Adhyaya 171

Verse 1

अतड-४--क+ एकोनसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: नकुलके द्वारा शकुनिकी पराजय तथा शिखण्डी और कृपाचार्यका घोर युद्ध संजय उवाच नकुलं॑ रभसं युद्धे निघ्नन्तं वाहिनीं तव । अभ्ययात्‌ सौबल: क्रुद्धस्तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌

Sañjaya sprach: O König, der stürmische Nakula richtete in der Schlacht dein Heer zugrunde. Um ihm entgegenzutreten, rückte Śakuni—Subalas Sohn—zornentbrannt heran und rief: „Halt! Halt!“

Verse 2

कृतवैरौ तु तौ वीरावन्योन्यवधकाड्क्षिणौ । शरै: पूर्णायतोत्सूष्टैरन्योन्यमभिजष्नतु:

Sañjaya sprach: Jene beiden Helden hatten längst ihre gegenseitige Feindschaft besiegelt und trachteten nach des anderen Tod; so begannen sie einander mit Pfeilen zu treffen, die bei vollem Auszug abgeschossen waren.

Verse 3

यथैव नकुलो राजन्‌ शरवर्षाण्यमुज्चत । तथैव सौबलश्चापि शिक्षां संदर्शयन्‌ युधि,राजन्‌! नकुल जैसे-जैसे बाणोंकी वर्षा करते, शकुनि भी वैसे-ही-वैसे युद्धविषयक शिक्षाका प्रदर्शन करता हुआ बाण छोड़ता था

Sañjaya sprach: „O König, so wie Nakula unablässig Schauer von Pfeilen entsandte, so ließ auch Saubala (Śakuni) im Kampf seine Geschosse fliegen und zeigte dabei seine Schulung und taktische Kunst. So erscheint der Streit nicht als bloße Gewalt, sondern als Wettkampf geübter kriegerischer Disziplin.“

Verse 4

तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा । व्यराजेतां महाराज श्वाविधौ शललैरिव,महाराज! वे दोनों शूरवीर समरांगणमें बाणरूपी कंटकोंसे युक्त होकर काँटेदार शरीरवाले साहीके समान सुशोभित हो रहे थे

Sañjaya sprach: „O großer König, jene beiden Helden standen im dichtesten Kampfgetümmel, von Pfeilen wie von Dornenstacheln gespickt, und glänzten doch hell—wie zwei Stachelschweine, ganz von Stacheln bedeckt. Das Bild betont den düsteren Glanz des Krieges: Tapferkeit ist sichtbar, doch untrennbar von Schmerz und dem leiblichen Preis des Gefechts.“

Verse 5

रुक्मपुड्खैरजिद्ाग्रै: शरैश्छिन्नतनुच्छदौ । रुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृथे

Sañjaya sprach: „Von Pfeilen mit goldenen Federn am Schaft und geraden, unbeugsamen Spitzen wurden den beiden Kriegern Panzer und Körperbedeckungen in Stücke geschnitten. Von Blutströmen durchnässt, leuchteten sie in jener großen Schlacht dennoch in einem seltsam goldgleichen Glanz—und ragten auf dem Feld hervor wie zwei Kalpavṛkṣa, die wunscherfüllenden Bäume, oder wie zwei palāśa in voller Blüte.“

Verse 6

तपनीयनिभौ चित्रौ कल्पवृक्षाविव द्रुमौ । किंशुकाविव चोत्फुल्लो प्रकाशेते रणाजिरे

Sañjaya sprach: „Jene beiden, strahlend wie geläutertes Gold und von prächtiger Erscheinung, leuchteten auf dem Schlachtfeld wie ein Paar Kalpavṛkṣa, wunscherfüllende Bäume. Wie zwei kiṃśuka in voller Blüte hoben sie sich glänzend in der Kampfarena ab.“

Verse 7

तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा । व्यराजेतां महाराज कण्टकैरिव शाल्मली,महाराज! जैसे काँटोंसे सेमरका वृक्ष सुशोभित होता है, उसी प्रकार वे दोनों शूरवीर समरभूमिमें बाणरूपी कंटकोंसे युक्त दिखायी देते थे

Sañjaya sprach: „O Maharaja, damals erschienen jene beiden Helden auf dem Schlachtfeld in hellem Glanz, von Pfeilen wie von Dornen gespickt—wie ein śālmalī (Seidenwollbaum), der eindrucksvoll wirkt, wenn er von seinen scharfen Stacheln bedeckt ist. Das Bild betont den düsteren Glanz der Tapferkeit im Krieg: Mut besteht fort, selbst wenn der Leib durchbohrt ist, und die ‘Schönheit’ des Schlachtfeldes ist untrennbar vom Leid.“

Verse 8

सुजिह्दां प्रेक्षमाणी च राजन्‌ विवृतलोचनौ । क्रोधसंरक्तनयनौ निर्दहन्तौ परस्परम्‌

Sañjaya sprach: „O König, mit weit aufgerissenen Augen starrten sie einander wild an; vom Zorn gerötet, blickten sie, als wollten sie einander zu Asche verbrennen.“

Verse 9

श्यालस्तु तव संक्रुद्धो माद्रीपुत्रं हसन्निव । कर्णिनिकेन विव्याध हृदये निशितेन ह

