દશરથ in the Ramcharitmanas

હું અયોધ્યા પુરીને નમસ્કાર કરું છું, જે અત્યંત પાવન છે, અને સરયૂ નદીને, જે કલિયુગના કલુષોને નષ્ટ કરે છે। પછી હું તે નગરના સ્ત્રી-પુરુષોને પ્રણામ કરું છું, જેમના પર પ્રભુની મમતા થોડી ન હતી, એટલે અત્યધિક હતી। સીતાના નિંદકોના પાપોના પ્રવાહને…

જેને ઓળખ્યા વિના ખોટું પણ સત્ય જણાય, જેમ દોરડાને ઓળખ્યા વિના સર્પની કલ્પના થાય. જેને ઓળખતાં આ જગત અદૃશ્ય થાય, જેમ જાગતાં સ્વપ્નનો ભ્રમ દૂર થાય. હું તે જ રામના બાળરૂપને નમસ્કાર કરું છું, જેના નામના જપથી બધી સિદ્ધિઓ સુલભ થાય. તે મંગળનું ભવન…

જેનું વેદ અને જ્ઞાનીઓ આ રીતે ગાય છે, અને જેના પર મુનિઓ ધ્યાન ધરે છે, તે જ ભગવાન ભક્તોના હિત માટે દશરથના પુત્ર અને કોસલના રાજા બન્યા.

ભગવાને તેમને માર્યા છતાં તે મુક્ત ન થયા, કેમ કે બ્રાહ્મણના વચન કે તેમણે ત્રણ જન્મ લેવાના છે, તે પૂરા થવાના હતા. એક વાર તેમના હિત માટે ભક્તાનુરાગી ભગવાને શરીર ધારણ કર્યું. ત્યાં કશ્યપ અને અદિતિ તેમના માતા-પિતા હતા, જે દશરથ અને કૌસલ્યાના…

હે મુનિ, સિદ્ધ અને દેવોના સ્વામીઓ, ડરશો નહીં; તમારા માટે હું મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કરીશ. પોતાના અંશો સહિત હું સૂર્યના ઉદાર વંશમાં મનુષ્ય અવતાર લઈશ. કશ્યપ અને અદિતિએ મહાન તપ કર્યું, અને તેમને મેં પહેલા વર આપ્યો હતો. તે જ દશરથ અને કૌસલ્યાના…

બધા દેવો પોતપોતાના ધામે ગયા, અને પૃથ્વી પણ મનમાં વિશ્રામ પામી સ્થિર થઈ। બ્રહ્માએ જે કંઈ આજ્ઞા આપી હતી, તે દેવો આનંદિત થઈ તેનું પાલન કરવામાં કોઈ વિલંબ ન કર્યો। તેઓએ પૃથ્વી પર વનચરોના દેહ ધારણ કર્યા, અને તેમાં અતુલ બળ અને પ્રતાપ હતા। પર્વત…

બાળકના રડવાનો અત્યંત પ્રિય અવાજ સાંભળીને બધી રાણીઓ સંભ્રમથી દોડી આવી। દાસીઓ હર્ષથી અહી-તહી દોડી, અને નગરના બધા નિવાસીઓ આનંદમાં મગ્ન થયા। દશરથે કાને પુત્રના જન્મની વાર્તા સાંભળી, માનો બ્રહ્માનંદમાં સમાઈ ગયા। મનમાં પરમ પ્રેમ, શરીરમાં પુલક…

હરિએ અનેક પ્રકારની બાળલીલાઓ કરી, અને પોતાના દાસોને અત્યંત આનંદ આપ્યો। થોડો સમય વીત્યો, સઘળા ભાઈઓ મોટા થયા, પોતાના બંધુઓને સુખ આપતા। ગુરુ આવીને ચૂડાકરણ કર્યું, અને બ્રાહ્મણોને પછી ઘણી દક્ષિણા મળી। ચારેય સુકુમાર બાળકો ફરતા ફરતા અત્યંત મનોહર…

અત્યંત અપ્રિય વચન સાંભળીને રાજાનું હૃદય ધ્રુજવા લાગ્યું અને મુખનો તેજ મલિન થઈ ગયો. મારી વૃદ્ધાવસ્થામાં મને ચાર પુત્ર પ્રાપ્ત થયા છે. હે બ્રાહ્મણ, તેં વિચાર્યા વિના વચન કહ્યા છે. ભૂમિ, ગાય, ધન અને કોશ માંગ, આજે જ હું આનંદથી બધું આપી દઈશ.…

