Adhyaya 138: The Episode of the Khañjarīṭa Bird (and the Saukarava Tīrtha’s Merit)

Verse 1

अथ खंजरिटोपाख्यानम् ॥ सूत उवाच ॥ एतत्पुण्यतमं श्रुत्वा रम्ये सौकरवे तदा ॥ गुणस्तवं च माहात्म्यं जात्यानां परिवर्तनम्

ここに「カンジャリータ（Khaṃjarīṭa）の章（逸話）」を語る。スータは言った。かの麗しきサウカラヴァ（Saukarava）において、この最も功徳ある物語を聞き終えると、さらに徳の讃歎と、その偉大さ、そして生類・身分（jāti）の転変についても聞いた。

Verse 2

इति खञ्जरीटोपाख्यानं समाप्तम्।

かくして「カンジャリータ・ウパーキャーナ」と呼ばれる物語章は終わる。

Verse 3

ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।

そのとき、蓮華の花弁のような眼をもつ淑女—あらゆるダルマを知る者のうち最勝の人—は、至高の驚嘆に達して、内奥の自己において静けさを得た。

Verse 4

पुनः पप्रच्छ तं देवं विस्मयाविष्टमानसा ॥ अहो तीर्थस्य माहात्म्यं क्षेत्रे सौकरवे तव।

さらに彼女は、驚嘆に満ちた心でその神に問いかけた。「ああ、あなたのサウカーラヴァの聖域におけるティールタの霊威はいかに大いなることか。」

Verse 5

अकामान्म्रियमाणस्य मानुषत्वमजायत ॥ किं वान्यद्वृत्तमाख्याहि क्षेत्रे सौकरवेऽमले।

「欲なくして死する者に、再び人としての生が生じたという。ほかにいかなる出来事が起こったのか—語ってください—清浄なるサウカーラヴァの聖域において。」

Verse 6

नृत्यतः कि भवेत्पुण्यं जाग्रतो वा फलं नु किम् ॥ गोदातुरन्नदातुर्वा जलदातुस्तु किं फलम्।

「舞う者にはいかなる功徳（プンニャ）が生じるのか。あるいは徹夜して覚醒を保つ者にはどのような果があるのか。牛を施す者、食を施す者、水を施す者にはそれぞれいかなる果があるのか。」

Verse 7

सम्मार्जने लेपने वा गन्धपुष्पादिदानतः ॥ धूपदीपादिनैवेद्यैः किं फलं समुदीरितम्।

掃き清めや塗り固め（奉仕）によって、また香・花などを施し、さらに香煙・灯明・供食などを供えることによって——それらにはいかなる果報が説かれるのですか。

Verse 8

अन्येन कर्मणा चैव जपयज्ञादिना अथवा ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते ये शुद्धमनसो जनाः।

また他の行い——たとえば真言の反復（ジャパ）や祭祀（ヤジュニャ）など、あるいは別の方法によって——清らかな心の人々はどの境地に至るのでしょうか。

Verse 9

शृण्वन्त्या मे महज्जातं चित्ते कौतूहलं परम् ॥ गायमानस्य किं पुण्यं वाद्यमानस्य किं फलम्।

お聞きするうちに、私の心に大いなる、そして至上の好奇心が起こりました。歌う者にはいかなる功徳（プンニャ）があり、楽器を奏する者にはいかなる果報があるのでしょうか。

Verse 10

तव भक्तसुखार्याय तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा सर्वदेवमयो हरिः।

あなたの信徒たちの安楽のために、どうかこれを説き明かしてください。すると私の言葉を聞いた、万神を体現するハリが（答えた）。

Verse 11

सर्वं ते कथयिष्यामि पुण्यकर्म सुखावहम् ॥ तस्मिन्सौकरवे पक्षी खञ्जरीटस्तु कीटकान्।

すべてを汝に語ろう——安楽をもたらす功徳の行いを。かのサウカーラヴァの地に、カンジャリータという名の鳥がいて、（…）虫たちに関して……

Verse 12

बहून् भुक्त्वा हि वसुधे अजीर्णभृशपीडितः ॥ मरणं समनुप्राप्तः पतितः स्वेन कर्मणा

おおヴァスダーよ、彼は多くを食して激しい消化不良に苦しみ、ついに死に至った。これは自らの行為（カルマ）によってその境地に堕したのである。

Verse 13

सम्प्राप्तास्तत्र वै बालाः क्रीडन्तस्तं मृतं खगम् ॥ ग्रहीष्याम इति प्रोच्य धावन्तस्तत्र तत्र ह