Sañjaya sprach: „Dein Schwager, vom Zorn entflammt, als lache er, traf Nakula, Mādrīs Sohn, in der Herzgegend mit einem scharfen Pfeil vom Typ karṇinī.“

Verse 10

नकुलस्तु भृशं विद्ध: श्यालेन तव धन्विना । निषसाद रथोपस्थे कश्मलं चाविशन्महत्‌,आपके धनुर्धर सालेके द्वारा अत्यन्त घायल किये हुए नकुल रथके पिछले भागमें बैठ गये और भारी मूर्च्छामें पड़ गये

Sañjaya sprach: „Nakula, von deinem schwägerlichen Bogenschützen schwer verwundet, sank auf den hinteren Teil seines Streitwagens; und eine große Ohnmacht überkam ihn.“

Verse 11

अत्यन्तवैरिणं दृप्तं दृष्टवा शत्रुं तथागतम्‌ । ननाद शकुनी राजंस्तपान्ते जलदो यथा

Sañjaya sprach: „Als er seinen erbittertsten Feind—stolz und überheblich—so daliegen sah, brüllte Śakuni laut, o König, wie eine Regenwolke, die am Ende des Sommers donnert.“

Verse 12

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां नकुल: पाण्डुनन्दन: । अभ्ययात्‌ सौबल भूयो व्यात्तानन इवान्तक:,इतनेमें ही पाण्डुनन्दन नकुल होशमें आकर मुँह बाये हुए यमराजके समान पुनः सुबलपुत्रका सामना करनेके लिये आगे बढ़े

Sañjaya sprach: „Als Nakula, der Sohn Pāṇḍus, das Bewusstsein wiedererlangte, rückte er erneut vor, um dem Sohn Subalas zu begegnen, den Mund weit geöffnet wie der Tod selbst.“

Verse 13

संक्रुद्ध: शकुनिं षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ | पुनश्चैनं शतेनैव नाराचानां स्तनान्तरे,भरतश्रेष्ठ! इन्होंने कुपित होकर शकुनिको साठ बाणोंसे घायल कर दिया। फिर उसकी छातीमें इन्होंने सौ नाराच मारे

Sañjaya sprach: Von Zorn entbrannt durchbohrte er Śakuni mit sechzig Pfeilen, o Stier unter den Bharatas. Dann traf er ihn abermals mit vollen hundert nārāca-Geschossen und trieb sie ihm in die Brust.

Verse 14

अथास्य सशरं चापं मुष्टिदेशेडच्छिनत्‌ तदा । ध्वजं च त्वरितं छित्त्वा रथाद्‌ भूमावपातयत्‌

Sañjaya sprach: Da, in eben diesem Augenblick, hieb er ihm den Bogen samt aufgelegtem Pfeil an der Griffstelle ab. Und rasch zerschnitt er auch das Banner, sodass es vom Wagen zu Boden fiel.

Verse 15

तत्पश्चात्‌ नकुलने शकुनिके बाणसहित धनुषको मुट्ठी पकड़नेकी जगहसे काट दिया और तुरंत ही उसकी ध्वजाको भी काटकर रथसे भूमिपर गिरा दिया ।।

Sañjaya sprach: Daraufhin traf Nakula, der Sohn Pāṇḍus, Śakunis Bogen und hieb ihn an der Griffstelle ab — samt dem aufgelegten Pfeil. Im selben Augenblick kappte er auch Śakunis Banner und ließ es vom Wagen zu Boden stürzen. Dann durchbohrte Nakula Śakunis Schenkel mit einem einzigen scharfen, spitzen, gelblich schimmernden Pfeil.

Verse 16

सो5तिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत्‌

Sañjaya sprach: O König, obgleich schwer durchbohrt, setzte er sich auf den Sitz seines Streitwagens.

Verse 17

त॑ विसंज्ञ निपतितं दृष्टवा श्यालं तवानघ

Sañjaya sprach: „O Makelloser, als du deinen Schwager sahst, hingestürzt und ohne Bewusstsein …“

Verse 18

ततः संचुक्रुशुः पार्था ये च तेषां पदानुगा:

Sañjaya sprach: Da erhoben die Söhne der Pṛthā (die Pāṇḍavas) samt ihren Gefolgsleuten einen mächtigen Triumphschrei. Nachdem er den Feind auf dem Schlachtfeld niedergerungen hatte, wandte sich Nakula — Bezwinger der Gegner, noch immer von Zorn entflammt — an seinen Wagenlenker: „O sūta, lenke mich hin zum Heer des Droṇācārya!“

Verse 19

निर्जित्य च रणे शत्रुं नकुल: शत्रुतापन: । अब्रवीत्‌ सारथिं क्रुद्धों द्रोणानीकाय मां वह

Sañjaya sprach: Nachdem Nakula — der die Feinde versengt — den Gegner in der Schlacht besiegt hatte, sprach er zornig zu seinem Wagenlenker: „Wagenlenker, bring mich zur Schlachtordnung Droṇas!“ Da stieß der von Kuntī geborene Fürst mit seinen Begleitern ein mächtiges Löwengebrüll aus, verkündete seinen Entschluss und forderte die gegnerische Macht heraus.

