Adhyaya 137: The Tale of the Vulture and the She-Jackal: The Māhātmya of the Saukarava Sacred Field

Verse 1

अथ गृध्रजम्बुकाख्यानम् । तत्रादित्यवरप्रदानम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा तु विपुलं ह्येतदपराधविशोधनम् ॥ कर्म भागवतं श्रेष्ठं सर्वभागवत प्रियम् ॥

さて（ここに始まる）は鷲（禿鷲）と山犬（ジャッカル）の物語；その中でアーディティヤ（太陽）が恩寵を授ける。スータは語った。「この広大なる罪過の浄化を聞き、最上のバ―ガヴァタの行—すべての帰依者に愛されるものを（聞いて）…」

Verse 2

मम किं तात राज्येन कोशेन च बलेन च ॥ यस्त्वया रहितस्तात न शक्नोमि विचेष्टितुम्

「父上、王国や宝蔵や力など、私に何の用がありましょう。あなたを失えば、父上、私は行動することすらできません。」

Verse 3

इति गृध्रजम्बूकोपाख्यानं समाप्तम्

「これにて、禿鷲とジャッカルに関する付随の物語は終わる。」

Verse 4

अहो कर्म महाश्रेष्ठं भगवन्स्तव भाषितम् ॥ मम चैव प्रियार्थाय तव भक्तसुखावहम्

「ああ、まことに最上の行いです、祝福された御方よ。あなたの御言葉により語られたその行いは、私の愛するもののためであり、あなたの帰依者に安寧をもたらします。」

Verse 5

संगृह्य चोभौ चरणौ भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ न चैव रत्नानीच्छामि हस्त्यश्वथमेव च

「彼の両足を抱きしめて、彼女は夫君にこう申し上げた。『宝玉も、象も、馬も、戦車も、私は望みません。』」

Verse 6

अभिषेकं राजशब्दं मम संज्ञापितं त्वया ॥ एतन्न बहुमन्येऽहं विना तात त्वया ह्यहम्

「父上は私に灌頂の儀と、『王』という称号までもお授けくださいました。けれど父上、私はそれを重んじません。あなたなくしては、父上、私は無に等しいのです。」

Verse 7

श्रुतं ह्येव महाबाहो सर्वधर्मार्थ साधकम् ॥ तव भक्तसुखार्थाय तद्भवान्वक्तुमर्हति

まことに、強き腕を持つ者よ、これはあらゆるダルマと福祉の目的を成就すると聞かれている。ゆえに、汝の帰依者の安楽のために、それを宣説すべきである。

Verse 8

पट्टबन्धेन कार्यं च यावद्ध्रियति मे गुरुः ॥ एका स्वपितुमिच्छामि मध्याह्ने तु तथाविधे

わが年長の師が必要な頭帯の結びを整えている間、私は正午にただ一人で眠りたい、そのとおりの仕方で。

Verse 9

क्रीडामेवात्र जानामि येन क्रीडन्ति बालकाः ॥ राज्यचिन्तां न जानामि राजानो यां तु कुर्वते

ここで私が知るのは遊びだけ、子らが遊ぶその遊びである。王たちが担う統治の憂いは、私は知らない。

Verse 10

किमुच्यते व्रतं चैव शुभं कुब्जाम्रकं महत् ॥ कतरच्छापि तच्छ्रेष्ठं क्षेत्रं भक्तसुखावहम्

誓戒（vrata）とは何と言われ、また吉祥なる偉大なクブジャームラカ（Kubjāmraka）とは何か。これらのうち、帰依者に安楽をもたらす最勝の聖地（kṣetra）はどれであるか。

Verse 11

न चिरं वाल्पकालं तु यथा कश्चिन्न पश्यति ॥ श्वशुरो यदि वा श्वश्रूर्यथैवान्यो नराधिप

長くではなく、ただしばしの間だけ、ある者はそれを見ない、王よ。舅であれ姑であれ、また同様に他の者であれ、人々の主よ。

Verse 12

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा कलिङ्गानां महीपतिः ।। उवाच मधुरं वाक्यं सामपूर्वं यशस्विनि ॥

息子の言葉を聞き終えると、カリンガの王は甘美なる言葉をもって、まず和解へ導く諭しを述べた——おお、誉れ高き方よ。

Verse 13

सुप्ता नैव च द्रष्टव्या व्रतमेतन्मुहूर्त्तकम् ।। आत्मनो वै गृृहजना ये केचित्स्वजने जनाः ॥

「眠っているところを人に見られてはならぬ——これは一定の時限に守るべき誓戒である。まことに、自らの家の者については——いかなる親族・縁者であろうとも……」

Verse 14

यच्चेदं भाषसे पुत्र नाहं जानामि तद्वचः ।। पुत्र शिक्षापयिष्यन्ति पौरजानपदास्तव ॥

「ここでお前が語ることについては、わが子よ、私はその言葉を理解も承認もできぬ。わが子よ、汝の町人と郷人が汝を教え導くだろう。」

Verse 15

तं प्रयान्तं ततो दृष्ट्वा पौरजानपदास्तव ।

そして彼が立ち去るのを見て、汝の町人と郷人は……

Verse 16

परं कोकामुखं स्थानं तथा कुब्जा म्रकं परम् ।। परं सौकरवं स्थानं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

「至上の聖地コーカームカがあり、またクブジャーとムラカもまた最上である。さらに最上なる聖地サウカラヴァは、一切の輪廻（サンサーラ）より解き放つものと説かれる。」

Verse 17

ते मां प्रसुप्तां पश्येयुः कदाचिदपि संस्थिताम् ।। ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गैश्वर्यवर्द्धनः ॥

「どうか彼らが、いかなる時にも、眠って横たわる私を見ませんように。」こうして妻の言葉を聞き、カリンガの王権を増し広げた者は……

Verse 18

एवं संदिश्य तं तत्र स राजा धर्मशास्त्रतः ।। गमनाय मतिं चक्रे क्षेत्रं सौकरवं प्रति ॥

このようにその場で彼に指示を与えたのち、その王はダルマ・シャーストラに導かれて出立を決し、聖なるサウカラヴァのクシェートラへ向かった。

Verse 19

यत्र संस्थाः च मे देवि ह्युद्धृतासि रसातलात् ।। यत्र भागीरथी गङ्गा मम सौकरवे स्थिता ॥

「女神よ、汝が我とともに住まうところ—汝がラサータラより引き上げられたところ—そして我がサウカラヴァにバギーラティー・ガンガーが स्थापित（確立）しているところ。」

Verse 20

बाढमित्येव तां वाक्यं प्रत्युवाच वसुन्धरे ।। विस्रब्धा भव सुश्रोणि कल्याणेन यशस्विनि ॥

「まことにそのとおりだ」と彼はその言葉に答えた、ヴァスンダラーよ。「安らかであれ、麗しき腰の者よ。吉祥とともにあれ、誉れ高き者よ。」

Verse 21

सकलत्रसुताः सर्वेऽप्यनुयान्ति नराधिपम् ।

彼らは皆、妻子を伴って、王に従って行った。

Verse 22

धरोवाच ॥ केषु लोकेषु यान्तीश सौकरे ये मृताः प्रभो ॥ किं वा पुण्यं भवेत् तत्र स्नातस्य पिबतस्तथा ॥

大地は言った。「主よ、サウカラにて死する者は、いかなる世界へ赴くのでしょうか。さらに、そこで沐浴する者、またその水を飲む者には、いかなる功徳が生じますか。」

Verse 23

न त्वां वै द्रक्ष्यते कश्चिच्छयनीये महाव्रताम् ॥ एवं गच्छति काले तु तयोस्तु तदनन्तरे ॥

「まことに、偉大な誓願を立てし者よ、寝台にあるあなたを誰も見ることはない。かくして時が過ぎると、その直後に二人に関わる事が起こる。」

Verse 24

हस्त्यश्व रथयानानि स्त्रियश्चान्तःपुरस्थिताः ॥ संहृष्टमनसः सर्वे अनुयान्ति नराधिपम् ॥

象、馬、戦車とさまざまな乗り物、そして奥宮にいる女たちも—皆、心喜びて、人の王に従い行く。

Verse 25

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु मे परमं गुह्यं यत्त्वया पृच्छितं मम ॥ मम क्षेत्रं परं चैव शुद्धं भागवतप्रियम् ॥