そこへ遊びながら子供たちが来て、その死んだ鳥を見て「捕まえよう」と言い、あちらこちらへ走り回った。

Verse 14

ममायं वै ममायं वै जिघृक्षन्तः परस्परम् ॥ सङ्घर्षात्कलहं चक्रुर्भृशं क्रीडनकोत्सुकाः

「これは俺のだ、俺のだ」と互いに言い合い、相手から奪い取ろうとした。押し合いの末に口論となり、遊びに夢中であった。

Verse 15

तत एको गृहीत्वैनं गङ्गाम्भसि समाक्षिपत् ॥ युष्माकमेव भवतु नानेनास्मत्प्रयोजनम्

すると一人がそれを取り、ガンガーの水に投げ入れて言った。「お前たちのものにせよ。私たちには用がない。」

Verse 16

एवं स खञ्जरीटो हि गङ्गातोयात्ततस्तदा ॥ आदित्यतीर्थसंक्लिन्नशरीरः स वसुन्‍धरे

かくしてそのカンジャリ―タ（鳥）は、その時その場でガンガーの水より—アーディティヤ・ティールタ（Āditya-tīrtha）に触れて身が濡れ—おおヴァスンダラーよ、物語は続いてゆく。

Verse 17

वैश्यस्य तु गृहे जातो ह्यनेकक्रतুযाजिनः ॥ धनरत्नसमृद्धे तु रूपवान् गुणवान् शुचिः

彼はヴァイシャ（vaiśya）の家、しかも多くの祭祀を修した者の家に生まれ、財宝と宝玉に満ちた家に育った。容姿端麗で、徳にすぐれ、清浄であった。

Verse 18

विबुद्धश्च पवित्रश्च मद्भक्तश्च वसुन्धरे ॥ जातस्य तस्य वर्षाणि जग्मुर्द्वादश सुव्रते

大地の女神ヴァスンダラーよ、彼は聡明で清浄、そして我に帰依する者であった。そのように生まれた彼に、十二年が過ぎ去った、善き誓いを守る者よ。

Verse 19

कदाचिदुपविष्टौ तौ दृष्ट्वा बालो गुणान्वितः ॥ मातरं पितरं चोभौ हर्षेण महतान्वितौ

ある時、二人が座しているのを見て、善き資質を備えたその少年は、大いなる歓喜に満たされつつ、母と父の両方を見つめた。

Verse 20

न चाहं वारणीयो वै पित्रा मात्रा कथंचन ॥ सत्यं शपामि गुरुणा यथा ननु कृतं भवेत्

そして私は、父によっても母によっても、いかなる形でも止められるべきではない。真実にかけて誓う、師を証人として、必ずや成し遂げられるのだ。

Verse 21

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा दम्पती तौ मुदान्वितौ ॥ ऊचतुस् तं प्रियं वाक्यं बालं कमललोचनम्

息子の言葉を聞くと、その夫婦は喜びに満ち、蓮華の眼をもつ愛しい少年に、情愛こもる言葉を語りかけた。

Verse 22

यद्यत्त्वं वक्ष्यसे वत्स यद्यत्ते हृदि वर्तते ॥ सर्वं तत्तत्करिष्यावो विस्रब्धं वद साम्प्रतम् ॥

汝が語ることは何であれ、愛しき子よ――汝の心にあるものは何であれ――そのすべてを我らは成し遂げよう。今、安んじて率直に語りなさい。

Verse 23

त्रिंशत्सहस्रं गावो हि सर्वाश्च शुभदोहनाḥ ॥ यद्यत्र रोचते पुत्र देहि त्वमविचारितम् ॥

まことに三万の牝牛があり、いずれも吉祥の乳を搾り出す。このことにおいて汝が望むものは何であれ、子よ――ためらわずに与えなさい。

Verse 24

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि आवयोः पुत्र कारणात् ॥ वाणिज्यं नः स्मृतं कर्म तत्ते पुत्र यदीप्सितम् ॥

さらにもう一つ申そう、子よ、我らのために。商いは我らの生業として伝えられている――もしそれを汝が望むなら、子よ。

Verse 25

तत्कुरुष्व यथान्यायं मित्रेभ्यो दीयतां धनम् ॥ धनधान्यानि रत्नानि देहि पुत्र अवारितः ॥

正しき法に従って行いなさい。友に財を施すがよい。子よ、財宝と穀物と宝玉を、惜しまず与えなさい。

Verse 26

कन्या वै रमणीयाश्च सजातीयाः कुलोद्भवाः ॥ आनयिष्याव भद्रं ते उद्वाहेन क्रमेण ते ॥

同じ共同体に属し、良き家に生まれた、まことに愛らしい娘たちがいる。我らは順を追って汝のために花嫁として迎えよう。汝に吉祥あれ――汝の婚儀をしかるべき次第で整える。

