Shloka 163
नारायणास्त्र-शमनं द्रौणि-प्रहारश्च
Pacification of the Nārāyaṇāstra and Drauni’s Renewed Assault
ध्वजयष्टिं परिक्लिश्य कामुक: कामिनीं यथा । महाराज! उस बाणसे अत्यन्त घायल हुआ शकुनि, जैसे कामी पुरुष कामिनीका आलिंगन करता है, उसी प्रकार ध्वज-यष्टि (ध्वजाके डंडे)-को दोनों भुजाओंसे पकड़कर रथके पिछले भागमें बैठ गया
dhvajayaṣṭiṃ parikliśya kāmukaḥ kāminīṃ yathā | mahārāja! us bāṇase atyanta ghāyala huā śakuni, jaise kāmī puruṣa kāminīkā āliṅgana kartā hai, usī prakāra dhvaja-yaṣṭi (dhvajāke daṇḍe)-ko donoṃ bhujāoṃse pakaṛakara rathake pichale bhāgameṃ baiṭh gayā |
Sañjaya sprach: O König, von jenem Pfeil schwer verwundet, umklammerte Śakuni mit beiden Armen die Fahnenstange und sank in den hinteren Teil des Wagens—wie ein von Begierde getriebener Mann eine Frau umschlingt. Das Gleichnis betont, dass im Chaos des Krieges selbst der Stolze auf instinktives Festklammern nach Halt reduziert wird und so die Verletzlichkeit des Körpers und die moralische Hässlichkeit offenbart, die Gewalt ans Licht bringt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights human vulnerability in war: when struck by violence, even a calculating warrior like Śakuni instinctively clings to support. The deliberately coarse simile suggests that war strips away dignity and reveals the compulsions of the body and mind, inviting ethical reflection on the degrading nature of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Śakuni has been badly wounded by an arrow. In pain, he grips the chariot’s flagstaff with both arms and sits/collapses into the rear of the chariot for support.