
Sukta 7.104
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.104 within Maṇḍala 7)
Indra-Soma
Triṣṭubh
RV 7.104 ইন্দ্ৰ আৰু সোমলৈ নিবেদিত এক শক্তিশালী ৰক্ষামূলক সূক্ত; ইয়াত ৰক্ষস, যাতু-শক্তি আৰু অন্তৰৰ “ভক্ষক”সকলক দগ্ধ কৰি আঁতৰাই পঠিয়াবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে, যিসকলে সঠিক দৃষ্টি আৰু যজ্ঞক বাধা দিয়ে। সূক্তটোৱে আহ্বানৰ সৈতে দৃঢ় আদেশবাচক বাক্য—চাও, জাগা, আঘাত কৰা—একেলগে জুৰি দিয়ে, যাতে সত্য, স্পষ্টতা আৰু যজ্ঞ-পথ নিৰ্বিঘ্ন থাকে। ইয়াত নৈতিক-আধ্যাত্মিক শৃঙ্খলাও চিত্ৰিত: মিছা বাক্য আৰু বেঁকা উদ্দেশ্য ইন্দ্ৰৰ নিৰ্দেশিত শক্তিৰ অধীনত পতিত হয়, আৰু সোমে সোজা আৰু দীপ্তিময় পথক সমৰ্থন কৰে।
Mantra 1
इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, জ্বলি উঠা; ৰক্ষঃক উব্জত—শত্ৰু তমসীয় শক্তিসমূহ চেপি দমন কৰা; ৰাতিৰে বাঢ়ি উঠাসকলক তললৈ ঠেলি দিয়া, হে বৃষণ, তমো-বৃদ্ধ। অচিতসকলক দূৰলৈ ভাঙি পেলোৱা, নিওষতং—দগ্ধ কৰি নিঃশেষ কৰা; অত্রিণঃ (ভক্ষক/দুৰাত্মা)ক হতা—আঘাত কৰি নুদেথাং—হাঁকাই দিয়া; তোমালোকৰ শস্ত্ৰ-শক্তি তীক্ষ্ণ কৰা।
Mantra 2
इन्द्रासोमा समघशंसमभ्यघं तपुर्ययस्तु चरुरग्निवाँ इव । ब्रह्मद्विषे क्रव्यादे घोरचक्षसे द्वेषो धत्तमनवायं किमीदिने ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, সমঘশংস—অশুভ-উচ্চাৰণ আৰু অভ্যঘ—আমাক চেপি ধৰা পাপ—একেলগে সংগ্ৰহ কৰি প্ৰতিহত কৰা। তোমালোকৰ তপুৰ্যয়ঃ—দাহক তেজ—অগ্নিবান্ ইৱ, অগ্নিৰ শিখাযুক্ত চৰু (হৱি)ৰ দৰে আগবাঢ়ক। ব্ৰহ্মদ্বিষে—ব্ৰহ্ম (পবিত্ৰ বাক্)ক ঘৃণা কৰোঁতাক, ক্রব্যাদে—মাংসভক্ষকক, ঘোরচক্ষসে—ভয়ংকৰ দৃষ্টিযুক্তক, অনৱায়ং কিমীদিনে—অপসাৰণ-অযোগ্য কিমীদী (দুৰাত্মা)ৰ ওপৰত দ্বেষঃ—প্ৰতিবন্ধক ঘৃণা—স্থাপন কৰা।
Mantra 3
इन्द्रासोमा दुष्कृतो वव्रे अन्तरनारम्भणे तमसि प्र विध्यतम् । यथा नातः पुनरेकश्चनोदयत्तद्वामस्तु सहसे मन्युमच्छवः ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, দুষ্কৃতকাৰীক—যি অনাৰম্ভণীয় অন্ধকাৰৰ ভিতৰত নিজকে আৱৰি লুকাইছে—তাক ভেদি পেলাওক। যেন তাতৰ পৰা একোজনো পুনৰ উঠি নাহে—সেইদৰে আপোনালোকৰ মহাশক্তিৰ বাবে হৌক; হে মন্যুমৎ, হে তীব্ৰ-তেজস্বী, আপোনালোকৰ ক্ৰোধময় বলেই তাক সম্পন্ন কৰক।
Mantra 4