Verse 27

यदीच्छसि पुनश्चान्यद्यज्ञैर्यष्टुं सुपुत्रक ॥ विधिना पूर्वदृष्टेन वैश्याः येन यजन्ति च ॥

もし再び別のことを望むなら、善き子よ、先に定められた作法に従ってヤジュニャ（祭祀）を行いなさい。ヴァイシャ（Vaiśya）もまたその法によって礼拝を行う。

Verse 28

अष्टौ सम्पूर्णधुर्याणां हलानां तावतां शतम् ॥ वैश्यकर्म समादाय किं पुनः प्राप्तुमिच्छसि ॥

完全に轭（くびき）を備えた鋤の牛耕隊が八組、同様の鋤が百。ヴァイシャ（Vaiśya）にふさわしい務めを担ったうえで、なお何を得たいのか。

Verse 29

पितृमातृ वचः श्रुत्वा स बालो धर्मसंयुतः ॥ चरणावुपसंगृह्य पितरौ पुनरब्रवीत् ॥

父母の言葉を聞くと、ダルマに具わるその少年は敬って両親の足に触れ、そして再び父母に語りかけた。

Verse 30

गोप्रदाने न मे कार्यं मित्रं वापि न चिन्तितम् ॥ कन्यालाभे न चेच्छास्ति न च यज्ञफले तथा ॥

牛の施与は私には要りませんし、そのような友も求めておりません。花嫁を得たいとも思わず、同じくヤジュニャの果報も望みません。

Verse 31

नाहं वाणिज्यमिच्छामि कृषिगोरक्षमेव च ॥ न च सर्वातिथित्वं वा मम चित्ते प्रसज्जति ॥

私は商いを望まず、農耕や牛の守護さえ望みません。さらに、すべての人を客としてもてなす務めも、私の心には執着として生じません。

Verse 32

एकं मे परमं चिन्त्यं यन्ममेच्छा तपोधृतौ ॥ चिन्ता नारायणक्षेत्रं गाढं सौकरवं प्रति ॥

「私の心に一つの至上の思いがあります。苦行を堅持する私の中に、一つの願いが生じました。私の関心はナーラーヤナ聖域に深く向けられ、サウカラヴァに向かっています。」

Verse 33

अथ द्वादश वर्षाणि तव जातस्य पुत्रक ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स त्वया नारायणाश्रयम् ॥

「さて、子よ、あなたが生まれてからまだ十二年しか経っていません。ナーラーヤナに避難所を求めて、あなたは何を決意したのですか。」

Verse 34

चिन्तयिष्यति भद्रं ते यदा तत्प्राप्नुया वयः ॥ अद्यापि भोजनं गृह्य धावमानास्मि पृष्ठतः ॥

「あなたのために、あなたがその年齢に達した時に、これについて考えるでしょう。今でも私はあなたのために食物を持ち、後ろから走っています。」

Verse 35

किमिदं चिन्तितं वत्स गमने सौकरं प्रति ॥ अद्यापि मत्स्तनौ धन्यौ प्रसृतौ हि दिवानिशम् ॥

「愛する子よ、サウカラに向かおうとするこの決意は何ですか。今でも私の乳房は恵まれ、昼夜を問わず流れています。」

Verse 36

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा मम कर्मपरायणौ ॥ करुणं परिदेवन्तौ रुदन्तौ तावुभौ तथा ॥

「それから、息子の言葉を聞いて、義務に専念する二人は、哀れに嘆き悲しみ、泣きました。」

Verse 37

पुत्र त्वत्स्पर्शनाशायाः किमेतच्चिन्तितं त्वया ॥ रात्रौ सुप्तोऽसि वत्स त्वं शय्यासु परिवर्तितः ॥

「わが子よ――お前に触れたいという望みを抱いて生きているのに――なぜそのように思い定めたのか。夜には、愛しい子よ、お前は床の上で眠り、寝返りを打っているではないか。」

Verse 38

अपराधो न विद्येत पुत्र क्षेत्रगृहेष्वपि ॥ न वा स्वजनभृत्याद्यैः परुषं ते प्रभाषितम् ॥

「わが子よ、畑においても家においても、咎（とが）は見当たらない。親族や召使いなど、誰ひとりお前に荒い言葉を浴びせてはいない。」

Verse 39

रुष्टेन वापि भीषायै गृह्यते चैव यष्टिका ॥ पुत्रहर्तुं न पश्येहं तव निर्वेदकारणम् ॥