聖ヴァラーハは言った。「汝が我に問うたこと、その至上の秘奥を聞け。ここは我が最上の聖域、清浄にして、バガヴァーンの帰依者に愛される地である。」

Verse 26

कति तीर्थानि पद्माक्ष क्षेत्रे सौकरवे तव ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

「蓮華の眼をもつ御方よ、あなたのサウカラヴァの聖域には、いくつのティールタ（聖なる渡し場）があるのですか。ダルマを確立するために、ヴィシュヌよ、それをお説きください。」

Verse 27

कलिङ्गो जरया युक्तो पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ राज्यं दत्त्वा वरारोहे यथान्यायं कुलोद्भवम् ॥

老いに悩まされたカリンガは、王位においてその子を灌頂し即位させた。国を譲り渡して、ああ美しき腰の御方よ、しかるべき作法に従い、家系に生まれた者を立てた。

Verse 28

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्य सौकरवं तदा ॥ धनधान्यसमृद्ध्यादि प्रददौ तत्र माधवि ॥

やがて長い時を経てサウカラヴァに至ると、そこで繁栄—財宝、穀物など—を授けた。ああマーダヴィーよ。

Verse 29

यत्र स्नातस्य यत्पुण्यं गतस्य च मृतस्य च ॥ यत्र यानि च तीर्थानि मम संस्थानसंस्थिताः ॥

そこでは、沐浴する者にも、そこへ赴く者にも、そこで死ぬ者にも、かくのごとき功徳がある。また、わが自らの領域に安住するティールタ（聖なる渡り場）がそこにある——

Verse 30

एकाकी स्वपते तत्र यत्र कश्चिन्न पश्यति ॥ स तु दीर्घेण कालेन कलिङ्गकुलवर्ध्धनः ॥

そこでは、誰にも見られぬ場所で、彼は独り眠る。だが長い時ののち、彼はカリンガの家系を増し栄えさせる者となった。

Verse 31

ततः स पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं काञ्चीराजसुतां तदा ॥

その後、蓮の葉のような眼をもつカリンガの君主は、カーンチー王の娘に甘美な言葉を語った。

Verse 32

शृणु पुण्यं महाभागे मम क्षेत्रेषु सुन्दरि ॥ प्राप्नुवन्ति महाभागे गता सौकरवं प्रति ॥

聞きなさい、きわめて幸いなる者よ、美しき淑女よ。わが聖なる地（聖域）に関する功徳の語りを。サウカラヴァへ赴く者はその果報を得る、尊き者よ。

Verse 33

सुतानजनयत्पञ्च आदित्यसमतेजसः ॥ एवं तु मानुषं लोकं मम मायाप्रमोहितम् ॥

彼は太陽に等しい光輝を備えた五人の子をもうけた。かくしてまことに、人の世はわがマーヤー（幻力）によって迷わされる。

Verse 34

पूर्णं वर्षसहस्रं वै जीवितं मम सुन्दरि ॥ ब्रूहि तत्परमं गुह्यं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥

わが寿命はまことに満千年である、美しき淑女よ。以前に私が問うた、その至上の秘義を語りなさい。

Verse 35

दश पूर्वापराश्चापि अपरे सप्त पञ्च च ॥ स्वर्गं गच्छन्ति पुरुषास्तेषां ये तत्र वै मृताः ॥

前の者と後の者から十人、さらに他に七人と五人もいる。そこにおいて死する पुरुषたちは、まことに天界へ赴く。

Verse 36

आत्मकर्मसु संयुक्तं चक्रवत्परिवर्तते ॥ जातो जन्तुर्भवेद्बालो बालस्तु तरुणो भवेत् ॥

自らの業に結ばれて、輪のごとく巡り回る。生まれた生類は幼子となり、幼子はやがて若者となる。

Verse 37

ततो भर्त्तुर्वचः श्रुत्वा प्रहस्य रुचिरेक्षणा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥

夫の言葉を聞くと、美しい眼の婦人は微笑み、彼の両足を取り、王に向かって言葉を述べた。

Verse 38

गमनादेव सुश्रोणि मुखस्य मम दर्शनात् ॥ सप्तजन्मान्तरे भद्रे जायते विपुले कुले ॥

ただ来ることによって、麗しい腰の者よ、また我が顔を見ることによって、吉祥なる婦人よ、人は七度の生の後に名門の家に生まれる。

Verse 39

तरुणो मध्यमं याति पश्चाद्याति जरां ततः ॥ बालो वै यानि कर्माणि करोत्यक्ष्ञानतः स्वयम् ॥

若者は壮年へと移り、のちに老年へと至る。まことに、子どもがなす行いは、無知ゆえに自らが行うのである。

Verse 40

एवमेतन्महाभाग यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उपोष्य तु त्रिरात्रं त्वं पश्चाच्छ्रोष्यसि मानद ॥

そのとおりである、幸い多き高貴なる者よ、汝が我に問うことについては。だが三夜断食してのち、汝はそれを聞くであろう、誉れを与える者よ。

Verse 41

धनधान्यसमृद्धेषु रूपवान्गुणवान्शुचिः ॥ मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः ॥

財と穀物に富む家において、人は容姿端麗で徳高く清浄に生まれ、また我が信者となり、我が定めた行いの実践にも専心する。

Verse 42

न स लिप्यति पापेन एवमेतन्न संशयः ॥ ततः करिष्यतो राज्यं निष्कण्टकमनामयम्

彼は罪によって汚されない――まさにそのとおりであり、疑いはない。その後、彼は棘なき（すなわち患難なき）無病の国を治めるであろう。

Verse 43

बाढमित्येव तां राजा प्रत्युवाच यशस्विनि ॥ पद्मपत्रविशालाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने

王は彼女に答えた。「然り、そのとおりにしよう。」誉れ高き御方よ――蓮の花弁のように大きな眼をもち、満月に似た面貌の君よ。

Verse 44

एवं वै मानुषो भूत्वा अपराधविवर्जितः ॥ गमनं तस्य क्षेत्रस्य मरणं तत्र कारणम्

かくしてまことに、人となり過失を離れた彼が、その聖なる地へ赴くこと――そしてそこで命を終えること――こそが、約束された果報を成就させる作因であると説かれる。

Verse 45

सप्तसप्ततिवर्षाणि ह्यतीतानि यशस्विनि ॥ अष्टसप्ततिके वर्षे एकान्ते तु नराधिपः

誉れ高き御方よ、まことに七十七年が過ぎ去った。七十八年目に、王はひとり静かに籠もり、（そして行動し、あるいは決断した—続きは含意される）。

Verse 46

यथा वदसि सुश्रोणि तथैव मम रोचते ॥ दन्तकाष्ठं समादाय द्वादशाङ्गुलमायतम्

「汝の言うとおりだ、美しき腰の君よ。われにもまたそれがよい。」王は十二指の長さの歯木（浄歯木）を取り、（身支度した—続きは含意される）。

Verse 47

ये मृतास्तस्य क्षेत्रस्य सौकरस्य प्रभावतः ॥ शङ्खचक्रगदापद्मधनुर्हस्ताश्चतुर्भुजाः

その聖なる地において死した者は、サウカラ聖域（クシェートラ）の威力により四臂となり、手に法螺貝・円盤・棍棒・蓮華・弓を執る。

Verse 48

तमेव चिन्तयन्नर्थं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥ माधवस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

その事を思念しつつ、太陽が中天に達した（正午）とき、マーダヴァ月の白分の第十二日（ドヴァーダシー）に、（彼は続けて行った）。

Verse 49

स्नात्वा सङ्कल्पयामास त्रिरात्रं नियमाविन्वितौ ॥ उपोष्य तौ त्रिरात्रं तु विधिना नियमाविन्वितौ

沐浴して後、彼らは三夜の行（トリラートラ）を守るためのサンカルパ（誓願）を立て、戒めを具えた。三夜の断食をなし、規定の作法に従って、律により自らを整えた。

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं तूर्णं श्वेतद्वीपं प्रयान्ति ते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

身を捨てて、彼らは速やかにシュヴェータドヴィーパ（Śvetadvīpa）へ赴く。さらに別のことを語ろう—それを聞け、ヴァスンダラーよ、大地よ。

Verse 51

बुद्धिः सम्पद्यते तस्य प्रियादर्शनलालसा ॥ कोऽर्च्यस्तत्किं व्रतं चास्या एषा स्वपिति निर्जने

