Shloka 45
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।
śrīmaheśvara uvāca | yā sundarī nārī patike sivā puruṣa-nāmadhārī candramā sūrya anyasya vṛkṣasya vā api ora dṛṣṭiṁ na dālayati, sā eva pātivratadharmasya pālanakartrī | yā nārī sva-daridraṁ rogīnaṁ dīnaṁ athavā patha-śramena khinnaṁ patiṁ putrasya iva sevate, sā dharma-phalasyā bhāginī bhavati || yā nārī prayatā dakṣā yā nārī putriṇī bhavet | patipriyā patiprāṇā sā nārī dharmabhāginī || yā strī sva-hṛdayaṁ śuddhaṁ rakṣati, gṛhakāryeṣu kuśalā, putravatī, patyā saha premṇā vartate, patiṁ ca eva prāṇān iva manyate, sā eva dharma-phalaprāptaye adhikāriṇī | yā sadā prasanna-cittena patyāḥ sevā-śuśrūṣāyāṁ yuktā tiṣṭhati, patyau pūrṇa-viśvāsaṁ karoti, tena saha vinaya-pūrvaṁ vyavaharati, sā nārī dharmasya śreṣṭha-phalasya bhāginī bhavati |
ພຣະສີມະເຫສະວະກ່າວວ່າ: ພັນລະຍາຜູ້ມີຄຸນທຳ ແມ່ນນາງທີ່ນອກເຫນືອຈາກສາມີ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຈະຫຼຽວສາຍຕາໄປຫາສິ່ງໃດທີ່ອາດຖືວ່າເປັນຊາຍ—ທັງດວງຈັນ ດວງອາທິດ ຫຼືສິ່ງອື່ນໆ. ນາງໃດທີ່ຮັບໃຊ້ສາມີ ແມ່ນແຕ່ລາວຈົນ ເຈັບໄຂ້ ທຸກຍາກ ຫຼືເມື່ອຍລ້າຈາກທາງໄກ ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນດັ່ງຮັບໃຊ້ລູກຊາຍ ນາງນັ້ນເປັນຜູ້ຮ່ວມແບ່ງຜົນແຫ່ງທຳ. ນາງຜູ້ມີວິໄນ ມີຄວາມສາມາດ ມີລູກ ຮັກສາມີ ແລະຖືສາມີເປັນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ—ນາງນັ້ນມີສິດໄດ້ຮັບລາງວັນແຫ່ງຄວາມຊອບທຳ. ນາງຜູ້ຮັກສາໃຈໃຫ້ບໍລິສຸດ ຊໍານານວຽກເຮືອນ ຕັ້ງມັ່ນໃນຄວາມຮັກ ແລະຖືສາມີເປັນຫົວໃຈຊີວິດ; ແລະນາງຜູ້ດ້ວຍໃຈແຈ້ມໃສ ຄອຍດູແລຮັບໃຊ້ຢ່າງບໍ່ຂາດ ເຊື່ອໃຈຢ່າງເຕັມທີ່ ແລະປະພຶດດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ—ນາງເຊັ່ນນັ້ນບັນລຸຜົນທຳອັນສູງສຸດ.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines pātivratadharma as disciplined fidelity, purity of heart, competent household conduct, and compassionate service to one’s husband in all conditions (poverty, illness, fatigue), coupled with trust and humble behavior—these qualities are said to yield the highest fruits of dharma.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara delivers a moral instruction describing the marks of an ideal devoted wife and the spiritual merit (dharma-phala) attributed to such conduct.