Shloka 48
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
वैशम्पायन उवाच एवमुक्क्त्वा महातेजा व्यास: सत्यवतीं तदा | शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा हालंकृता
vaiśampāyana uvāca | evam uktvā mahātejā vyāsaḥ satyavatīṃ tadā | śayane sā ca kausalyā śucivastrā alaṅkṛtā |
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມຸນີຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ວະຍາສະ ໄດ້ກ່າວກັບ ສັດຍະວະຕີ ໃນຂະນະນັ້ນວ່າ: «ໃຫ້ເກົາສະລະຍາ ອາບນ້ຳຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ນຸ່ງຜ້າສະອາດ ແລະແຕ່ງກາຍພ້ອມ ຄອຍຢູ່ເທິງຕຽງ». ເວົ້າແລ້ວ ທ່ານກໍຫາຍລັບໄປຈາກສາຍຕາ. ຕໍ່ມາ ສັດຍະວະຕີ ໄດ້ໄປຫາອຳບິກາ ລູກສະໄພຂອງນາງ ຢ່າງລັບໆໃນທີ່ສະຫງົບ ແລະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເປັນປະໂຫຍດ ອີງຢູ່ໃນທຳມະ ແລະຄວາມຜາສຸກໃນທາງປະຕິບັດ ໃຫ້ນາງຟັງດ້ວຍຄວາມໃສ່ໃຈ ຕໍ່ສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງແລະຄວນເຮັດໃນຍາມວິກິດນັ້ນ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames a crisis-response ethic: when a lineage faces extinction, elders may counsel actions aimed at the greater good (artha and welfare) while still presenting them as grounded in dharma—an instance of āpaddharma, where duty is interpreted through necessity, propriety, and communal responsibility.
Vyāsa instructs Satyavatī that Kausalyā should prepare—bathed, in clean clothes, adorned—and wait in the bedchamber. After giving this directive, he disappears. Satyavatī then goes privately to Ambikā and speaks beneficial, dharma-aligned counsel, preparing her for what must be done to address the dynastic emergency.