કહો, સ્વામી, આ બંને સુંદર બાળકો કોણ છે. શું આ મુનિવંશના તિલક છે, કે રાજવંશના રક્ષક? કે તે જ પરબ્રહ્મ, જેને વેદ 'નેતિ નેતિ' કહીને ગાય છે, બે રૂપ ધારણ કરી અહીં આવ્યું છે? મારું મન સ્વભાવે જ વૈરાગ્યમય છે, છતાં તે ચંદ્ર તરફ ચકોરની જેમ આકર્ષિત…

કહો સખી, એવો કોણ શરીર ધારણ કરનાર છે, જે આ રૂપ જોઈને મોહિત ન થાય? એકે પ્રેમથી કોમળ વાણીમાં કહ્યું: જે મેં સાંભળ્યું, તે સાંભળ સયાની સખી। આ બંને દશરથના પુત્રો છે, બાળ હંસો જેવા સુંદર જોડીના। આ મુનિ કૌશિકના યજ્ઞના રક્ષક છે, જેમણે રણભૂમિમાં…

સીતાના લગ્ન રામ સાથે થશે, રાજાઓનો ગર્વ દૂર કરીને। યુદ્ધમાં દશરથના પુત્રો, રણના વીરોને કોણ જીતી શકે?

ભૃગુપતિ પરશુરામના ભયંકર વેષને જોઈને સઘળા રાજા ભયથી વ્યાકુલ થઈ ઊભા થયા. પોતાના પિતાનું નામ લઈને પોતાનું નામ કહી કહીને સર્વે દંડવત્ પ્રણામ કરવા લાગ્યા. જેને તે પોતાના સ્વભાવથી જુએ, તેને હિતૈષી જાણીને, તેને એવું લાગે જાણે તેનો પ્રાણ નીકળી…

દૂતોને અયોધ્યાપુર મોકલો, તે જઈને રાજા દશરથને બોલાવીને અહીં લઈ આવે. કૃપાળુ રાજા આનંદિત થઈને બોલ્યા, 'ખૂબ સારું', અને તે જ સમયે દૂતોને બોલાવીને મોકલી દીધા. પછી તેમણે બધા પ્રમુખ નાગરિકોને બોલાવ્યા, અને તે બધા આવીને આદરથી શીશ નમાવ્યું. તેમને…

દૂત રામની પવિત્ર નગરીએ પહોંચ્યા અને તેના સુંદર દર્શન કરી હર્ષિત થયા. રાજાના દ્વારે તેમણે પોતાના આવવાની વાર્તા આપી, અને રાજા દશરથ તે સાંભળીને તેમને બોલાવી લીધા. તેમણે પ્રણામ કરીને પત્ર આપ્યું, અને હર્ષિત રાજા પોતે ઊઠીને તે લીધું. પત્ર…

"મારા પ્રાણપ્રિય બંને ભાઈઓ કુશલ છે? કહો, કયા દેશમાં છે?" પ્રેમથી ભરેલા આ વચનો સાંભળીને રાજાએ ફરી પત્ર વાંચ્યું.

પત્ર સાંભળીને બંને ભાઈઓ પુલકિત થયા, તેમનો અધિક સ્નેહ શરીરમાં સમાતો ન હતો. ભરતની પવિત્ર પ્રીતિ જોઈને સમગ્ર સભામાં વિશેષ સુખ થયું. ત્યારે રાજાએ દૂતોને નજીક બેસાડ્યા અને મધુર મનોહર વચનો ઉચ્ચાર્યા. ભાઈઓ, કહો, બંને બાળકો કુશલ છે? તમે પોતાની…

સાંભળો, હે રાજાઓના મુકુટના મણિ, તમારા જેવા ધન્ય કોઈ નથી, જેના પુત્ર રામ અને લક્ષ્મણ છે, જે સમગ્ર વિશ્વના બે અલંકાર છે.

તમારા પુત્રો વિશે પૂછવું યોગ્ય નથી; તે પુરુષોમાં સિંહ છે, જે ત્રણે લોકને પ્રકાશિત કરે છે. આ બંનેના યશ અને પ્રતાપના આગળ ચંદ્ર મલિન લાગે છે અને સૂર્ય શીતલ પ્રતીત થાય છે. હે નાથ! તેમના વિશે કેવી રીતે કહીએ કે તે ઓળખાઈ ગયા? શું કોઈ સૂર્યને જોવા…

હે મહારાજ, ત્યાં સાંભળો: રઘુવંશના મણિ રામે પ્રયત્ન વિના ધનુષ તોડ્યું, જેમ હાથી કમળનો દાંડો તોડે છે.