້າສະຫງົບ ແຈ້ມໃສ ແລະມີມານະຍາດຕໍ່ສາມີ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ຫຼຸດຈາກຄວາມເມດຕາ—ນາງນັ້ນຄວນຮູ້ວ່າເປັນ «ປະຕິວຣະຕາ» ຄືພັນລະຍາຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນວຣະຕະແຫ່ງຄວາມສັດຊື່ ແລະການປະພຶດທຳ. ຄວາມຕັ້ງມັ່ນນີ້ບໍ່ແມ່ນການຍອມຕາມພາຍນອກເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເປັນວິໄນທາງຈິດໃຈ ທີ່ຮັກສາການຮັບໃຊ້ ແລະນໍ້າໃຈດີໃນຊີວິດຄູ່ຢ່າງຄົງທີ່.
Verse 43
न चन्द्रसूर्यों न तरुं पुंनाम्ना या निरीक्षते । भर्त॒वर्ज वरारोहा सा भवेद् धर्मचारिणी
ພຣະສີມະເຫສະວະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ສູງສົ່ງນັ້ນ ບໍ່ເບິ່ງດວງຈັນ ດວງອາທິດ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືຊື່ເປັນຊາຍ—ນອກເສຍແຕ່ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າສາມີ—ນາງນັ້ນຄວນນັບວ່າເປັນຜູ້ປະພຶດທຳ».
Verse 44
दरिद्रं व्याधितं दीनमध्वना परिकर्शितम् | पतिं पुत्रमिवोषपास्ते सा नारी धर्मभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ສາມີຈົນ ເຈັບໄຂ້ ທຸກຍາກ ແລະເມື່ອຍລ້າຈາກຄວາມລໍາບາກແຫ່ງທາງໄກ ນາງໃດທີ່ຮັບໃຊ້ລາວດັ່ງຮັບໃຊ້ລູກຊາຍຂອງຕົນ ນາງນັ້ນແທ້ຈິງເປັນຜູ້ຮ່ວມແບ່ງທຳ—ເຂົ້າຮ່ວມໃນຄວາມຊອບທຳດ້ວຍການດູແລທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະການຮັບໃຊ້ທີ່ສັດຊື່.
Verse 45
जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।
ພຣະສີມະເຫສະວະກ່າວວ່າ: ພັນລະຍາຜູ້ມີຄຸນທຳ ແມ່ນນາງທີ່ນອກເຫນືອຈາກສາມີ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຈະຫຼຽວສາຍຕາໄປຫາສິ່ງໃດທີ່ອາດຖືວ່າເປັນຊາຍ—ທັງດວງຈັນ ດວງອາທິດ ຫຼືສິ່ງອື່ນໆ. ນາງໃດທີ່ຮັບໃຊ້ສາມີ ແມ່ນແຕ່ລາວຈົນ ເຈັບໄຂ້ ທຸກຍາກ ຫຼືເມື່ອຍລ້າຈາກທາງໄກ ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນດັ່ງຮັບໃຊ້ລູກຊາຍ ນາງນັ້ນເປັນຜູ້ຮ່ວມແບ່ງຜົນແຫ່ງທຳ. ນາງຜູ້ມີວິໄນ ມີຄວາມສາມາດ ມີລູກ ຮັກສາມີ ແລະຖືສາມີເປັນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ—ນາງນັ້ນມີສິດໄດ້ຮັບລາງວັນແຫ່ງຄວາມຊອບທຳ. ນາງຜູ້ຮັກສາໃຈໃຫ້ບໍລິສຸດ ຊໍານານວຽກເຮືອນ ຕັ້ງມັ່ນໃນຄວາມຮັກ ແລະຖືສາມີເປັນຫົວໃຈຊີວິດ; ແລະນາງຜູ້ດ້ວຍໃຈແຈ້ມໃສ ຄອຍດູແລຮັບໃຊ້ຢ່າງບໍ່ຂາດ ເຊື່ອໃຈຢ່າງເຕັມທີ່ ແລະປະພຶດດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ—ນາງເຊັ່ນນັ້ນບັນລຸຜົນທຳອັນສູງສຸດ.