Verse 20

तस्य तद्‌ू वचन श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्थ सारथि: । प्रायात्‌ तेन तदा राजन्‌ यत्र द्रोणो व्यवस्थित:,राजन! माद्रीकुमारका वह वचन सुनकर सारथि उस रथके द्वारा जहाँ द्रोणाचार्य खड़े थे, वहाँ तत्काल जा पहुँचा

Sañjaya sprach: O König, als der Wagenlenker, der dem Sohn der Mādrī zugeteilt war, diese Worte hörte, lenkte er den Wagen sogleich dorthin, wo Droṇa in Schlachtordnung stand.

Verse 21

शिखण्डिनं तु समरे द्रोणप्रेप्सुं विशाम्पते । कृप: शारद्वतो यत्त: प्रत्यगच्छत्‌ सवेगित:

Sañjaya sprach: O Herr der Menschen, als Kṛpa — Sohn des Śaradvat — Śikhaṇḍin sah, der begierig war, Droṇa im Kampf zu stellen, bemühte er sich, ihm entgegenzutreten, und stürmte mit großer Geschwindigkeit voran.

Verse 22

गौतमं द्रुतमायान्तं द्रोणानीकमरिंदमम्‌ । विव्याध नवभिर्भल्लै: शिखण्डी प्रहसन्निव

Sañjaya sprach: Als Śikhaṇḍin Kṛpa aus dem Geschlecht der Gautamas — den Beschützer von Droṇas Schlachtordnung und Bezwinger der Feinde — schnell heraneilen sah, durchbohrte er ihn, gleichsam lachend, mit neun scharfen Pfeilen.

Verse 23

तमाचार्यों महाराज विद्ध्वा पठ्चभिराशुगै: । पुनर्विव्याध विंशत्या पुत्राणां प्रियकृत्‌ तव,महाराज! तब आपके पुत्रोंका प्रिय करनेवाले कृपाचार्यने शिखण्डीको पाँच बाणोंसे बींधकर फिर बीस बाणोंसे घायल कर दिया

Sañjaya sprach: O König, nachdem er ihn getroffen hatte, durchbohrte der Lehrmeister Kṛpa—stets darauf bedacht, deinen Söhnen Liebes zu tun—jenen Krieger mit fünf schnellen Pfeilen und verwundete ihn dann abermals mit zwanzig weiteren.

Verse 24

महद्‌ युद्ध तयोरासीद्‌ घोररूपं भयानकम्‌ । यथा देवासुरे युद्धे शम्बरामरराजयो:

Sañjaya sprach: Zwischen jenen beiden erhob sich eine gewaltige Schlacht, schrecklich an Gestalt und furchtbar anzusehen. Sie glich dem uralten Kampf von Göttern und Asuras, als Śambara, der Asura, mit Indra, dem König der Unsterblichen, rang.

Verse 25

शरजालावृतं व्योम चक्रतुस्ती महारथौ । मेघाविव तपापाये वीरौ समरदुर्मदौ

Sañjaya sprach: Jene beiden großen Wagenkämpfer erfüllten den Himmel mit einem Netz von Pfeilen, sodass es schien, als zögen am Ende der heißen Jahreszeit Wolken auf. Beide Helden, berauscht von der Wut der Schlacht, trieben den Kampf mit unerbittlicher Kraft voran.

Verse 26

उन दोनों रणदुर्मद वीर महारथियोंने वर्षाकालके दो मेघोंके समान आकाशको बाणसमूहोंसे व्याप्त कर दिया ।। प्रकृत्या घोररूपं तदासीद्‌ घोरतरं पुन: । रात्रिश्व भरतश्रेष्ठ योधानां युद्शशालिनाम्‌

Sañjaya sprach: Jene beiden stolzen, kampftrunkenen Helden—große Wagenkämpfer—erfüllten den Himmel mit Massen von Pfeilen, wie zwei Monsunwolken, die sich über das Firmament breiten. Von Natur aus war das Bild schon grauenvoll, und dann wurde es noch schrecklicher; denn die Nacht fiel, o Bester der Bharatas, über Krieger, die im Krieg kundig und unerbittlich waren.

Verse 27

शिखण्डी तु महाराज गौतमस्य महद्‌ धनु:

Sañjaya sprach: O großer König, Śikhaṇḍī trug den mächtigen Bogen, der Gautama gehört hatte.

Verse 28

तस्य क्रुद्ध: कृपो राजन्‌ शक्ति चिक्षेप दारुणाम्‌

Sañjaya sprach: O König, Kripa, von Zorn gegen ihn entflammt, schleuderte eine furchtbare Śakti-Waffe—eine Tat, die die moralische Finsternis des Schlachtfeldes verdichtet, wo der Zorn immer wieder die Selbstbeherrschung überrennt und Pflicht mit zunehmend tödlichen Mitteln verfolgt wird.

Verse 29

तामापतन्तीं चिच्छेद शिखण्डी बहुभि: शरै:

Sañjaya sprach: Als sie auf ihn herabstürzte, hieb Śikhaṇḍī sie mit vielen Pfeilen nieder—ein Bild der unerbittlichen Dynamik des Schlachtfeldes, wo Entschlossenheit und Können eine heranstürmende Gefahr rasch in einen gefallenen Gegner verwandeln.

