Prakarana 11
भक्ति-उद्गम की पहली सीढ़ी: ‘श्रद्धा’ से ‘श्रवण’ और ‘संशय-निवृत्ति’ तक। बालकाण्ड में रामकथा का प्रवेश-द्वार शिव–उमा संवाद है—जहाँ जिज्ञासा (उमा) गुरु-वाणी (शिव) से शुद्ध होकर ‘सगुण’ में ‘निर्गुण’ की पहचान सीखती है। यह सोपान साधक को बताता है कि मुक्ति का आरम्भ जन्म-कथा से नहीं, सही श्रोता-भाव और सही प्रश्न से होता है।
Dieser Abschnitt steht an jenem Übergangspunkt im Bālkāṇḍ, an dem der segensreiche Fest-Rasa der „Śiva-Hochzeit“ (Feier, Blumenregen, Musik, Gaben und Mitgift) sich allmählich in den Rasa der „Jijñāsā“ – der geistigen Nachfrage – verwandelt. Im ersten Teil binden Götterversammlung, Frauen-Gesang, Thronpracht und Umās unvergleichliche Würde den Śṛṅgāra-/Maṅgala-Rasa an den Dharma-Saṃskāra: Die Hochzeit ist hier nicht bloß Weltbrauch, sondern eine Ordnung zur Bewahrung der Welt durch die Vereinigung von Śiva und Śakti. Dann steigen in Bharadvājas Herzen die Kennzeichen der Liebe auf (Gänsehaut, Tränen, stockende Rede) – ein Hinweis auf die Frucht des Hörens (śravaṇa-siddhi). Umās Frage (Rāma: Königssohn oder Brahman?) ist der ewige Zweifel des Menschenverstandes. Tulsīs Dharma-Lehre ist hier: Saguṇa-Līlā (der Fürstensohn von Ayodhyā) und Nirguṇa-Tattva (ungeboren, eigenschaftslos, unerkennbar) sind kein Widerspruch, sondern zwei Dimensionen derselben Wahrheit – und der Eintritt in diese Einheit geschieht durch den Guru-Dialog.
Verses
Chaupai 100.1-4
बोलि सकल सुर सादर लीन्हे।सबहि जथोचित आसन दीन्हे।।
बेदी बेद बिधान सँवारी।सुभग सुमंगल गावहिं नारी।।
सिंघासनु अति दिब्य सुहावा।जाइ न बरनि बिरंचि बनावा।।
बैठे सिव बिप्रन्ह सिरु नाई।हृदयँ सुमिरि निज प्रभु रघुराई।।
बहुरि मुनीसन्ह उमा बोलाई।करि सिंगारु सखीं लै आई।।
देखत रूपु सकल सुर मोहे।बरनै छबि अस जग कबि को है।।
जगदंबिका जानि भव भामा।सुरन्ह मनहिं मन कीन्ह प्रनामा।।
सुंदरता मरजाद भवानी।जाइ न कोटिहुँ बदन बखानी।।
boli sakala sura sādara līnhe |sabahi jathocita āsana dīnhe ||
bedī beda bidhāna saṁvārī |subhaga sumaṅgala gāvahiṁ nārī ||
siṅghāsanu ati dibya suhāvā |jāi na barani birañci banāvā ||
baiṭhe siva bipranha siru nāī |hṛdayaṁ sumiri nija prabhu raghurāī ||
bahuri munīsanha umā bolāī |kari siṅgāru sakhīṁ lai āī ||
dekhat rūpu sakala sura mohe |baranai chabi asa jaga kavi ko hai ||
jagadambikā jāni bhava bhāmā |suranha manahiṁ mana kīnha pranāmā ||
sundaratā marajāda bhavānī |jāi na koṭihuṁ badana bakhānī ||
Er rief sie und empfing alle Götter mit gebührender Ehrfurcht und gab jedem einen Sitz, der seinem Rang entsprach. Der Altar wurde in Ordnung gebracht und die vedischen Vorschriften wurden ordnungsgemäß eingerichtet; schöne Frauen sangen glückverheißende Lieder. Ein Löwenthron, überaus strahlend und lieblich, war dort, Brahmā selbst hatte ihn gefertigt, doch sein Glanz konnte nicht vollständig beschrieben werden. Śiva nahm seinen Sitz, den Kopf vor den Brāhmaṇen verneigend; in seinem Herzen gedachte er seines eigenen Herrn, Raghurāī. Dann riefen die großen Weisen Umā; geschmückt kam sie mit ihren Gefährtinnen. Beim Anblick ihrer Schönheit waren alle Götter verzaubert, welcher Dichter in dieser Welt könnte je solche Lieblichkeit in Worte fassen? Sie als Mutter des Universums erkennend, erwiesen die Götter Bhavas Geliebter stillschweigend in ihren Herzen die Ehre. Bhavānī war das Maß aller Schönheit; selbst mit Millionen von Mündern könnte niemand ihr Lob erschöpfen.