彼には理解が生じ、愛しき者を拝見したいという渇仰が伴う。「誰を礼拝すべきか。これはいかなる修行で、彼女に関わる誓戒は何か。彼女はここで人なき所に眠っている。」

Verse 52

ततः स्नातौ शुची क्षौमे परिधाय तु वाससी ॥ प्रणम्य भूषितौ विष्णुं दम्पती तदनन्तरम्

それから沐浴を終え、清浄となって潔い亜麻の衣をまとった夫婦は、飾りを整え、直ちにヴィシュヌ（Viṣṇu）に恭しく礼拝した。

Verse 53

तीर्थेषु तेषु स्नातश्च यां प्राप्नोति परां गतिम् ॥ चक्रतीर्थं महाभागे यत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

また、それらの聖なる渡し場で沐浴した者は、至上の境地に至る。幸いなる者よ、そこにはチャクラ・ティールタ（Cakra-tīrtha）があり、チャクラ（円盤）が安置されている。

Verse 54

न सुप्ताया व्रतं किञ्चिद्दृश्यते धर्मसंचयः ॥ न च विष्णुकृतं कर्म न चैवेश्वरचोदितम्

眠っている者（すなわち不注意な者）には、ダルマの積集となる有効な誓戒は見られない。それはヴィシュヌ（Viṣṇu）のために成された業でもなく、また主によって命じられた行いでもない。

Verse 55

ततः सा सुन्दरी भूषां समुत्तार्य शुभेक्षणा ॥ मह्यं निवेदयामास प्रोवाच च जनेश्वरम्

それから、吉祥なる眼差しをもつその麗しい女は、飾りを持ち上げて私に献じ、さらに人々の主たる王に向かって言葉を述べた。

Verse 56

वैशाख द्वादशीं प्राप्य स्नायाद्यो विधिपूर्वकम् ॥ दशवर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च

ヴァイシャーカ月（Vaiśākha）のドヴァーダシー（Dvādaśī、月の第十二日）に至り、定められた作法に従って沐浴する者は、功徳が一万年、さらに十百年に及ぶと説かれる。

Verse 57

न तत्र एष विद्येत यश्चरेद्व्रतमीदृशम् ॥ बार्हस्पत्येषु धर्मेषु याम्येषु च न विद्यते

そこ（すなわち他のいずこにも）このような誓戒を行ずる者は見いだされない。ブリハスパティ（Bṛhaspati）に帰せられる諸ダルマにも、またヤマ（Yama）に帰せられる諸ダルマにも、これを見ることはない。

Verse 58

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गाधिपतिं तथा ॥ सृगाली पूर्वमेवाहं तिर्यग्योनिव्यवस्थिताः

彼女はカリンガ（Kaliṅga）の君主に甘美な言葉を告げた。「まことに以前、私は雌のジャッカルであり、畜生の生に住していた。」

Verse 59

धनधान्यसमृद्धो हि जायते विपुले कुले ॥ मद्भक्तश्चापि जायेत मम कर्मपरायणः

まことに、人は財と穀物に満ちた大いなる名門に生まれる。また我が भक्तとして生まれ、我が行（我が定める務め）に専心する者ともなる。

Verse 60

न एष विद्यते तत्र सुप्ता चरति यद्व्रतम् ॥ भुक्त्वा तु कामभोगानि भुक्त्वा तु पिशितोदनम्

そこにはこのようなことはない――眠っていながら誓戒を行ずる者がいるということは。さらに、欲楽に耽り、肉飯を食した者にも相応しない。

Verse 61

विद्धास्मि सोमदत्तेन बाणेन मृगलीप्सुना ॥ एतं शिरसि मे राजन्पश्य बाणं सुसंस्कृतम्

「私は獲物を求めるソーマダッタ（Somadatta）の矢に射抜かれました。王よ、ご覧ください――この見事に作られた矢が、私の頭に刺さっております。」

Verse 62

अपराधं वर्जयति दीक्षितश्चैव जायते ॥ भूत्वा वै मानुषस्तत्र तीर्थे संसारसागरम्

（人は）罪過を捨て、まことに正しく灌頂を受けた者（dīkṣita）となる。さらに彼の地、その聖なる渡し（tīrtha）において人身を得て、輪廻の大海（saṃsāra）を渡り越える。

Verse 63

ताम्बूलं रक्तवस्त्रं तु सुसूक्ष्मे पट्टवाससी ॥ सुगन्धैर्भूषिता गात्रे सर्वरत्नसमायुता

（彼女は）タームブーラ（tāmbūla、ビンロウ）を携え、赤き衣をまとい、きわめて繊細な絹布を身に着けていた。身体は香で飾られ、あらゆる宝玉に満ちていた。

Verse 64

यस्य दोषेण मेऽप्येषा रुजा शिरसि संस्थिता ॥ काञ्चीराजकुले जन्म पित्रा दत्ता तव प्रिया

誰の過失によってか、私にさえこの痛みが頭に宿った。彼女はカーンチー（Kāñcī）の王家に生まれ、父によって与えられた、そなたの愛しき人である。

Verse 65

तीर्त्वा चक्रगदाशङ्खपद्मपाणिश्चतुर्भुजः ॥ मम रूपधरः श्रीमान्मम लोके महीयते

渡り終えて、円盤（cakra）・棍棒（gadā）・法螺（śaṅkha）・蓮華（padma）を手にする四臂の者は、我が姿を帯びた吉祥なる尊者として、我が世界において崇敬される。

Verse 66

मम कान्ता विशालाक्षी किमत्र चरते व्रतम् ॥ कुप्येतापि तु सन्तुष्टा प्रिया मे कमलेक्षणा

我が愛しき人、広き眼の者よ——ここでいかなる聖なる誓願（vrata）を修しているのか。たとえ怒りを起こしても、なお満ち足りて慈しみ深い。わが愛しき人は蓮華の眼をもつ。

Verse 67

क्षेत्रप्रभावान्मे सैषा जाता सिद्धिर्नमोऽस्तु ते ॥ स ततः पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः

「聖なるクシェートラの威力によって、わたしにはこの成就が生じた——あなたに礼拝する。ついで、蓮の葉のような眼をもつ彼は、カリンガ族の君主となった。」

Verse 68

चक्रतीर्थे विशालाक्षि मरणे कृतकृत्यतः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य श्रोतुकामा वसुन्धरा

「チャクラ・ティールタにおいて、広き眼の者よ、死に臨めば人は『なすべきことを成し遂げた者』となる。彼の言葉を聞いて、ヴァスンダラー（大地）はさらに聞きたいと願った。」

Verse 69

अवश्यमेव द्रष्टव्या कीदृशं चरति व्रतम् ॥ किन्नरैः सुप्रलक्ष्येत वशीकरणमुत्तमम्

「必ず彼女を見ねばならぬ——いかなる誓戒（ヴラタ）を行じているのか。キンナラたちには、それが最上のヴァシーカラナ（vaśīkaraṇa）、すなわち『影響下に服させる』優れた行として明らかに見て取られよう。」

Verse 70

श्रुत्वा राजा प्रियां वाक्यं प्रत्युवाच स्मृतिङ्गतः ॥ अहं गृध्रो महाभागे तेनैव वनचारिणा

「愛しき人の言葉を聞くと、王は記憶がよみがえり、こう答えた。『わたしは禿鷲である、幸いなる御方よ——まさにあの森に住む者によって……』」

Verse 71

शिरस्यञ्जलिमाधाय श्लक्ष्णमेतदुवाच ह ॥ तत्र सौकरवे तीर्थे चन्द्रमास्त्वामतोषयत्

「合掌してそれを頭上に戴き、彼はこの柔らかな言葉を語った。『そこ、サウカラヴァ・ティールタにおいて、月神はまことにあなたを満たし、鎮め給うた。』」

Verse 72

अथ योगीश्वरी भूत्वा यत्र गच्छति रोचते ॥ अथवा चान्यसंसृष्टा कामरोगेण चावृता

そのとき彼女はヨーガの力を司る女主となり、どこへ行っても麗しく見える。あるいは他者と交わりに絡め取られ、欲望の病に覆われる。

Verse 73

सोमदत्तेन बाणेन एकेनैव निपातितः ॥ ततो जातोऽस्म्यहं भद्रे कलिङ्गानां जनाधिपः

ソーマダッタの放ったただ一本の矢に倒され、そののち、吉祥なる御方よ、私はカリンガ族の王となった。

Verse 74

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः

真実に即してこれを語ってください。私の好奇心は甚だ大きい。大地ヴァスダーの言葉を聞いて、ヴィシュヌは—ここでは「マーヤーの匣」と称され—……

Verse 75

एवं चिन्तयतस्तस्य अस्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥ संवृत्ता रजनी सुभ्रूः सर्वसार्थसुखावहा