Verse 30

अथान्यद्‌ धनुरादाय गौतमो रथिनां वर:

Sañjaya sprach: Dann ergriff Gautama—der Vortrefflichste unter den Wagenkämpfern—einen anderen Bogen, bereit, den Kampf mit erneuerter Entschlossenheit und Kunstfertigkeit unter dem Druck der Schlacht fortzusetzen.

Verse 31

प्राच्छादयच्छितैर्बाणैमहाराज शिखण्डिनम्‌ । महाराज! तब रथियोंमें श्रेष्ठ कृपाचार्यने दूसरा धनुष हाथमें लेकर पैने बाणोंद्वारा शिखण्डीको ढक दिया ।। स च्छाद्यमान: समरे गौतमेन यशस्विना

Sañjaya sprach: O großer König, Kṛpācārya—der Vortrefflichste unter den Wagenkämpfern—ergriff einen anderen Bogen und überschüttete Śikhaṇḍin so dicht mit scharfen Pfeilen, dass er wie überdeckt erschien. So wurde Śikhaṇḍin inmitten der Schlacht vom ruhmreichen Gautama (Kṛpa) überwältigt. Die Szene unterstreicht die unerbittliche Disziplin kṣatriyischer Kriegführung: Können und Entschlossenheit werden bis an ihre Grenzen getrieben, während sich die größeren moralischen Spannungen des Krieges weiter entfalten.

Verse 32

सीदन्तं चैनमालोक्य कृप: शारद्वतो युधि

Sañjaya sprach: Als er sah, wie jener im Kampf wankte und im Mut versank, nahm Kṛpa Śāradvata seinen Zustand auf dem Feld wahr—eine Beobachtung, die zeigt, dass selbst erfahrene Krieger unter der körperlichen und moralischen Last des Krieges schwanken können.

Verse 33

विमुखं तु रणे दृष्टवा याज्ञसेनिं महारथम्‌

Sañjaya sprach: Als die Umstehenden sahen, wie Yājñasenī, der große Wagenkrieger, sich auf dem Schlachtfeld abwandte, erkannten sie, dass selbst höchste Tapferkeit wanken kann, wenn der Entschluss erschüttert wird — ein unheilvolles Zeichen inmitten des moralischen und strategischen Drucks des Krieges.

Verse 34

पज्चाला: सोमकाश्वैव परिवद्रु: समनन्‍्तत: । राजा द्रुपदके उस महारथी पुत्रको युद्धविमुख हुआ देख पांचालों और सोमकोंने उसे चारों ओरसे घेरकर अपने बीचमें कर लिया ।।

Sañjaya sprach: Die Pāñcālas und die Somakas umringten ihn von allen Seiten. Als sie sahen, dass der große Wagenkrieger — der Sohn König Drupadas — sich vom Kampf abwandte, schlossen sie ihn von überall her ein und zogen ihn in die Mitte ihrer Reihen, um seinen Rückzug zu hemmen und ihn unter die Disziplin ihrer Sache zurückzuführen, unter dem moralischen Druck des Krieges.

Verse 35

रथानां च रणे राजन्नन्योन्यमभिधावताम्‌

Sañjaya sprach: „O König, mitten im Kampfgetümmel, als die Streitwagen einander geradewegs entgegenstürmten …“, womit er die zunehmende Heftigkeit und das frontale Aufeinanderprallen der Heere andeutete.

Verse 36

द्रवतां सादिनां चैव गजानां च विशाम्पते

Sañjaya sprach: „O Herr des Volkes, auch Reiter waren in der Flucht, und Elefanten ebenso.“

Verse 37

पत्तीनां द्रवतां चैव पादशब्देन मेदिनी

Sañjaya sprach: Als das donnernde Stampfen der fliehenden Fußsoldaten erklang, schien die Erde selbst widerzuhallen und zu beben — ein Bild des Zusammenbruchs im Kampf, wenn Furcht und Unordnung die disziplinierte Pflicht übermannen.

Verse 38

रथिनो रथमारुहा प्रद्रुता वेगवत्तरम्‌

Sañjaya sprach: Die Wagenkrieger, nachdem sie ihre Streitwagen bestiegen hatten, stürmten mit noch größerer Geschwindigkeit voran—getrieben vom dringlichen Schwung der Schlacht, in der Entschlossenheit wie Eile die Menschen gleichermaßen ihrem erwählten Pflichtweg und der Gefahr entgegenstoßen.

Verse 39

तथा गजानू प्रभिन्नांश्व॒ सम्प्रभिन्ना महागजा:

Sañjaya sprach: „Ebenso waren die großen Elefanten in vollem Musth—bei manchen strömte es an den Schläfen—und sie stürmten und drängten sich mitten in das Getöse der Schlacht.“

Verse 40

सादी सादिनमासाद्य पत्तयश्न पदातिनम्‌

Sañjaya sprach: Nachdem sie an den Wagenlenker und den Wagenkrieger herangekommen waren, drängten auch die Fußsoldaten gegen die Fußsoldaten vor. Die Schlacht zog sich zur Nahdistanz zusammen, wo jede Waffengattung ihr Gegenstück suchte und das düstere Gesetz des Krieges offenbar wurde: Können gegen Können, Kraft gegen Kraft, während das Gemetzel anwuchs.