Chhand 100
कोटिहुँ बदन नहिं बनै बरनत जग जननि सोभा महा।सकुचहिं कहत श्रुति सेष सारद मंदमति तुलसी कहा।।
छबिखानि मातु भवानि गवनी मध्य मंडप सिव जहाँ।अवलोकि सकहिं न सकुच पति पद कमल मनु मधुकरु तहाँ।।
koṭihuṁ badana nahiṁ banai baranata jaga-janani sobhā mahā |sakucahiṁ kahata śruti seṣa sāradā manda-mati tulasī kahā ||
chabi-khāni mātu bhavānī gavanī madhya maṇḍapa siva jahāṁ |avaloki sakahiṁ na sakuca pati pada-kamala manu madhukaru tahāṁ ||
Die große Schönheit der Mutter der Welt kann nicht einmal mit Millionen von Mündern beschrieben werden. Die Veden, Shesha und Sarada scheuen sich davor, sie zu beschreiben; was kann dann Tulsi, von trägem Verstand, sagen? Bhavani, die Mutter, jener Born der Anmut, schritt in die Mitte des Pavillons, wo Shiva saß. Aus Schamhaftigkeit konnte sie ihren Gatten nicht anblicken, doch ihr Geist, wie eine Biene, hielt sich dort an dem Lotus seiner Füße fest.
Doha 100
मुनि अनुसासन गनपतिहि पूजेउ संभु भवानि।कोउ सुनि संसय करै जनि सुर अनादि जियँ जानि।।100।।
muni anusāsana gaṇapatihi pūjeu sambhu bhavāni |kou suni saṁsaya karai jani sur anādi jiyã jāni ||100||
Dem Gebot des Weisen gehorsam, verehrten Śambhu und Bhavānī den Gaṇapati. Niemand, der dies vernimmt, gebe dem Zweifel Raum—erkenne im Herzen: die Götter sind anfangslos.
Chaupai 101.1-4
जसि बिबाह कै बिधि श्रुति गाई।महामुनिन्ह सो सब करवाई।।
गहि गिरीस कुस कन्या पानी।भवहि समरपीं जानि भवानी।।
पानिग्रहन जब कीन्ह महेसा।हियँ हरषे तब सकल सुरेसा।।
बेद मंत्र मुनिबर उच्चरहीं।जय जय जय संकर सुर करहीं।।
बाजहिं बाजन बिबिध बिधाना।सुमनबृष्टि नभ भै बिधि नाना।।
हर गिरिजा कर भयउ बिबाहू।सकल भुवन भरि रहा उछाहू।।
दासीं दास तुरग रथ नागा।धेनु बसन मनि बस्तु बिभागा।।
अन्न कनकभाजन भरि जाना।दाइज दीन्ह न जाइ बखाना।।
jasi bibāha kai bidhi śruti gāī |mahāmuninh so saba karavāī ||
gahi girīsa kusa kanyā pānī |bhavahi samarapīṁ jāni bhavānī ||
pāni-grahana jaba kīnha mahesā |hiyã harṣe taba sakala sureśā ||
beda maṁtra munibara uccarahīṁ |jaya jaya jaya śaṅkara sura karahīṁ ||
bājahim bājana bibidha bidhānā |sumana-bṛṣṭi nabha bhai bidhi nānā ||
hara girijā kara bhayau bibāhū |sakala bhuvana bhari rahā ucchāhū ||
dāsīṁ dāsa turaga ratha nāgā |dhenu basana mani bastu bibhāgā ||
anna kanaka-bhājana bhari jānā |dāija dīnha na jāi bakhānā ||
Wie die Shruti von der rechten Ordnung der Hochzeit gesungen hat, so ließen die großen Weisen alle Riten vollziehen. Die Hand der Jungfrau mit heiligem Kusha-Gras in der Hand nehmend, bot Girish, Bhavanis Herz kennend, sie ganz Bhava dar. Als Mahesha den Ritus der Handnahme vollbracht hatte, frohlockten in ihren Herzen alle Herren der Himmel. Die besten der Weisen sprachen die vedischen Mantras, und die Götter riefen: Sieg, Sieg, Sieg Shankara! Instrumente erklangen in vielen Weisen, und vom Himmel fielen Blütenregen in mannigfachen Formen. So wurde die Hochzeit von Hara und Girija vollzogen; die ganze Welt war erfüllt von überschwänglicher Festesfreude. Dienerinnen und Diener, Pferde, Wagen, Elefanten, Kühe, Gewänder, Edelsteine und Güter in reicher Fülle, und Getreide und goldene Gefäße voll gefüllt: die Brautgeschenke waren jenseits aller Beschreibung.
Chhand 101
दाइज दियो बहु भाँति पुनि कर जोरि हिमभूधर कह्यो।का देउँ पूरनकाम संकर चरन पंकज गहि रह्यो।।
सिवँ कृपासागर ससुर कर संतोषु सब भाँतिहिं कियो।पुनि गहे पद पाथोज मयनाँ प्रेम परिपूरन हियो।।
dāija diyo bahu bhā̃ti puni kara jori himabhūdhara kahyo |kā deū̃ pūranakāma saṅkara carana paṅkaja gahi rahyo ||
śivaṁ kṛpāsāgara sasura kara santoṣu saba bhā̃tihiṁ kiyo |puni gahe pada pāthoja mayanā̃ prema paripūrana hiyo ||
Er gab eine Mitgift vielerlei Art; dann faltete Himabhudhara, der König der Berge, die Hände und sprach: «Was kann ich dir geben, Shankara, der du in allen Wünschen vollkommen bist?» Und er klammerte sich an die Lotusfüße Shankaras. Shiva, der Ozean des Mitgefühls, befriedigte seinen Schwiegervater auf alle Weise. Dann ergriff Mayna, das Herz erfüllt von Liebe, seine Lotusfüße.