彼がそのように思案しているうちに太陽は没した。やがて夜が訪れた、麗しき眉の御方よ、集いし一同に安らぎをもたらして。

Verse 76

जातोऽस्मि परमा व्युष्टिः प्राप्तं राज्यं मया महत् ॥ सिद्धिर्लब्धा वरारोहे मया सर्वाङ्गसुन्दरी

私は至上の黎明、偉大なる新生を得た。大いなる王国を我は手にした。成就もまた得た、麗しき腰の御方よ—汝は四肢ことごとく美しい。

Verse 77

उवाच वाक्यं मेदिन्याः मेषदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कथ्यमानं मयानघे

メーシャドゥンドゥビニスヴァナはメディニー（大地）に告げた。「聞け、ブーミよ、我が語ることを努めて注意深く聴け、罪なき者よ。」

Verse 78

ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रभातसमये शुभे ॥ पठन्ति मागधा बन्दिसूता वैतालिकास्तथा

それから夜が明け、吉祥なる暁の時、マーガダたち、詩人と告知者たち、そして同じくヴァイターリカたちが讃歌を誦した。

Verse 79

अकामपतितेनापि पश्य क्षेत्रस्य वै फलम् ॥ ये च भागवतश्रेष्ठा ये च नारायणप्रियाः

たとえ意図せずそこに落ちた者であっても、この聖地の果報を見よ。（それは）バ―ガヴァタの中の最勝者、そしてナーラーヤナを愛敬する者たちに益をもたらす。

Verse 80

तस्य वै कारणं येन तेन चाराधितोऽस्म्यहम् ॥ तस्य प्रीतोऽस्म्यहं देवि विशुद्धेनान्तरात्मना

まさにその理由により、彼はそのようにして我を礼拝した。ゆえに我は彼を喜ぶ、デーヴィよ、清められた内なる自己によって。

Verse 81

शङ्खदुन्दुभिनादैश्च बोधितो वसुधाधिपः ॥ सर्वलोकहितार्थाय उदिते च दिवाकरे

法螺と太鼓の響きにより大地の主（王）は目覚め、太陽が昇ると、あらゆる世の福利のために行動した。

Verse 82

पौरजानपदाः सर्वे श्रुत्वा तु तदनन्तरम्॥ लाभालाभौ परित्यज्य सर्वकर्माण्यकारयन्॥

それを聞いたのち、町の人々も郷の住民も皆、利得と損失の思いを捨て、定められた一切の務めを遂行させた。

Verse 83

मां स द्रष्टुं न शक्नोति मम तेजःप्रमोहितः॥ ततो निमीलिताक्षेण कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥

彼はわが光輝に惑わされて、わたしを直視できない。ゆえに目を閉じ、合掌してそれを頭上に置き、恭敬の礼をなした。

Verse 84

स्नातस्तु विधिना सोऽथ क्षौमाभ्यामुपसंवृतः॥ भूत्वा चोत्सारयामास आज्ञां दत्त्वा यथोचितम्॥

それから彼は法にかなって沐浴し、亜麻の衣をまとい、しかるべき命を下して、諸事を整えるよう取り計らった。

Verse 85

सर्वे शङ्खधराश्चैव सर्वे चायुधसंयुताः। ताः स्त्रियश्च वरारोहे स्तुतिमन्या महौजसः॥

皆が法螺貝（シャンク）を携え、皆が武器を備えていた。さらにその女たち—おお、麗しき腰の者よ—は讃嘆に心を向け、大いなる勢いを具えていた。

Verse 86

न शक्नोति तथा वक्तुं भीरुः सन्त्रस्तलोचनः॥ एवमेतद्विचेष्टन्तं ब्राह्मणानामपीश्वरम्॥

彼はそのように語ることができない。臆して、恐れに目が震えている。かくのごとく振る舞うのが見える、たとえ彼がバラモンたちの中の主であっても。

Verse 87

व्रतस्थं यः स्पृशेन्मां तु नारी पुरुष एव च॥ धर्मयुक्तेन दण्डेन मम वध्यो भवेत् तु सः॥

誓戒のうちにある我に触れる者は、女であれ男であれ、ダルマにかなう罰によって、我が裁きのもとに処罰されるべきである。

Verse 88

श्वेतद्वीपे प्रमोदन्ते सर्वभोगसमन्विताः॥ एवं ते कथितं भूमे व्युष्टिः सौकरवे महत्॥

シュヴェータドヴィーパでは、あらゆる享楽を具えて彼らは歓喜する。かくして、地よ、サウカラヴァに関する大いなる物語は汝に語り終えられた。

Verse 89

वाणीं सूक्ष्मां समादाय स सोमो चोदितो मया॥ किं वा फलं समुद्धिश्य तप्यसे सुमहत्तपः॥

微妙なる声を帯びて、我に促されたそのソーマは言った。「いかなる果報を求め、何を目的として、かくも甚大なる苦行を修しているのか。」

Verse 90

एवमाज्ञापयित्वा तु कालिङ्गो नृपतिः किल॥ गतश्च त्वरया धीमान् प्रविष्टस्तत्र सुव्रते॥

かく命を下して、カリンガの王は、伝えられるところによれば、急ぎ立ち去った。賢者はそこへ入った、ああ、善き誓いを保つ者よ。

Verse 91

अकामपतिताश्चैव श्वेतद्वीपमुपागताः॥ य एतेन विधानेन वासं तीर्थे तु कारयेत्॥

彼らもまた、故意ならずしてそこに落ち、シュヴェータドヴィーパに至った。この定められた法により、ティールタ（聖地）に住まいを設ける者は……

Verse 92

ब्रूहि तत्त्वेन मे सोम यत्ते मनति वर्तते ॥ सर्वं सम्पादयिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥

真実のままに告げよ、ソーマよ、汝の心にあるものを。汝の恩寵により、我はすべてを成就しよう—疑いはない。

Verse 93

मरणं च विशालाक्षि श्वेतद्वीपं च गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

そして死もまた、大いなる眼の者よ、シュヴェータドヴィーパへ赴く。さらに別のことを語ろう—聞け、ヴァスンダラーよ。

Verse 94

मम वाक्यं ततः श्रुत्वा ग्रहाणां प्रवरेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सोमतीर्थमवस्थितः ॥

それから我が言葉を聞き終えると、惑星神々の中の最勝の主は、ソーマティールタに在して、甘美なる言葉を語った。

Verse 95

पर्यङ्कस्य तले तत्र राजा दर्शनलालसः ॥ विलोक्य तां वरारोहां ततश्चिन्तापरायणाम् ॥ ततः कमलपत्राक्षी वेदनायासपीडिता ॥ रुजार्ता रुरुदे तत्र शिरोवेदनताडिता ॥

その場で、寝台の下にて、見たい一心の王は、憂いの思いに沈む高貴なる婦人を見つめた。すると蓮華の花弁のごとき眼をもつその女は、痛みと疲労に圧され、苦悩に悶え、激しい頭痛に打たれてその場で泣き崩れた。

Verse 96

स्नानादाखोटके तीर्थे यत्फलं समुपाश्नुते ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

アーコータカのティールタにて沐浴して得られる功徳は、十千年にわたり、また幾百年にも及ぶと説かれる。

Verse 97

भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम चात्र गतः प्रभो ॥ योगनाथो जगच्छ्रेष्ठः सर्वयोगीश्वरेश्वरः ॥

おお福徳なる主よ、もしあなたが満足され、私のためにここへ来られたのなら、主よ、あなたはヨーガの主、世界における最勝者、すべてのヨーギーの主たる者の上に立つ至上の主です。

Verse 98

किं मया तु कृतं कर्म पूर्वमेव सुदुष्करम् ॥ येनाहमीदृशीं प्राप्ता दशां पुण्यपरिक्षयात् ॥

