Yama

એક સમયે યમરાજે પોતાના કિંકરને કહ્યું—જેના વાળ ઊભા હતા, આંખો અત્યંત રક્તવર્ણ, દાંત કાળા અને સ્વરૂપ ભયાનક હતું.

હે પુત્ર, આ રીતે જે કોઈ 'યમ' નામના આ બીજા દિવસનું વ્રત કરે છે, તે અકાળે મૃત્યુથી મુક્ત થાય છે અને પુત્ર, પૌત્ર વગેરેથી ઘેરાયેલો રહે છે.

વ્યાસે કહ્યું—હવે આગળ હું ધર્મરાજના ચરિત્રનું વર્ણન કરીશ; તેને સાંભળવાથી યમદૂતોનો ભય ક્યાંય, કોઈ પરિસ્થિતિમાં, રહેતો નથી।

ત્યારબાદ યમરાજે સત્યવાનના શરીરમાંથી પાશમાં બંધાયેલા અને વશ થયેલા અંગૂઠાના માપવાળા પુરુષને (જીવાત્માને) બળપૂર્વક બહાર કાઢ્યો.

તમારી આજ્ઞાનું પાલન કરતાં હું ત્વરિત નીકળી ગયો. વૈવસ્વત (યમ)ની વિશાળ, મનોહર તેજસ્વી સભામાં પહોંચી મેં તેને હજારો યોજન સુધી વિસ્તરેલી, સુવર્ણ ભૂમિવાળી જોઈ।

ત્યારે યમરાજ ઊભા થઈ યથોચિત પૂજા કરીને અધિકારપૂર્વક બોલ્યા—“આને લઈ જાઓ; તેના સ્થાને બીજાને લઈ આવો।”

કોઈએ શુભ કર્મો કર્યા કે શુભ વાત બોલી, તે બધું ચિત્રગુપ્તે યમરાજના હુકમથી મૂળથી તપાસ્યું, કારણ કે તે સમજદાર હતો.

પછી બધા પ્રકારના પાપ કરેલા તે બંનેને લાવવા માટે ધર્મરાજે ચંડાદિક સેવકો મોકલ્યા.

નારદે કહ્યું - હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા કલ્યાણ માટે યમની પૂજાની રીત જણાવો. હે દેવ, માણસ કેવી રીતે નરકમાં ન જાય?

રાજાએ કહ્યું— હે મુનિ! મેં યથાશક્તિ પ્રયત્નપૂર્વક ધર્મનું આચરણ કર્યું છે; છતાં યમના શાસન (દંડવિધાન) સાંભળીને મારા હૃદયમાં અત્યંત ભય થાય છે.

હે રુદ્ર! હું યમ છું, હું નિયમ (શિસ્ત) પણ છું; વિવિધ વ્રતો પણ હું જ છું. હું સૂર્ય છું અને ચંદ્ર પણ; મંગળાદિ ગ્રહો પણ હું જ છું.

અંજક (અથવા અંતક), નરક અને કાલનાભ—આ નિવાતકવચ દૈત્યો પ્રહ્લાદના કુળમાં જન્મ્યા।