Sukta 104

Mantra 1

इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः ॥

ઇન્દ્રા-સોમા, તપો; રક્ષઃ (રાક્ષસી શક્તિઓ) ને ઉબ્જત—ચકડી નાંખો; વૃષણા, તમોવૃધઃ (રાત્રિથી વધનારા) ને નીચે દબાવો. અચિતઃ (જાગૃત દૃષ્ટિ વિનાના) ને દૂરથી તોડી નાંખો; તેમને દહન કરો. અત્રિણઃ (ભક્ષક/વિનાશક) ને હણી હાંકી કાઢો; તમારી શક્તિને તીક્ષ્ણ કરો.

Mantra 2

इन्द्रासोमा समघशंसमभ्यघं तपुर्ययस्तु चरुरग्निवाँ इव । ब्रह्मद्विषे क्रव्यादे घोरचक्षसे द्वेषो धत्तमनवायं किमीदिने ॥

ઇન્દ્રા-સોમા, સમઘશંસમ્ (અઘનું ઘોષણ કરનાર દૂષિત વાણી-પ્રેરણા) અને અભ્યઘમ્ (અમારા પર દબાણ કરતું પાપ) ને એકત્ર કરી પાછું હાંકી દો. તમારી તપુર્યયઃ (દહનશક્તિ) અગ્નિવાન્ ઇવ ચરુઃ—અગ્નિની જ્વાળાસહ ધગધગતા હવિષ્યની જેમ—આગળ વધે. બ્રહ્મદ્વિષે (બ્રહ્મ/વેદવાણીનો દ્વેષ કરનાર પર), ક્રવ્યાદે (માંસભક્ષક પર), ઘોરચક્ષસે (ભયંકર દૃષ્ટિવાળા પર), અનવાયં કિમીદિને (અનવાય—અવરોધ ન માનનાર કિમીદિ/હાનિકારક દૂષ્ટ પર) તમારો દ્વેષ/પ્રતિઘાત સ્થાપિત કરો.

Mantra 3

इन्द्रासोमा दुष्कृतो वव्रे अन्तरनारम्भणे तमसि प्र विध्यतम् । यथा नातः पुनरेकश्चनोदयत्तद्वामस्तु सहसे मन्युमच्छवः ॥

હે ઇન્દ્ર અને સોમ! દુષ્કૃત કરનાર, જે અગ્રાહ્ય અંધકારમાં પોતાને લપેટી બેઠો છે, તેને ભેદી નાખો. તમારું પરાક્રમ એવું જ થાઓ—ત્યાંથી એક પણ ફરી ઊઠી ન શકે; હે મન્યુથી યુક્ત, તેજસ્વી બળવંતો, તમારું ક્રોધબળ આ કાર્ય સિદ્ધ કરે.

Mantra 4

इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवो वधं सं पृथिव्या अघशंसाय तर्हणम् । उत्तक्षतं स्वर्यं पर्वतेभ्यो येन रक्षो वावृधानं निजूर्वथः ॥

હે ઇન્દ્ર અને સોમ! સ્વર્ગમાંથી સંહારક પ્રહારને નીચે ફેરવો અને પૃથ્વી સાથે જોડીને દુષ્ટવાણી કરનાર પર દબાણરૂપે ચકનાચૂર કરો. પર્વતોમાંથી સૂર્ય-પ્રાપ્તિનો માર્ગ કોતરી કાઢો, જેના દ્વારા આપણા અંદર વધતું રક્ષસ્ (રાક્ષસ-બળ) તમે ક્ષીણ કરી નાખો.

Mantra 5

इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवस्पर्यग्नितप्तेभिर्युवमश्महन्मभिः । तपुर्वधेभिरजरेभिरत्रिणो नि पर्शाने विध्यतं यन्तु निस्वरम् ॥

હે ઇન્દ્ર અને સોમ! અગ્નિથી તપ્ત થયેલા પથ્થરો, શિલા-હનન બળો સાથે, સ્વર્ગમાંથી તમારી શક્તિને નીચે ફેરવો. અજર, દહનકારી પ્રહારો વડે ભક્ષક અત્રિનોને નીચે ભેદો; તેઓ નિઃસ્વર લોકમાં જઈ પડે—જ્યાં સત્ય વાણી ઊગતી નથી.