「怒りからであれ、あるいは脅すためであれ、杖を手に取ることはある。だが、わが子よ、ここにお前の厭離（えんり）や沈鬱の原因は見当たらない。」

Verse 40

इति मातुर्वचः श्रुत्वा स वैश्यकुलनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं जननीं संशितव्रतः ॥

「こうして母の言葉を聞くと、ヴァイシャの家の誉れであり、誓いに堅固なその子は、母に甘美な言葉を語った。」

Verse 41

उषितोऽस्मि तदङ्गेषु गर्भस्थः कुक्षिसंभवः ॥ क्रीडतोऽस्मि यथान्यायं तवोत्सङ्गे यशस्विनि ॥

「私はあなたのその御身のうちに宿り、胎内に在って、腹より生まれました。しかるべく、あなたの膝の上で遊びました、栄光ある御方よ。」

Verse 42

स्तनौ ह्येतौ मया पीतौ ललितेन विजृम्भितौ ॥ अङ्गं तव समारुह्य पांसुभिर्गुण्ठिता तनुः

「この二つの乳房は、まことに我が吸い飲んだもの。戯れの安らぎのうちに、我は育ち栄えた。汝の身に乗り上がれば、我が肢体は塵に覆われた。」

Verse 43

अम्ब त्वं मयि कारुण्यं कुरुष्व खलु शोचितम् ॥ मुञ्च पुत्रकृतं शोकं त्यज मातरनिन्दिते

「母よ、我に憐れみを垂れたまえ——この悲しみはまことに嘆くべきもの。子によって生じた憂いを放ち、捨てたまえ、咎なき母よ。」

Verse 44

आयान्ति च पुनर्यान्ति गता गच्छन्ति चापरे ॥ दृश्यते च पुनर्नष्टो न दृश्येत पुनः क्वचित्

「ある者は来てはまた去り、ある者は去ってさらに他所へ赴く。消え失せた者が再び見えることもあれば、どこにも二度と見えぬこともある。」

Verse 45

कुतो जातः क्व सम्बद्धः कस्य माता पिताथवा ॥ इमां योनिमनुप्राप्तो घोरे संसारसागरे

「人はどこより生まれ、どこに結ばれ、誰を母とし父とするのか。この胎に入るや、恐るべき輪廻（サンサーラ）の海に流される。」

Verse 46

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ जन्मजन्मनि वर्तन्ते कस्य ते कस्य वा वयम्

「幾千もの母と父、幾百もの子と伴侶が、生まれ生まれに現れる。彼らは誰のものか——そして、まことに我らは誰のものか。」

Verse 47

अहो बत महद्गुह्यं किमेतत्तात कथ्यताम् ॥ एतद्वचनमाकर्ण्य स वैश्यकुलबालकः

「ああ、これは大いなる秘事だ——いったい何なのだ、愛しい子よ。どうか説き明かしてくれ。」この言葉を聞いて、ヴァイシャの家に生まれた少年は……

Verse 48

उवाच मधुरं वाक्यं जननीं पितरं तथा ॥ यदि श्रुतेन वः कार्यं गुह्यस्य परिनिश्चयात्

彼は母と父に甘美な言葉で言った。「もしこの秘事について、聞くことによって確かな結論を知りたいのなら……」

Verse 49

तत्पृच्छ्यतां भवद्भ्यां हि गुह्यं सौकरवं प्रति ॥ तत्राहं कथयिष्यामि स्वस्य गुह्यं महौजसम्

「それならお二人は、サウカラヴァに関わる秘事についてお尋ねください。そこで私は、自らの大いなる力を帯びた秘事を語りましょう。」

Verse 50

सूर्यतीर्थं समासाद्य यत्तात परिपृच्छसि ॥ बाढमित्येव पुत्रं तौ दम्पती प्रोचतुश्च तम्

「愛しい子よ、スーリヤティールタに到ったなら、そなたの尋ねることを問うがよい。」夫婦は息子に「よろしい」と答え、かくして彼に語りかけた。

Verse 51

गमने कृतसंकल्पौ ततः सौकरवं प्रति ॥ सर्वद्रव्यसमायुक्तौ गतौ सौकरवं प्रति

旅立つ決意を固めると、彼らはサウカラヴァへと向かった。必要な資具と糧をすべて整え、サウカラヴァへ赴いた。

Verse 52

गतः स पद्मपत्राक्ष आभीराणां जनेश्वरः ॥ गावो विंशसहस्राणि प्रेषयत्यग्रतो द्रुतम्

蓮華の花弁のごとき眼をもつアービーラ族の民の主は出立し、二万頭の牛を前方へ速やかに先遣した。

Verse 53

अग्रे सर्वास्ताः प्रययुर्द्रव्येण च समायुताः ॥ यच्च किंचिद्गृहे वास्टि कृतं नारायणं प्रति