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवो वधं सं पृथिव्या अघशंसाय तर्हणम् । उत्तक्षतं स्वर्यं पर्वतेभ्यो येन रक्षो वावृधानं निजूर्वथः ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, দ্যুলোকৰ পৰা বধ-শক্তিক তললৈ ঘূৰাই আনক, আৰু পৃথিৱীৰ সৈতে একেলগ কৰি অঘশংসী—অশুভ-বাক্য উচ্চাৰণকাৰী—জনৰ ওপৰত চেপা-চাপৰ দৰে পীড়ন নামাওক। পৰ্বতসমূহৰ পৰা সূৰ্য-লাভকাৰী পথ কাটি উলিয়াওক, যাৰ দ্বাৰা আমাৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পোৱা ৰক্ষসক আপোনালোক ক্ষয় কৰি নিঃশেষ কৰে।
Mantra 5
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवस्पर्यग्नितप्तेभिर्युवमश्महन्मभिः । तपुर्वधेभिरजरेभिरत्रिणो नि पर्शाने विध्यतं यन्तु निस्वरम् ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, দ্যুলোকৰ পৰা আপোনালোকৰ শক্তিক ঘূৰাই আনক—অগ্নিতপ্ত শিল আৰু শিল-হন্তা আঘাতসমূহেৰে। অজৰ তাপময় বধেৰে ভক্ষক অত্রিণসকলক তললৈ ভেদ কৰক; সিহঁত নিনাদহীন লোকলৈ গুচক—য’ত সত্য বাক্য উদয় নহয়।
Mantra 6
इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना । यां वां होत्रां परिहिनोमि मेधयेमा ब्रह्माणि नृपतीव जिन्वतम् ॥
হে ইন্দ্ৰ-সোমা, সৰ্বদিশৰ পৰা এই মোৰ ধ্যান-ভাবনা তোমালোকক ঘূৰি থাকক—বলশালী অশ্বৰ দৰে, কক্ষ্যাবন্ধনী (পেটী) যেন। জাগ্ৰত মেধাৰে এই হোত্ৰা-আহ্বান মই তোমালোকৰ চাৰিওফালে স্থাপন কৰোঁ; দুজন নৃপতি যেন প্ৰজাক পোষে, তেনেকৈ এই ব্ৰহ্মাণিসমূহ পুষ্ট কৰাঁ।
Mantra 7
प्रति स्मरेथां तुजयद्भिरेवैर्हतं द्रुहो रक्षसो भङ्गुरावतः । इन्द्रासोमा दुष्कृते मा सुगं भूद्यो नः कदा चिदभिदासति द्रुहा ॥
জয়দায়ী প্ৰেৰণাৰে তোমালোক দুয়ো স্মৰণ কৰি উত্তৰ দিয়া; ভাঙনি-চিঞৰসহ আহি থকা ৰক্ষস, সেই দ্ৰোহী-প্ৰবঞ্চকক আঘাত কৰি নিধন কৰা। হে ইন্দ্ৰ-সোমা, দুষ্কৃতকাৰীৰ বাবে সহজ পথ নহওক—যি কোনো সময়ত দ্ৰোহেৰে আমাক আক্রমণ কৰে।
Mantra 8
यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टे अनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वासत इन्द्र वक्ता ॥
যি ক্ষুদ্ৰ মন লৈ মোক লক্ষ্য কৰি থাকে আৰু মিছা বাক্যৰে মোৰ বিৰুদ্ধে কথা কয়—সেইজন যেন অ-সত্তা হয়। দীপ্ত জালত ধৰা পানীৰ দৰে, তাৰ বাক্য ধৰা পৰি নিষ্ফল হওক, হে ইন্দ্ৰ, সেই বক্তাৰ।
Mantra 9
ये पाकशंसं विहरन्त एवैर्ये वा भद्रं दूषयन्ति स्वधाभिः । अहये वा तान्प्रददातु सोम आ वा दधातु निॠतेरुपस्थे ॥