Verse 46
शुश्रूषां परिचर्या च करोत्यविमना: सदा । सुप्रतीता विनीता च सा नारी धर्मभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະກ່າວວ່າ: ນາງໃດທີ່ດ້ວຍໃຈບໍ່ຫມອງໝົດ ຄອຍເຮັດການດູແລຮັບໃຊ້ຢ່າງໃສ່ໃຈ ແລະຈັດການເຮືອນເຮືອນຢ່າງຖືກຄວນເປັນນິດ ມີຄວາມເຊື່ອໃຈເຕັມທີ່ ແລະປະພຶດດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ—ນາງນັ້ນເປັນຜູ້ຮ່ວມແບ່ງທຳ ແລະຜົນຂອງມັນ. ຄຳກອນນີ້ວາງຄວາມສັດຊື່ໃນຊີວິດຄູ່ ແລະການຮັບໃຊ້ດ້ວຍໃຈສະໝັກ—ທີ່ເຮັດດ້ວຍໃຈແຈ້ມໃສ ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນ—ເປັນທາງວິໄນທາງຈິດໃຈໃນລະບຽບເຮືອນ ອັນນໍາໄປສູ່ບຸນກຸສົນສູງສຸດ.
Verse 47
न कामेषु न भोगेषु नैश्वर्ये न सुखे तथा । स्पृहा यस्या यथा पत्यौ सा नारी धर्मभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຍິງໃດທີ່ຄວາມປາຖະໜາຂອງນາງຖືກປັກໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງຕໍ່ຜົວ ຈົນບໍ່ມີຄວາມຢາກທຽບເທົ່າກັນຕໍ່ກາມະ, ຄວາມເພີດເພີນ, ອຳນາດໂລກີ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຄວາມສະບາຍ—ຍິງນັ້ນແມ່ນຜູ້ຮ່ວມແບ່ງທຳ, ເປັນຄູ່ຮ່ວມໃນຄວາມຊອບທຳ ໂດຍຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຜົວຢ່າງໝັ້ນຄົງ.
Verse 48
कल्योत्थानरतिर्नित्यं गहशुश्रूषणे रता । सुसम्मृष्टक्षया चैव गोशकृत्कृतलेपना
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: ນາງຜູ້ຍິງທີ່ຍິນດີຕື່ນຂຶ້ນທຸກມື້ໃນເວລາອັນຄວນ, ອຸທິດຕົນໃນການດູແລແລະຈັດການເຮືອນ, ກວາດຖູໃຫ້ສະອາດເປັນລະບຽບ, ແລະຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດໂດຍການທາດ້ວຍຂີ້ງົວ—ນາງນັ້ນແມ່ນຮູບແບບແຫ່ງວິໄນຂອງພັນລະຍາຜູ້ມີຄຸນທຳ. ໂດຍທຳໃນເຮືອນອັນສະໝໍ້ສະເໝີນີ້, ນາງຈຶ່ງໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງສະຕີ-ທຳ.
Verse 49
अग्निकार्यपरा नित्यं सदा पुष्पबलिप्रदा । देवतातिथि भृत्यानां निर्वाप्प पतिना सह
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ນາງຜູ້ຍິງທີ່ອຸທິດຕົນຕໍ່ພິທີໄຟສັກສິດຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ, ຖວາຍດອກໄມ້ແລະບະລິບູຊາຢູ່ເປັນນິດ, ແລະ—ພ້ອມກັບຜົວ—ໃຫ້ສ່ວນອາຫານອັນຄວນແກ່ເທວະ, ແຂກ, ແລະຜູ້ພຶ່ງພາໃນເຮືອນເປັນອັນດັບທຳອິດ—ນາງນັ້ນແມ່ນຮູບແບບແຫ່ງລະບຽບອັນຊອບທຳຂອງເຮືອນ. ໂດຍຜົນແຫ່ງສະຕີ-ທຳ, ນາງຈຶ່ງເຕັມພ້ອມດ້ວຍບຸນ.”
