Adhyaya 105
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
Upa-parva: Sambhava Upa-Parva (Dynastic Origins and Early Kuru Consolidation)
Vaiśaṃpāyana narrates how Pāṇḍu, described with heroic physical markers and notable strength, wins Kuntī (Kuntibhoja’s daughter) in a svayaṃvara setting. The account then introduces Mādrī, famed across the three worlds, whose marriage to Pāṇḍu is arranged by Bhīṣma through substantial wealth transfer, emphasizing dynastic strategy and public legitimacy. After the marriages, Pāṇḍu undertakes a series of strategic engagements, defeating multiple regions and rulers (e.g., Daśārṇa, Videha/Mithilā, Kāśi, Suhma, Puṇḍra), converting adversaries into tributaries and administrators of obligations. The narrative highlights the accumulation of wealth and prestige—gems, metals, livestock, vehicles, and war assets—followed by Pāṇḍu’s celebratory return to Gajasāhvaya (Hastināpura). The city’s reception, led by Bhīṣma and the Kaurava establishment, frames the campaigns as a restoration of ancestral fame associated with Śaṃtanu and Bharata, and depicts public ritualized welcome, civic joy, and dynastic continuity.
Chapter Arc: विचित्रवीर्य के निःसंतान चले जाने से कुरुवंश की जड़ें हिलती हैं; भीष्म के सामने सत्यवती वंश-वृद्धि का एकमात्र उपाय रखती हैं—नियोग द्वारा संतानोत्पत्ति। → भीष्म धर्म और कुल-हित का विचार करते हुए उपाय बताते हैं कि किसी गुणवान ब्राह्मण को धन देकर विचित्रवीर्य की रानियों से संतान उत्पन्न कराई जाए; सत्यवती संकोच और दृढ़ता के साथ संकेत करती हैं कि वह ब्राह्मण कोई बाहरी नहीं, स्वयं उनका गुप्त पुत्र कृष्णद्वैपायन व्यास है। → सत्यवती व्यास का आवाहन करती हैं; व्यास मातृ-आज्ञा और धर्म-कारण से नियोग स्वीकार करते हैं, पर कठोर शर्त रखते हैं—रानियाँ एक वर्ष व्रत-नियम से शुद्ध, जितेन्द्रिय और संतानार्थ साधना में स्थित रहें, तभी वे उनके पास जाएँगे। → व्यास विधि-मंत्रपूर्वक पूजित होकर आसन ग्रहण करते हैं; सत्यवती कुल-उद्धार का आग्रह करती हैं और विचित्रवीर्य की रानियों को नियोग-धर्म के लिए तैयार करने का संकल्प बनता है। → व्यास की कठोर व्रत-शर्तों के बीच प्रश्न लटकता है—क्या विचित्रवीर्य की रानियाँ इस तपश्चर्या और नियोग-धर्म को निभा पाएँगी, और किस प्रकार के पुत्र जन्म लेंगे?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल छा अकाल चतुर्राधिकशततमो< ध्याय: भीष्मकी सम्मतिसे सत्यवतीद्वारा व्यासका आवाहन और व्यासजीका माताकी आज्ञासे कुरुवंश-की वृद्धिके लिये विचित्रवीर्यकी पत्नियोंके गर्भसे संतानोत्पादन करनेकी स्वीकृति देना भीष्म उवाच पुनर्भरतवंशस्य हेतुं संतानवृद्धये । वक्ष्यामि नियतं मातस्तन्मे निगदत: शूणु
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ແມ່ເອີຍ, ເພື່ອຮັກສາແລະເພີ່ມພູນສາຍພົງສານຂອງ ພະຣະຕະ (Bharata), ຂ້າຈະກ່າວວິທີການອັນໄດ້ກຳນົດໄວ້ຕາມປະເພນີ. ຈົ່ງຟັງເມື່ອຂ້າກ່າວ. ຈົ່ງເຊີນພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳສັກຄົນ ໂດຍມອບຊັບສິນເປັນຂອງກຳນັນ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານນັ້ນກໍ່ໃຫ້ເກີດບຸດຫຼານໃນພຣະມະໄຫມຂອງພຣະມະເຫສີຂອງ ວິຈິຕຣະວີຣຍະ (Vicitravīrya).”
Verse 2
ब्राह्मणो गुणवान् कश्चिद् धनेनोपनिमन्त्रयताम् । विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु यः समुत्पादयेत् प्रजा:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ແມ່ເອີຍ, ຈົ່ງເຊີນພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳສັກຄົນ ໂດຍມອບຊັບສິນເປັນຂອງກຳນັນ; ຜູ້ນັ້ນຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດປະຊາ—ບຸດຫຼານ—ໃນພຣະມະໄຫມຂອງພຣະມະເຫສີຂອງ ວິຈິຕຣະວີຣຍະ (Vicitravīrya).”
Verse 3
वैशम्पायन उवाच ततः सत्यवती भीष्मं वाचा संसज्जमानया । विहसन्तीव सत्रीडमिदं वचनमब्रवीत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສັດຍະວະຕີ (Satyavatī) ໄດ້ເວົ້າກັບ ພີສະມະ (Bhīṣma) ດ້ວຍສຽງທີ່ສັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມລັງເລ. ນາງຍິ້ມຄ້າຍຈະຫົວເບົາໆ ແຕ່ພ້ອມຄວາມອາຍອັນເປັນທຳມະຊາດຂອງນາງ, ແລ້ວກ່າວຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານີ້—ຖ້ອຍຄຳຂອງນາງກໍຄ້າຍຈະບໍ່ຊັດ ເນື່ອງຈາກຄວາມຂັດເຂີນອັນສຸພາບ.