Doha 101
नाथ उमा मन प्रान सम गृहकिंकरी करेहु।छमेहु सकल अपराध अब होइ प्रसन्न बरु देहु।।101।।
nātha! umā mana prāna sama gṛha-kiṅkarī karehu |chamehu sakala aparādha aba hoi prasanna baru dehu ||101||
O Herr, Uma ist mir so lieb wie mein eigenes Herz und mein Leben; mache sie zur Dienerin deines Hauses. Vergib ihr alle ihre Fehler, und sei nun zufrieden und gewähre mir diese Gnade.
Chaupai 102.1-4
बहु बिधि संभु सास समुझाई।गवनी भवन चरन सिरु नाई।।
जननीं उमा बोलि तब लीन्ही।लै उछंग सुंदर सिख दीन्ही।।
करेहु सदा संकर पद पूजा।नारिधरमु पति देउ न दूजा।।
बचन कहत भरे लोचन बारी।बहुरि लाइ उर लीन्हि कुमारी।।
कत बिधि सृजीं नारि जग माहीं।पराधीन सपनेहुँ सुखु नाहीं।।
भै अति प्रेम बिकल महतारी।धीरजु कीन्ह कुसमय बिचारी।।
पुनि पुनि मिलति परति गहि चरना।परम प्रेम कछु जाइ न बरना।।
सब नारिन्ह मिलि भेटि भवानी।जाइ जननि उर पुनि लपटानी।।
bahu bidhi sambhu sās samujhāī |gavanī bhavana carana siru nāī ||
jananīṁ umā boli taba līnhī |lai uchaṅga sundara sikha dīnhī ||
karehu sadā saṅkara pada pūjā |nāri dharamu pati deu na dūjā ||
bacana kahata bhare locana bārī |bahuri lāi ura līnhi kumārī ||
kata bidhi sṛjīṁ nāri jaga māhīṁ |parādhīna sapanehuṁ sukhu nāhīṁ ||
bhai ati prema bikala mahatārī |dhīraju kīnha kusamaya bicārī ||
puni puni milati parati gahi caranā |parama prema kachu jāi na baranā ||
saba nārinha mili bheṭi bhavānī |jāi janani ura puni lapaṭānī ||
Auf vielerlei Weise tröstete Shambhu seine Schwiegermutter, und sie neigte das Haupt zu seinen Füßen und kehrte in ihr Haus zurück. Da rief die Mutter Uma zu sich, nahm sie auf ihren Schoß und gab ihr diesen schönen Rat. Verehre stets die Füße Shankaras. Die Pflicht einer Ehefrau ist diese: ihr Gatte ist ihr Gott, und es gibt keinen anderen. Während sie diese Worte sprach, füllten sich ihre Augen mit Tränen, und sie drückte die Jungfrau erneut an ihre Brust. Warum erschuf der Schöpfer die Frau in dieser Welt? Von anderen abhängig, hat sie selbst im Traum kein Glück. Die Mutter war von Liebe überwältigt, doch sie bedachte, dass es eine ungeeignete Zeit zum Weinen war, und bewahrte ihre Geduld. Immer wieder umarmte Uma ihre Mutter und fiel nieder, ihre Füße ergreifend. Ihre höchste Liebe lässt sich gar nicht beschreiben. Bhavani umarmte alle Frauen und nahm Abschied, dann ging sie und klammerte sich erneut an die Brust ihrer Mutter.
Chhand 102
जननिहि बहुरि मिलि चली उचित असीस सब काहूँ दईं।फिरि फिरि बिलोकति मातु तन तब सखीं लै सिव पहिं गई।।
जाचक सकल संतोषि संकरु उमा सहित भवन चले।सब अमर हरषे सुमन बरषि निसान नभ बाजे भले।।
jananihi bahuri mili calī ucita asīsa saba kāhū̃ daī̃ |phiri-phiri bilokati mātu tana taba sakhī̃ lai siva paĩ gaī ||
jācaka sakala santoṣi saṅkaru umā sahita bhavana cale |saba amara haraṣe sumana baraṣi nisāna nabha bāje bhale ||
Ihre Mutter noch einmal treffend, brach sie auf, nachdem sie allen den gebührenden Segen gespendet hatte. Immer wieder blickte sie auf den Leib ihrer Mutter; dann, von ihren Gefährtinnen begleitet, ging sie zu Shiva. Shankara, jeden Bittenden zufriedengestellt, zog mit Uma in Seine Wohnstatt; und alle Unsterblichen frohlockten, Blüten herabstreuend, während glückverheißende Pauken am Himmel erklangen.
Doha 102
चले संग हिमवंतु तब पहुँचावन अति हेतु।बिबिध भाँति परितोषु करि बिदा कीन्ह बृषकेतु।।102।।
cale saṅga himavantu taba pahũcāvana ati hetu |bibidha bhā̃ti paritoṣu kari bidā kīnha bṛṣaketu ||102||
Darauf ging Himavān mit, ganz darauf bedacht, sie zu geleiten. Und Vṛṣaketu, der ihn auf vielerlei Weise geehrt und völlig zufriedengestellt hatte, gewährte ihm die Erlaubnis, sich zu verabschieden.
