Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi not determinable from the isolated verse alone)
Devata: Apsarases and Gandharva; secondarily Samudra (as their seat/containment)
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī-type cadence (requires full hymn metrical audit; not safely fixed from one pāda in isolation)
આ સૂક્ત ગંધર્વ અને અપ્સરાઓને સીમાસ્થિત, ઝડપી ગતિથી ફરતા સત્ત્વો તરીકે સંબોધે છે; તેમનું અચાનક આગમન માનવીય વ્યવસ્થા, આરોગ્ય અને યજ્ઞવિધિની શુદ્ધિને ખલેલ પહોંચાડી શકે છે. તેમને નામથી ઓળખીને, સ્તુતિ કરીને અને તેમનું સ્થાન નિશ્ચિત કરીને—ખાસ કરીને તેમનું ‘આસન’ સમુદ્ર (કૉસ્મિક જળ)માં સ્થિર કરીને—સાધકને તેમને બોલાવવા, વિદાય કરવા અથવા તેમના પ્રભાવને નિષ્ક્રિય કરવા માટે અધિકાર/આધાર મળે છે. તેની શક્તિ ઓળખ અને નિયંત્રિત બંધનમાં છે: તેઓ ક્યાં સંબંધિત છે અને કેવી રીતે આવતાં-જતાં રહે છે (આ ચ પરા ચ યંતિ) તેનું નકશાંકન કરીને તેમને મર્યાદિત કરવું.
Mantras
Mantra 1
दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वो भुव॑नस्य॒ यस्पति॒रेक॑ ए॒व न॑म॒स्योऽवि॒क्ष्वीड्यः॑ । तं त्वा॑ यौमि॒ ब्रह्म॑णा दिव्य देव॒ नम॑स्ते अस्तु दि॒वि ते॑ स॒धस्थ॑म्
દિવ્ય ગંધર્વ—ભુવનનો સ્વામી—એકમાત્ર; ખરેખર નમસ્કારયોગ્ય, નિંદાથી અસ્પર્શ્ય, સ્તુતિયોગ્ય—તે તને, હે દિવ્ય દેવ, હું બ્રહ્મમંત્ર વડે મારી સાથે બાંધું છું. તને નમસ્કાર થાઓ; સ્વર્ગમાં તારો સ્થિર નિવાસ રહે.
Mantra 2
दि॒वि स्पृ॒ष्टो य॑ज॒तः सूर्य॑त्वगवया॒ता हर॑सो॒ दैव्य॑स्य । मृ॒डाद् ग॑न्ध॒र्वो भुव॑नस्य॒ यस्पति॒रेक॑ ए॒व न॑म॒स्यः सु॒शेवाः॑
સ્વર્ગમાં સ્પર્શાયેલ, યજનીય; સૂર્યસમાન તેજવાળો, આગળ ધપાવાયેલ—દૈવી કાંતિનો. કૃપાથી ગંધર્વ—ભુવનનો સ્વામી—એકમાત્ર જ નમસ્કારયોગ્ય, અતિ શુભકામી.
Mantra 3
अ॒न॒व॒द्याभिः॒ समु॑ जग्म आभिरप्स॒रास्वपि॑ गन्ध॒र्व आ॑सीत्। स॒मु॒द्र आ॑सां॒ सद॑नं म आहु॒र्यतः॑ स॒द्य आ च॒ परा॑ च॒ यन्ति॑
નિર્દોષાઓ સાથે તે સંગે ગયો; અપ્સરાઓમાં પણ ગંધર્વ હતો. તેમનું આસન-નિવાસ, લોકો કહે છે, સમુદ્ર છે—જ્યાંથી તેઓ તરત જ અહીં પણ અને પર પણ જાય છે.
Mantra 4
अभ्रि॑ये॒ दिद्यु॒न्नक्ष॑त्रिये॒ या वि॒श्वाव॑सुं गन्ध॒र्वं सच॑ध्वे । ताभ्यो॑ वो देवी॒र्नम॒ इत् कृ॑णोमि
અભ્રિયાને, વીજળી સમી તેજસ્વિનીને, નક્ષત્રિયાને—તમે દેવીઓ, જે વિશ્વાવસુ ગંધર્વ સાથે સંગત કરો છો—તે દેવીઓ તમને હું નિશ્ચયે નમસ્કાર કરું છું.
Mantra 5
याः क्ल॒न्दास्तमि॑षीचयो॒ऽक्षका॑मा मनो॒मुहः॑ । ताभ्यो॑ गन्ध॒र्वप॑त्नीभ्योऽप्स॒राभ्यो॑ऽकरं॒ नमः॑
જે રડનારીઓ છે, અંધકારમાં ફરનારીઓ છે, પાંસાં-ક્રીડાની લાલસા ધરાવનારીઓ છે, મનને મોહી નાખનારીઓ છે—એવી ગંધર્વપત્નીઓ, એવી અપ્સરાઓને મેં નમસ્કાર કર્યો છે.
Frequently Asked Questions
Because ‘Samudra’ functions as a containment-locus: by declaring their proper dwelling-seat, the mantra relocates their activity away from the human sphere and makes their movement ritually controllable.
It is both in Atharvanic style: it begins with reverence (namas) and praise to pacify, then uses precise identification and re-siting language to regulate and limit liminal beings’ intrusion.
At liminal times (twilight/night), during stormy/astral disturbances, or when there are signs of uncanny agitation—bad dreams, sudden fear, household unrest—attributed to Gandharva–Apsaras influence.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.