Verse 4
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । विश्वासात् ते प्रवक्ष्यामि संतानाय कुलस्य न:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ແລ້ວ ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ; ດັ່ງທີ່ເຈົ້າເວົ້ານັ້ນແທ້ ໂອ ພາຣະຕະ. ເພາະຂ້າເຊື່ອໃຈເຈົ້າ ຂ້າຈະເລົ່າເລື່ອງໜຶ່ງໃຫ້ຟັງ ເພື່ອໃຫ້ສາຍຕະກູນຂອງເຮົາຖືກຮັກສາໄວ້»។
Verse 5
न ते शक््यमनाख्यातुमापद्धर्म तथाविधम् । त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं परा गति:
«ຂ້າບໍ່ອາດອົດກັ້ນບໍ່ເລົ່າເຖິງທຳມະສຳລັບຍາມຄັບຂັນແບບນີ້ໄດ້. ເຈົ້າຜູ້ດຽວໃນຕະກູນຂອງເຮົາແມ່ນຮູບທຳມະທີ່ມີຊີວິດ; ເຈົ້າແມ່ນຄວາມຈິງ; ແລະເຈົ້າແມ່ນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ ແລະເປົ້າໝາຍສຸດທ້າຍຂອງເຮົາ»។
Verse 6
तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम् । (यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ । तस्य शुक्रादहं मत्स्याद् धृता कुक्षौ पुरा किल ।।
«ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ຟັງຄຳເລົ່າອັນແທ້ຂອງຂ້າແລ້ວ ຈົ່ງເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດຕໍ່ໄປ. ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາພາຣະຕະ, ເຈົ້າຄົງໄດ້ຍິນນາມກະສັດ ວະສຸ. ໃນການກ່ອນ ຂ້າໄດ້ຖືກປະສົມກຳເນີດຈາກເຊື້ອຂອງພຣະອົງ; ປາຕົວໜຶ່ງໄດ້ອຸ້ມຂ້າໄວ້ໃນທ້ອງ. ນາຍເຮືອຜູ້ຮູ້ທຳມະຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ຈັບແມ່ຂອງຂ້າຈາກນ້ຳ ແລ້ວເອົາຂ້າອອກຈາກທ້ອງນາງ ພາໄປບ້ານ ແລະລ້ຽງເປັນລູກສາວ. ຊາຍຜູ້ຊອບທຳນັ້ນ—ພໍ່ຂອງຂ້າ—ມີເຮືອລຳໜຶ່ງ ໃຊ້ເພື່ອທຳມະ (ບໍ່ແມ່ນເພື່ອກຳໄລຢ່າງດຽວ)»។
Verse 7
सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवनम् । अथ धर्मविदां श्रेष्ठ: परमर्षि: पराशर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຄັ້ງໜຶ່ງ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຂ້າໄດ້ໄປ ໃນຍາມທີ່ຂ້າພຶ່ງເຂົ້າສູ່ວັຍສາວອ່ອນ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣິສີ ປາຣາຊະຣະ—ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາຜູ້ຮູ້ທຳມະ—(ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນ)»។
Verse 8
आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन् यमुनां नदीम् । स तार्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत् तदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະຣິສີຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ມາຮອດເຮືອ ໂດຍປາດຖະໜາຈະຂ້າມແມ່ນ້ຳຢະມຸນາ. ໃນຂະນະທີ່ຂ້າກຳລັງພາທ່ານຂ້າມຢະມຸນາ ທ່ານເຂົ້າມາໃກ້ຂ້າ ແລະເວົ້າໃນເວລານັ້ນ.
Verse 9
सान्त्वपूर्व मुनिश्रेष्ठ: कामार्तो मधुरं वच: । उक्त जन्म कुलं महामस्मि दाशसुतेत्यहम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວມຸນີຜູ້ປະເສີດທີ່ຖືກຕັນຫາກະທົບ ໄດ້ເວົ້າກັບຂ້ອຍດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາອ່ອນໂຍນຫວານຊື່ນ ໂດຍປະກາດກ່ອນເຖິງກໍາເນີດແລະວົງສາຂອງທ່ານ. ຂ້ອຍຈຶ່ງຕອບວ່າ: «ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂ້ອຍແທ້ໆແມ່ນລູກສາວຂອງຍິງນິສາດ (ຊາວຫາປາ)».
Verse 10
तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत । वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे
«ໂອ ພາຣະຕະ, ຂ້ອຍຢ້ານ—ຢ້ານທັງຄໍາສາບຂອງມຸນີ ແລະຢ້ານທັງພໍ່ຂອງຂ້ອຍ. ໃນເວລານັ້ນ ມະຫາຣິສີໄດ້ເວົ້າປຸກໃຈຂ້ອຍດ້ວຍພອນອັນຫາຍາກ, ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍບໍ່ກ້າປະຕິເສດຄໍາຂໍຂອງທ່ານ».
Verse 11
“यद्यपि मैं चाहती नहीं थी
«ແມ່ນວ່າຂ້ອຍບໍ່ຍິນຍອມ, ແຕ່ທ່ານໄດ້ໃຊ້ພະລັງຕະປະຂອງຕົນ ຂົ່ມເຫັງຂ້ອຍ—ຍິງຜູ້ບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ—ແລະເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຢູ່ໃນອໍານາດຂອງທ່ານ ຢູ່ເທິງເຮືອນັ້ນເລີຍ. ໃນເວລານັ້ນ ມຸນີໄດ້ສ້າງໝອກໜາ ແລະປົກຄຸມທົ່ວບ່ອນດ້ວຍຄວາມມືດ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ແຕ່ກ່ອນຮ່າງກາຍຂອງຂ້ອຍມີກິ່ນຄາວປາທີ່ນ່າລັງກຽດ ແຮງກ້າ. ທ່ານໄດ້ລຶບລ້າງມັນ ແລະປະທານກິ່ນຫອມອັນດີເລີດນີ້ໃຫ້ຂ້ອຍ».
Verse 12
मत्स्यगन्धो महानासीत् पुरा मम जुगुप्सित: । तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात् स मे मुनि:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ກ່ອນ ຂ້ອຍມີກິ່ນຄາວປາແຮງກ້າຕິດຕົວ ຊຶ່ງຂ້ອຍຮູ້ສຶກລັງກຽດ. ມຸນີນັ້ນໄດ້ກໍາຈັດມັນ ແລະປະທານກິ່ນຫອມອັນເປັນມົງຄຸນນີ້ໃຫ້ຂ້ອຍ.
Verse 13
ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सूज्य मामकम् । द्वीपेडस्या एव सरित: कन्यैव त्वं भविष्यसि,“तदनन्तर मुनिने मुझसे कहा--'तुम इस यमुनाके ही द्वीपमें मेरे द्वारा स्थापित इस गर्भको त्यागकर फिर कन्या ही हो जाओगी”
ແລ້ວມຸນີນັ້ນໄດ້ກ່າວກັບຂ້ອຍວ່າ: «ເມື່ອເຈົ້າປ່ອຍອອກຈາກຄັນທີ່ເກີດຈາກຂ້ອຍ ຢູ່ເກາະນີ້ໃນສາຍນ້ໍາ, ເຈົ້າຈະກັບເປັນສາວພົມຈັນອີກຄັ້ງ».