Verse 50
शेषान्नमुपभुञ्जाना यथान्यायं यथाविधि । तुष्टपुष्टजना नित्यं नारी धर्मेण युज्यते
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຍິງໃດທີ່ຕາມຄວາມຍຸດຕິທຳແລະຕາມຂໍ້ກຳນົດ ກິນແຕ່ອາຫານທີ່ເຫຼືອຫຼັງຈາກໄດ້ໃຫ້ຜູ້ອື່ນອິ່ມພໍແລ້ວ, ແລະຮັກສາຄົນໃນເຮືອນໃຫ້ພໍໃຈແລະແຂງແຮງຢູ່ເປັນນິດ—ຍິງນັ້ນແມ່ນຜູ້ຜູກພັນກັບທຳ.
Verse 51
श्वश्रूश्वशुरयो: पादौ जोषयन्ती गुणान्विता । मातापितृपरा नित्यं या नारी सा तपोधना
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: ຍິງໃດທີ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີ, ຄອຍປະຄອງຮັບໃຊ້ຢ່າງເຄົາລົບຕໍ່ຕີນຂອງແມ່ຜົວແລະພໍ່ຜົວ, ແລະຍັງອຸທິດໃຈຕໍ່ແມ່ພໍ່ຂອງນາງເອງຢູ່ເປັນນິດ—ຍິງນັ້ນຖືກນັບວ່າຮັ່ງມີດ້ວຍຊັບແຫ່ງຕະປະ (tapas), ຄືຄວາມພາກພຽນອັນສູງ.
Verse 52
ब्राह्मणान् दुर्बलानाथान् दीनान्धकृपणांस्तथा । बिभर्त्यन्नेन या नारी सा पतिव्रतभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ນາງໃດທີ່ຫຼ້ຽງດູດ້ວຍອາຫານແກ່ພຣາຫມັນ, ຜູ້ອ່ອນແອ, ຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ, ຜູ້ທຸກຍາກ, ຄົນຕາບອດ ແລະ ຜູ້ຂັດສົນ—ນາງນັ້ນແມ່ນຜູ້ແບ່ງປັນບຸນກຸສົນແຫ່ງ «ປະຕິວຣະຕາ-ທັມມະ» ຢ່າງແທ້ຈິງ. ຄວາມສັດຊື່ຂອງນາງບໍ່ແມ່ນຢູ່ແຕ່ໃນຄວາມປະພຶດສ່ວນຕົວ, ແຕ່ປາກົດໃນໜ້າທີ່ແຫ່ງເຮືອນຊານອັນເມດຕາ, ເມື່ອການໃຫ້ອາຫານແກ່ຜູ້ອ່ອນໄຫວກາຍເປັນການກະທຳທາງທັມມະ ແລະ ໃຫ້ຜົນແຫ່ງຄຸນທຳຂອງພັນລະຍາ.
Verse 53
व्रतं चरति या नित्यं दुश्चवरं लघुसत्त्वया । पतिचित्ता पतिहिता सा पतिव्रतभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ນາງໃດແມ່ນແມ່ນມີແຮງກາຍບາງເບົາ ແຕ່ກໍຍັງປະພຶດວຣະຕະອັນຫຍຸ້ງຍາກເປັນນິດ, ຈິດໃຈຝັງແນ່ຢູ່ໃນຜົວ ແລະ ການກະທຳທັງປວງເພື່ອປະໂຫຍດຂອງຜົວ—ນາງນັ້ນແມ່ນຜູ້ແບ່ງປັນສະຖານະແລະບຸນກຸສົນແຫ່ງ «ປະຕິວຣະຕາ» ຢ່າງແທ້ຈິງ.