Chaupai 103.1-4
तुरत भवन आए गिरिराई।सकल सैल सर लिए बोलाई।।
आदर दान बिनय बहुमाना।सब कर बिदा कीन्ह हिमवाना।।
जबहिं संभु कैलासहिं आए।सुर सब निज निज लोक सिधाए।।
जगत मातु पितु संभु भवानी।तेही सिंगारु न कहउँ बखानी।।
करहिं बिबिध बिधि भोग बिलासा।गनन्ह समेत बसहिं कैलासा।।
हर गिरिजा बिहार नित नयऊ।एहि बिधि बिपुल काल चलि गयऊ।।
तब जनमेउ षटबदन कुमारा।तारकु असुर समर जेहिं मारा।।
आगम निगम प्रसिद्ध पुराना।षन्मुख जन्मु सकल जग जाना।।
turata bhavana āe girirāī |sakala saila sara liē bolāī ||
ādara dāna binaya bahu-mānā |saba kara bidā kīnha himavānā ||
jabahiṁ sambhu kailāsahiṁ āe |sura saba nija nija loka sidhāe ||
jagata mātu pitu sambhu bhavānī |tēhī siṅgāru na kahuṁ bakhānī ||
karahiṁ bibidha bidhi bhoga bilāsā |ganaṅha samēta basahiṁ kailāsā ||
hara girijā bihāra nita nayū |ēhi bidhi bipula kāla cali gayū ||
taba janameu ṣaṭ-badana kumārā |tāraku asura samara jēhiṁ mārā ||
āgama nigama prasiddha purānā |ṣan-mukha janmu sakala jaga jānā ||
Sogleich kehrte der Bergkönig in seine Wohnstatt zurück und rief alle Herren der Berge zusammen. Mit Ehre, Gaben, demütiger Höflichkeit und reichem Respekt nahm Himavan von jedem Abschied. Als Shambhu wieder nach Kailasa kam, gingen alle Götter fort, ein jeder in sein eigenes Reich. Shiva und Bhavani sind der Vater und die Mutter der Welt; ihren Schmuck wage ich nicht zu beschreiben. In vielerlei Weise genossen sie göttliche Wonnen; mit ihren Ganas wohnten sie auf Kailasa. Immer neu waren die Spiele von Hara und Girija; so verging eine lange Zeit. Dann wurde der sechsgesichtige Prinz geboren, der im Kampf den Dämonen Taraka erschlug. Agamas und Nigamas und die berühmten Puranas verkünden es; die ganze Welt kennt die Geburt Shanmukhas.
Chhand 103
जगु जान षन्मुख जन्मु कर्मु प्रतापु पुरुषारथु महा।तेहि हेतु मैं बृषकेतु सुत कर चरित संछेपहिं कहा।।
यह उमा संगु बिबाहु जे नर नारि कहहिं जे गावहीं।कल्यान काज बिबाह मंगल सर्बदा सुखु पावहीं।।
jagu jāna ṣaṇmukha janmu karmu pratāpu puruṣārathu mahā.tēhi hētu maiṁ bṛṣakētu suta kara carita saṁchēpahiṁ kahā..
yaha umā saṅgu bibāhu jē nara nāri kahahiṁ jē gāvahīṁ.kalyāna kāja bibāha maṅgala sarbadā sukhu pāvahīṁ..
Die Welt kennt die Geburt des Sechsgesichtigen, seine Taten, seinen Ruhm und seine große Tapferkeit. Aus diesem Grund habe ich kurz die Geschichte des Sohnes des Herrn mit der Stierfahne erzählt. Jene Männer und Frauen, die diese Geschichte von der Vereinigung und der Hochzeit von Shiva und Uma erzählen oder singen, werden stets Glück finden, denn in jedem Vorhaben zu ihrem Wohl und in jeder Hochzeit werden sie Segen erlangen.
Doha 103
चरित सिंधु गिरिजा रमन बेद न पावहिं पारु।बरनै तुलसीदासु किमि अति मतिमंद गवाँरु।।103।।
carita sindhu girijā ramana beda na pāvahiṃ pāru |baranai tulasīdāsu kimi ati mati-manda gavā̃ru ||103||
Die Taten des Geliebten von Girija sind ein Ozean, dessen jenes Ufer selbst die Veden nicht erreichen können. Wie könnte also Tulsidas, so schwerfällig im Verstand und so ungeschlacht, sie beschreiben?