Verse 14
पाराशर्यों महायोगी स बभूव महानृषि: । कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກການປະສົມນັ້ນ ໄດ້ເກີດມາ ປາຣາຊາຣະຍະ—ໂຍຄີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ມະຫາຣິສິຜູ້ສູງສົ່ງ. ທ່ານເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດ້ວຍນາມ ດວຍປາຍະນ (ວະຍາສະ) ແລະ ເຄີຍເປັນບຸດຂອງຂ້າ ທີ່ເກີດໃນຍາມຂ້າຍັງເປັນສາວພຣົມຈັນ.
Verse 15
यो व्यस्य वेदांश्षतुरस्तपसा भगवानृषि: । लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात् कृष्णत्वमेव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຣິສິຜູ້ມີພຣະຄຸນນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະປະ ໄດ້ຈັດຮຽງ ແລະ ແຍກຂະຫຍາຍ ວິດທັງສີ່ໃຫ້ເປັນຮູບແບບແຕ່ລະສ່ວນ; ດັ່ງນັ້ນ ໃນໂລກ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ຮັບສະຖານະ “ວະຍາສະ”. ແລະເນື່ອງຈາກຜິວກາຍຄ່ອນຂ້າງຄ້ຳ ຜູ້ຄົນຈຶ່ງເອີ້ນທ່ານວ່າ “ກຣິສນະ” ອີກດ້ວຍ.
Verse 16
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिष: । समुत्पन्न: स तु महान् सह पित्रा ततो गतः,“वे सत्यवादी, शान्त, तपस्वी और पापशान्य हैं। वे उत्पन्न होते ही बड़े होकर उस द्वीपसे अपने पिताके साथ चले गये थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານເປັນຜູ້ເວົ້າຄວາມຈິງ ມຸ່ງສູ່ຄວາມສະຫງົບໃນໃຈ ແລະ ໝັ້ນຄົງໃນຕະປະ; ບາບມົນທິນຂອງທ່ານຖືກເຜົາຜານໝົດສິ້ນ. ແລະເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ທ່ານເຕີບໃຫຍ່ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໄວ, ແລ້ວຈຶ່ງຈາກສະຖານນັ້ນໄປພ້ອມບິດາຂອງທ່ານ.
Verse 17
स नियुक्तो मया व्यक्त त्वया चाप्रतिमद्युति: । भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति
ທ່ານຜູ້ມີຣັດສະໝີຫາທຽບບໍ່ໄດ້ນັ້ນ ຖືກຂ້າ ແລະ ເຈົ້າ ເຊີນໃຫ້ມາຢ່າງແນ່ຊັດ; ທ່ານຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດຫຼານອັນເປັນມົງຄຸນ ໃນເຂດແຫ່ງພີ່ນ້ອງຂອງທ່ານ.
Verse 18
स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरे: कृच्छेषु मामिति । त॑ स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि
ເພາະຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທ່ານເຄີຍກ່າວກັບຂ້າວ່າ: “ໃນຍາມທຸກຍາກ ຈົ່ງລະລຶກເຖິງຂ້າ.” ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພີສະມະ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຖ້າເຈົ້າປາດຖະໜາ ຂ້າຈະລະລຶກນາມຂອງທ່ານ (ແລະເຊີນຂໍການຊ່ວຍເຫຼືອ).
Verse 19
तव हानुमते भीष्म नियतं स महातपा: । विचित्रवीर्य क्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति,'भीष्म! तुम्हारी अनुमति मिल जाय, तो महा-तपस्वी व्यास निश्चय ही विचित्रवीर्यकी स्त्रियोंसे पुत्रोंको उत्पन्न करेंगे”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພີສະມະ, ຖ້າທ່ານໃຫ້ຄວາມຍິນຍອມ ມະຫາຕະປະສີ ວະຍາສະ ຈະໃຫ້ກໍ່ເກີດບຸດຢ່າງແນ່ນອນ ໃນພຣະມະເຫສີຂອງ ວິຈິດຣະວີຣຍະ».
Verse 20
वैशम्पायन उवाच महर्षे: कीर्तने तस्य भीष्म: प्राउजलिरब्रवीत् । धर्ममर्थ च काम॑ च त्रीनेतान् यो5नुपश्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເອີ້ນນາມຂອງມະຫາລິສີ ວະຍາສະ ແລ້ວ, ພີສະມະ ປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະກ່າວວ່າ: «ແມ່ເຈົ້າ, ຜູ້ໃດທີ່ຄິດຄືນຢູ່ເລື້ອຍໆ ຕໍ່ ທັມມະ, ອັດຖະ, ແລະ ກາມະ ທັງສາມນີ້, ແລະຮູ້ວ່າແຕ່ລະຢ່າງໃຫ້ຜົນຂອງມັນແນວໃດ, ສິ່ງໃດນໍາໄປສູ່ຄວາມສຸກໃນທ້າຍສຸດ, ແລະການຫຼົງໄຫຼກໍອາດໃຫ້ຜົນກົງກັນຂ້າມແນວໃດ—ຜູ້ນັ້ນແທ້ໆແມ່ນຜູ້ມີປັນຍາ. ສິ່ງທີ່ທ່ານເວົ້ານັ້ນ ຖືກຕ້ອງຕາມທັມມະ ແລະຍັງເປັນປະໂຫຍດ ເປັນມົງຄຸນແກ່ວົງຕະກູນຂອງພວກເຮົາ; ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ».
Verse 21
अर्थमर्थनुबन्धं च धर्म धर्मानुबन्धनम् | काम कामानुबन्धं च विपरीतान् पृथक् पृथक्
«(ຄວນ) ຮູ້ອັດຖະພ້ອມທັງຜົນຕາມມາຈາກອັດຖະ; ຮູ້ທັມມະພ້ອມທັງຜົນຕາມມາຈາກທັມມະ; ແລະຮູ້ກາມະພ້ອມທັງຜົນຕາມມາຈາກກາມະ—ພ້ອມທັງຮູ້ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມ—ແຍກແຕ່ລະຢ່າງໃຫ້ຊັດ».