যিসকলে তুচ্ছ দুষ্ট-বাক্য লই ক্ৰীড়া কৰে, আৰু যিসকলে স্বধা-প্ৰবৃত্তিৰে (স্বেচ্ছা-উদ্দীপনাৰে) শুভক বস্তু দুষিত কৰে—সোমে তেওঁলোকক অহি-শক্তিৰ (সৰ্পবলৰ) হাতত সমৰ্পণ কৰক, অথবা নিঋতিৰ কোলে স্থাপন কৰক, য’ত তেওঁলোকৰ বিকৃতি নাশ পায়।
Mantra 10
यो नो रसं दिप्सति पित्वो अग्ने यो अश्वानां यो गवां यस्तनूनाम् । रिपुः स्तेनः स्तेयकृद्दभ्रमेतु नि ष हीयतां तन्वा तना च ॥
হে অগ্নি, যি আমাৰ ৰস (সাৰ) চুৰি কৰিব খোজে—পিতৃৱ (জীৱন-পানীয়)ৰ, অশ্বসমূহৰ, গাভীসমূহৰ, অথবা দেহসমূহৰ—সেই শত্রু, সেই চোৰ, সেই চৌৰ্যকৰ্তা ক্ষুদ্ৰতা আৰু ক্ষয়লৈ গ’ক; দেহে আৰু বংশধাৰাতো সি হ্ৰাস পাই থাকক।
Mantra 11
परः सो अस्तु तन्वा तना च तिस्रः पृथिवीरधो अस्तु विश्वाः । प्रति शुष्यतु यशो अस्य देवा यो नो दिवा दिप्सति यश्च नक्तम् ॥
দেহে আৰু বংশধাৰাতো সি দূৰলৈ দূৰ হওক; ত্ৰয়ী পৃথিৱীসমূহৰ সকলো স্তৰ তাৰ তলত থাকক। হে দেবসকল, তাৰ যশ শুকাই যাওক—যি দিনে আমাৰ পৰা চুৰি কৰিব খোজে, আৰু যি ৰাতিও খোজে।
Mantra 12
सुविज्ञानं चिकितुषे जनाय सच्चासच्च वचसी पस्पृधाते । तयोर्यत्सत्यं यतरदृजीयस्तदित्सोमोऽवति हन्त्यासत् ॥
সুবিবেচক জনৰ বাবে স্পষ্ট জ্ঞান উপলব্ধ হয়; সত্যৰ বাক্য আৰু অসত্যৰ বাক্য ভিতৰত পৰস্পৰে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে। সেই দুয়োটাৰ মাজত যি সত্য, যি অধিক সোজা আৰু ঋজু-পথগামী—সেইটোক সোমে সমৰ্থন কৰে; আৰু অসত্যক তেওঁ আঘাত কৰি নাশ কৰে।
Mantra 13
न वा उ सोमो वृजिनं हिनोति न क्षत्रियं मिथुया धारयन्तम् । हन्ति रक्षो हन्त्यासद्वदन्तमुभाविन्द्रस्य प्रसितौ शयाते ॥
সোমে কুটিলতাক আগবঢ়াই নেদিয়ে, আৰু বিভ্ৰান্তি ধৰি ৰখা ক্ষত্ৰিয়কো নেদিয়ে। তেওঁ ৰক্ষসক আঘাত কৰে; অসত্য কোৱা লোককো আঘাত কৰে—এই দুয়ো ইন্দ্ৰৰ নিৰ্দেশিত শক্তিৰ নাগালত পৰি থাকে।
Mantra 14
यदि वाहमनृतदेव आस मोघं वा देवाँ अप्यूहे अग्ने । किमस्मभ्यं जातवेदो हृणीषे द्रोघवाचस्ते निॠथं सचन्ताम् ॥
যদি মই অসত্য-দেৱতাৰ সেৱক হৈ থাকোঁ, অথবা হে অগ্নি, ব্যৰ্থভাৱে দেৱতাসকলক আঁতৰাই থৈ থাকোঁ—তেনে হলে, হে জাতৱেদ, তুমি আমাৰ ওপৰত কিয় ক্ৰোধ কৰিছা? দ্ৰোহবাক্য কোৱা লোকসকল তোমাৰ পৰা পথহীন, আনন্দহীন নিঃশেষত গতি লাভ কৰক।
Mantra 15
अद्या मुरीय यदि यातुधानो अस्मि यदि वायुस्ततप पूरुषस्य । अधा स वीरैर्दशभिर्वि यूया यो मा मोघं यातुधानेत्याह ॥