皆は財宝を携えて先へ進み、家にあるものはことごとくナーラーヤナへの供物として捧げられた。

Verse 54

ततः पूर्वार्द्धयामेन माघमासे त्रयोदशी ॥ सर्वं स्वजनमामन्त्र्य सम्बद्धं च यथाविधि

次いでマーガ月の十三日、夜の見張りの前半に、彼は身内の者を皆呼び集め、法にかなうよう万事を整えた。

Verse 55

मुहूर्त्तेन च तेनैव गमनं कुरुते ततः ॥ स्नात्वा च कृतशौचास्ते नारायणमुदावहाः

その同じムフールタのうちに彼は旅立ち、沐浴して清めを成したのち、彼らはナーラーヤナを奉請し唱念した。

Verse 56

स्नाताः सन्तर्प्य च पितॄन्मम वस्त्रविभूषिताः ॥ गावो विंशतिसाहस्रा याः पूर्वमुपकल्पिताः

沐浴し、供物によって祖霊を満たし、衣をまとって整えたのち、先に用意されていた二万頭の牛が引き出された。

Verse 57

तत्र भङ्गुरसो नाम मम कर्मपरायणः ॥ तेनैव ता गृहीता वै विधिदृष्टेन कर्मणा

そこにバングラサという者がいて、わが奉仕と行いに専心していた。彼は正しい規定にかなう作法によって、まことに彼女らを受け取った。

Verse 58

ततः स प्रददौ तस्य विंशा गावो महाधनाः ॥ मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वाश्च वरदोहनाḥ

それから彼は、非常に価値ある二十頭の牛を彼に与えた。吉祥で清浄であり、いずれも乳の出がすぐれていた。

Verse 59

प्रददौ धनरत्नानि नित्यमेव दिने दिने ॥ मोदते सह पुत्रेण भार्यया स्वजनेन च

彼は財宝と宝石を日ごとに絶えず施し、息子と妻と身内の者たちと共に喜びのうちに暮らした。

Verse 60

एवं तु वसतस्तस्य वर्षाकाल उपागतः ॥ प्रावृडुपस्थिता तत्र सर्वसस्यप्रवर्द्धिनी

このように彼がそこに住していると、雨季が到来した。プラーヴリット（Prāvṛṭ）の季節が訪れ、あらゆる作物の生長を増し育てた。

Verse 61

पुष्पितानि कदम्बानि कुटजार्ज्जुनकानि च ॥ एवं दुःखमनुप्राप्ता स्त्रियो या रहिताः प्रियैः

カダンバの木々が花を咲かせ、クタジャやアルジュナもまた咲き誇った。だがそのようにして、愛する人と離れた女たちには悲しみが訪れた。

Verse 62

गर्ज्जतां गुंजतां चैव धारापातनिपातिताः॥ मेघाः सविद्युतश्चैव बलाकाङ्गदभूषिताः

そこでは雲が轟き響きつつ激しい雨を注ぎ、稲妻を帯びて、まるで鶴（バラーカー）の「腕輪」に飾られているかのように見えた。

Verse 63

नदीनां चैव निर्घोषो मयूराणां च निःस्वनः॥ कुटजार्ज्जुनगन्धाश्च कदम्बार्ज्जुनपादपाः

そこには川々の深い轟きと孔雀の声があり、クタジャ（kuṭaja）とアルジュナ（arjuna）の香りが漂い、木々はカダンバ（kadamba）とアルジュナであった。

Verse 64

वाताः प्रवान्ति ते तत्र शिखीनां च सुखावहाः॥ शोकेन कामिनीनां च भर्त्रा च रहिताश्च याः

そこでは風が吹き、孔雀には喜びをもたらしたが、夫に離れた恋する女たちは悲しみに沈んだ。

Verse 65

तडागानि प्रसन्नानि कुमुदोत्पलवन्ति च॥ पद्मषण्डैः सुरम्याणि पुष्पितानि समन्ततः

池は澄みわたり、白蓮（クムダ）と青蓮（ウトパラ）に満ち、パドマ蓮の群れによってことさらに麗しく、四方に花が咲き誇っていた。

Verse 66

प्रवान्ति सुसुखा वाताः सुगन्धाश्च सुशीतलाः॥ सप्तपर्णसुगन्धाश्च शीतलाः कामिवल्लभाः