Chaupai 104.1-4
संभु चरित सुनि सरस सुहावा।भरद्वाज मुनि अति सुख पावा।।
बहु लालसा कथा पर बाढ़ी।नयनन्हि नीरु रोमावलि ठाढ़ी।।
प्रेम बिबस मुख आव न बानी।दसा देखि हरषे मुनि ग्यानी।।
अहो धन्य तव जन्मु मुनीसा।तुम्हहि प्रान सम प्रिय गौरीसा।।
सिव पद कमल जिन्हहि रति नाहीं।रामहि ते सपनेहुँ न सोहाहीं।।
बिनु छल बिस्वनाथ पद नेहू।राम भगत कर लच्छन एहू।।
सिव सम को रघुपति ब्रतधारी।बिनु अघ तजी सती असि नारी।।
पनु करि रघुपति भगति देखाई।को सिव सम रामहि प्रिय भाई।।
śambhu carita suni sarasa suhāvā |bharadvāja muni ati sukha pāvā ||
bahu lālasā kathā para bāṛhī |nayananhi nīru romāvali ṭhāṛhī ||
prema bibasa mukha āva na bānī |dasā dekhi haraṣe muni gyānī ||
aho dhanya tava janmu munīsā |tumhahi prāna-sama priya gaurīsā ||
śiva pada-kamala jinhahi rati nāhīṃ |rāmahi te sapanehuṃ na sohāhīṃ ||
binu chala bisvanātha pada nehū |rāma bhagata kara lacchana ehū ||
śiva-sama ko raghupati brata-dhārī |binu agha tajī satī asi nārī ||
panu kari raghupati bhagati dekhāī |ko śiva-sama rāmahi priya bhāī ||
Als er die köstliche und reizende Geschichte von Shambhus Taten hörte, wurde der Weise Bharadvaja von großer Freude erfüllt. Seine Sehnsucht nach der Erzählung wuchs stark; seine Augen füllten sich mit Tränen und die Haare seines Körpers stellten sich auf. Von Liebe überwältigt, konnte er kein Wort hervorbringen. Als er seinen Zustand sah, freute sich der weise Yajnavalkya. «Oh, gesegnet ist deine Geburt, Herr der Weisen, denn der Herr von Gauri ist dir so teuer wie dein eigenes Leben.» Die keine Liebe zu den Lotusfüßen Shivas haben, gefallen Rama nicht einmal im Traum. Liebe zu den Füßen des Herrn des Universums, ohne jede Täuschung, ist das Zeichen eines Anhängers Ramas. Wer ist wie Shiva, ein Hüter von Gelübden gegenüber dem Herrn der Raghus? Ohne Fehler in ihr verließ er eine solche Gattin wie Sati. Durch das Ablegen eines Gelübdes zeigte er seine Hingabe zu Rama. Wer ist Rama so teuer wie Shiva, Bruder?
Doha 104
प्रथमहिं मै कहि सिव चरित बूझा मरमु तुम्हार।सुचि सेवक तुम्ह राम के रहित समस्त बिकार।।104।।
prathamahĩ mai kahi siva carita būjhā maramu tumhārā |suci sevaka tumha rāma ke rahita samasta bikārā ||104||
Gleich zu Beginn, als ich von Śivas Taten sprach, erkannte ich das innere Geheimnis deines Herzens: Du bist ein reiner Diener Rāmas, gänzlich frei von jedem Makel des Lasters.
Chaupai 105.1-4
मैं जाना तुम्हार गुन सीला।कहउँ सुनहु अब रघुपति लीला।।
सुनु मुनि आजु समागम तोरें।कहि न जाइ जस सुखु मन मोरें।।
राम चरित अति अमित मुनिसा।कहि न सकहिं सत कोटि अहीसा।।
तदपि जथाश्रुत कहउँ बखानी।सुमिरि गिरापति प्रभु धनुपानी।।
सारद दारुनारि सम स्वामी।रामु सूत्रधर अंतरजामी।।
जेहि पर कृपा करहिं जनु जानी।कबि उर अजिर नचावहिं बानी।।
प्रनवउँ सोइ कृपाल रघुनाथा।बरनउँ बिसद तासु गुन गाथा।।
परम रम्य गिरिबरु कैलासू।सदा जहाँ सिव उमा निवासू।।
maiṁ jānā tumhār guna sīlā |kahuṁ sunahu aba raghupati līlā ||
sunu muni āju samāgama toreṁ |kahi na jāi jasa sukhu mana moreṁ ||
rāma carita ati amita munisā |kahi na sakahiṁ sata koṭi ahīsā ||
tadapi jathā-śruta kahuṁ bakhānī |sumiri girāpati prabhu dhanupānī ||
sārada dāru-nāri sama svāmī |rāmu sūtradhara antarajāmī ||
jehi para kṛpā karahiṁ janu jānī |kabi ura ajira nacāvahiṁ bānī ||
pranavuṁ soi kṛpāla raghunāthā |baranauṁ bisada tāsu guna gāthā ||
parama ramya giribaru kailāsū |sadā jahāṁ siva umā nivāsū ||
Ich habe deine Tugend und deinen edlen Charakter erkannt. Nun höre zu, und ich werde von den Taten des Herrn der Raghus erzählen. Höre, Weiser: die Freude, die ich in meinem Herzen empfinde, dich heute zu treffen, lässt sich nicht in Worte fassen. Die Taten Ramas sind völlig unergründlich, o Herr der Weisen; hundert Crore Schlangenkönige könnten sie nicht erzählen. Dennoch will ich sie so wiedergeben, wie ich sie gehört habe, indem ich den Herrn der Rede, den Meister, der einen Bogen in der Hand trägt, in Erinnerung rufe. Sarada ist wie ein Holzpuppenspiel, und der Meister Rama, der Kenner aller Herzen, ist der Puppenspieler, der die Fäden hält. Wen auch immer er mit Gnade ansieht, ihn als seinen eigenen Diener erachtend, den lässt er die Sprache im Hof des Herzens jenes Dichters tanzen. Ich verneige mich vor demselben barmherzigen Herrn der Raghus und werde die reine Geschichte seiner Tugenden beschreiben. Es gibt einen überaus schönen und erhabenen Berg, Kailasa, wo Shiva und Uma für immer weilen.