Verse 22
यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान । तदिदं धर्मयुक्त च हितं चैव कुलस्य न:
«ຜູ້ໃດທີ່ໝັ້ນຄົງ ຄິດພິຈາລະນາດ້ວຍປັນຍາ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດສິນໃຈ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນຜູ້ມີປັນຍາແທ້. ແນວທາງນີ້ສອດຄ່ອງກັບທັມມະ ແລະເປັນເພື່ອຄວາມຜາສຸກຂອງວົງຕະກູນຂອງພວກເຮົາ».
Verse 23
वैशम्पायन उवाच ततस्तस्मिन् प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ເມື່ອພີສະມະ—ຜູ້ເປັນຄວາມປິຕິຂອງວົງກຸຣຸ—ໄດ້ປະກາດສັດຈະປະຕິຍານດັ່ງນັ້ນແລ້ວ…
Verse 24
कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम् | स वेदान् विन्रुवन् धीमान् मातुर्विज्ञाय चिन्तितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກາລີ (ສັດຍະວະຕີ) ໄດ້ຫັນໃຈນຶກເຖິງມຸນີ ກຣິດສະນະ-ທະໄວປາຍະນະ. ຜູ້ຮູ້ປັນຍາຜູ້ກຳລັງສວດວິດາຢູ່ນັ້ນ ໄດ້ຮູ້ຄວາມຄິດທີ່ມານດາບໍ່ໄດ້ເວົ້າ ແລະຕອບຮັບຕາມນັ້ນ.
Verse 25
प्रादुर्बभूवाविदित: क्षणेन कुरुनन्दन । तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງກຸຣຸ, ພຣະອົງໄດ້ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ—ໂດຍບໍ່ມີໃຜຮູ້ເຫັນ—ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ. ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ບູຊາຕາມພິທີ ແລະປະກອບພິທີກຳທີ່ກຳນົດໄວ້ສຳລັບບຸດຢ່າງຖືກຕ້ອງ.”
Verse 26
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्नरवैरभ्यषिज्चत । मुमोच बाष्प॑ दाशेयी पुत्र दृष्टवा चिरस्य तु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນາງໄດ້ກອດລູກດ້ວຍແຂນທັງສອງ ແລະຊຳລະລູກດ້ວຍນ້ຳຕາທີ່ໄຫຼອອກພ້ອມສຽງສະອື້ນ. ນາງຊາວປະມົງນັ້ນໄດ້ປ່ອຍຄວາມຮ້ອງໄຫ້ທີ່ອັດອັ້ນມາດົນ ເພາະໄດ້ເຫັນບຸດອີກຄັ້ງຫຼັງເວລາອັນຍາວນານ.
Verse 27
वैशम्पायनजी कहते हैं--कुरुनन्दन! उस समय भीष्मजीके इस प्रकार अपनी सम्मति देनेपर काली (सत्यवती)-ने मुनिवर कृष्णद्वैपायनका चिन्तन किया। जनमेजय! माताने मेरा स्मरण किया है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງກຸຣຸ! ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອທ່ານພີສະມະໄດ້ໃຫ້ຄຳເຫັນຊອບດັ່ງນັ້ນ ກາລີ (ສັດຍະວະຕີ) ກໍໄດ້ນຶກເຖິງມຸນີຜູ້ປະເສີດ ກຣິດສະນະ-ທະໄວປາຍະນະ. ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອຮູ້ວ່າ ‘ແມ່ໄດ້ລະລຶກເຖິງຂ້າ’ ພຣະວະຍາສະຜູ້ມີປັນຍາສູງ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງສວດມົນວິດາ ກໍປາກົດຂຶ້ນທີ່ນັ້ນໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ—ບໍ່ມີໃຜຮູ້ວ່າທ່ານມາແຕ່ໃສ. ສັດຍະວະຕີໄດ້ຕ້ອນຮັບບຸດຢ່າງສົມຄວນ ແລະກອດທ່ານດ້ວຍແຂນທັງສອງ ພ້ອມທັງອະພິເສກທ່ານດ້ວຍນ້ຳນົມທີ່ໄຫຼອອກຈາກອົກ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນບຸດຫຼັງເວລາອັນຍາວນານ ນ້ຳຕາແຫ່ງຄວາມຮັກແລະຄວາມປິຕິກໍໄຫຼອອກຈາກດວງຕາຂອງນາງ. ຕໍ່ມາ ມະຫາຣິຊີ ວະຍາສະ—ບຸດຄົນທຳອິດຂອງສັດຍະວະຕີ—ໄດ້ປະພອຍນ້ຳບໍລິສຸດຈາກກະມັນດະລຸຂອງທ່ານໃສ່ແມ່ຜູ້ທຸກໃຈ ໄຫວ້ຄຳນັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະກ່າວດັ່ງນີ້—”
Verse 28
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः । शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव
“ສິ່ງໃດທີ່ແມ່ປາຖະໜາ ຂ້າໄດ້ມາເພື່ອກະທຳສິ່ງນັ້ນ. ໂອ ແມ່ຜູ້ຮູ້ຫຼັກທຳແຫ່ງທັມມະ, ຈົ່ງຊີ້ນຳຂ້າ—ຂ້າຄວນຮັບໃຊ້ສິ່ງໃດຈຶ່ງຈະເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງແມ່?”
Verse 29
तस्मै पूजां ततो$कार्षीत् पुरोधा: परमर्षये । सचतां प्रतिजग्राह विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्,तत्पश्चात् पुरोहितने महर्षिका विधिपूर्वक मन्त्रोच्चारणके साथ पूजन किया और महर्षिने उसे प्रसन्नतापूर्वक ग्रहण किया
ຈາກນັ້ນ ປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນໄດ້ປະກອບພິທີບູຊາແດ່ມະຫາຣິສີຜູ້ສູງສຸດນັ້ນ ຕາມຂະບວນພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະມີການສວດມົນຕຣານຳໜ້າ; ມະຫາຣິສີກໍຍິນດີ ແລະຮັບເອົາກຽດນັ້ນຕາມຄວາມຄວນ.
