
Sukta 3.60
Viśvāmitra Gāthina (traditional for much of Maṇḍala 3; specific hymn 3.60 traditionally to the Ṛbhus by Viśvāmitra)
Ṛbhus (Saudhanvanas), divine artisans of perfection
Jagatī (probable for 3.60.1 due to longer cadence)
ఈ సూక్తం ఋభువులను (సౌధన్వనులు), యజ్ఞకార్యాలను పరిపూర్ణం చేసే “సుసంస్కృత కృతులు” గల దివ్య శిల్పులను స్తుతిస్తుంది; అవి మానవులను ఉత్తమత్వం వైపు ఉద్ధరిస్తాయి. “మనస్సు యొక్క బంధుత్వం” ద్వారా వారిని యజ్ఞస్థలానికి ఆహ్వానిస్తుంది; పిండిన సోమ సమీపంలో ఇంద్రునితో కలిసి వారి అపరిమిత నైపుణ్యమూ మహిమయూ కీర్తించబడతాయి; చివరికి, సాధకునికి బహువిధ మార్గదర్శనంతో ఇంద్ర-ఋభువులు కలిసి అర్పణ వద్దకు రావాలని సంయుక్త ఆహ్వానంతో ముగుస్తుంది.
Mantra 1
इहेह वो मनसा बन्धुता नर उशिजो जग्मुरभि तानि वेदसा । याभिर्मायाभिः प्रतिजूतिवर्पसः सौधन्वना यज्ञियं भागमानश ॥
ఇక్కడే, ఇక్కడే, ఓ వీర నరులారా! మనస్సు బంధుత్వంతో ఉశిజ్ (ఆతుర సాధకులు) జ్ఞానంతో ఆ కార్యప్రవృత్తుల వైపు వచ్చారు—ఆ మాయల (రూపకల్పన శక్తుల) ద్వారా, ప్రతిజూతి-వర్పస్ (ప్రతిఉత్తేజక తేజోబల రూపాలు) కలవారై, సౌధన్వన (సుధన్వుని కుమారులు) యజ్ఞానికి తగిన భాగాన్ని పొందారు.
Mantra 2
याभिः शचीभिश्चमसाँ अपिंशत यया धिया गामरिणीत चर्मणः । येन हरी मनसा निरतक्षत तेन देवत्वमृभवः समानश ॥
ఆ శచీః (నైపుణ్య శక్తులు) చేత వారు చమసాలు (యజ్ఞ పాత్రలు) మలిచారు; ఆ ధియా (దర్శన/బుద్ధి) చేత చర్మణః (చర్మం) నుండి గోవును సృష్టించారు. అలాగే దానితోనే వారు మనసా (మనస్సుతో) హరీ—రెండు ప్రకాశవంతమైన అశ్వాలు—చెక్కారు; ఆ ద్వారానే ఋభువులు సమస్తంగా దేవత్వాన్ని పొందారు.
Mantra 3
इन्द्रस्य सख्यमृभवः समानशुर्मनोर्नपातो अपसो दधन्विरे । सौधन्वनासो अमृतत्वमेरिरे विष्ट्वी शमीभिः सुकृतः सुकृत्यया ॥
మనువు కుమారులైన ఋభులు ఇంద్రుని సఖ్యతను పొందారు; తమ కార్యాలను ప్రవృత్తింపజేసి, ఫలప్రద శక్తులను మరింత తీక్ష్ణం చేశారు. ఈ సౌధన్వన ఋభులు అమృతత్వం వైపు ఎదిగారు—శమీ (నైపుణ్య సమన్వయ ఉపాయాలు) చేత సమస్త క్షేత్రంలో వ్యాపించి; సుకర్మచేత సుకృతులు, తమ సుకృత్యయా సిద్ధులు.
Mantra 4
इन्द्रेण याथ सरथं सुते सचाँ अथो वशानां भवथा सह श्रिया । न वः प्रतिमै सुकृतानि वाघतः सौधन्वना ऋभवो वीर्याणि च ॥
ఇంద్రునితో మీరు ఒకే రథంలో యుక్తులై, పిండిన సోమ సమీపంలో సంచరిస్తారు; శ్రీతో కలిసి మీరు శక్తుల అధిపతులవుతారు. ఓ సౌధన్వన ఋభులారా, మీ సుసంస్కృత కర్మలను, మీ వీర్యకార్యాలను కూడా ఏ స్తోత్రకుడూ కొలవలేడు.
Mantra 5
इन्द्र ऋभुभिर्वाजवद्भिः समुक्षितं सुतं सोममा वृषस्वा गभस्त्योः । धियेषितो मघवन्दाशुषो गृहे सौधन्वनेभिः सह मत्स्वा नृभिः ॥
ఓ ఇంద్రా, వాజసంపన్నులైన ఋభులతో కలిసి, నీ రెండు గభస్త్యోః (చేతుల్లో) పిండబడి పరిపూర్ణమైన ఆ సోమాన్ని పానము చేయి. ధియా చేత ప్రేరితుడై, ఓ మఘవన్, దాశుష్ (యజమాని) గృహంలో, సౌధన్వనులతో కలిసి, నరులతో (వీర శక్తులతో) కలిసి ఆనందించు.
Mantra 6
इन्द्र ऋभुमान्वाजवान्मत्स्वेह नोऽस्मिन्त्सवने शच्या पुरुष्टुत । इमानि तुभ्यं स्वसराणि येमिरे व्रता देवानां मनुषश्च धर्मभिः ॥
ఓ ఇంద్రా! ఋభువులతో సమృద్ధుడవై, బలసంపన్నుడవై, బహు-స్తుతుడా—నీ శక్తితో ఈ మా సోమ-ప్రసవంలో ఇక్కడే ఆనందించుము. ఈ ‘సోదరి-శక్తులు’ (స్వసారాణి) నీకోసం యోక్తమయ్యాయి—దేవుల వ్రతాలకును, మనుషుల ధర్మ-విధానాలకును అనుగుణంగా, ఋతం (సత్య-వ్యవస్థ) నిలిచేలా।
Mantra 7
इन्द्र ऋभुभिर्वाजिभिर्वाजयन्निह स्तोमं जरितुरुप याहि यज्ञियम् । शतं केतेभिरिषिरेभिरायवे सहस्रणीथो अध्वरस्य होमनि ॥
ఓ ఇంద్రా! ఋభువులతోను, వేగవంతమైన వాజులతోను, ఇక్కడ ‘వాజ’ (సంపద/బలం) పెంపొందిస్తూ, యజ్ఞియుడా—గాయకుని స్తోత్రానికి సమీపంగా రా. ఆరాధకునికై శత తীক্ষ్ణ కేతువులతో (ప్రజ్ఞా-చిహ్నాలతో) ప్రకాశించువాడా, ‘సహస్ర-నీథ’ (వెయ్యి మార్గాలతో నడిపించువాడా) నీవు అధ్వర హోమ-స్థానంలో సన్నిధి చెయ్యుము।
The Ṛbhus are divine artisan-beings (called Saudhanvanas) praised for extraordinary skill and “well-wrought” works that perfect and renew the forms used in sacrifice and life.
The hymn portrays them as companions near the pressed Soma: Indra embodies victorious power, while the Ṛbhus embody perfected skill—together they bring prosperity, mastery, and ritual success.
It asks the gods to come to the offering-place, accept Soma and praise, and grant abundance (vāja), splendor (śrī), and sharp, guiding perceptions (ketu) to the seeker and the community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.