きわめて心地よい風が吹き、香り高く涼やかであった。サプタパルナ（saptaparṇa）の芳香を運び、冷ややかにして恋人たちに愛された。

Verse 67

एवं शरदि निर्वृत्ते कौमुदे समुपागते॥ सा तस्मिन्मासि सुश्रोणि शुक्लपक्षान्तरे तदा

かくして、秋が過ぎ去り、月光に満ちた夜の季節（カウムディー）が到来したとき、その月に——おお、麗しき腰の者よ——白分（シュクラ・パクシャ）のさなかに……

Verse 68

एकादश्यां ततः सुभ्रु स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ उभौ तौ दम्पती तत्र पुत्रमूचतुरात्मनः

ついで第十一日（エーカーダシー）に、おお、美しき眉の者よ、夫婦の二人は沐浴し、亜麻の衣をまとって身を飾り、その場で息子に語りかけた。

Verse 69

उषितास्त्वत्र षण्मासान्सुखं च द्वादशी भवेत्॥ किन्नो न वक्ष्यसे गुह्यं येन वै वारिता वयम्

「われらはここに六か月住み、心安らかに第十二日（ドヴァーダシー）を迎えた。なぜ、われらがまことに止められていたその秘事を、汝は語ってくれぬのか。」

Verse 70

पित्रोस्तु वचनं श्रुत्वा स पुत्रो धर्मनिष्ठितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं तयोस्तु कृतनिश्चयः

両親の言葉を聞くと、その子は—ダルマに堅く立つ者として—彼らに関して決意を定め、やさしい言葉で語った。

Verse 71

एवमेतन्महाभाग यत्त्वया परिभाषितम्॥ कल्यं ते कथयिष्यामि इदं गुह्यं महौजसम्

「まことにそのとおりだ、幸い大いなる者よ、汝の述べたとおりである。明日、私は大いなる威力を具えたこの秘事を汝に語ろう。」

Verse 72

एषा वै द्वादशी तात प्रभुनारायणप्रिया॥ मङ्गला च विचित्रा च विष्णुभक्तसुखावहा॥

これはまさしくドヴァーダシー（Dvādaśī）である、愛しき子よ—主ナーラーヤナ（Nārāyaṇa）に最も愛され、吉祥にして妙なる日、ヴィシュヌ（Viṣṇu）の帰依者に歓喜をもたらす。

Verse 73

ददतेऽस्यां प्रहृष्याश्च द्वादश्यां कौमुदे सिते॥ दीक्षितास्ते योगिकुले विष्णुभक्तिपरायणाः॥

このドヴァーダシー（Dvādaśī）、カールッティカ月（Kārttika）の白分（Kaumudī）において、彼らは歓喜して施しを行う。ヨーガの系譜に灌頂された者たちは、ヴィシュヌ（Viṣṇu）へのバクティに専心している。

Verse 74

एवं कथयतां तेषां प्रभाता रजनी शुभा॥ ततः सन्ध्यामुपास्याथ उदिते सूर्यमण्डले॥

彼らがそのように語り合っているうちに、吉祥なる夜は明けて終わった。ついでサンディヤー（sandhyā）の礼拝を行い、太陽の円輪が昇ったとき……

Verse 75

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं क्षौमवस्त्रविभूषितः॥ प्रणम्य शिरसा देवं शङ्खचक्रगदाधरम्॥

法にかなって身を清め、亜麻の衣を正しくまとって飾り、彼は頭を垂れて神に礼拝した—法螺貝・円盤・棍棒を持つ御方に。

Verse 76

उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरौ समभाषत॥ शृणु तात महाभाग यदर्थं समुपागतः॥

彼は両親の両足を取り、こう語った。「聞いてください、父上、幸いなるお方よ—この目的のために私は参りました。」

Verse 77

यद्भवान्पृच्छते तात गुह्यं सौकरवं प्रति॥ खञ्जरीटो ह्यहं तात पक्षियोनिसमुद्भवः॥

父上よ、あなたが問われるのは――『サウカラヴァ』に関する秘事である。まことに我はカンジャリータ、父上よ、鳥の種族より生まれし者。

Verse 78

भक्षिताश्च पतङ्गा मे अजीर्णेनातिपीडितः॥ अहं तेनैव दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्॥

我は蛾や虫を食らい、消化不良により甚だしく苦しむ。その過失ゆえに、我は身動きできぬ。

Verse 79

दृष्ट्वा मां विह्वलं बाला गृहीत्वा क्रीडितुं गताः॥ हस्ताद्धस्तेन क्रीडन्तश्चान्योन्यपरिहासया॥

