Sukta 104
Sukta 7.104
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.104 within Maṇḍala 7)
Indra-Soma
Triṣṭubh
ऋग्वेदस्य ७.१०४ सूक्तं इन्द्रसोमयोः प्रति रक्षार्थं महत् स्तोत्रम्। अत्र रक्षांसि यातवः च अन्तःस्थिताः ‘भक्षकाः’ ये सम्यग्दर्शनं यज्ञं च बाधन्ते, तेषां दाहनं निवारणं च प्रार्थ्यते। आह्वानं सह तीव्रैः आज्ञापदैः—पश्यत, प्रबुध्यत, जहित—सत्यं प्रसादः च यज्ञमार्गः अबाधितः स्यात् इति। नैतिकाध्यात्मिक-ऋतव्यवस्थां च निरूपयति—मृषावाक्यं कुटिलाशयः च इन्द्रस्य नियोजितेन बलेन पतन्ति, सोमः तु ऋजुं दीप्तिमन्तं च पन्थानं समर्थयति।
Mantras
Mantra 1
इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः ॥
इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः ॥
Mantra 2
इन्द्रासोमा समघशंसमभ्यघं तपुर्ययस्तु चरुरग्निवाँ इव । ब्रह्मद्विषे क्रव्यादे घोरचक्षसे द्वेषो धत्तमनवायं किमीदिने ॥
इन्द्रासोमा समघशंसमभ्यघं तपुर्ययस्तु चरुरग्निवाँ इव । ब्रह्मद्विषे क्रव्यादे घोरचक्षसे द्वेषो धत्तमनवायं किमीदिने ॥
Mantra 3
इन्द्रासोमा दुष्कृतो वव्रे अन्तरनारम्भणे तमसि प्र विध्यतम् । यथा नातः पुनरेकश्चनोदयत्तद्वामस्तु सहसे मन्युमच्छवः ॥
हे इन्द्रासोमा, यः दुष्कृतः अनारम्भणे तमसि अन्तर् वव्रे, तं प्र विध्यतम्। यथा ततो नातः पुनरेकश्चनोदयेत्—तद्वामस्तु सहसे; मन्युमच्छवो युवयोः क्रोधबलं तत् साधयतु।
Mantra 4
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवो वधं सं पृथिव्या अघशंसाय तर्हणम् । उत्तक्षतं स्वर्यं पर्वतेभ्यो येन रक्षो वावृधानं निजूर्वथः ॥
हे इन्द्रासोमा, दिवो वधं वर्तयतम्, पृथिव्या सह सं योजयतम्, अघशंसाय तर्हणं कृत्वा। पर्वतेभ्यः स्वर्ग्यं (स्वर्यं) पन्थानम् उत्तक्षतम्, येन अस्मासु वावृधानं रक्षो नि जूर्वथः।
Mantra 5
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवस्पर्यग्नितप्तेभिर्युवमश्महन्मभिः । तपुर्वधेभिरजरेभिरत्रिणो नि पर्शाने विध्यतं यन्तु निस्वरम् ॥
हे इन्द्रासोमा, दिवः परि वर्तयतम् युवाम् अग्नितप्तैः अश्महन्मभिः। अजरैः तपुर्वधेभिः अत्रिणो भक्षयितॄन् नि पर्शाने विध्यतम्; ते निस्वरं लोकं यन्तु, यत्र सत्यवाक् नोदयते।
Mantra 6
इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना । यां वां होत्रां परिहिनोमि मेधयेमा ब्रह्माणि नृपतीव जिन्वतम् ॥
इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना । यां वां होत्रां परिहिनोमि मेधयेमाऽ ब्रह्माणि नृपतीव जिन्वतम् ॥
Mantra 7
प्रति स्मरेथां तुजयद्भिरेवैर्हतं द्रुहो रक्षसो भङ्गुरावतः । इन्द्रासोमा दुष्कृते मा सुगं भूद्यो नः कदा चिदभिदासति द्रुहा ॥
प्रति स्मरेथां तुजयद्भिरेवैर्हतं द्रुहो रक्षसो भङ्गुरावतः । इन्द्रासोमा दुष्कृते मा सुगं भूद्यो नः कदा चिदभिदासति द्रुहा ॥
Mantra 8
यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टे अनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वासत इन्द्र वक्ता ॥
यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टेऽनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वासत इन्द्र वक्ता ॥
Mantra 9
ये पाकशंसं विहरन्त एवैर्ये वा भद्रं दूषयन्ति स्वधाभिः । अहये वा तान्प्रददातु सोम आ वा दधातु निॠतेरुपस्थे ॥
ये पाकशंसं विहरन्त एवैर्ये वा भद्रं दूषयन्ति स्वधाभिः । अहये वा तान् प्रददातु सोम आ वा दधातु निऋतेरुपस्थे ॥
Mantra 10
यो नो रसं दिप्सति पित्वो अग्ने यो अश्वानां यो गवां यस्तनूनाम् । रिपुः स्तेनः स्तेयकृद्दभ्रमेतु नि ष हीयतां तन्वा तना च ॥
यो नो रसं दिप्सति पित्वो अग्ने यो अश्वानां यो गवां यस्तनूनाम् । रिपुः स्तेनः स्तेयकृद्दभ्रमेतु नि ष हीयतां तन्वा तना च ॥
Mantra 11
परः सो अस्तु तन्वा तना च तिस्रः पृथिवीरधो अस्तु विश्वाः । प्रति शुष्यतु यशो अस्य देवा यो नो दिवा दिप्सति यश्च नक्तम् ॥
परः सो अस्तु तन्वा तना च तिस्रः पृथिवीरधो अस्तु विश्वाः । प्रति शुष्यतु यशो अस्य देवा यो नो दिवा दिप्सति यश्च नक्तम् ॥
Mantra 12
सुविज्ञानं चिकितुषे जनाय सच्चासच्च वचसी पस्पृधाते । तयोर्यत्सत्यं यतरदृजीयस्तदित्सोमोऽवति हन्त्यासत् ॥
सुविज्ञानं चिकीर्तुषे जनाय सच्चासच्चे वचसी अन्तः परस्परं स्पर्धेते। तयोः यत् सत्यं यच्च ऋजुतरं सम्यग्गामि—तदेव सोमः पालयति; असत् तु हन्ति।
Mantra 13
न वा उ सोमो वृजिनं हिनोति न क्षत्रियं मिथुया धारयन्तम् । हन्ति रक्षो हन्त्यासद्वदन्तमुभाविन्द्रस्य प्रसितौ शयाते ॥
न वा उ सोमो वृजिनं हिनोति, न च मिथ्याधारयन्तं क्षत्रियम्। हन्ति रक्षः, हन्त्यसद्वदन्तम्—उभावपि इन्द्रस्य प्रसितौ शयेते।
Mantra 14
यदि वाहमनृतदेव आस मोघं वा देवाँ अप्यूहे अग्ने । किमस्मभ्यं जातवेदो हृणीषे द्रोघवाचस्ते निॠथं सचन्ताम् ॥
यदि वा अहमनृतदेव आसं, मोघं वा देवान् अप्यूहे अग्ने—किमस्मभ्यं जातवेदो हृणीषे? द्रोघवाचस्ते निऋथं सचन्ताम्।
Mantra 15
अद्या मुरीय यदि यातुधानो अस्मि यदि वायुस्ततप पूरुषस्य । अधा स वीरैर्दशभिर्वि यूया यो मा मोघं यातुधानेत्याह ॥
अद्याहं म्रियाः यदि यातुधानोऽस्मि, यदि मे पुरुषस्यान्तःस्थितं मानुषं प्राणवायुः सन्तप्तवान्। अथ स दशभिर्वीरैः सह वियुज्यतां यो मां मोघं “यातुधानः” इत्याह।
Mantra 16
यो मायातुं यातुधानेत्याह यो वा रक्षाः शुचिरस्मीत्याह । इन्द्रस्तं हन्तु महता वधेन विश्वस्य जन्तोरधमस्पदीष्ट ॥
यो मां “मायातुं यातुधानः” इत्याह, यो वा “शुचिरहं रक्षाः” इत्याह—तं इन्द्रो महता वधेन हन्तु; स विश्वस्य जन्तोरधमं पदं पदीष्ट।
Mantra 17
प्र या जिगाति खर्गलेव नक्तमप द्रुहा तन्वं गूहमाना । वव्राँ अनन्ताँ अव सा पदीष्ट ग्रावाणो घ्नन्तु रक्षस उपब्दैः ॥
प्र या जिगाति खर्गल इव नक्तम्, अप द्रुहा तन्वं गूहमाना। वव्रान् अनन्तान् अव सा पदीष्ट; ग्रावाणो घ्नन्तु रक्षस उपब्दैः।
Mantra 18