私は以前いかなる甚だ困難な業をなしたのでしょうか。その功徳（プンニャ）が尽きたために、かくのごとき境遇に至ったのですか。

Verse 99

नन्दनं समवाश्रित्य मोदन्ते चैव सर्वदा ॥ ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले ॥

ナンダナに依りて彼らは常に歓喜する。やがて天界より堕して、広大にして名門の家に生まれる。

Verse 100

यावल्लोका धरिष्यन्ति तावत्त्वयि जनार्दन ॥ अतुला त्वयि मे भक्तिर्भवेन्नित्यं सुनिश्चला ॥

世界が存続するかぎり、ジャナールダナよ、あなたへの我が信愛が比類なく、常住にして堅固不動でありますように。

Verse 101

भर्त्ता च मां न जानाति क्लिश्यमानामनाथवत् ॥ अथ मां किं कथं भर्त्ता मन्यते स्वजनोऽपि वा ॥

しかも夫は、庇護なき者のように苦しむ私を認めてくれません。では、夫は私をいったい—どのように—思っているのでしょうか。身内でさえどうなのでしょう。

Verse 102

मद्भक्तश्चैव जायेत एवमेतन्न संशयः॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि स्नातो गृध्रवटे नरः

彼はまさしく我が信奉者となる――これに疑いはない。さらにまた告げよう。グリドゥラヴァタ（Gṛdhravaṭa）で沐浴した人は……

Verse 103

यच्चापि मम तद्रूपं त्वया संस्थापितं प्रभो॥ सप्तद्वीपेषु दृश्येत तत्र तत्रैव संस्थितम्

そして、あなたが安置した我がその御姿よ、主よ――七つの大陸において見られ、あちらこちら（多くの地）に住してあれ。

Verse 104

कथये किं शयानाऽऽतु सखीनां शयने स्थिता॥ एवमत्र न युज्येत यन्मया परिचिन्तितम्

何と言えばよいのだろう。横たわりつつ――友らの寝台に身を置いて――私が思い巡らしてきたことは、ここではこのようには相応しくない。

Verse 105

यत्फलं समवाप्नोति स्नानमात्रकृतोदकः॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

ただ沐浴するだけ（あるいは沐浴に伴う献水を行うだけ）で得られる果報は、九千年、さらに九百年に及ぶ。

Verse 106

सोम इत्येव यज्ञेषु पिबन्तु मम ब्राह्मणाः॥ गतिः पारमिका तेषां दिव्या विष्णो भवेद्यथा

祭儀において、我がバラモンたちはただ「ソーマ（Soma）」と唱えて飲むがよい。彼らの至上の行き先は神聖となり、ヴィシュヌ（Viṣṇu）のそれのようになる。

Verse 107

किंच वात्मनि दुःखस्य सर्वमेतच्च युज्यते॥ किंच मां वक्ष्यते भर्त्ता किं च मामितरे जनाः

さらに、わたし自身の悲しみの前に、これらすべてがどうしてふさわしいでしょうか。夫はわたしに何と言うでしょう—そして他の人々は何と言うでしょうか。

Verse 108

इन्द्रलोकं समासाद्य मोदते निर्जरैः सह॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम तीर्थप्रभावतः

インドラの世界に至ると、彼は不死の者たちと共に歓喜する。だが、わがティールタ（聖地）に結びつく威力によって、彼はインドラの世界から堕ちる。

Verse 109

अधर्मे च न मे बुद्धिर्भवेद्विष्णो कदाचन। पतित्वं चाथ गच्छेयमोषधीनां तथा कुरु

わが心がいかなる時もアダルマへ傾きませんように、ヴィシュヌよ。さらに、卑下の境に堕ちぬよう—薬草（オーシャディー）に関してそのように取り計らってください。

Verse 110

ततो ब्रूयामिदं वाक्यं यन्मे हृद्यवतिṣ्ठते॥ ततः प्रियावचः श्रुत्वा समुत्थाय ततो नृपः

それから、わたしの心に固くとどまるこの言葉を語るであろう。すると王は、喜ばしい言葉を聞いて、そののち立ち上がった……

Verse 111

यत्त्वया पृच्छितं पूर्वं सर्वसंसारमोक्षणम्॥ ततो नारायणाच्छ्रुत्वा पृथिवी संहितव्रता

あなたが以前に問うたこと—サンサーラからの完全な解脱—それをナーラーヤナから聞いて、プリティヴィーはその誓戒（行）に堅固となった。

Verse 112

यदि तुष्टो महादेव आदिमध्यान्तवर्जितः ॥ मम चैव प्रियार्थाय एतन्मे दीयतां वरः ॥

もし始め・中ほど・終わりを離れた大自在天マハーデーヴァが満足されるなら、また私にとって愛しい事のためにも、この恩寵の願いをお授けください。

Verse 113

दोरभ्यामालिङ्ग्य वै भार्यां वाक्यमेतदुवाच ह ॥ किमिदं भाषसे भद्रे आत्मानं न प्रशंससि ॥

彼は両腕で妻を抱きしめて言った。「やさしき人よ、なぜそのように語るのか。なぜ自分自身を讃えないのか。」

Verse 114

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम् ॥ केन कर्मविपाकेन तीर्थं पुनरवाप्यते ॥

彼女は世の主ジャナールダナに甘美に語った。「いかなる行為の熟成（カルマ・ヴィパーカ）によって、再びティールタ（聖なる渡し場）を得るのでしょうか。」

Verse 115

ततः सोमवचः श्रुत्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ एवं तप्तं महाभागे तपः सोमेन निश्चयात् ॥

それからソーマの言葉を聞いて、私はその場で姿を消した。幸いなる御方よ、かくしてソーマは確固たる決意をもって苦行（タパス）を行じた。

Verse 116

अशोच्या शोचिता या तु यच्च निन्दसि चात्मनि ॥ भिषजः किं न विद्यन्ते अष्टकर्मसमाहिताः ॥

「嘆くべきでないあなたが嘆かれており、しかも自らを責めている。八種の医術に通じた医師は、ここにいないのか。」

Verse 117

स्नानं वा मरणं देव यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि महाभागे पूर्वधर्मकृतो नराः ॥

「それが（浄化のための）沐浴であれ死であれ、主よ、正しく説き明かされるべきです。」シュリー・ヴァラーハは言った。「聞きなさい、女神よ、幸い多き者よ——先のダルマの行いによって形づくられた人々について語ろう。」

Verse 118

प्राप्ता च परमा सिद्धिः सोमतीर्थेऽन्यदुर्लभा ॥ स्नायाद्यः सोमतीर्थे तु मम कर्मपरायणः ॥

「そして至上の成就はソーマ・ティールタにおいて得られ、他では得難い。ソーマ・ティールタで沐浴し、わたしが定めた行法に専心する者は、その果を得る。」

Verse 119

ये तु संस्थापयेयुस्ते शिरसो वेदनां पराम् ॥ त्वया पूर्वं व्रतमिषाद्वेदना यदि गोपिता ॥

「しかし、それを स्थापितする者（すなわち定められた行を始める者）は、頭に激しい痛みを受けるであろう。もし以前、誓願を口実として、その痛みをあなたが隠していたなら……」

Verse 120

केनचित्कर्मदोषेण तिर्यग्योनिमवाप्य हि ॥ जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैस्तीर्थस्नानजपादिभिः ॥

「まことに、ある行為の過失によって畜生の胎に堕ちたとしても、他生で積んだ功徳—聖地での沐浴、ジャパの誦持などの修行—によって（なお救い上げられ得る）。」

Verse 121

अष्टमेन तु भक्तेन मम कर्मविधौ स्थितः ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थे नरस्य यत ॥

「しかし第八の（行）に結ばれ、わたしが説いた行為の作法に住する信者については、ソーマ・ティールタにおいてその人に属する果報をわたしが宣べよう。」

Verse 122

येन वै क्लिश्यसे भद्रे शिरस्य सुखपीडिता ॥ वायुनाऽ कफपित्तेन शोणितेन कफेन वा

「やさしき御方よ、いかなる原因によって苦しんでおられるのか——不快により頭が圧されているが——ヴァーユ（風）によるのか、カパとピッタ（痰と胆汁）によるのか、血によるのか、あるいはカパのみなのか。」