Doha 105
सिद्ध तपोधन जोगिजन सूर किंनर मुनिबृंद।बसहिं तहाँ सुकृती सकल सेवहिं सिब सुखकंद।।105।।
siddha tapodhana jogijana sūra kiṁnara munibṛnda |basahiṁ tahāṁ sukṛtī sakala sevahiṁ siba sukhakanda ||105||
Dort weilen die Siddhas, die askesereichen Entsagten, Scharen von Yogins, die Götter, die Kinnaras und Gruppen von Ṛṣis. Alle wahrhaft Verdienstvollen wohnen dort und dienen Śiva, der eigentlichen Quelle der Seligkeit.
Chaupai 106.1-4
हरि हर बिमुख धर्म रति नाहीं।ते नर तहँ सपनेहुँ नहिं जाहीं।।
तेहि गिरि पर बट बिटप बिसाला।नित नूतन सुंदर सब काला।।
त्रिबिध समीर सुसीतलि छाया।सिव बिश्राम बिटप श्रुति गाया।।
एक बार तेहि तर प्रभु गयऊ।तरु बिलोकि उर अति सुखु भयऊ।।
निज कर डासि नागरिपु छाला।बैठै सहजहिं संभु कृपाला।।
कुंद इंदु दर गौर सरीरा।भुज प्रलंब परिधन मुनिचीरा।।
तरुन अरुन अंबुज सम चरना।नख दुति भगत हृदय तम हरना।।
भुजग भूति भूषन त्रिपुरारी।आननु सरद चंद छबि हारी।।
hari-hara bimukha dharma rati nāhīṁ |te nara tahã sapanehũ nahĩ jāhīṁ ||
tēhi giri para baṭa biṭapa bisālā |nita nūtana sundara saba kālā ||
tribidha samīra susītali chāyā |siva bisrāma biṭapa śruti gāyā ||
ekabāra tēhi tara prabhu gayau |taru biloki ura ati sukhu bhayau ||
nija kara ḍāsi nāgari-pu chālā |baiṭhai sahajahĩ sambhu kṛpālā ||
kunda indu dara gaura sarīrā |bhuja pralaṁba paridhana municīrā ||
taruna aruna aṁbuja sama caranā |nakha duti bhagata hṛdaya tama haranā ||
bhujaga bhūti bhūṣana tripurārī |ānanu sarada canda chabi hārī ||
Diejenigen, die Hari und Hara feindlich gesinnt sind und keine Liebe zur Rechtschaffenheit haben, gehen niemals dorthin, nicht einmal im Traum. Auf jenem Berg stand ein gewaltiger Banyan-Baum, zu jeder Jahreszeit immer frisch und schön. Sanfte, kühle und duftende Brisen wehten dort, und sein Schatten war tief erfrischend. Die Veden preisen jenen Baum als Shivas Ruhestätte. Einmal ging der Herr unter jenen Baum, und sein Herz erfüllte sich bei seinem Anblick mit großer Freude. Mit seinen eigenen Händen die Tigerhaut ausbreitend, setzte sich der barmherzige Shambhu dort behaglich nieder. Sein Körper war weiß wie Jasmin, Mond und Muschel; seine Arme waren lang, und er trug das Rindengewand eines Asketen. Seine Füße waren wie frische rote Lotusblumen, und der Glanz seiner Nägel nahm die Dunkelheit aus den Herzen seiner Verehrer. Der Bezwinger von Tripura war geschmückt mit Schlangen und Asche, und sein Antlitz übertraf die Schönheit des Herbstmondes.