Verse 30
पूजितो मन्त्रपूर्व तु विधिवत् प्रीतिमाप सः । तमासनगतं माता पृष्टवा कुशलमव्ययम्
ເມື່ອໄດ້ຮັບການບູຊາຢ່າງຖືກຕ້ອງ ມີມົນຕຣານຳໜ້າ ແລະຕາມຂະບວນພິທີ ທ່ານກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີ. ຈາກນັ້ນ ແມ່ເຫັນທ່ານນັ່ງຢູ່ເທິງອາສນະ ຈຶ່ງຖາມໄຖ່ສຸກທຸກ—ໃຫ້ສຸກສະບາຍບໍ່ຫຼຸດຖອຍ—ຕາມຫນ້າທີ່ແຫ່ງຄວາມຮັກໃນເຮືອນ.
Verse 31
मातापित्रो: प्रजायन्ते पुत्रा: साधारणा: कवे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນັກກະວີ-ິສີ, ລູກຊາຍເກີດຈາກທັງແມ່ແລະພໍ່; ດັ່ງນັ້ນ ສິດແລະພາລະໜ້າທີ່ຕໍ່ລູກຍ່ອມເປັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ. ເຊັ່ນທີ່ພໍ່ເປັນເຈົ້າແລະຜູ້ອຸປະຖຳລູກ ແມ່ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ໂອ ພຣະບຣະຫມະິສີ, ໂດຍກຳນົດຂອງຜູ້ສ້າງ ຫຼືໂດຍບຸນກຸສົນໃນຊາດກ່ອນ, ເຊັ່ນທີ່ເຈົ້າເປັນລູກຄົນທຳອິດຂອງຂ້າ, ວິຈິຕຣະວີຣຍະກໍເປັນລູກຄົນນ້ອຍສຸດຂອງຂ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ເຊັ່ນທີ່ພີສະມະເປັນພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາທາງພໍ່, ເຈົ້າກໍເປັນພີ່ນ້ອງຂອງວິຈິຕຣະວີຣຍະທາງແມ່. ລູກເອີຍ, ນີ້ແມ່ນຄວາມເຊື່ອມັ່ນຂອງຂ້າ; ເຈົ້າຈະຕັດສິນຢ່າງໃດກໍຕາມທີ່ເຈົ້າເຫັນຄວນ. ແລະພີສະມະ ບຸດຂອງສັນຕະນຸ ຜູ້ກ້າຫານໃນສັດຈະ ກໍກຳລັງຮັກສາສັດຈະແລະທຳມະ.»
Verse 32
तेषां पिता यथा स्वामी तथा माता न संशय: । विधानविहित: सत्यं यथा मे प्रथम: सुतः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນທີ່ພໍ່ເປັນເຈົ້າແລະຜູ້ອຸປະຖຳລູກ, ແມ່ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ໂດຍກຳນົດແຫ່ງຊະຕາ, ເຈົ້າເປັນລູກຄົນທຳອິດຂອງຂ້າ; ແລະວິຈິຕຣະວີຣຍະເປັນລູກຄົນນ້ອຍສຸດຂອງຂ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ເຊັ່ນທີ່ພີສະມະເປັນພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາທາງພໍ່, ເຈົ້າກໍເປັນພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາທາງແມ່. ນີ້ແມ່ນຄວາມເຊື່ອມັ່ນຂອງຂ້າ; ຈົ່ງເຮັດຕາມທີ່ເຈົ້າເຫັນຄວນ. ໃນການຍຶດຖືຄວາມຈິງນີ້, ພີສະມະ ບຸດຂອງສັນຕະນຸ ກໍກຳລັງຮັກສາທຳມະຢ່າງສັດຊື່.»
Verse 33
विचित्रवीर्यों ब्रह्मर्षे तथा मेडवरज: सुत: । यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະບຣະຫມະິສີ, ວິຈິຕຣະວີຣຍະເປັນລູກຄົນນ້ອຍສຸດຂອງຂ້າ. ເຊັ່ນທີ່ພີສະມະເປັນພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາທາງພໍ່, ເຈົ້າກໍເປັນພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາທາງແມ່.»
Verse 34
भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे । अयं शान्तनव: सत्यं पालयन् सत्यविक्रम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກເອີຍ, ຕາມທີ່ເຈົ້າຕັດສິນ ເຈົ້າແທ້ໆແມ່ນພີ່ນ້ອງຂອງ ວິຈິດຣະວີຣຍະ. ສານຕະນະວະ (ພີສະມະ) ຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະ ແລະກ້າຫານດ້ວຍສັດຈະ ກໍາລັງຮັກສາສັດຈະຢູ່».
Verse 35
बुद्धि न कुरुतेडपत्ये तथा राज्यानुशासने । सत्वं व्यपेक्षया भ्रातु:ः संतानाय कुलस्य च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານບໍ່ນໍາປັນຍາຂອງຕົນໄປໃຊ້ ທັງໃນການສືບພັນລູກຫຼານ ຫຼືໃນການປົກຄອງອານາຈັກໃຫ້ຖືກທໍາ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກເຫັນແກ່ສຸກດີຂອງພີ່ນ້ອງ ແລະເພື່ອໃຫ້ສາຍຕະກູນດໍາລົງຕໍ່ໄປ ທ່ານຈຶ່ງອົດກັ້ນຕົນ ແລະກະທໍາໂດຍຍຶດສິ່ງນັ້ນເປັນຫຼັກ.
Verse 36
भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ । अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ການນີ້ໄດ້ຖືກກະທໍາຂຶ້ນ ເພາະເຊື່ອຟັງຄໍາຂອງພີສະມະ ແລະຕາມການມອບໝາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ; ທັງເພາະຄວາມເມດຕາຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ ແລະເພື່ອຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງທຸກຄົນ».
Verse 37
आनृशंस्याच्च यद् ब्रूयां तच्छुत्वा कर्तुमहसि । यवीयसस्तव क्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे
ດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບອກສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ; ເມື່ອໄດ້ຟັງແລ້ວ ເຈົ້າຄວນກະທໍາຕາມ. ໂອ ພັນລະຍາຂອງນ້ອງຊາຍຂອງເຈົ້າ ກຣາຕຸ—ໂອ ຜູ້ປຽບດັ່ງບຸດຣີແຫ່ງເທວະ—ຈົ່ງຟັງ ແລະກະທໍາຕາມນັ້ນ.
Verse 38
रूपयौवनसम्पन्ने पुत्रकामे च धर्मत: । तयोरुत्पादयापत्यं समर्थों हूसि पुत्रक
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນາງພ້ອມດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະວັຍໜຸ່ມ, ແລະປາຖະໜາບຸດຕາມທໍາ. ດັ່ງນັ້ນ ລູກເອີຍ, ເຈົ້າສາມາດໃຫ້ກໍາເນີດລູກຫຼານແກ່ທັງສອງນາງໄດ້».