Verse 123

महादानैश्च लभ्येत तीर्थे पञ्चत्वमर्च्छकैः ॥ जन्मान्तरकृतं कर्म यत्स्वल्पमपि वा बहु

「また大いなる布施によってその果を得ることができ、聖なるティールタ（tīrtha）において礼拝者は pañcatva（五重の境地／合一）に至り得る。別の生でなしたカルマは——少なきも多きも——その果報に出会う。」

Verse 124

यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठता

「そこにて大いなる魂のソーマは、タパス（聖なる苦行）を修し、一つの足で立ったまま五千年を過ごした。」

Verse 125

सन्निपातस्य दोषेण येनेदं पीड्यते शिरः ॥ काले विकाले कृत्वा वै पित्तोद्रेकं यशस्विति

「サンニパータ（sannipāta：ドーシャの複合失調）の過失により、この頭は苦しめられている。時にかなっても、また時ならずしても、ピッタ（胆汁）を増悪させたゆえ——かくのごとし、誉れ高き御方よ。」

Verse 126

तत्कदाचित्फलत्येव न तस्य परिसङ्क्षयः ॥ कदाचिद्वासहायो वै पुण्यतीर्थादिदर्शनात्

「それはいつか必ず果を結び、まったく失われることはない。さらに時として、功徳あるティールタ（tīrtha）などを拝することにより、助け（成就への縁）を得る。」

Verse 127

पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्ध्वमुखः स्थितः ॥ एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः

‘For five thousand years he remained likewise, facing upward; having performed such severe austerity, he became radiant.’

Verse 128

अश्नासि पिशितं चान्नं तेनिदं दूष्यते शिरः ॥ क्रियतेऽत्र शिरावेधो रुधिरस्राव एव च

‘You eat meat and food; by that, this head becomes vitiated. Here, venesection of the head-region is performed, and indeed the letting of blood as well.’

Verse 129

दुर्बलं प्रबलं भूत्वा प्रबलं दुर्बलं भवेत् ॥ पापान्तरं समासाद्य गहना कर्मणो गतिः

‘The weak, becoming strong; the strong may become weak. Encountering further wrongdoing, the course of karma is difficult to fathom.’

Verse 130

ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा ॥ एवमेव महाभागे सोमतीर्थे कृतोदकः

‘And he was freed from his offense against me; likewise (he became) the lord among Brahmins. In the same way, O fortunate lady, at Somatīrtha—having performed the water-rite/ablution—…’

Verse 131

दीयते चेच्छिरोऽभ्यङ्गः कथं तिष्ठति वेदना ॥ किमेतद्गोपितं भद्रे मयि तन्न निवेदितम्

‘If an oil-massage of the head is being given, how does the pain still remain? Why has this been concealed, O gentle lady—why was it not reported to me?’

Verse 132

यदल्पमिव दृश्येत तन्महत्त्वाय कल्पते ॥ अत एव मनुष्यत्वं प्राप्तं राजत्वमेव च ॥

小さく見えるものも、まことには偉大さの礎となりうる。ゆえにこそ人としての生を得、さらに王権をも得たのである。

Verse 133

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च ॥ जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदाङ्गपारगः ॥

三万年、さらに三百年を経て、麗しき眉の者よ、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁するバラモンとして生まれる。

Verse 134

त्वया व्रतमिषेणायमात्मा संक्लिश्यते वृथा ॥ या त्वं वै भाषसे वाक्यं सौकरे गमनं प्रति ॥

あなたは誓願を口実として、この身をむなしく苦しめている。さらに、サウカラへの旅についてあなたが語る言葉も、そのように受け取るべきである。

Verse 135

सृगाली चैव गृध्रश्च तीर्थस्यैव प्रभावतः ॥ मरणादेव सम्प्राप्य क्षीणपापौ स्मृतिं पुनः ॥

雌のジャッカルと禿鷲でさえ、この聖なる渡しの力によって、死をもって再び記憶を得た。罪は減じ尽くされたのである。

Verse 136

स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि सोम तीर्थस्य सुन्दरी ॥

バラモンとなれば、この者は輪廻（サンサーラ）から解き放たれる。麗しき者よ、ソーマ・ティールタの識別のしるしを私は説き明かそう。

Verse 137

भर्तुर्गृहीत्वा चरणौ सा पतिं प्रत्यभाषत ॥ प्रसीद मे महाराज नेदं प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥

彼女は夫の両足を取り、主君たる夫に申し上げた。「どうかお慈悲を、偉大なる王よ。これをお尋ねになるべきではございません。」

Verse 138

तीर्थं वैवस्वतं नाम यत्रार्कस्तप्तवांस्तपः ॥ कदाचित्पुत्रकामेन मार्त्तण्डेन महत्तपः ॥

「ヴァイヴァスヴァタ」と名づけられた聖なる渡しがあり、そこではアルカ（太陽）が苦行を修した。かつてマールタンダは子を望み、大いなるタパスを行った。

Verse 139

तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा ॥ वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

そのティールタは、わが道に従う者によって知られるべきである。すなわち、ヴァイシャーカ月の白分（明半）における第十二日（ドヴァーダシー）である。

Verse 140

मम पूर्वकथां वीर दुष्टकर्मानुसारिणीम् ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

勇士よ、悪しき業に従った者に関するわが先の語りを聞き、さらに妻の言葉を聞いて、カリンガの民の君主は応じて行動した。

Verse 141

कृतं चान्द्रायणं तत्र दशवर्षसहस्रकम् ॥ ततः सप्तसहस्राणि वायुभक्षस्तु संस्थितः ॥

そこで彼はチャンドラーヤナの行を一万年にわたり修した。さらにその後七千年のあいだ、ただ風（気）を糧として住した。

Verse 142

प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते॥ सोमेन च विना भूमिर्दृश्यते चन्द्रसप्रभा॥

闇が起こり、いかなるものも見えぬ場所においてさえ――それでも大地は、月がなくとも月のごとき光輝を帯びて見える。

Verse 143

उवाच मधुरं वाक्यं सुहितेनान्तरात्मना॥ किमिदं गोप्यते देवि ममाग्रे वरवर्णिनि॥

彼は内なる心を善く整え、甘美なる言葉を告げた。「女神よ、なぜこれを我が前に隠すのか。麗しき肌の者よ。」

Verse 144

आलोकश्चैव दृश्येत सोमस्तत्र न दृश्यते॥ एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष विस्मयः परः॥

「そこには確かに光が見えるが、月はそこに見えぬ。ゆえに汝に告げる、やさしき者よ――これは至上の驚異である。」

Verse 145

तथ्यमेव महाभागे पृच्छ्यमाना यशस्विनि॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचना॥

「まことにそのとおりです、幸いにして名高き方よ。問われているゆえに。」その後、夫の言葉を聞いて、彼女は驚きに目を大きく見開いた。

Verse 146

विवस्वन्तं महाभागं मम कर्मपरायणम्॥ वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्त्तते॥

「（選ぶがよい）我が業に専心する大いに幸いなるヴィヴァスヴァントを。恩寵を選べ――汝に吉祥あれ――心に宿る願いのままに。」

Verse 147

एतच्चिह्नं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम॥ सौमतीर्थे विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः॥

これこそが徴（しるし）である、幸いなる者よ、わが聖なるサウカラヴァにおいて。サウマ・ティールタにて、広き眼の者よ、これにより衆生は苦悩と束縛から解き放たれる。

Verse 148

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गानां महाधिपम्॥ भर्त्ता धर्मो यशो भर्त्ता भर्त्तैव प्रियमान्त्मनः॥

彼女はカリンガの大君に甘美なる言葉を告げた。「夫はダルマであり、夫は名誉である。まことに夫こそ、己が魂にとって愛しきもの。」

Verse 149

ततो ममवचः श्रुत्वा कश्यपस्य सुतो बली॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच महद्वचः॥

それから我が言葉を聞くと、カश्यパの強き子バリは、柔らかな声を取り、重みある大いなる言葉で答えた。

Verse 150

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत्॥

さらに汝に別のことを告げよう。聞け、大地よ。これこそこの聖域の威力であり、きわめて大いなる驚異である。

Verse 151

तस्य पूर्वेण पार्श्वेन तीर्थं गृध्रवटं स्मृतम्॥ यत्राकामो मृतो गृध्रो मानुषत्वमुपागतः॥