Verse 54
जो प्रतिदिन शीघ्रतापूर्वक मर्यादाका बोध करानेवाली बुद्धिके द्वारा दुष्कर व्रतका आचरण करती है, पतिमें ही मन लगाती है और निरन्तर पतिके हित-साधनमें लगी रहती है, उसे पतिव्रत- धर्मके पालनका सुख प्राप्त होता है ।।
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ນີ້ແມ່ນກຳມະອັນມີບຸນຍິ່ງ; ມັນເປັນຕະປະສະຍາໃນຕົວມັນເອງ ແລະ ເປັນຫົນທາງອັນຖາວອນໄປສູ່ສະຫວັນ: ເມື່ອນາງໃດຍົກຜົວເປັນສິ່ງສູງສຸດ, ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະແຫ່ງຄວາມສັດຊື່, ດຳລົງຊີວິດເປັນນາງຜູ້ມີຄຸນທຳ—ພາກພຽນຢູ່ເທື່ອງໆໃນປະໂຫຍດແລະການຮັບໃຊ້ຜົວ—ນາງຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກຈາກການປະຕິບັດ «ປະຕິວຣະຕາ-ທັມມະ» ໃຫ້ສົມບູນ.
Verse 55
पतिर्ि देवो नारीणां पतिर्बन्धु: पतिर्गति: । पत्या समा गतिर्नास्ति दैवतं वा यथा पति:
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ສຳລັບແມ່ຍິງ ຜົວແມ່ນເທວະດາຂອງນາງ; ຜົວແມ່ນຍາດພີ່ນ້ອງແລະຜູ້ຄຸ້ມຄອງ; ຜົວແມ່ນທີ່ພຶ່ງແລະທາງອອກສຸດທ້າຍ. ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງໃດເທົ່າຜົວ ແລະ ບໍ່ມີເທວະດາໃດທຽບໄດ້ກັບຜົວ.”
Verse 56
पतिप्रसाद: स्वर्गो वा तुल्यो नार्या न वा भवेत् । अहं स्वर्ग न हीच्छेयं त्वय्यप्रीते महेश्वरे
“ວ່າຄວາມພໍໃຈຂອງຜົວ ແລະ ສະຫວັນ ຈະນັບວ່າເທົ່າກັນໃນສາຍຕາຂອງແມ່ຍິງໄດ້ຫຼືບໍ່—ເລື່ອງນີ້ກໍຍັງນ່າສົງໄສ. ໂອ ມະເຫສະວະຣະ, ທ່ານເຈົ້າແຫ່ງຊີວິດຂ້າພະເຈົ້າ! ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາຖະໜາສະຫວັນ ຖ້າຕ້ອງໃຫ້ທ່ານບໍ່ພໍໃຈ.”