Verse 39
अनुरूप॑ं कुलस्यास्य संतत्या: प्रसवस्य च । “अनघ! संतानोत्पादन तथा राज्य-शासन करनेका इनका विचार नहीं है; अतः तुम अपने भाईके पारलौकिक हितका विचार करके तथा कुलकी संतानपरम्पराकी रक्षाके लिये भीष्मके अनुरोध और मेरी आज्ञासे सब प्राणियोंपर दया करके उनकी रक्षा करनेके उद्देश्य्से और अपने अन्त:करणकी कोमल वृत्तिको देखते हुए मैं जो कुछ कहूँ
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັດຍະວະຕີ, ເຈົ້າຮູ້ທັມ—ທັງທັມອັນສູງ ແລະ ທັມໃນທາງປະຕິບັດ»។
Verse 40
तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मति: । तस्मादहं त्वन्नियोगाद् धर्ममुद्दिश्य कारणम्
«ແລະ ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຈິດໃຈແລະຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງເຈົ້າຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນທັມ. ດັ່ງນັ້ນ ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຫດຜົນ ໂດຍຍຶດທັມເປັນເປົ້າໝາຍ»។
Verse 41
ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं होतत् सनातनम् । भ्रातुः पुत्रान् प्रदास्यामि मित्रावरुणयो: समान्
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະກະທໍາຕາມທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ, ຕາມຂົນທຳນຽມເກົ່າແກ່ອັນຖືກເຫັນແລະຮັກສາສືບມາ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບບຸດໃຫ້ເຈົ້າ—ຜູ້ສະເໝີດັ່ງບຸດຂອງ ມິດຣະ ແລະ ວະຣຸນະ ໃນຄຸນຄ່າ.»
Verse 42
व्यासजीने कहा--माता सत्यवती! आप पर और अपर दोनों प्रकारके धर्मोंको जानती हैं। महाप्राज्ञे! आपकी बुद्धि सदा धर्ममें लगी रहती है। अतः मैं आपकी अज्ञासे धर्मको ही दृष्टिमें रखकर (कामके वश न होकर ही) आपकी इच्छाके अनुरूप कार्य करूँगा। यह सनातन मार्ग शास्त्रोंमें देखा गया है। मैं अपने भाईके लिये मित्र और वरुणके समान तेजस्वी पुत्र उत्पन्न करूँगा ।। ३९ “४१ ।। व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया । संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यत:
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ ສັດຍະວະຕີ, ເຈົ້າຮູ້ທັມທັງສອງຢ່າງ—ທັມອັນສູງ ແລະ ທັມໃນທາງປະຕິບັດ. ໂອ ຜູ້ມີໃຈກວ້າງໃຫຍ່, ປັນຍາຂອງເຈົ້າຕັ້ງໝັ້ນໃນທັມເສມອ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການອະນຸຍາດຂອງເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກະທໍາຕາມທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ ໂດຍຍຶດທັມເທົ່ານັ້ນ—ບໍ່ໃຫ້ຕັນຫາບັງຄັບ. ນີ້ແມ່ນທາງເກົ່າແກ່ທີ່ປາກົດໃນຄຳພີ. ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອ້າຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດບຸດຜູ້ສະຫວ່າງໄສດັ່ງ ມິດຣະ ແລະ ວະຣຸນະ. ຂໍໃຫ້ນາງທັງສອງຜູ້ສູງສົງນັ້ນ ປະຕິບັດວຣະຕະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກຳນົດໄວ້ນີ້ ໃຫ້ຄົບໜຶ່ງປີຕາມຫຼັກ; ແລ້ວພວກນາງຈະບໍລິສຸດ»។
Verse 43
सत्यवत्युवाच सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भ तथा कुरु,सत्यवतीने कहा--बेटा! ये दोनों रानियाँ जिस प्रकार शीघ्र गर्भ धारण करें, वह उपाय करो
ສັດຍະວະຕີ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຈົ່ງຈັດການໃຫ້ນາງທັງສອງນັ້ນ ຕັ້ງຄັນໃນທັນທີ ຕາມວິທີທີ່ເຮັດໄດ້»។
Verse 44
अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजानाथा विनश्यति । नश्यन्ति च क्रिया: सर्वा नास्ति वृष्टिन देवता
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໃນອານາຈັກທີ່ບໍ່ມີກະສັດ ປະຊາຊົນຈະໄຮ້ຜູ້ນຳ ແລະພິນາດ. ພິທີກຳທັງປວງ—ທັງທາງທຳມະ ແລະທາງສັງຄົມ—ຈະລົ້ມສະລາຍ; ຝົນບໍ່ຕົກ ແລະເທວະດາບໍ່ສະຖິດຢູ່ທີ່ນັ້ນ»។
Verse 45
कथं चाराजंक राष्ट्र शक््यं धारयितु प्रभो । तस्माद् गर्भ समाधत्स्व भीष्म: संवर्धयिष्यति
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ, ອານາຈັກຈະຖືກຄ້ຳຈຸນໄດ້ແນວໃດ ໃນເມື່ອບໍ່ມີກະສັດ? ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຈັດໃຫ້ມີການປະສົມພັນໂດຍໄວ. ພີສະມະຈະລ້ຽງດູເດັກນ້ອຍນັ້ນ, ໂອ ພຣະອົງ»។
Verse 46
व्यास उवाच यदि पुत्र: प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिक: । विरूपतां मे सहतां तयोरेतत् परं व्रतम्
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າຈະຕ້ອງມອບບຸດໃຫ້ແກ່ອ້າຍນ້ອງ ໂດຍບໍ່ລໍຖ້າເວລາອັນຄວນ, ແລ້ວສຳລັບນາງທັງສອງ ນີ້ແມ່ນວຣະຕະອັນສູງສຸດ: ໃຫ້ອົດທົນຕໍ່ຮູບລັກທີ່ບໍ່ງາມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ເຫັນແລ້ວຢູ່ນິ່ງ ບໍ່ຫວາດກົວ»។
Verse 47
यदि मे सहते गन्ध॑ रूप॑ वेषं तथा वपु: । अद्यैव गर्भ कौसल्या विशिष्ट प्रतिपद्यताम्,यदि कौसल्या (अम्बिका) मेरे गन्ध, रूप, वेष और शरीरको सहन कर ले तो वह आज ही एक उत्तम बालकको अपने गर्भमें पा सकती है
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າເກົາສະລະຍາສາມາດອົດທົນກິ່ນ, ຮູບລັກ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ແລະຮ່າງກາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້, ແລ້ວໃນມື້ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ນາງໄດ້ຮັບບຸດອັນວິເສດໃນຄັນ»។
Verse 48
वैशम्पायन उवाच एवमुक्क्त्वा महातेजा व्यास: सत्यवतीं तदा | शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा हालंकृता
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມຸນີຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ວະຍາສະ ໄດ້ກ່າວກັບ ສັດຍະວະຕີ ໃນຂະນະນັ້ນວ່າ: «ໃຫ້ເກົາສະລະຍາ ອາບນ້ຳຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ນຸ່ງຜ້າສະອາດ ແລະແຕ່ງກາຍພ້ອມ ຄອຍຢູ່ເທິງຕຽງ». ເວົ້າແລ້ວ ທ່ານກໍຫາຍລັບໄປຈາກສາຍຕາ. ຕໍ່ມາ ສັດຍະວະຕີ ໄດ້ໄປຫາອຳບິກາ ລູກສະໄພຂອງນາງ ຢ່າງລັບໆໃນທີ່ສະຫງົບ ແລະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເປັນປະໂຫຍດ ອີງຢູ່ໃນທຳມະ ແລະຄວາມຜາສຸກໃນທາງປະຕິບັດ ໃຫ້ນາງຟັງດ້ວຍຄວາມໃສ່ໃຈ ຕໍ່ສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງແລະຄວນເຮັດໃນຍາມວິກິດນັ້ນ.