Doha 106
जटा मुकुट सुरसरित सिर लोचन नलिन बिसाल।नीलकंठ लावन्यनिधि सोह बालबिधु भाल।।106।।
jaṭā mukuṭa surasarita sira locana nalina bisāla |nīlakaṇṭha lāvaṇyanidhi soha bālabidhu bhāla ||106||
Seine verfilzten Locken ragen empor wie eine königliche Krone; der himmlische Strom ruht auf seinem Haupt; seine Augen sind weit wie Lotosblüten. Der Blaukehlige Herr, eine wahre Schatzkammer der Schönheit, erstrahlt, da der junge Mond seine Stirn schmückt. (106)
Chaupai 107.1-4
बैठे सोह कामरिपु कैसें।धरें सरीरु सांतरसु जैसें।।
पारबती भल अवसरु जानी।गई संभु पहिं मातु भवानी।।
जानि प्रिया आदरु अति कीन्हा।बाम भाग आसनु हर दीन्हा।।
बैठीं सिव समीप हरषाई।पूरुब जन्म कथा चित आई।।
पति हियँ हेतु अधिक अनुमानी।बिहसि उमा बोलीं प्रिय बानी।।
कथा जो सकल लोक हितकारी।सोइ पूछन चह सैलकुमारी।।
बिस्वनाथ मम नाथ पुरारी।त्रिभुवन महिमा बिदित तुम्हारी।।
चर अरु अचर नाग नर देवा।सकल करहिं पद पंकज सेवा।।
baiṭhe soh kāmaripu kaisẽ |dharẽ sarīru sāṁtarasu jaisẽ ||
pārabatī bhal avasaru jānī |gaī saṁbhu pahiṁ mātu bhavānī ||
jāni priyā ādaru ati kīnhā |bām bhāg āsanu har dīnhā ||
baiṭhīṁ siva samīpa haraṣāī |pūrub janma kathā cita āī ||
pati hiyaṁ hetu adhik anumānī |bihasi umā bolīṁ priya bānī ||
kathā jo sakal loka hitakārī |soi pūchan cah sailakumārī ||
bisvanātha mama nātha purārī |tribhuvan mahimā bidit tumhārī ||
cara aru acara nāga nara devā |sakal karahiṁ pad paṁkaja sevā ||
Wie schön sah der Feind Kamas dort sitzend aus, als sei die Ruhe selbst, das Gefühl des Friedens, leibhaftig geworden. Parvati, die Mutter Bhavani, erkannte den geeigneten Zeitpunkt und ging dorthin, wo Shambhu saß. Da er wusste, dass sie seine Geliebte war, empfing Hara sie mit großer Ehre und gab ihr einen Sitz zu seiner linken Seite. Sie setzte sich neben Shiva, voller Freude, und die Geschichte ihrer früheren Geburt kam ihr in den Sinn. Da sie annahm, dass das Herz ihres Gatten noch größere Liebe für sie hegte, lächelte Uma und sprach in liebevollen Worten. Die Tochter des Berges wollte nach jener Geschichte fragen, die allen Welten Segen bringt. «O Herr des Universums, mein Herr, Zerstörer von Tripura, deine Größe ist in den drei Welten bekannt.» «Alle Wesen, die sich bewegenden und unbeweglichen, die Nagas, Menschen und Götter, dienen deinen Lotusfüßen.»
Doha 107
प्रभु समरथ सर्बग्य सिव सकल कला गुन धाम।जोग ग्यान बैराग्य निधि प्रनत कलपतरु नाम।।107।।
prabhu samartha sarbagya siva sakala kalā guna dhāma |joga gyāna bairāgya nidhi pranata kalpa-taru nāma ||107||
O Herr Shiva, du bist allmächtig und allwissend, die Stätte aller Künste und aller Tugenden; du bist ein Schatz von Yoga, Wissen und Leidenschaftslosigkeit, und dein Name ist ein Wunsch erfüllender Baum für jene, die sich vor dir verneigen.
Chaupai 108.1-4
जौं मो पर प्रसन्न सुखरासी।जानिअ सत्य मोहि निज दासी।।
तौं प्रभु हरहु मोर अग्याना।कहि रघुनाथ कथा बिधि नाना।।
जासु भवनु सुरतरु तर होई।सहि कि दरिद्र जनित दुखु सोई।।
ससिभूषन अस हृदयँ बिचारी।हरहु नाथ मम मति भ्रम भारी।।
प्रभु जे मुनि परमारथबादी।कहहिं राम कहुँ ब्रह्म अनादी।।
सेस सारदा बेद पुराना।सकल करहिं रघुपति गुन गाना।।
तुम्ह पुनि राम राम दिन राती।सादर जपहु अनँग आराती।।
रामु सो अवध नृपति सुत सोई।की अज अगुन अलखगति कोई।।
jauṃ mo para prasanna sukharāsī |jāni-a satya mohi nija dāsī ||
tauṃ prabhu harahu mora agyānā |kahi raghunātha kathā bidhi nānā ||
jāsu bhavanu surataru tara hoī |sahi ki daridra-janita dukhu soī ||
sasibhūṣana asa hṛdayaṁ bicārī |harahu nātha mama mati-bhrama bhārī ||
prabhu je muni paramārathabādī |kahahiṃ rāma kahuṁ brahma anādī ||
sesa sārada beda purānā |sakala karahiṃ raghupati guna gānā ||
tumha puni rāma rāma dina rātī |sādara japahu anaṅga ārātī ||
rāmu so avadha nṛpati-suta soī |kī aja aguna alakhagati koī ||
O Wohnsitz der Seligkeit, wenn du mit mir zufrieden bist und mich wahrhaft als deine eigene Dienerin erkennst, dann, mein Herr, nimm meine Unwissenheit hinweg, indem du die Geschichte von Rama auf vielerlei Weise erzählst. Jener, dessen Haus unter dem Baum des Paradieses steht, kann er je den Schmerz leiden, der aus Armut geboren ist? O du, der du den Mond als Schmuck trägst, nachdem du dies in deinem Herzen erwogen hast, nimm hinweg, mein Herr, die große Verwirrung meines Geistes. Herr, jene Weisen, die die höchste Wahrheit lehren, erklären Rama zum ewigen Brahman, ohne Anfang. Shesha, Sarasvati, die Veden und die Puranas, alle singen die Lobpreisungen des Herrn der Raghus. Und auch du, o Feind des Kamadeva, wiederholst den Namen Rama, Rama, Tag und Nacht mit Ehrfurcht. Ist dieser Rama der Sohn des Königs von Ayodhya, oder ist er ein anderer, der ungeborene, der attributlose, dessen Wege jenseits der Wahrnehmung liegen?