আজি মই মৰোঁ—যদি মই যাতুধান হওঁ, যদি মোৰ ভিতৰৰ মানৱত্বত প্ৰাণবায়ুৱে দগ্ধ কৰি থৈছে। তেন্তে যি মিছাকৈ মোৰ বিষয়ে কয়, ‘ই যাতুধান’, সি তাৰ দহজন বীৰসহ বিচ্ছিন্ন হওক, ছিন্নভিন্ন হওক।
Mantra 16
यो मायातुं यातुधानेत्याह यो वा रक्षाः शुचिरस्मीत्याह । इन्द्रस्तं हन्तु महता वधेन विश्वस्य जन्तोरधमस्पदीष्ट ॥
যি মোক ‘মায়াতু কৰোঁতা’ বুলি যাতুধান বুলি কয়, বা যি কয় ‘মই শুচি ৰক্ষস’, তাক ইন্দ্ৰে মহা আঘাতে বধ কৰক; সকলো জীৱৰ মাজত সি সৰ্বনিম্ন পদত পতিত হওক।
Mantra 17
प्र या जिगाति खर्गलेव नक्तमप द्रुहा तन्वं गूहमाना । वव्राँ अनन्ताँ अव सा पदीष्ट ग्रावाणो घ्नन्तु रक्षस उपब्दैः ॥
ৰাতিৰে খৰ্গলৰ দৰে আগবাঢ়ে তাই, দ্ৰোহত নিজৰ দেহ গোপন কৰি। অনন্ত আবৰণসমূহলৈ তাই পতিত হওক; পেষণ-শিলাবোৰে নিজৰ চেপা আঘাতে ৰক্ষসক ঘাত কৰক।
Mantra 18
वि तिष्ठध्वं मरुतो विक्ष्विच्छत गृभायत रक्षसः सं पिनष्टन । वयो ये भूत्वी पतयन्ति नक्तभिर्ये वा रिपो दधिरे देवे अध्वरे ॥
হে মৰুতসকল, পৃথক হৈ থিয় হওক; বসতিসমূহৰ মাজে-মাজে বিচাৰি চাওক। ৰাক্ষসসকলক ধৰি একেলগে চেপি-চুৰমাৰ কৰক—যিসকলে পখী হৈ ৰাতিৰে উৰি ফুৰে, অথবা যিসকলে দেৱীয় অধ্বৰ-যজ্ঞত বৈৰ-শত্রুতা স্থাপন কৰিছে।
Mantra 19
प्र वर्तय दिवो अश्मानमिन्द्र सोमशितं मघवन्त्सं शिशाधि । प्राक्तादपाक्तादधरादुदक्तादभि जहि रक्षसः पर्वतेन ॥
হে ইন্দ্ৰ, সোমে তীক্ষ্ণ কৰা আকাশৰ শিলাখণ্ডখন গড়িয়াই আগবঢ়াওক; হে মঘৱন, তাক সম্পূৰ্ণ গতিৰে চলাই দিওক। আগফালৰ পৰা আৰু পাছফালৰ পৰা, তলৰ পৰা আৰু ওপৰৰ পৰা—পৰ্বতৰ দ্বাৰা ৰাক্ষসসকলক আঘাত কৰি নিধন কৰক।
Mantra 20
एत उ त्ये पतयन्ति श्वयातव इन्द्रं दिप्सन्ति दिप्सवोऽदाभ्यम् । शिशीते शक्रः पिशुनेभ्यो वधं नूनं सृजदशनिं यातुमद्भ्यः ॥
এইসকলেই সঁচাকৈ উৰি ফুৰে—কুকুৰ-সদৃশ ঘূৰি-ফুৰা যাত্ৰীসকল—অদাভ্য ইন্দ্ৰক ধৰি ল’বলৈ লোভ কৰে। শক্রই দুষ্টসকলৰ বাবে আঘাত তীক্ষ্ণ কৰে; এতিয়া তেওঁ যাতুমদসকলৰ ওপৰত বজ্ৰ (অশনি) মুক্ত কৰে।
Mantra 21
इन्द्रो यातूनामभवत्पराशरो हविर्मथीनामभ्याविवासताम् । अभीदु शक्रः परशुर्यथा वनं पात्रेव भिन्दन्त्सत एति रक्षसः ॥
ইন্দ্ৰ যাতু-সকলক দূৰ কৰোঁতা হৈ উঠিল; হৱিৰ-মথীসকল—যিসকলে আহুতি-মথি অশান্তি আনে—তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ জাগ্ৰত। শক্ৰ ইন্দ্ৰ, যেন কুঠাৰ বনৰ ওপৰত, যেন পাত্ৰ ভাঙি টুকুৰা কৰে, তেনেকৈ সত্য-বিৰোধী ৰক্ষসসকলৰ ওপৰত ধাৱমান হৈ স্থাপিত দুষ্টতাক চিৰি-চিৰি ভাঙি পেলায়।