Verse 49
समागमनमाकाड्क्षेदिति सो<न्तर्हितो मुनि: । ततो5भिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ກ່າວວ່າ ‘ໃຫ້ນາງຄອຍຖ້າການຮ່ວມພົວພັນ’ ແລ້ວ ນັກບວດຜູ້ພິທີກໍຫາຍລັບໄປຈາກສາຍຕາ. ຕໍ່ມາ ນາງຜູ້ສູງສົ່ງ (ສັດຍະວະຕີ) ໄດ້ໄປຫາລູກສະໄພ້ຂອງນາງທີ່ຢູ່ໂດດດ່ຽວຢ່າງລັບໆ ແລະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍາອັນເປັນປະໂຫຍດ ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ ແລະຄວາມຜາສຸກໃນທາງປະຕິບັດ.»
Verse 50
धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचन हितम् | कौसल्ये धर्मतन्त्र॑ त्वां यद् ब्रवीमि निबोध तत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນາງໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາອັນຊອບທຳ ສອດຄ່ອງກັບປະໂຫຍດໃນທາງປະຕິບັດ ແລະເປັນປະໂຫຍດຢ່າງແທ້ຈິງ. «ໂອ ກາວສະລະຍາ, ຜູ້ຢຶດຖືວິໄນແຫ່ງທຳມະ, ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ ແລະເຂົ້າໃຈສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວ.»
Verse 51
भरतानां समुच्छेदो व्यक्त मद्धाग्यसंक्षयात् व्यथितां मां च सम्प्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໂຊກຊະຕາຂອງຂ້າພະເຈົ້າລົ້ມລົງ ການສູນສິ້ນຂອງວົງສາບາຣະຕະກໍປາກົດຊັດເຈນ. ເຫັນຂ້າພະເຈົ້າທຸກທ້ອນ ແລະສາຍວົງບັນພະບຸລຸດຖືກທຸກທົນ ບີສະມະໄດ້ເສີນຄໍາແນະນໍາເພື່ອໃຫ້ຕະກູນນີ້ເຈີຣິນ. ລູກເອີຍ, ຄວາມສໍາເລັດຂອງຄໍາແນະນໍານັ້ນຢູ່ທີ່ເຈົ້າ. ຈົ່ງເຮັດຕາມທີ່ບີສະມະໄດ້ຊີ້ນໍາ ແລະນໍາຂ້າພະເຈົ້າໄປສູ່ສະພາບທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄດ້ເຫັນການສໍາເລັດຂອງຄວາມປາຖະໜາອັນຮັກຍິ່ງ.»
Verse 52
भीष्मो बुद्धिमदान्महाां कुलस्यास्य विवृद्धये । साच बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापपय मां तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບີສະມະ ຜູ້ມີປັນຍາ ແລະໃຈກວ້າງໃຫຍ່ ໄດ້ວາງແຜນເພື່ອໃຫ້ວົງສານີ້ເຈີຣິນ ແລະດໍາລົງຕໍ່ໄປ. ແຕ່ລູກເອີຍ, ຄວາມສໍາເລັດຂອງຄໍາແນະນໍານັ້ນຢູ່ໃນມືເຈົ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງນໍາຂ້າພະເຈົ້າໄປສູ່ສະພາບນັ້ນ—ດັ່ງທີ່ບີສະມະໄດ້ຊີ້—ເພື່ອໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນການສໍາເລັດຂອງສິ່ງທີ່ປາຖະໜາ.»
Verse 53
नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धर । पुत्र जनय सुश्रोणि देवराजसमप्र भम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ວົງສາບາຣະຕະຖືກທໍາລາຍແລ້ວ; ຈົ່ງຍົກມັນຂຶ້ນມາໃໝ່. ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ຈົ່ງໃຫ້ກໍາເນີດບຸດຜູ້ມີສະຫງ່າລາສີເທົ່າກັບພະຣາຊາແຫ່ງເທວະດາ.»
Verse 54
सा धर्मतो<नुनीयैनां कथंचिद् धर्मचारिणीम् | भोजयामास वितष्रांश्र देवर्षीनतिथींस्तथा
ໂດຍຍຶດຖືທຳມະເປັນຫຼັກ ນາງໄດ້ຊັກຊວນຍິງນັ້ນ—ຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນໃນການປະພຶດຊອບ—ໃຫ້ຍອມຮັບໄດ້ບໍ່ວ່າດ້ວຍວິທີໃດ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນາງໄດ້ຈັດອາຫານຖວາຍແກ່ພຣະພຣາຫມັນ ແກ່ເທວະລຶສີຜູ້ພົ້ນຈາກຄວາມໃຄ່ໂລກ ແລະແກ່ແຂກທັງຫຼາຍດ້ວຍ—ເພື່ອໃຫ້ຄົບຖ້ວນຕາມໜ້າທີ່ແຫ່ງການຕ້ອນຮັບແຂກ ແລະຄວາມຖືກຕ້ອງທາງທຳມະ.