Doha 108
जौं नृप तनय त ब्रह्म किमि नारि बिरहँ मति भोरि।देख चरित महिमा सुनत भ्रमति बुद्धि अति मोरि।।108।।
jaũ nṛpa-tanaya ta brahma kimi nāri birahaṁ mati bhori |dekha carita mahimā sunata bhramati buddhi ati mori ||108||
Wenn er der Sohn eines Königs ist, wie kann er dann Brahma, der Höchste, sein? Und wenn er Brahma ist, wie konnte sein Geist durch die Trennung von seiner Frau verwirrt werden? Wenn ich seine Taten sehe und von seiner Größe höre, irrt mein Verstand in völliger Verwirrung umher.
Chaupai 109.1-4
जौं अनीह ब्यापक बिभु कोऊ।कबहु बुझाइ नाथ मोहि सोऊ।।
अग्य जानि रिस उर जनि धरहू।जेहि बिधि मोह मिटै सोइ करहू।।
मै बन दीखि राम प्रभुताई।अति भय बिकल न तुम्हहि सुनाई।।
तदपि मलिन मन बोधु न आवा।सो फलु भली भाँति हम पावा।।
अजहूँ कछु संसउ मन मोरे।करहु कृपा बिनवउँ कर जोरें।।
प्रभु तब मोहि बहु भाँति प्रबोधा।नाथ सो समुझि करहु जनि क्रोधा।।
तब कर अस बिमोह अब नाहीं।रामकथा पर रुचि मन माहीं।।
कहहु पुनीत राम गुन गाथा।भुजगराज भूषन सुरनाथा।।
jaũ anīha byāpaka bibhu koū |kabahũ bujhāi nātha mohi soū ||
agya jāni risa ura jani dharahū |jehi bidhi moha miṭai soi karahū ||
maĩ bana dīkhi rāma prabhutāī |ati bhaya bikala na tumhahi sunāī ||
tadapi malina mana bodhu na āvā |so phalu bhalī bhā̃ti hama pāvā ||
ajahū̃ kachu sãsau mana more |karahu kṛpā binavaũ kara jorẽ ||
prabhu taba mohi bahu bhā̃ti prabodhā |nātha so samujhi karahu jani krodhā ||
taba kara asa bimoha aba nāhī̃ |rāmakathā para ruci mana māhī̃ ||
kahahu punīta rāma guna gāthā |bhujagarāja bhūṣana suranāthā ||
Wenn es einen Herrn gibt, ohne Handeln, alldurchdringend, souverän, o Meister, dann mache mir diese Wahrheit verständlich. Wissend dass ich unwissend bin, hege keinen Zorn in deinem Herzen; tue, was immer meine Verwirrung beseitigen wird. Im Wald erblickte ich die Majestät des Herrn Rama; in großer Furcht und Aufregung habe ich es dir nicht vollständig mitgeteilt. Doch mein verunreinigter Geist erwachte nicht; so habe ich die Frucht in angemessenem Maße empfangen. Selbst jetzt verbleibt ein Zweifel in meinem Geist; hab Erbarmen, ich flehe mit gefalteten Händen. Dann unterwies mich der Herr auf vielfache Weise; o Meister, versteh dies und sei nicht zornig. Jene frühere Verwirrung ist nun nicht mehr; in meinem Herzen ist Freude an der Geschichte Ramas. Sprich denn den heiligen Lobgesang auf Ramas Tugenden, o Schmuck der Götter, o Mächtiger, der die Scharen der Schlangen beherrscht.
Doha 109
बंदउ पद धरि धरनि सिरु बिनय करउँ कर जोरि।बरनहु रघुबर बिसद जसु श्रुति सिद्धांत निचोरि।।109।।
bandau pada dhari dharani siru binaya karauṁ kara jori |baranahu raghubara bisada jasu śruti siddhānta nicori ||109||
Mein Haupt auf die Erde legend, verneige ich mich zu euren Füßen und richte meine Bitte mit gefalteten Händen an euch: schildert die makellose Herrlichkeit des besten der Raghus, indem ihr die Essenz und die Lehren der Veden herausarbeitet.
Frequently Asked Questions
छंद में स्पष्ट फलश्रुति दी है: ‘यह उमा संगु बिबाहु जे नर नारि कहहिं जे गावहीं। कल्यान काज बिबाह मंगल सर्बदा सुखु पावहीं॥’—अर्थात शिव–उमा विवाह का गान/पाठ मंगल-कार्यों में कल्याण और गृहस्थ-सुख का हेतु माना गया है; साथ ही उमा के प्रश्न-खंड का श्रवण ‘संशय-नाश’ और रामकथा-रुचि की वृद्धि का साधन कहा जाता है।
परंपरागत मानस-पाठ में यहाँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम समपुट) या ‘जय जय रघुवीर समर्थ’ जैसे नाम-समपुट प्रचलित हैं; विशेषतः उमा के ‘राम-तत्त्व’ प्रश्न के समय ‘राम नाम’ जप-समपुट को ‘भ्रम-निवृत्ति’ हेतु उपयुक्त माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