Mantra 6

इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना । यां वां होत्रां परिहिनोमि मेधयेमा ब्रह्माणि नृपतीव जिन्वतम् ॥

હે ઇન્દ્ર અને સોમ, સર્વ દિશાઓથી આ મારી મતિ તમારાં ચારે તરફ ફરતી રહે—બળવાન વાજિન ઘોડાની કમરપટ્ટી (કક્ષ્યા) જેવી. જાગૃત મેધાથી હું આ હોત્રા-આહ્વાનને તમારાં પરિઘમાં સ્થાપું છું; બે નૃપતિ જેમ પ્રજાને પોષે તેમ, આ બ્રહ્માણિ (પવિત્ર સ્તુતિ-વચનો)ને પોષો, પ્રેરો.

Mantra 7

प्रति स्मरेथां तुजयद्भिरेवैर्हतं द्रुहो रक्षसो भङ्गुरावतः । इन्द्रासोमा दुष्कृते मा सुगं भूद्यो नः कदा चिदभिदासति द्रुहा ॥

તમારા વિજયી વેગોથી સ્મરો અને પ્રતિઉત્તર આપો; કપટી દ્રુહને, ભંગુર ચીસો સાથે આવનાર રક્ષસને હણી નાખો. હે ઇન્દ્ર અને સોમ, દુષ્કૃત કરનાર માટે સુગમ માર્ગ ન રહે—જે કોઈ પણ ક્યારેક દ્રોહથી અમને આઘાત કરે.

Mantra 8

यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टे अनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वासत इन्द्र वक्ता ॥

જે કોઈ ક્ષુદ્ર મનથી મને જોતા રહે છે અને અસત્ય વચનો વડે મારી નિંદા કરે છે—હે ઇન્દ્ર, તે અસ્તિત્વહીન સમાન બની જાય. જેમ તેજસ્વી જાળમાં પકડાયેલાં જળ બંધાઈ જાય, તેમ તેની વાણી પકડાઈ નિષ્ફળ થઈ જાય.

Mantra 9

ये पाकशंसं विहरन्त एवैर्ये वा भद्रं दूषयन्ति स्वधाभिः । अहये वा तान्प्रददातु सोम आ वा दधातु निॠतेरुपस्थे ॥

જે લોકો તુચ્છ દુર્વાણી સાથે રમે છે, અને જે પોતાના સ્વધાભિઃ (સ્વેચ્છિત વૃત્તિઓ) વડે શુભને દૂષિત કરે છે—સોમ તેમને અહિ (સર્પ-શક્તિ)ને સોંપી દે, અથવા તેમને નિઋતિના ઉપસ્થમાં સ્થાપે, જ્યાં તેમની વિકૃતિ નિર્વળ થાય.

Mantra 10

यो नो रसं दिप्सति पित्वो अग्ने यो अश्वानां यो गवां यस्तनूनाम् । रिपुः स्तेनः स्तेयकृद्दभ्रमेतु नि ष हीयतां तन्वा तना च ॥

હે અગ્નિ, જે કોઈ અમારી રસને ચોરવા ઇચ્છે—અમારા પિત્વ (જીવનપાન)નો, અશ્વો (ગતિ-શક્તિ)નો, ગવો (પ્રકાશ-જ્ઞાન)નો, અથવા તનૂનાઓ (દેહ-અસ્તિત્વ)નો—એ શત્રુ, એ ચોર, એ ચોરી કરાવનાર, દભ્રમાં (અલ્પતા/ક્ષીણતા)માં જાય; તે દેહથી પણ અને વંશથી પણ ક્ષીણ થાઓ.

Mantra 11

परः सो अस्तु तन्वा तना च तिस्रः पृथिवीरधो अस्तु विश्वाः । प्रति शुष्यतु यशो अस्य देवा यो नो दिवा दिप्सति यश्च नक्तम् ॥

તે દેહથી પણ અને વંશથી પણ દૂર રહે; ત્રણે પૃથ્વીઓ સર્વે તેની નીચે રહે. હે દેવો, તેનું યશ સૂકી જાય—જે કોઈ દિવસમાં કે રાત્રે અમારી પાસેથી ચોરવા ઇચ્છે.

Mantra 12

सुविज्ञानं चिकितुषे जनाय सच्चासच्च वचसी पस्पृधाते । तयोर्यत्सत्यं यतरदृजीयस्तदित्सोमोऽवति हन्त्यासत् ॥

સુવિચારશીલ મનુષ્ય માટે સ્પષ્ટ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે: સત્યનું વચન અને અસત્યનું વચન પરસ્પર સ્પર્ધા કરે છે. એ બન્નેમાં જે સત્ય છે, જે વધુ સીધું અને વધુ ઋજુ માર્ગે જાય છે—તેને સોમ જ સંભાળે છે; અને અસત્યને તે આઘાતે છે.