Verse 41

धावतां द्रवतां चैव पुनरावर्ततामपि

Sañjaya sprach: „Man sah sie rennen, fliehen und sogar wieder umkehren.“

Verse 42

दीप्यमाना: प्रदीपाश्च॒ रथवारणवाजिषु

Sañjaya sprach: „Man sah lodernde, hell leuchtende Lampen auf den Streitwagen, den Elefanten und den Pferden“, ein Zeichen für die nächtliche Wucht des Schlachtfeldes—denn der Krieg ging im Lichtschein weiter und steigerte sowohl das Schauspiel der Tapferkeit als auch die moralische Last einer Gewalt ohne Unterlass.

Verse 43

अदृश्यन्त महाराज महोल्का इव खाच्च्युता: । महाराज! रथों, हाथियों और घोड़ोंपर चलती हुई मशालें आकाशसे गिरी हुई बड़ी-बड़ी उल्काओंके समान दिखायी देती थीं || ४२ $ ।। सा निशा भरतश्रेष्ठ प्रदीपेरवभासिता

Sañjaya sprach: „O König, jene sich bewegenden Fackeln—getragen auf Wagen, Elefanten und Pferden—erschienen wie große Meteore, die vom Himmel herabgefallen sind. So, o Bester der Bharatas, wurde die Nacht von Lampen erhellt.“

Verse 44

आदित्येन यथा व्याप्तं तमो लोके प्रणश्यति

Sañjaya sprach: „Wie die Finsternis in der Welt vergeht, wenn sie von der Sonne durchdrungen wird, so schwindet auch die Unklarheit, wenn sich das Licht von Wahrheit und Unterscheidung ausbreitet.“

Verse 45

द्यौश्वैव पृथिवी चापि दिशश्व प्रदिशस्तथा

Sañjaya sprach: „Der Himmel selbst und auch die Erde, ebenso alle Himmelsrichtungen und Zwischenrichtungen…“

Verse 46

अस्त्राणां कवचानां च मणीनां च महात्मनाम्‌

Sañjaya sprach: „(Dort war die Rede von/ein Anblick von) den Waffen, den Rüstungen und den kostbaren Edelsteinen der großherzigen Krieger…“

Verse 47

अन्तर्दधु: प्रभा: सर्वा दीपैस्तैरव भासिता: । महामनस्वी योद्धाओंके अस्त्रों, कवचों और मणियोंकी सारी प्रभा उन प्रदीपोंके प्रकाशसे तिरोहित हो गयी थी ।। तस्मिन्‌ कोलाहले युद्धे वर्तमाने निशामुखे

Sañjaya sprach: „All jene Strahlen wurden gleichsam verschlungen—überstrahlt von den Lampen, die dort lodernd brannten. Der Glanz, der von den Waffen, Rüstungen und juwelenbesetzten Zierden der großherzigen Krieger ausging, wurde vom Lampenlicht verdunkelt. Und während in jenem lärmenden Kampf die Schlacht tobte, begann die Nacht eben erst herabzusinken.“

Verse 48

अवधीत्‌ समरे पुत्र पिता भरतसत्तम

Sañjaya sprach: Mitten im Getümmel der Schlacht erschlug der Sohn den Vater, o Bester der Bhāratas—eine völlige Umkehr der natürlichen Pflicht, die zeigt, wie der Krieg Verwandte zu Taten treibt, welche die gewöhnliche sittliche Ordnung verletzen.

Verse 49

पुत्रश्न पितरं मोहातू सखायं च सखा तथा । स्वस्त्रीयं मातुलश्चापि स्वस्रीयश्चापि मातुलम्‌

Sañjaya sprach: In Verblendung kann ein Sohn den eigenen Vater erschlagen; ein Freund den Freund. Ebenso kann ein Mann den Sohn seiner Schwester erschlagen, ja selbst der Onkel mütterlicherseits kann den Sohn seiner Schwester töten—so gründlich stürzt die Verwirrung des Krieges die natürlichen Bande um.

Verse 50

भरतश्रेष्ठ] उस समरांगणमें मोहवश पिताने पुत्रका वध कर डाला और पुत्रने पिताका। मित्रने मित्रके प्राण ले लिये। मामाने भानजेको मार डाला और भानजेने मामाको ।।

Sañjaya sprach: In jener Nachtschlacht tötete, von Verblendung getrieben, der Vater den Sohn und der Sohn den Vater. Freund nahm Freund das Leben. Der Onkel mütterlicherseits erschlug den Sohn der Schwester, und der Neffe erschlug den Onkel. Kämpfer derselben Partei schlugen auf die eigenen Leute ein; ja selbst die für Feinde Gehaltenen erwiesen sich als die Eigenen—so töteten sie einander. So wurde der Kampf in der Nacht völlig zügellos und gesetzlos, und die Nacht wurde zum Schrecken selbst für die Furchtsamen: ein sittlicher Zusammenbruch, in dem die Verwirrung jede Zügelung auslöschte.

