Sukta 60
Sukta 3.60
Viśvāmitra Gāthina (traditional for much of Maṇḍala 3; specific hymn 3.60 traditionally to the Ṛbhus by Viśvāmitra)
Ṛbhus (Saudhanvanas), divine artisans of perfection
Jagatī (probable for 3.60.1 due to longer cadence)
এই সূক্তত সৌধন্বন ঋভুসকলক—দিব্য কাৰিগৰসকলক—প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁলোকৰ “সু-নির্মিত কৰ্ম” যজ্ঞৰ কাৰ্যসমূহ সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু মৰ্ত্যসকলক উৎকৰ্ষৰ দিশে উন্নীত কৰে। “মন-সম্বন্ধৰ আত্মীয়তা”ৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক যজ্ঞস্থানলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়; চেপা সোমৰ ওচৰত ইন্দ্ৰৰ সৈতে তেওঁলোকৰ অপৰিমেয় কৌশল আৰু গৌৰৱ উদ্যাপন কৰা হয়; আৰু শেষত সাধকৰ বাবে বহুমুখী পথনির্দেশসহ ইন্দ্ৰ-সহ-ঋভুসকলক নিবেদনলৈ আহিবলৈ এক যৌথ আহ্বানত সূক্তখন উপসংহাৰ হয়।
Mantras
Mantra 1
इहेह वो मनसा बन्धुता नर उशिजो जग्मुरभि तानि वेदसा । याभिर्मायाभिः प्रतिजूतिवर्पसः सौधन्वना यज्ञियं भागमानश ॥
ইয়াতেই, ইয়াতেই, হে নৰবীৰসকল, মনৰ আত্মীয়তাৰে উশিজ্ (উৎসাহী অনুসন্ধানী)সকলে জ্ঞানসহ সেই কৰ্মসমূহৰ ওচৰলৈ আহিল। যি মায়া-শক্তিসমূহে (গঠন-ক্ষমতাসমূহে) প্ৰতিজূতি-বৰ্পস্ (প্ৰতি-উদ্দীপক বল-ৰূপ)সহ, সৌধন্বনৰ পুত্ৰসকলে যজ্ঞযোগ্য ভাগ লাভ কৰিলে।
Mantra 2
याभिः शचीभिश्चमसाँ अपिंशत यया धिया गामरिणीत चर्मणः । येन हरी मनसा निरतक्षत तेन देवत्वमृभवः समानश ॥
যি শচী-শক্তিসমূহে তেওঁলোকে চমস (পানপাত্ৰ)সমূহ গঢ়িলে; যি ধীয়াৰে (দৰ্শনে) চর্মণঃ (চামৰ)ৰ পৰা গাভী সৃষ্টি কৰিলে। যাৰ দ্বাৰা মনসাৰে হৰী (দুই উজ্জ্বল অশ্ব) গঢ়িলে—সেই দ্বাৰাই ঋভুসকল একেলগে দেৱত্ব লাভ কৰিলে।
Mantra 3
इन्द्रस्य सख्यमृभवः समानशुर्मनोर्नपातो अपसो दधन्विरे । सौधन्वनासो अमृतत्वमेरिरे विष्ट्वी शमीभिः सुकृतः सुकृत्यया ॥
মনোৰ সন্তান ঋভুসকলে ইন্দ্ৰৰ সখ্য লাভ কৰিলে; তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মসমূহ চলাই দিলে আৰু কাৰ্যক্ষম শক্তিসমূহ তীব্ৰ কৰিলে। সৌধন্বন বংশীয় এইসকল অমৃতত্বলৈ উঠিল—শমী-সমূহৰ (সমন্বয়কাৰী কৌশলৰ) দ্বাৰা ক্ষেত্ৰখন ব্যাপি; সুকৃত কৰ্মে সুকৃত কৰ্মৰ দ্বাৰাই সিদ্ধ হৈ।
Mantra 4
इन्द्रेण याथ सरथं सुते सचाँ अथो वशानां भवथा सह श्रिया । न वः प्रतिमै सुकृतानि वाघतः सौधन्वना ऋभवो वीर्याणि च ॥
ইন্দ্ৰৰ সৈতে তোমালোক সুত সোমৰ ওচৰত একে ৰথত যুঁজ খাই গমন কৰা; আৰু শ্ৰীৰ সৈতে একেলগে শক্তিসমূহৰ অধিপতি হোৱা। হে সৌধন্বন ঋভুসকল, কোনো স্তোতাই তোমালোকৰ সু-কৰ্মসমূহ, আৰু বীৰ্য্য-কৰ্মসমূহো, মাপিব নোৱাৰে।
Mantra 5
इन्द्र ऋभुभिर्वाजवद्भिः समुक्षितं सुतं सोममा वृषस्वा गभस्त्योः । धियेषितो मघवन्दाशुषो गृहे सौधन्वनेभिः सह मत्स्वा नृभिः ॥
হে ইন্দ্ৰ, বল-সমৃদ্ধ ঋভুসকলৰ সৈতে, দুহাতে সুত আৰু পূৰ্ণ কৰা সোম পান কৰা। ধীয়ে প্ৰেৰিত হৈ, হে মঘৱন, দাশুষ (অৰ্পণকাৰী)ৰ গৃহত সৌধন্বনসকলৰ সৈতে, নৃ (বীৰ) শক্তিসমূহৰ সৈতে একেলগে উল্লাস কৰা।
Mantra 6
इन्द्र ऋभुमान्वाजवान्मत्स्वेह नोऽस्मिन्त्सवने शच्या पुरुष्टुत । इमानि तुभ्यं स्वसराणि येमिरे व्रता देवानां मनुषश्च धर्मभिः ॥
হে ইন্দ্ৰ, ঋভুসম্পন্ন, বল-সমৃদ্ধ, বহুল-স্তুত! তোমাৰ শকতিয়ে এই আমাৰ সোম-সৱনত ইয়াত আনন্দ কৰা। এই ভগ্নী-শক্তিসমূহ তোমাৰ বাবে যোজিত হৈছে—দেৱতাসকলৰ বিধান আৰু ঋত (ধৰ্ম)-ধাৰণকাৰী মানৱৰ বিধি-নিয়ম অনুসাৰে।
Mantra 7
इन्द्र ऋभुभिर्वाजिभिर्वाजयन्निह स्तोमं जरितुरुप याहि यज्ञियम् । शतं केतेभिरिषिरेभिरायवे सहस्रणीथो अध्वरस्य होमनि ॥
হে ইন্দ্ৰ, ঋভুসকল আৰু বেগৱান বল-অশ্বসমূহসহ, সমৃদ্ধি আনোতা, ইয়াত আহি গায়কৰ স্তোত্ৰ—যজ্ঞযোগ্য স্তৱ—নিকটলৈ আহা। অনুসন্ধানকাৰীৰ বাবে শত তীক্ষ্ণ কেতু (দৃষ্টি/বোধ) লৈ, সহস্ৰ-পথে নায়ক তুমি, অধ্বৰ যজ্ঞৰ হোমস্থানত উপস্থিত হও।
Frequently Asked Questions
The Ṛbhus are divine artisan-beings (called Saudhanvanas) praised for extraordinary skill and “well-wrought” works that perfect and renew the forms used in sacrifice and life.
The hymn portrays them as companions near the pressed Soma: Indra embodies victorious power, while the Ṛbhus embody perfected skill—together they bring prosperity, mastery, and ritual success.
It asks the gods to come to the offering-place, accept Soma and praise, and grant abundance (vāja), splendor (śrī), and sharp, guiding perceptions (ketu) to the seeker and the community.
Ask anything about Sukta 60 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
