દશરથ in the Ramayana

આ રીતે ગુણસમ્પન્ન, સત્યપરાક્રમી, જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત, દશરથનો પ્રિય પુત્ર રામ—પ્રજાના હિતમાં રત અને પ્રજાને પ્રિય એવા કાર્યોમાં ઇચ્છુક—એવા રામને પ્રેમવશ થઈ ધરાધિપે યુવરાજ્યથી સંયુક્ત કરવા ઇચ્છા કરી.

સત્યવચનના બંધનથી રાજા દશરથ ધર્મપાશે સંયમિત થઈ, પોતાના પ્રિય પુત્ર રામને વનવાસે મોકલ્યા.

પિતાના વચનના આદેશથી અને કૈકેયીનું પ્રિય કરવા માટે, પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરતા તે પરાક્રમી રામ વનમાં ગયા.

રામની દયિતા ભાર્યા સીતા, સદા પ્રાણસમા પ્રિય અને હિતચિંતક, જનકના કુળમાં જન્મેલી—દેવમાયાથી રચાયેલી જેવી. સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, નારીોમાં ઉત્તમા અને દશરથકુળની વધૂ, રોહિણી જેમ શશિને અનુસરે તેમ રામને અનુગામી બની.

નગરવાસીઓ અને પિતા દશરથજી દ્વારા લાંબા અંતર સુધી અનુગામી બન્યા પછી, ધર્માત્મા રામે ગંગાકિનારે શૃંગિબેરપુર પહોંચીને સૂતને વિદાય આપી। નિષાદરાજ પ્રિય ગુહને મળીને, રામ, ગુહ, લક્ષ્મણ અને સીતા સાથે આગળ ચાલ્યા।

રામ ચિત્રકૂટે ગયા પછી, પુત્રશોકથી વ્યાકુળ રાજા દશરથ પોતાના પુત્રને વિલાપ કરતાં કરતાં સ્વર્ગલોકને પધાર્યા.

તેમના (દશરથના) અવસાન પછી, વશિષ્ઠ વગેરે દ્વિજોએ રાજ્ય સ્વીકારવા વિનંતી કરતાં પણ મહાબલી ભરતે રાજ્ય ઇચ્છ્યું નહીં.

પછી મહાતેજસ્વી, શત્રુસૂદન દશરથાત્મજ રામ શબરી પાસે ગયા; અને શબરીએ તેમને યથાવિધી ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા.

ધર્મ અને તપોબળના પ્રભાવથી મહર્ષિએ જે રીતે તે ઘટના સાચે બની હતી, તે જ રીતે સ્પષ્ટ જોઈ લીધું—રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા; રાજા દશરથ પોતાના રાણીઓ તથા સમગ્ર રાજ્ય સાથે; અને ત્યાં જે કંઈ બન્યું તે બધું: તેમની ગતિ, પ્રયત્નો, હાસ્ય અને વાણી સહિત સર્વ…

તેણે રામ–પરશુરામનો વિવાદ, દશરથનંદન રામના ઉત્તમ ગુણો, રામના અભિષેકની તૈયારીઓ અને કૈકેયીના દુષ્ટ અભિપ્રાયનું પણ વર્ણન કર્યું.

તેણે રાઘવના અભિષેકમાં વિઘ્ન, રાઘવનું વનવાસગમન, રાજાનું શોકભર્યું વિલાપ અને અંતે પરલોકગમનનું પણ વર્ણન કર્યું.

તેણે વનમાં નિવાસસ્થાનનું નિર્માણ અને વસવાટ, ભરતનું આગમન, રામને પ્રસન્ન કરી પાછા લાવવાનો ભરતનો પ્રયત્ન, અને રામ દ્વારા પિતાના સલિલક્રિયા (જલવિધિ)નું પણ વર્ણન કર્યું.

મહારાષ્ટ્રની સમૃદ્ધિ વધારનાર રાજા દશરથે તે નગરીમાં દેવપતિ જેમ સ્વર્ગમાં વસે તેમ નિવાસ કર્યો.

તે નગરી હજારો મહારથીઓથી પરિપૂર્ણ હતી—લઘુહસ્ત, વિશારદ—જે એકલા અને નિરાધારને બાણથી ન વિંધતા; અને પલાયમાન શત્રુનો પીછો કરતાં શબ્દને આધારે પણ નિશાન સાધી શકતા. વનમાં ગર્જતા અને મદમસ્ત સિંહ, વ્યાઘ્ર અને વરાહોને તેઓ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી તથા બાહુબળથી…

અયોધ્યા નગરીમાં દશરથ નામે રાજા નિવાસ કરતા—વેદવિદ્યા જાણનાર, સર્વ સાધનોમાં સમૃદ્ધ, દીર્ઘદર્શી અને મહાતેજસ્વી, નગર અને જનપદને પ્રિય. ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં અતિરથ, યજ્ઞકર્તા, ધર્મપરાયણ અને સંયમી શાસક; મહર્ષિસમાન રાજર્ષિ, ત્રિલોકમાં વિશ્રુત. બળવાન…

સત્યમાં અડગ અને ત્રિવર્ગનું યથાવિધિ અનુષ્ઠાન કરનાર તે રાજા દ્વારા એ શ્રેષ્ઠ નગરી એવી રીતે પાલિત થઈ, જેમ ઇન્દ્ર દ્વારા અમરાવતી.

અયોધ્યામાં એવો કોઈ પુરુષ કે સ્ત્રી મળતો ન હતો જે અશ્રીમાન્ હોય અથવા અરૂપવાન્ હોય; તેમજ રાજા પ્રત્યે ભક્તિ વિનાનો કોઈ પણ ત્યાં દેખાતો ન હતો.

તે ઇક્ષ્વાકુનાથ દ્વારા તે નગરી અતિ ઉત્તમ રીતે રક્ષિત અને શાસિત હતી, જેમ પૂર્વકાળે બુદ્ધિમાન માનવેન્દ્ર મનુએ તેનું પાલન કર્યું હતું.

તે નગરી બે યોજન સુધી વધુ વિસ્તરેલી, પોતાના સત્યનામને અનુરૂપ તેજથી પ્રકાશતી હતી; જ્યાં રાજા દશરથ નિવાસ કરીને જગતનું પાલન કરતા હતા.

તે મહાતેજસ્વી, મહાન રાજા દશરથ—શત્રુઓને શમિત કરનાર—ચંદ્રમા જેમ નક્ષત્રો પર શાસન કરે તેમ તે નગરી પર શાસન કરતા હતા.