我が苦しむのを見て、ある子らは我を取り上げて遊びに行った。手から手へと渡し合い、互いにからかい合って戯れた。

Verse 80

त्वया दृष्टो मया दृष्टो ह्यं चेति कलिः कृतः॥ तत एकेन बालने भ्रामयित्वाऽक्षयेऽम्भसि॥

「お前が見た、俺が見た――これは俺のだ！」と争いが起こった。やがて一人の子が我を振り回し、尽きぬ水へと投げ入れた。

Verse 81

न ममेति तवेत्युक्त्वा ह्यादित्यं तीर्थमुत्तमम्॥ क्रोधेनादाय तीव्रेण क्षिप्तो गङ्गाम्भसि त्वरा॥

「俺のではない、お前のだ！」と言い放ち、激しい怒りのまま我を取り、たちまちガンガーの水へ投げ込んだ。そこは最勝の渡し、アーディティヤ・ティールタと呼ばれる。

Verse 82

तत्र मुक्ताः मया प्राणाः सूर्यतीर्थे महौजसि॥ अकामेन विशालाक्षि तत्प्रभावादहं ततः

そこ、威光あるスーリヤティールタにおいて、私は生命の息（プラーナ）を放った。大いなる眼の者よ、欲なくして、その聖地の力により、その後私は……

Verse 83

व्यतीतानि च गुह्यं ते कथनं मम चैव यत्॥ एतत्ते कथितं तात गुह्यमागमनं प्रति

また、過ぎ去った事柄と秘められた語り—すなわち私が汝に語るべきこと—これらは汝に告げられた、子よ、来臨（接近・到来）に関する秘密として。

Verse 84

अहं कर्म करिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते॥ ततो माता पिता चैव पुत्रं पुनरुवाच ह

「私は定められた行（儀礼）を行う。行きなさい、子よ—汝に敬礼する。」その後、母と父は再びその息子に語りかけた。

Verse 85

विष्णुप्रोक्तानि कर्माणि यं यं कारयिता भवान्॥ तान्वयं च करिष्यामो विधिदृष्टेन कर्मणा

ヴィシュヌによって説かれた諸々の行（儀礼）—あなたが私たちに行わせるものは何であれ—それらを私たちも、規定（ヴィディ）に認められた作法に従って行います。

Verse 86

वटमाला यथान्यायं कर्मसंसारमोक्षणम्॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन मम कर्मपरायणाः

正しい次第に従って、ヴァタマーラー（Vaṭamālā）がある—それは業（カルマ）の輪と世俗の継続から解き放つ修行である。彼らもまた長い時を経て、私の定めた行に専心していた。

Verse 87

कृत्वा तु विपुलं कर्म ततः पञ्चत्वमागताः॥ मम क्षेत्रप्रभावेण चात्मनः कर्मनिश्चयात्

豊かな功徳の行いを成し遂げたのち、彼らはやがて死に至った。されど我が聖なるクシェートラの威力と、彼ら自身の行為（カルマ）への堅固な決意によって、

Verse 88

विमुक्ताः सर्वसंसाराच्छ्वेतद्वीपमुपागताः॥ योऽसौ परिजनः कश्चिद्गृहेभ्यश्च समागतः

一切の輪廻（サンサーラ）より解き放たれて、彼らはシュヴェータドヴィーパに至った。また家々から共に来た者で、従者や家人がいれば、その者もまた、

Verse 89

सर्वः श्रिया युतस्तत्र रोगव्याधिविवर्जितः॥ सर्वे च योगिनस्तत्र सर्वे चोत्पलगन्धयः॥

そこにいる者は皆、繁栄に恵まれ、病と患いを離れていた。皆がヨーギーであり、皆が青蓮のごとく芳香を放っていた。

Verse 90

मोदन्ते तु यथान्यायं प्रसादात्क्षेत्रजान्मम॥ एतत्ते कथितं देवि महाख्यानं महौजसम्

彼らはまことに、しかるべき秩序に従って喜ぶ。わが聖なるクシェートラより生ずる恩寵によってである。女神よ、これが汝に語られた、威光に満ちた大いなる物語である。

Verse 91

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं सौकरे मम॥ एषा व्युष्टिर्महाभागे क्षेत्रे यत्क्रियते महत्

さらにまた別のことを説こう――我が猪の姿（サウカラ）に関して起こった出来事である。幸いなる者よ、これは聖なるクシェートラにおける暁（あるいは結びの転回）であり、そこでは大いなる行いが成就される。