その東の側には、グリドゥラヴァタと称されるティールタ（聖なる渡し）がある。そこでは、望まずして死んだ一羽の禿鷲が人間の身を得た。

Verse 152

अवश्यमेव तद्वाच्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तथापि नोत्सहे वक्तुं हृदि यत्परिवर्तते

まことに、汝が我に問うことは語らねばならぬ。されど、我が胸中にめぐり続けるものを口にする勇気がない。

Verse 153

यदि देव प्रसन्नोऽसि अयं मे दीयतां वरः ॥ पुत्रमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते सुरेश्वर

もし汝が満悦ならば、神よ、この願いを我に授けたまえ。子を望む、神よ――汝の恩寵によりて、神々の主よ。

Verse 154

अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्मनिश्चयात् ॥ मम क्षेत्रप्रभावेण सृगाली मानुषी भवेत्

望まぬまま、彼女は自らの業の定まった帰結により聖なる渡しで死んだ。されど我が聖域の威力によって、その雌ジャッカルは人となるであろう。

Verse 155

तव पीडाकरमिति तन्मां न प्रष्टुमर्हसि ॥ एतद्दुःखं महाभाग हृदि मे परिवर्तते

それは汝を苦しめるゆえ、我にそれを問うべきではない。この悲しみは、幸いなる者よ、我が胸中にめぐり続けている。

Verse 156

विवस्वद्वचनं श्रुत्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरी ॥ तस्य शुद्धेन मनसा प्रोक्तवानस्मि सुन्दरी

ヴィヴァスヴァットの言葉を聞いて、我は満ち足りた、麗しき者よ。清らかな心をもって彼に語った、麗しき者よ。

Verse 157

राजपुत्री विशालाक्षी श्यामा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ गुणवद्रूपसम्पन्ना चतुःषष्टिकलान्विता

王の娘である姫君――大きな眼をもち、黒みの肌で、四肢ことごとく麗しい。徳と美を具え、六十四の芸に通じていた。

Verse 158

सुखे हि वर्तसे नित्यं महाराजोऽसि सुन्दरः ॥ बह्व्यो मत्सदृशा भार्या स्तिष्ठन्त्यन्तःपुरे तव

あなたは常に安楽に住し、偉大なる王にして麗しい。私のような妻たちが多く、あなたの内宮にとどまっております。

Verse 159

यमश्च यमुना चैव मिथुनं जनयिष्यतः ॥ एवं तस्य वरं दत्त्वा आदित्यस्य वसुन्धरे

ヤマとヤムナーはまことに双子として生まれるであろう。かくしてアーディティヤにその恩寵を授けて、ヴァスンダラー（大地）よ……

Verse 160

प्राश्नासि पिशितान्नं च प्रावारान्भूषणानि च ॥ आच्छादयसि यानैश्च हस्त्यश्व-रथपृष्ठगः

あなたは肉の供物の食を受け、外套や装身具も受け取る。また乗り物により運ばれ、象・馬・戦車に乗って進む。

Verse 161

आत्मयोगप्रभावेण तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ आदित्योऽपि गतो भद्रे वेश्म स्वं च महाधनम्

我が自らのヨーガの力によって、私はその場で姿を消した。アーディティヤもまた、吉祥なる者よ、自らの住まいと大いなる財へと去って行った。

Verse 162

अहो तीर्थप्रभावो वै त्वया प्रोक्तो महान्मम ॥ यस्य देव प्रभावेण तिर्यग्योनित्वमागतौ ॥ गृध्रश्चैव सृगाली च प्राप्तौ वै मानुषीं तनुम् ॥

ああ、あなたが私に説き示してくださったこの聖なる渡し場（ティールタ）の威力は、まことに偉大です。その神聖な効力によって、主よ、畜生の生に堕ちていた一羽の禿鷲と雌のジャッカルが、人の身を得ました。

Verse 163

बिभर्षि स्वेच्छया राजन्न मां सम्प्रष्टुमर्हसि ॥ त्वं मे देवो गुरुः साक्षाद्भर्त्ता यज्ञः सनातनः ॥

王よ、あなたはみずからの御意志によって私を支えてくださる。ゆえに私はあなたに問うべきである。あなたは私にとって、神であり、現前する師であり、守護者であり、永遠の祭祀（ヤジュニャ）の原理である。

Verse 164

दशवर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ अथवा तत्र सुष्रोणि म्रियते पुण्यवान्नरः ॥

一万年のあいだ、人は太陽界において尊ばれる。あるいは、美しい腰の御方よ、功徳ある者はそこで（この聖なる縁のうちに）命を終える。

Verse 165

स्नानेन तत्र तीर्थे च मरणाद्वा जनार्दन ॥ कां गतिं वै प्रपद्यन्ते तन्ममाचक्ष्व केशव ॥

その聖なる渡し場で沐浴することによって、あるいはそこで死を迎えることによって、ジャナールダナよ、彼らはどのような行き先に至るのですか。ケーシャヴァよ、それを私にお告げください。

Verse 166

यमलोकं न गच्छेत्तु तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्नानस्य मरणस्य च ॥

この聖なる渡し場の威力によって、人はヤマの国へは赴かない。気高き御方よ、沐浴についても、また（そこでの）死についても、あなたにこのことを語った。

Verse 167

चिह्नं च कीदृशं तेषां जायन्ते येन ते तथा ॥ अकामावपि तौ क्षेत्रे प्राप्तौ नु परमां गतिम् ॥

彼らにはいかなる識別の徴（しるし）が生じ、それによってそのような者として知られるのか。さらに、あの二人は—意図なくしても—その聖なるクシェートラにおいて最高の帰趣を得たのか。

Verse 168

पतिव्रतानां सर्वासामेष धर्मः सनातनः ॥ न संशये नियोक्तव्यः सुखस्थो हि पतिः स्त्रिया ॥

すべての貞節に夫に仕える妻（パティヴラター）にとって、これが永遠の規範である。疑いによって夫を縛ってはならない。まことに、妻は夫を安らかに保つべきである。

Verse 169

फलं चैव यथावृत्तं तीर्थे सौकरवे मम ॥ आख्यानानां महाख्यानं क्रियाणां च महाक्रिया ॥

そして、その果報は、まさに起こったとおりに、わがサウカラヴァの聖なる渡しにおいて—物語の中の大物語であり、行法の中の大行法である。

Verse 170

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुर्धर्मविदां वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥

それから大地の言葉を聞いて、ヴィシュヌ—ダルマを知る者の中で最勝—は、ダルマを志しつつ、ヴァスンダラーに甘美な言葉を語った。

Verse 171

एतन्निश्चित्य मे पीडां न प्रष्टुं त्वमिहार्हसि ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

このわが苦悩をすでに定めたのなら、ここで私に問いただすべきではない。ついで妻の言葉を聞いたカリンガの君主は、答え（そして行動し）た。

Verse 172

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ एष तेजश्च मन्त्रश्च सर्वभागवतप्रियम्

これは誦すべきものであり、これこそ権威ある規範、まさにサンディヤー（Sandhyā）礼拝の修行である。これが光輝であり、これが真言（マントラ）—バ―ガヴァタ（Bhāgavata）の道に帰依するすべての信者に愛される。

Verse 173

शृणु तत्त्वेन मे भूमे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उभौ तौ कारणाद्यस्मात्प्राप्तौ वै मानुषीं गतिम्

聞け、大地よ、真実に即して、汝が我に問うことを。ある因の根拠より、かの二者はまことに人間の境涯を得たのである。

Verse 174

धर्मश्चार्थश्च कामश्च यशः स्वर्गश्च मानद ॥ पृष्टया मे सदा वाच्यं सर्वं सत्यं प्रियं तव

ダルマ、アルタ、カーマ、名声、そして天界もまた、誉れを授ける者よ—我が問われるとき、常にすべてを語るべきである。真実なること、そして汝に喜ばしきことを。

Verse 175

उवाच मधुरं वाक्यं भार्यापीडाभिपीडितः ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे शुभं वा यदि वाशुभम्

妻による苦悩に圧されながらも、彼は甘美な言葉を語った。「真実に即して聞け、善き婦人よ—吉であれ凶であれ。」

Verse 176

अवश्यमेव वक्तव्यं पृष्टया पतिना ध्रुवम् ॥ यानि गुह्यान्यगुह्यानि स्त्रियो धर्मपथे स्थिताः