Mantra 13

न वा उ सोमो वृजिनं हिनोति न क्षत्रियं मिथुया धारयन्तम् । हन्ति रक्षो हन्त्यासद्वदन्तमुभाविन्द्रस्य प्रसितौ शयाते ॥

સોમ વાંકાં (વૃજિન)ને આગળ ધપાવતો નથી, ન તો ગૂંચવણ (મિથ્યા)ને ધારણ કરનાર ક્ષત્રિયને. તે રક્ષસને હણે છે; અસત્ય બોલનારને પણ હણે છે—બન્ને ઇન્દ્રની પ્રેરિત શક્તિની પહોંચમાં પડેલા છે.

Mantra 14

यदि वाहमनृतदेव आस मोघं वा देवाँ अप्यूहे अग्ने । किमस्मभ्यं जातवेदो हृणीषे द्रोघवाचस्ते निॠथं सचन्ताम् ॥

જો હું અસત્ય-દેવને સેવનાર થયો હોઉં, અથવા, હે અગ્નિ, વ્યર્થમાં દેવોને દૂર ઠેલ્યા હોઉં—તો, હે જાતવેદસ, તમે અમારાથી કેમ રોષે ભરાઓ છો? દ્રોહવાણી બોલનારાઓ નિઃઋથ—આનંદવિહોણી નકારાત્મકતા, માર્ગહાનિ—માં જઈ જોડાઈ રહે.

Mantra 15

अद्या मुरीय यदि यातुधानो अस्मि यदि वायुस्ततप पूरुषस्य । अधा स वीरैर्दशभिर्वि यूया यो मा मोघं यातुधानेत्याह ॥

આજે જ હું મરી જાઉં—જો હું યાતુધાન હોઉં; જો મારી અંદરના પુરુષના પ્રાણવાયુએ તેને દાઝાવ્યો હોય. ત્યારે જે વ્યર્થમાં મારા વિષે કહે છે—‘એ યાતુધાન છે’—તેને તેના દસ વીરો સહિત કાપી ને અલગ કરી દેવામાં આવે.

Mantra 16

यो मायातुं यातुधानेत्याह यो वा रक्षाः शुचिरस्मीत्याह । इन्द्रस्तं हन्तु महता वधेन विश्वस्य जन्तोरधमस्पदीष्ट ॥

જે મને ‘માયાજાળ કરનાર’ કહીને ‘યાતુધાન’ કહે છે, અથવા જે કહે છે—‘હું શુદ્ધ રક્ષસ છું’—ઇન્દ્ર તેને મહાન પ્રહારથી હણે; સર્વ જીવોમાં તે અધમ પદે પડી જાય.

Mantra 17

प्र या जिगाति खर्गलेव नक्तमप द्रुहा तन्वं गूहमाना । वव्राँ अनन्ताँ अव सा पदीष्ट ग्रावाणो घ्नन्तु रक्षस उपब्दैः ॥

રાત્રે ભટકતા પ્રાણીની જેમ તે આગળ વધે છે, દ્રોહમાં પોતાનું શરીર છુપાવતી. તે અનંત બંધાણોમાં નીચે પડી જાય; ગ્રાવાણો પોતાના કચડતા પ્રહારો વડે રક્ષસને ઘાયલ કરે.

Mantra 18

वि तिष्ठध्वं मरुतो विक्ष्विच्छत गृभायत रक्षसः सं पिनष्टन । वयो ये भूत्वी पतयन्ति नक्तभिर्ये वा रिपो दधिरे देवे अध्वरे ॥

હે મરુતો, અલગ ઊભા રહો; વસાહતોમાં સર્વત્ર શોધ કરો. રક્ષસોને પકડીને એકઠાં કરીને ચકનાચૂર કરો—જે રાત્રિઓમાં પક્ષી બની ઉડે છે, અથવા જે દેવયજ્ઞના અધ્વરમાં વૈર સ્થાપે છે.