Verse 153

श्येनं सपक्ष॑ व्याधेन पातयामास तं तदा । इसके बाद एक पानीदार पैने एवं तीखे बाणसे पाण्डुनन्दन नकुलने शकुनिकी दोनों जाँघोंको विदीर्ण करके व्याधद्वारा विद्ध हुए पंखयुक्त बाज पक्षीके समान उसे गिरा दिया

Sañjaya sprach: In diesem Augenblick traf Nakula, der Sohn Pāṇḍus, Śakuni mit einem scharfen, durchdringenden Pfeil, spaltete ihm beide Schenkel und warf ihn zu Boden—wie einen geflügelten Habicht, den ein Jäger herabstreckt. Das Bild unterstreicht, dass in der unerbittlichen Ethik des Schlachtfelds selbst der Schnelle und Mächtige durch einen wohlgezielten Treffer entscheidend gefällt werden kann.

Verse 163

ध्वजयष्टिं परिक्लिश्य कामुक: कामिनीं यथा । महाराज! उस बाणसे अत्यन्त घायल हुआ शकुनि

Sañjaya sprach: O König, von jenem Pfeil schwer verwundet, umklammerte Śakuni mit beiden Armen die Fahnenstange und sank in den hinteren Teil des Wagens—wie ein von Begierde getriebener Mann eine Frau umschlingt. Das Gleichnis betont, dass im Chaos des Krieges selbst der Stolze auf instinktives Festklammern nach Halt reduziert wird und so die Verletzlichkeit des Körpers und die moralische Hässlichkeit offenbart, die Gewalt ans Licht bringt.

Verse 169

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे संकुलयुद्धे एकोनसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:

So endet im Śrī Mahābhārata, im Droṇa-Parvan—insbesondere im Abschnitt über die Tötung Ghaṭotkacas—während der Nachtschlacht und des wirren, dicht verstrickten Kampfgetümmels das hundertneunundsechzigste Kapitel. Dieses Kolophon bezeichnet den Abschluss einer Erzähleinheit, die die ethische Finsternis nächtlicher Kriegführung rahmt, in der Ordnung und Urteilskraft im Chaos und in eskalierender Gewalt bis an die Grenze gespannt werden.

Verse 173

अपोवाह रथेनाशु सारथिध्व॑जिनीमुखात्‌ । निष्पाप नरेश! आपके सालेको बेहोश पड़ा देख सारथि रथके द्वारा शीघ्र ही उसे सेनाके आगेसे दूर हटा ले गया

Sañjaya sprach: „Als er deinen Schwager bewusstlos daliegen sah, o schuldloser König, brachte der Wagenlenker ihn rasch auf dem Streitwagen aus der vordersten Front des Heeres fort und entzog ihn der unmittelbaren Gefahr. Die Tat spiegelt die Ethik des Schlachtfeldes: Leben zu bewahren, wo es irgend möglich ist, selbst mitten im unerbittlichen Kampf.“

Verse 263

कालरात्रिनिभा हासीद्‌ घोररूपा भयानका । भरतश्रेष्ठ) स्वभावसे ही भयंकर दिखायी देनेवाला आकाश उस समय और भी घोरतर हो उठा। युद्धभूमिमें शोभा पानेवाले योद्धाओंके लिये वह घोर एवं भयानक रात्रि कालरात्रिके समान प्रतीत होती थी

Sañjaya sprach: „Die Nacht glich Kālarātri selbst—schrecklich an Gestalt, furchterregend. O Bester der Bharatas, der Himmel, der schon von Natur aus unheimlich ist, wurde in jener Stunde noch grausiger. Den Kriegern, die auf dem Schlachtfeld nach Ruhm verlangten, erschien diese düstere, entsetzliche Nacht wie Kālarātri—ein Omen der Vernichtung, das Blick und Geist im Getöse der Gewalt verdunkelte.“

Verse 273

अर्धचन्द्रेण चिच्छेद सज्यं सविशिखं तदा । महाराज! शिखण्डीने उस समय अर्धचन्द्राकार बाण मारकर प्रत्यंचा और बाणसहित कृपाचार्यके विशाल धनुषको काट दिया

Sañjaya sprach: „O König, in jenem Augenblick hieb Śikhaṇḍin mit einem halbmondförmigen Pfeil Kṛpācāryas großen Bogen entzwei—bereits gespannt, samt dem aufgelegten Pfeil—und hemmte so seinen Angriff mitten im Kampf. Die Szene zeigt, wie im Krieg Waffenmeisterschaft dazu dient, die Schadensfähigkeit des Gegners zu neutralisieren, nicht nur den Körper zu treffen: eine Taktik, die Gewalt durch Ausschaltung der Fähigkeit zügelt.“

Verse 286

स्वर्णदण्डामकुण्ठाग्रां कर्मारपरिमार्जिताम्‌ । राजन्‌! तब कृपाचार्यने कुपित होकर सोनेके दण्ड और अप्रतिहत धारवाली तथा कारीगरके द्वारा साफ की हुई एक भयंकर शक्ति उसके ऊपर चलायी

Sañjaya sprach: „O König, dann schleuderte Kṛpācārya, von Zorn entflammt, eine schreckliche śakti-Lanze auf ihn—mit goldenem Schaft, ungestumpfter Spitze und einer Schneide, frisch vom Schmied blank poliert. In der Wut der Schlacht wird feinste Handwerkskunst zum Werkzeug der Vernichtung und zeigt, wie Zorn selbst die beste menschliche Fertigkeit dem Schaden dienstbar machen kann.“