Verse 57
यद्यकार्यमधर्म वा यदि वा प्राणनाशनम् । पतिर्ब्रूयाद् दरिद्रो वा व्याधितो वा कथंचन
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ສາມີ—ຈະຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ ຫຼືຖືກໂລກໄພບາດເຈັບຢ່າງໃດກໍຕາມ—ຖ້າສັ່ງໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ ຫຼືເປັນອະທຳ ຫຼືແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ນຳໄປສູ່ການສູນເສຍຊີວິດ ກໍຄວນຖືວ່າເປັນທຳໃນຍາມວິກິດ (āpaddharma) ແລະປະຕິບັດໃຫ້ສຳເລັດໂດຍບໍ່ລັງເລ»។
Verse 58
आपन्नो रिपुसंस्थो वा ब्रह्मशापार्दितो5पि वा । आपद्धर्माननुप्रेक्ष्य तत्कार्यममविशड्कया
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຜູ້ໃດຕົກຢູ່ໃນວິກິດ—ຈະຖືກກັກຢູ່ທ່າມກາງສັດຕູ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຖືກຄຳສາບຂອງພຣາຫມັນກະທົບ—ກໍຄວນພິຈາລະນາທຳໃນຍາມທຸກຍາກ (āpaddharma) ແລະເຮັດສິ່ງທີ່ຈຳເປັນໂດຍບໍ່ລັງເລ»។
Verse 59
एष देव मया प्रोक्तः स्त्रीधर्मो वचनात् तव । या त्वेवंभाविनी नारी सा पतिव्रतभागिनी
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເຈົ້າເອີຍ, ຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະອົງ ຂ້າໄດ້ກ່າວອະທິບາຍທຳຂອງສະຕຣີນີ້. ນາງໃດທີ່ດຳເນີນຊີວິດຕາມທີ່ໄດ້ພັນລະນາ ນາງນັ້ນຍ່ອມເປັນຜູ້ຮ່ວມຮັບຜົນແຫ່ງພະຕິວຣະຕາ (pativratā)—ຄວາມສັດຊື່ມັ່ນຄົງຕໍ່ສາມີດັ່ງວຣະຕະອັນສັກສິດ»។
Verse 60
भीष्म उवाच इत्युक्त: स तु देवेश: प्रतिपूज्य गिरे: सुताम् । लोकान् विसर्जयामास सर्वैरनुचरैर्वृतान्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງ—ຫຼັງຈາກໃຫ້ກຽດແກ່ທິດາແຫ່ງພູ (ປາຣະວະຕີ)—ກໍໄດ້ປ່ອຍໃຫ້ສັດຕະວະທັງຫຼາຍທີ່ມາຊຸມນຸມ ພ້ອມບໍລິວານຂອງພວກເຂົາ ກັບຄືນ. ແລ້ວຝູງພູດ, ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍ, ຄັນທັຣວະ ແລະ ອັບສະຣາ ໄດ້ກົ້ມຫົວນົບນ້ອມຕໍ່ພຣະສັງກະຣະ ແລະຈາກໄປສູ່ຖິ່ນພຳນັກຂອງຕົນໆ»។
Verse 61
ततो ययुर्भूतगणा: सरितश्न॒ यथागतम् | गन्धर्वाप्सरसश्वैव प्रणम्य शिरसा भवम्
ແລ້ວຝູງພູດ ແລະແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍກໍພາກັນໄປ—ກັບຄືນດັ່ງທີ່ເຄີຍມາ. ຄັນທັຣວະ ແລະ ອັບສະຣາ ກໍໄດ້ກົ້ມຫົວນົບນ້ອມຕໍ່ ພະພະວະ (ພຣະສິວະ) ແລະກັບໄປສູ່ຖິ່ນພຳນັກຂອງຕົນໆ.
Verse 146
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि उमामहेश्वरसंवादे स्त्रीधर्मक थने षट्चत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກ ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ—ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ອຸມາ ແລະ ມະເຫສະວະຣະ ບົດທີ່ພັນລະນາໜ້າທີ່ແລະຄວາມປະພຶດຂອງແມ່ຍິງ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ: ນີ້ແມ່ນບົດທີ່ 146. (ວາຈານີ້ເປັນຄຳປິດບົດ ບໍ່ໄດ້ຂັບເຄື່ອນເນື້ອເລື່ອງ.)
Frequently Asked Questions
How a ruler should respond to post-conflict psychological distress: Bhīṣma redirects Yudhiṣṭhira from inward grief toward outwardly accountable action—ritual duty, public welfare, and respectful alliance-management—without abandoning kṣatra-dharma.
Legitimacy is rebuilt through disciplined public duties: perform yajñas with proper dakṣiṇā, honor gods and ancestors, pacify the prakṛtis, and sustain social bonds through appropriate gifts and recognition of allies and counselors.
Rather than an explicit phalaśruti, the chapter embeds outcome-language: relief of “mānasa-jvara” (mental fever) and the flourishing of friends and subjects around the king, indicating the practical ‘fruit’ of dharmic administration.