Mantra 19

प्र वर्तय दिवो अश्मानमिन्द्र सोमशितं मघवन्त्सं शिशाधि । प्राक्तादपाक्तादधरादुदक्तादभि जहि रक्षसः पर्वतेन ॥

હે ઇન્દ્ર, સોમથી તીક્ષ્ણ થયેલો દિવ્ય પથ્થર આગળ ધપાવ; હે મઘવન, તેને પૂર્ણ ગતિમાં ચલાવ. આગળથી અને પાછળથી, નીચેથી અને ઉપરથી—પર્વત વડે રક્ષસોને પ્રહાર કર.

Mantra 20

एत उ त्ये पतयन्ति श्वयातव इन्द्रं दिप्सन्ति दिप्सवोऽदाभ्यम् । शिशीते शक्रः पिशुनेभ्यो वधं नूनं सृजदशनिं यातुमद्भ्यः ॥

આ તો ખરેખર ઉડ્યા ફરે છે—શ્વાનસમાન ભટકનારા—અદાભ્ય ઇન્દ્રને પકડી લેવા ઇચ્છે છે. શક્ર દુષ્ટો માટે પ્રહારને તીક્ષ્ણ કરે છે; હવે યાતુમદો પર વજ્ર છોડે છે.

Mantra 21

इन्द्रो यातूनामभवत्पराशरो हविर्मथीनामभ्याविवासताम् । अभीदु शक्रः परशुर्यथा वनं पात्रेव भिन्दन्त्सत एति रक्षसः ॥

ઇન્દ્ર યાતુઓને હાંકી કાઢનાર બન્યો છે; હવિર્મથીઓ—યજ્ઞહવિને વિકૃતિમાં ફેરવનારાઓ—વિરુદ્ધ તે ઊભો રહ્યો છે. શક્ર, જેમ વનમાં કૂહાડી પડે તેમ, જેમ પાત્રને ફોડી નાખે તેમ, સત્યના વિરોધમાં ઊભેલા રક્ષસો પર ચઢી આવે છે અને તેમને ચીરી નાખે છે.

Mantra 22

उलूकयातुं शुशुलूकयातुं जहि श्वयातुमुत कोकयातुम् । सुपर्णयातुमुत गृध्रयातुं दृषदेव प्र मृण रक्ष इन्द्र ॥

ઉલૂક-યાતુને, શુશુલૂક-યાતુને, શ્વા-યાતુને તથા કોક-યાતુને સંહાર, હે ઇન્દ્ર. સુપર્ણ-યાતુને તથા ગૃધ્ર-યાતુને પણ—અસ્તિત્વમાં પથ્થર સમ દૃઢ રહી—આ રક્ષસને આગળ ધસી કચડી નાખ.

Mantra 23

मा नो रक्षो अभि नड्यातुमावतामपोच्छतु मिथुना या किमीदिना । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥

અમ પર રક્ષસો દબાણ ન કરે; કિમીદિન-બળથી પ્રેરિત જોડિયા છલકપટીઓ દૂર ફેંકાઈ વિખેરાઈ જાય. પૃથ્વી અમને પાર્થિવ ભયથી રક્ષે, અને અંતરિક્ષ દિવ્ય આક્રમણથી રક્ષે; આ લોકધામો અમને કષ્ટથી બચાવે.

Mantra 24

इन्द्र जहि पुमांसं यातुधानमुत स्त्रियं मायया शाशदानाम् । विग्रीवासो मूरदेवा ऋदन्तु मा ते दृशन्त्सूर्यमुच्चरन्तम् ॥

હે ઇન્દ્ર, યાતુધાનના પુરુષ અને સ્ત્રી—માયાથી ભક્ષતા રહેનારા—ને સંહાર. વાંકડા-ગરદનવાળા, મિથ્યા-દેવતા સમા તેઓ પરાજયમાં રડતા રહે; તારો સૂર્ય ચેતનામાં ઉદય પામે ત્યારે તેઓ તેને ન જુએ.

Mantra 25

प्रति चक्ष्व वि चक्ष्वेन्द्रश्च सोम जागृतम् । रक्षोभ्यो वधमस्यतमशनिं यातुमद्भ्यः ॥

અમારી તરફ દૃષ્ટિ કર, સર્વત્ર દૃષ્ટિ વિસ્તરાવ; જાગૃત થાઓ, હે ઇન્દ્ર અને સોમ. રક્ષસો સામે સંહારક બળ અને અશનિ ફેંકો—યાતુ-ગતિથી ગ્રસ્ત શત્રુઓ પર—જેથી યજ્ઞનો માર્ગ સ્પષ્ટ બને.