Verse 103
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें भीष्म-सत्यवती-संवादविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອາດິປະຣະວະ ຕອນສຳພະວະປະຣະວະ ບົດທີ 103 ອັນເປັນເລື່ອງສົນທະນາລະຫວ່າງ ພີສະມະ ແລະ ສັດຍະວະຕີ ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ຖ້ອຍຄຳປິດນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າຕອນນີ້ຈົບລົງ ໂດຍເນັ້ນນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງຄຳປະຕິຍານ ໜ້າທີ່ແຫ່ງລາຊະວົງ ແລະການກໍ່ຮ່າງສາຍກຸຣຸດ້ວຍການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຫຼັກການ ແຕ່ຕ້ອງແລກດ້ວຍຄ່າອັນແພງ.
Verse 104
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि सत्यवत्युपदेशे चतुरधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອາດິປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນສຳພະວະປະຣະວະ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍຄຳສອນຂອງ ສັດຍະວະຕີ—ບົດທີ 104 ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 131
अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् । तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत
ເຂົາໄດ້ປະຫັດປະຫານຂ້ອຍ—ໃນຍາມນັ້ນຂ້ອຍຍັງເປັນເດັກຍິງ—ແລ້ວນຳຂ້ອຍໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດຂອງເຂົາດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຕະຍະສະຫວ່າງ. ເຂົາປົກຄຸມໂລກດ້ວຍຄວາມມືດ, ໂອ ພາຣະຕະ, ແລ້ວພາຂ້ອຍໄປ ດັ່ງຈັບຍິງຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຂຶ້ນເຮືອແລ້ວ—ວ່ອງໄວ ແລະເກີນກວ່າຈະຕ້ານທານ.
Verse 223
उक्त भवत्या यच्छेयस्तन्महां रोचते भृशम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--महर्षि व्यासका नाम लेते ही भीष्मजी हाथ जोड़कर बोले--“माताजी! जो मनुष्य धर्म
ໄວສຳພາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສິ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າເປັນໜທາງແຫ່ງຄວາມຜາສຸກອັນແທ້ (śreyas) ນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ».
Verse 303
सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम् । विधि और मन्त्रोच्चारणपूर्वक की हुई उस पूजासे व्यासजी बहुत प्रसन्न हुए। जब वे आसनपर बैठ गये
ແລ້ວຕໍ່ມາ ສັດຍະວະຕີ ເບິ່ງໄປຫາທ່ານ ແລະເວົ້າຖ້ອຍຄໍານີ້ທັນທີ. ດ້ວຍການບູຊາທີ່ປະຕິບັດຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ແລະການສວດມົນຕຣາ ທ່ານວະຍາສະກໍຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ເມື່ອທ່ານນັ່ງລົງໃນອາສນະແລ້ວ ມານາ ສັດຍະວະຕີ ຖາມເຖິງຄວາມສຸກສະບາຍ ແລະຄວາມປອດໄພຂອງທ່ານ ແລ້ວຈ້ອງມອງທ່ານ ແລະເວົ້າດັ່ງນີ້—
Verse 426
न हि मामव्रतोपेता उपेयात् काचिदड़ना । विचित्रवीर्यकी स्त्रियोंको मेरे बताये अनुसार एक वर्षतक विधिपूर्वक व्रत (जितेन्द्रिय होकर केवल संतानार्थ साधन) करना होगा
ວະຍາສະກ່າວວ່າ: «ຍິງໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບວຣະຕະຕາມທີ່ກໍານົດ ຈະເຂົ້າມາໃກ້ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້. ພັນລະຍາຂອງວິຈິຕຣະວີຣະຍະ ຕ້ອງປະຕິບັດວຣະຕະໃຫ້ຄົບໜຶ່ງປີ ຢ່າງເຂັ້ມງວດຕາມທີ່ຂ້ອຍໄດ້ຊີ້ນໍາ—ຄວບຄຸມຕົນເອງ ແລະມຸ່ງໝາຍແຕ່ການກໍ່ກໍາເນີດທາຍາດ—ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະນັບວ່າບໍລິສຸດ. ຍິງໃດທີ່ບໍ່ຮັກສາວຣະຕະ ຈະມາໃກ້ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້»
Verse 533
स हि राज्यथुरं गुर्वीमुद्रक्ष्यति कुलस्य न: । 'सुश्रोणि! इस नष्ट होते हुए भरतवंशका पुनः उद्धार करो। तुम देवराज इन्द्रके समान एक तेजस्वी पुत्रको जन्म दो। वही हमारे कुलके इस महान् राज्यभारको वहन करेगा”
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ມີແຕ່ລາວຜູ້ດຽວຈະຍົກພາລະອັນໜັກຂອງລາຊະອໍານາດໃຫ້ແກ່ວົງຕະກູນຂອງພວກເຮົາ. ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ! ຈົ່ງຟື້ນຟູວົງພະຣະຕະທີ່ກໍາລັງລົ້ມສະລາຍໃຫ້ກັບຄືນ. ຈົ່ງໃຫ້ກໍາເນີດບຸດຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ດັ່ງອິນທຣາ ກະສັດແຫ່ງເທວະ. ລາວຈະແບກພາລະອັນໃຫຍ່ຫຼວງແຫ່ງອະທິປະໄຕໃຫ້ແກ່ຕະກູນຂອງພວກເຮົາ»
Frequently Asked Questions
The chapter implicitly balances personal choice and dynastic obligation: marriage is portrayed as both an individual selection (svayaṃvara) and a statecraft instrument managed by elders, raising questions about consent, duty, and political necessity within kṣatriya governance.
Authority is sustained through ethically legible institutions—recognized marriage norms, accountable leadership, and the public conversion of conflict into ordered tribute—showing that stability depends on transforming force into governance under dharma.
No explicit phalaśruti appears here; instead, the meta-emphasis is reputational: the text frames Pāṇḍu’s actions as restoring ancestral kīrti, signaling how narrative remembrance functions as a moral-political ledger within itihāsa.