Mantra 22
उलूकयातुं शुशुलूकयातुं जहि श्वयातुमुत कोकयातुम् । सुपर्णयातुमुत गृध्रयातुं दृषदेव प्र मृण रक्ष इन्द्र ॥
উলূক-যাতু, শুশুলূক-যাতু—ইহঁতক বধ কৰা; শ্ব-যাতু আৰু কোক-যাতুকো বধ কৰা। সুপৰ্ণ-যাতু আৰু গৃধ্ৰ-যাতুকো; হে ইন্দ্ৰ, দৃঢ় শিলাৰ দৰে স্থিৰ হৈ, আগবাঢ়ি ৰক্ষসক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰি দে।
Mantra 23
मा नो रक्षो अभि नड्यातुमावतामपोच्छतु मिथुना या किमीदिना । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥
ৰক্ষস যেন আমাক চেপি নধৰে; কিমীদিন-প্ৰেৰণাত চলা যুগল প্ৰতাৰকসকলক উচ্ছিন্ন কৰি ছিটাই দিয়া হওক। পৃথিৱী আমাৰ পাৰ্থিৱ বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; অন্তৰিক্ষ দিৱ্য আঘাতৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰক; এই লোকসমূহে আমাক দুঃখ-সংকটৰ পৰা সুৰক্ষা দিওক।
Mantra 24
इन्द्र जहि पुमांसं यातुधानमुत स्त्रियं मायया शाशदानाम् । विग्रीवासो मूरदेवा ऋदन्तु मा ते दृशन्त्सूर्यमुच्चरन्तम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, যাতুধানৰ পুৰুষ-শক্তি আৰু স্ত্ৰী-শক্তিক জাহি (নাশ কৰ); মায়াৰে যিসকলে সদা ভক্ষণ কৰে। বেঁকা-গৰ্দন, মিথ্যা-দেৱতা সকল পৰাজয়ত কেঁদক; তোমাৰ উদীয়মান সূৰ্যক সিহঁতে যেন নেদেখে।
Mantra 25
प्रति चक्ष्व वि चक्ष्वेन्द्रश्च सोम जागृतम् । रक्षोभ्यो वधमस्यतमशनिं यातुमद्भ्यः ॥
আমালৈ চাও, বিস্তৃতভাৱে চাও; জাগ্ৰত হও, হে ইন্দ্ৰ আৰু সোম। ৰক্ষসসকলৰ ওপৰত বধ-শক্তি আৰু বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰা; যাতু-গতিৰে আৱিষ্টসকলৰ ওপৰত।
It is a protective hymn asking Indra and Soma to burn, crush, and drive away hostile forces (rakṣas/yātu) and to keep the sacrifice and the worshipper’s mind clear and safe.
Indra represents decisive power that breaks obstacles, while Soma represents luminous clarity and inspired truth. Together they remove darkness and restore right order (ṛta).
Both. The language targets rakṣas and yātu beings, but it also points to inner ‘devourers’ like confusion, deceitful speech, and obscuring tendencies that block awakened seeing and right action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.