Verse 296

सा5पतन्मेदिनीं दीप्ता भासयन्ती महाप्रभा | अपने ऊपर आती हुई उस शक्तिको शिखण्डीने बहुत-से बाण मारकर काट दिया। वह अत्यन्त कान्तिमती एवं प्रकाशमान शक्ति खण्डित हो सब ओर प्रकाश बिखेरती हुई पृथ्वीपर गिर पड़ी

Sañjaya sprach: Der lodernde Speer von gewaltigem Glanz stürzte zur Erde herab und erhellte ringsum alles. Als er auf ihn niederfuhr, traf Śikhaṇḍī ihn mit vielen Pfeilen und spaltete ihn. Zerschmettert streute jene überaus strahlende, leuchtende Waffe ihr Licht nach allen Seiten und fiel zu Boden.

Verse 316

न्यषीदत रथोपस्थे शिखण्डी रथिनां वर: । समरभूमिमें यशस्वी कृपाचार्यद्वारा बाणोंसे आच्छादित किया जाता हुआ रथियोंमें श्रेष्ठ शिखण्डी रथके पिछले भागमें शिथिल होकर बैठ गया

Sañjaya sprach: Śikhaṇḍī, der Ruhmreiche, der Erste unter den Wagenkämpfern, sank auf den Sitz seines Streitwagens. Auf dem Schlachtfeld, während ihn die Pfeile des Ācārya Kṛpa gleichsam bedeckten, wurde der beste der Kämpfer schlaff und setzte sich, geschwächt, nach hinten in seinem Wagen.

Verse 326

आजलेने बहुभिर्बाणर्जिघांसन्निव भारत । भरतनन्दन! युद्धस्थलमें शिखण्डीको शिथिल हुआ देख शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यने उसपर बहुत-से बाणोंका प्रहार किया, मानो वे उसे मार डालना चाहते हों

Sañjaya sprach: O Bharata, als sei er darauf aus, ihn zu töten, überschüttete Kṛpācārya, der Sohn Śaradvatās, ihn mit vielen Pfeilen. Als er Śikhaṇḍī auf dem Schlachtfeld geschwächt sah, traf er ihn wieder und wieder, getrieben von der erbarmungslosen Dringlichkeit des Krieges.

Verse 343

महत्या सेनया सार्ध ततो युद्धमवर्तत । इसी प्रकार आपके पुत्रोंने भी विशाल सेनाके साथ आकर द्विजश्रेष्ठ कृपाचार्यको अपने बीचमें कर लिया। फिर दोनों दलोंमें घोर युद्ध होने लगा

Sañjaya sprach: Dann, als ein gewaltiges Heer versammelt war, setzte sich die Schlacht in Gang. Ebenso kamen deine Söhne mit ihrem großen Aufgebot heran, stellten Kṛpācārya, den Besten unter den Zweimalgeborenen, in ihre Mitte; und darauf erhob sich ein furchtbarer Kampf zwischen den beiden Heeren.

Verse 353

बभूव तुमुल: शब्दो मेघानां गर्जतामिव । राजन! रणभूमिमें परस्पर धावा करनेवाले रथोंकी घर्घराहटका भयंकर शब्द मेघोंकी गर्जनाके समान जान पड़ता था

Sañjaya sprach: O König, auf dem Schlachtfeld erhob sich ein tobendes Dröhnen, wie das Donnern der Wolken. Das schreckliche Mahlen, Knarren und Rasseln der Streitwagen, die gegeneinander anstürmten, schien dem Donner der Sturmwolken gleich.

Verse 363

अन्योन्यमभितो राजन्‌ क्रूरमायोधनं बभौ । प्रजापालक नरेश! चारों ओर एक-दूसरेपर आक्रमण करनेवाले घुड़सवारों और हाथीसवारोंके संघर्षसे वह रणभूमि अत्यन्त दारुण प्रतीत होने लगी

Sañjaya sprach: O König, ringsum erschien die Schlacht düster und erbarmungslos, als die Krieger einander in wechselseitigem Angriff bedrängten. Das Feld, bestimmt dazu, dass rechtschaffene Könige ihre Untertanen schützen, wirkte nun schrecklich—seine Gewalt zeigte, dass der Krieg, einmal entfesselt, jede Zügelung überrennt und Hüterschaft in Verderben verwandelt.

Verse 383

अगृह्नन्‌ बहवो राजन्‌ शलभान्‌ वायसा इव | राजन! जैसे कौए दौड़-दौड़कर टिड्डियोंको पकड़ते हैं, उसी प्रकार रथपर बैठकर बड़े वेगसे धावा करनेवाले बहुसंख्यक रथी शत्रुपक्षके सैनिकोंको दबोच लेते थे

Sañjaya sprach: O König, viele Krieger packten die Männer des Feindes, wie Krähen Heuschrecken wegschnappen. Auf Streitwagen sitzend und mit großer Geschwindigkeit anstürmend, überwältigten sie die gegnerischen Soldaten und rissen sie im Gedränge der Schlacht fort.