Verse 92

स कुलं तारयेत्तूर्णं दश पूर्वान्दशावरान् ॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पापिष्ठे शास्त्रदूषके

彼は速やかに自らの一族を救済する――前の十代と後の十代を。だが愚者のただ中、ことにシャーストラ（śāstra）を誹る最も罪深き者の前では誦してはならない。

Verse 93

न पठेत्पिशुनानां च एकाकी तु पठेद्गृहे ॥ पठेद्ब्राह्मणमध्ये च ये च वेदविदां वराः

中傷する者たちの中では誦してはならない。むしろ家で独り誦すべきである。またブラーフマナ（brāhmaṇa）、すなわちヴェーダ（Veda）を知る者の中でも卓越した人々のただ中で誦すべきである。

Verse 94

वैष्णवानां च पुरतो यै व शास्त्रगुणान्विताः ॥ विशुद्धानां विनीतानां सर्वसंसारमोक्षणम्

ヴァイシュナヴァ（Vaiṣṇava）――シャーストラ（śāstra）の学徳を具えた人々――の御前において、この誦読は、清浄にして自制ある者が一切の世俗的束縛から解脱する手段であると説かれる。

Verse 95

उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि

彼はダルマを希求するヴァスンダラー（Vasundharā）に甘美なる言葉を語った。シュリー・ヴァラーハ（Śrī Varāha）は言った。「麗しき者よ、真実として、汝が我に問うところを聴け。」

Verse 96

तिर्यग्योनिविनिर्मुक्ताः श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः

畜生の胎に生まれることから解き放たれ、彼らはシュヴェータドヴィーパ（Śvetadvīpa）に至る。人が毎朝起きてこれを日々誦するなら、そのような功徳を得ると説かれる。

Verse 97

प्रणम्य शिरसा भूमौ बद्धाञ्जलिरयाचत ॥ मत्प्रियं यदि कर्त्तव्यमेको मे दीयतां वरः

頭を地に伏せ、合掌して願い申し上げた。「もし我が愛することが成就されるべきなら、ただ一つの恩寵をお授けください。」

Verse 98

यावद्भोजनतृप्तान्वा द्विजानिच्छसि तर्पितुम् ॥ सर्वं निजेच्छया पुत्र कर्त्तुमर्हसि साम्प्रतम्

「食をもって満たし慰めたい二度生まれの者がどれほどであれ、今はすべて汝の望みのままに行うがよい、わが子よ。」

Verse 99

अम्बेति भाषसेऽद्यापि कथमेतद्विचिन्तितम् ॥ स्पृशन्ति तव नार्योऽपि क्रीडमानस्य पुत्रक

「今なお私を『母上』と呼ぶとは、いかなる思いによるのか。遊び戯れる折には、女たちでさえ汝に触れるではないか、わが子よ。」

Verse 100

एवं चिन्तां समासाद्य मा शुचो जननि क्वचित् ॥ एवं तौ पितरौ श्रुत्वा विस्मयात्पुनरूचतुः

「かくのごとき憂いが起ころうとも、母上よ、決して嘆かれませぬように。」そう聞いて、両親は驚嘆のあまり、再び語った。

Verse 101

अथ दीर्घेण कालेन नारायणमुदावहाः ॥ वैशाखस्य तु द्वादश्यां मम क्षेत्रमुपागताः

やがて長き時を経て、彼らはナーラーヤナを奉請し、ヴァイシャーカ月の十二日に、我が聖域（クシェートラ）へと到来した。

Verse 102

गच्छत्येवं स कालो हि मेघदुन्दुभिनादितः॥ ततः शरदनुप्राप्ता अगस्तिरुदितो महान्॥

かくして時は過ぎゆき、雲の太鼓の響きのごとく鳴り渡る。ついで秋が到来し、偉大なるアガスティヤが昇り（姿を現し）た。

Verse 103

तेन दानप्रभावेण विष्णुतोषकरेण च॥ तरन्ति दुस्तरं तात घोरं संसारसागरम्॥

その布施の力により、またヴィシュヌを喜ばせる行いによって、人々は、いとしき者よ、渡り難く恐ろしい輪廻（サンサーラ）の大海を渡り越える。

Verse 104

जातस्तव सुतो मातस्तदेतद्दिनमुत्तमम्॥ अकामान्म्रियमाणस्य वर्षाण्यद्य त्रयोदश॥

あなたの子は生まれた、母よ――まさにこの日は最上である。しかも、望まずして死にゆく者には、今日、十三年が定められている。