वि तिष्ठध्वं मरुतो विक्ष्विच्छत गृभायत रक्षसः सं पिनष्टन । वयो ये भूत्वी पतयन्ति नक्तभिर्ये वा रिपो दधिरे देवे अध्वरे ॥
हे मरुतः, वि तिष्ठध्वम्; विक्षु विच्छत। रक्षसः गृभाय तान् सं पिनष्टन—ये वयः भूत्वा नक्तभिः पतयन्ति, ये वा देवे अध्वरे रिपुं दधिरे।
Mantra 19
प्र वर्तय दिवो अश्मानमिन्द्र सोमशितं मघवन्त्सं शिशाधि । प्राक्तादपाक्तादधरादुदक्तादभि जहि रक्षसः पर्वतेन ॥
हे इन्द्र, सोमशितं दिवोऽश्मानं प्र वर्तय; हे मघवन्, तं सं शिशाधि। प्राक्तात् अपाक्तात् अधरात् उदक्तात्—पर्वतेन रक्षसः अभि जहि।
Mantra 20
एत उ त्ये पतयन्ति श्वयातव इन्द्रं दिप्सन्ति दिप्सवोऽदाभ्यम् । शिशीते शक्रः पिशुनेभ्यो वधं नूनं सृजदशनिं यातुमद्भ्यः ॥
एत उ त्ये पतयन्ति श्वयातवः, इन्द्रम् दिप्सन्ति दिप्सवोऽदाभ्यम्। शिशीते शक्रः पिशुनेभ्यो वधं; नूनं सृजद् अशनीं यातुमद्भ्यः।
Mantra 21
इन्द्रो यातूनामभवत्पराशरो हविर्मथीनामभ्याविवासताम् । अभीदु शक्रः परशुर्यथा वनं पात्रेव भिन्दन्त्सत एति रक्षसः ॥
इन्द्रो यातूनाम् अभवत् पराशरः, हविर्मथीनाम् अभ्याविवासताम्। अभीदु शक्रः परशुर्यथा वनं, पात्रेव भिन्दन् सत एति रक्षसः॥
Mantra 22
उलूकयातुं शुशुलूकयातुं जहि श्वयातुमुत कोकयातुम् । सुपर्णयातुमुत गृध्रयातुं दृषदेव प्र मृण रक्ष इन्द्र ॥
उलूकयातुं शुशुलूकयातुं जहि श्वयातुमुत कोकयातुम्। सुपर्णयातुमुत गृध्रयातुं दृषदेव प्र मृण रक्ष इन्द्र॥
Mantra 23
मा नो रक्षो अभि नड्यातुमावतामपोच्छतु मिथुना या किमीदिना । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥
मा नो रक्षो अभि नड्यातु मावतामपोच्छतु मिथुना या किमीदिना। पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान्॥
Mantra 24
इन्द्र जहि पुमांसं यातुधानमुत स्त्रियं मायया शाशदानाम् । विग्रीवासो मूरदेवा ऋदन्तु मा ते दृशन्त्सूर्यमुच्चरन्तम् ॥
इन्द्र जहि पुमांसं यातुधानम् उत स्त्रियं मायया शाशदानाम्। विग्रीवासो मूरदेवा ऋदन्तु मा ते दृशन्त् सूर्यम् उच्चरन्तम्॥
Mantra 25
प्रति चक्ष्व वि चक्ष्वेन्द्रश्च सोम जागृतम् । रक्षोभ्यो वधमस्यतमशनिं यातुमद्भ्यः ॥
प्रति चक्ष्व वि चक्ष्वेन्द्रश्च सोम जागृतम्। रक्षोभ्यो वधमस्यतमशनिं यातुमद्भ्यः॥
Frequently Asked Questions
It is a protective hymn asking Indra and Soma to burn, crush, and drive away hostile forces (rakṣas/yātu) and to keep the sacrifice and the worshipper’s mind clear and safe.
Indra represents decisive power that breaks obstacles, while Soma represents luminous clarity and inspired truth. Together they remove darkness and restore right order (ṛta).
Both. The language targets rakṣas and yātu beings, but it also points to inner ‘devourers’ like confusion, deceitful speech, and obscuring tendencies that block awakened seeing and right action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.