Verse 396

तस्मिन्नेव पदे यत्ता निगृह्नन्ति सम भारत । भरतनन्दन! मदस्रावी विशाल हाथी मदकी धारा बहानेवाले दूसरे गजराजोंसे सहसा भिड़कर एक-दूसरेको यत्नपूर्वक काबूमें कर लेते थे

Sañjaya sprach: Genau dort, auf demselben Boden, o Bhārata — Freude der Bharatas —, prallten jene gewaltigen Elefanten, im Musth, aus den Schläfen strömend und ganze Rinnen der Brunstflüssigkeit vergießend, plötzlich mit anderen Elefantenfürsten zusammen und rangen mit aller Kraft darum, einander zu bezwingen und unter Kontrolle zu bringen.

Verse 403

समासाद्य रणेडन्योन्यं संरब्धा नातिचक्रमु: । रणभूमिमें घुड़सवार घुड़सवारोंसे और पैदल पैदलोंसे भिड़कर परस्पर कुपित होते हुए भी एक-दूसरेको लाँधघकर आगे नहीं बढ़ पाते थे

Sañjaya sprach: Als sie im dichten Kampfgetümmel aufeinanderstießen, konnten die Krieger — obgleich von Zorn entflammt — ihre Gegner weder überrennen noch an ihnen vorbeidringen. Reiter prallten auf Reiter, Fußsoldaten auf Fußsoldaten; beide Seiten hielten ihren Boden in einem düsteren, ebenbürtigen Kampfgedränge.

Verse 413

बभूव तत्र सैन्यानां शब्द: सुविपुलो निशि । उस रात्रिके समय दौड़ते, भागते और पुनः लौटते हुए सैनिकोंका महान्‌ कोलाहल सुनायी पड़ता था

Sañjaya sprach: Dort erhob sich in der Nacht unter den Heeren ein überaus gewaltiger Lärm — ein überwältigendes Dröhnen von Soldaten, die rannten, flohen und dann wieder umkehrten. Die Szene lässt die sittliche Unordnung spüren, die den Nachtkampf begleitet: Furcht, Verwirrung und den Zusammenbruch der Disziplin inmitten der Gewalt.

Verse 436

दिवसप्रतिमा राजन्‌ बभूव रणमूर्थनि । भरतभूषण नरेश! प्रदीपोंसे प्रकाशित हुई वह रात्रि युद्धके मुहानेपर दिनके समान हो गयी थी

Sañjaya sprach: O König, an der äußersten Front des Schlachtfeldes wurde jene Nacht—von Lampen erhellt—dem Tage gleich. O Herrscher, Zierde der Bhāratas, die Finsternis wich am Mund der Schlacht, als verlange der Krieg selbst ungebrochene Wachsamkeit und unerbittlichen Entschluss.

Verse 443

तथा नष्ट तमो घोरें दीपैर्दीप्तैरितस्ततः । जैसे सूर्यके प्रकाशसे सम्पूर्ण जगत्‌में फैला हुआ अन्धकार नष्ट हो जाता है, उसी प्रकार इधर-उधर जलती हुई मशालोंसे वहाँका भयानक अँधेरा नष्ट हो गया था

Sañjaya sprach: Wie der Glanz der Sonne die über die ganze Welt verbreitete Dunkelheit vertreibt, so wurde auch dort das schaurige Dämmer von lodernden Fackeln verscheucht, die hier und dort entzündet waren. Inmitten von Kriegsfurcht und Verwirrung ist Licht ein praktischer Schutz und zugleich ein sittliches Bild dafür, wie Klarheit die Gefahr überwindet.

Verse 456

रजसा तमसा व्याप्ता द्योतिता: प्रभया पुन: । धूल और अन्धकारसे व्याप्त आकाश, पृथ्वी, दिशा और विदिशाएँ प्रदीपोंकी प्रभासे पुनः प्रकाशित हो उठी थीं

Sañjaya sprach: Die Weite, die von Staub und Finsternis überzogen war, wurde erneut von Glanz erhellt, sodass Himmel, Erde, alle Himmelsrichtungen und Zwischenrichtungen wie von Lampen beleuchtet erschienen. Mitten im Wirrsal des Krieges unterstreicht dieses Bild, dass Klarheit selbst nach überwältigender Verhüllung für einen Augenblick zurückkehren kann.

Verse 473

न किंचिद्‌ विदुरात्मानमयमस्मीति भारत । भारत! उस रात्रिके समय जब वह भयंकर कोलाहलपूर्ण संग्राम चल रहा था

Sañjaya sprach: O Bhārata, in jener Nacht, als die schreckliche Schlacht im Getöse tobte, konnten die Krieger nichts mehr klar erkennen. In der Verwirrung erkannten sie nicht einmal sich selbst — unfähig zu wissen: „Ich bin dieser Mensch.“

Verse 3736

अकम्पत महाराज भयत्रस्तेव चाड़ना | महाराज! दौड़ते हुए पैदल सैनिकोंके पैरोंकी धमकसे यह पृथ्वी भयभीत अबलाके समान काँपने लगी

Sañjaya sprach: O König, die Erde begann zu beben, als hätte die Furcht sie ergriffen. O großer König, vom donnernden Stampfen der rennenden Infanterie getroffen, erzitterte der Boden wie eine erschrockene, hilflose Frau — ein Bild, das die überwältigende, entmenschlichende Gewalt des Krieges hervorhebt.