まことに、夫に問われたなら必ず語るべきである、疑いなく。秘事であれ非秘事であれ—これがダルマの道に立つ女性である。

Verse 177

पिशुनाय न दातव्यं मूर्खे भागवते न तु ॥ न च वैश्याय शूद्राय येन जानन्ति मां परम्

これは中傷する者に与えてはならず、愚者にも与えてはならない――たとえ「バ―ガヴァタ（Bhāgavata）」と呼ばれていても。同様に、ヴァイシャ（Vaiśya）やシュードラ（Śūdra）にも与えてはならない。彼らがそれによって我を至上者として知ることになるからである。

Verse 178

तस्मिन्काले ह्यतिक्रान्ते मम कर्मविनिश्चयात् ॥ त्रेतायुगे ह्युपक्रान्ते ज्ञाते च युगसंस्थितौ

その時が過ぎ去り、行為（カルマ）に関する我が決定に従って、トレーター・ユガが始まり、またユガの秩序が知られるようになったとき……

Verse 179

पण्डितानां सभामध्ये ये च भागवता भुवि ॥ मठे ब्राह्मणमध्ये तु ये च वेदविदां वराः

学識ある者たちの集会のただ中、また地上のバ―ガヴァタ（bhāgavata）たちの間において。さらにマトハ（maṭha）において、ブラーフマナの中で――ヴェーダを知る者のうち最も優れた者たち……

Verse 180

तत्र राजा महाभागः स्वधर्मकृतनिश्चयः ॥ ब्रह्मदत्तेति विख्यातः पुरं काम्पिल्लमास्थितः

そこに、きわめて幸運に恵まれ、自らのダルマの実践に固く定まった王がいた。名をブラフマダッタ（Brahmadatta）といい、カーンピッラ（Kāmpilla）の都に住していた。

Verse 181

भर्त्तारं च समासाद्य रहस्तां गोपयन्ति न ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म रागलोभप्रमोहिता

そして夫に近づいたが、彼女はその秘密を隠さなかった。きわめて困難で重い行いをなしたのち、彼女は欲情と貪りによって迷わされた。

Verse 182

दीक्षिताय च दातव्यं ये च शास्त्राणि जानते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुण्यं सौकरवे महत्

これは正しくディークシャー（灌頂・入門）を受けた者、また聖典シャーストラを知る者に授けるべきである。かくして、幸いなる御方よ、ヴァラーハ（神なる猪）の伝統に関わるこの大いなる功徳の事を汝に語り示した。

Verse 183

तस्य पुत्रो महाभागः सर्वधर्मेषु निष्ठितः ॥ सोमदत्तेति विख्यातः कुमारः शुभलक्षणः

その子は大いに幸いにして、あらゆるダルマに堅く住していた。ソーマダッタと名高いその若者は、吉祥の相を具えていた。

Verse 184

या सुगोपायते गुह्यं सती सा नोच्यते बुधैः ॥ एवं चिन्त्य महाभागे ब्रूहि सत्यं यशस्विनि

秘密をよく守る貞淑な女は、賢者たちに非難されない。ゆえに、これを思い定めて、幸いなる貴婦人よ、真実を語れ、名高き御方よ。

Verse 185

य एतत्पठते सुभ्रु कल्य उत्थाय मानवः ॥ तेन द्वादशवर्षाणि चिन्तितोऽहं न संशयः

美しき眉の御方よ、夜明けに起きてこれを誦する人を、我は十二年のあいだ必ず憶念する。疑いはない。

Verse 186

पित्रर्थे मृगयां यातो मृगलिप्सुर्वने तदा ॥ अरण्ये स तदा गत्वा व्याघ्रसिंहनिषेविते

父のために、彼はその時、森の獲物を求めて狩りに出た。虎と獅子の出没する荒野へと分け入り、さらに前へと進んだ。

Verse 187

अधर्मस्ते न भविता गुह्यार्थकथने मम ॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा सा देवी परमप्रिया

この秘事をわたしに語っても、汝にアダルマ（不義）は生じない。そこで夫の言葉を聞いた、最も愛されるその貴婦人は語り続けた。

Verse 188

न स जायेत गर्भेषु मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ यः पठेदेकमध्यायं तारयेत्स कुलान्दश

彼はもはや胎内に再生せず、久遠の解脱（モークシャ）を得る。ひと章を誦する者は、その一族十代を渡らせ救う。

Verse 189

अङ्गमध्ये तु विद्धा सा स्फुरन्ती सर्वमङ्गला ॥ तथा सा बाणसन्तप्ता व्यथया च परिप्लुता

身の中央を射抜かれ、彼女は震えた――本来はことごとく吉祥なる者であるのに。矢に打たれ灼かれて、痛みに呑まれた。

Verse 190

अवश्यमेव वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ यदि गुह्यं न मे कार्यं श्रूयतां राजसत्तम

必ず語らねばならぬ――これぞ永遠のダルマの規範である。もし我に秘すべき用がないなら、聞き給え、王の中の最勝者よ。

Verse 191

पीत्वा सा सलिलं तत्र वृक्षं शाकोटकङ्गता ॥ आतपेन परिक्लान्ता बाणविद्धातुरा भृशम्

そこで水を飲み、彼女はシャーコータカの樹へと向かった。日熱に疲れ果て、矢に貫かれた苦痛にひどく悩まされ、甚だしく苦しんだ。

Verse 192

अभिषिञ्चस्व राज्ये स्वे ज्येष्ठं पुत्रं कुलोचितम्॥ एहि नाथ मया सार्द्धं क्षेत्रं सौकरवं प्रति॥

「自らの国において、家系にふさわしい長子を王位に灌頂して立てよ。来たれ、我が主よ、我と共にサウカラヴァと呼ばれる聖なる地へ向かおう。」

Verse 193

अकामाऽ मुञ्चती प्राणान् तीर्थं सोमात्मकं प्रति॥ एतस्मिन्नन्तरे भद्रे राजपुत्रः क्षुधार्दितः॥

「望まぬままに、彼女はソーマの本性をもつ聖なる渡しに向かって、命の息を手放しつつあった。その間に、やさしき者よ、王子は飢えに苦しんでいた。」

Verse 194

ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः॥ बाढमित्येव वाक्येन छन्दयामास तां प्रियाम्॥

「そのとき、妻の言葉を聞いたカリンガの君主は、ただ『よかろう（そのとおりに）』と言って愛しき妻の願いを受け入れた。」

Verse 195

प्राप्तो गृध्रवटं तीर्थं विश्रामं तत्र चाकरोट्॥ अथ पश्यति गृध्रं स वटशाखां समाश्रितम्॥

「彼はグリドゥラヴァタと呼ばれる聖なる渡しに到り、そこで休息した。すると、一本のバニヤンの枝にとまる禿鷲を見た。」

Verse 196

दास्यामि राज्यं पुत्राय वचनात्तव सुन्दरि॥ यथा पूर्वं मया लब्धं स्वपितुर्यद्यथाक्रमम्॥

「美しき人よ、汝の言葉に従い、我は国を我が子に授けよう。かつて我が父より、正しき継承の順にそれを得たのと同じく。」

Verse 197

एकेन स तु बाणेन तया गृध्रो निपातितः॥ स तत्र पतितो गृध्रो वटमूले यशस्विनि॥

彼女はただ一本の矢でその禿鷲を射落とした。禿鷲はそこ、バニヤン樹の根元に落ちた、誉れ高き方よ。

Verse 198

इत्युक्त्वा तौ महाभागौ युक्तं चैव परस्परम्॥ राजा च राजपुत्री च निष्क्रान्तौ तद्गृहात्ततः॥

そう言い終えると、互いに心を合わせた二人の幸いなる者、王と王女とは、その家から出立した。

Verse 199

गतासुर्नष्टसंज्ञो वै बाणभिन्नस्तथा हृदि॥ तं दृष्ट्वा पतितं गृध्रं राजपुत्रस्तुतोष ह॥

命の息は尽き、意識も失われ、胸は矢に貫かれていた。倒れた禿鷲を見て、王子は満足した。

Verse 200

ततः कञ्चुकिनं दृष्ट्वा प्रोवाचोच्चस्वरेण च॥ अपसारय सर्वं वै जनमावृत्य तिष्ठति॥

それから侍従長を見ると、彼は大声で言った。「皆を退かせよ。ここに立って通路を塞げ。」