Rig Veda Sukta 60
Mandala 3Sukta 607 Mantras

Sukta 60

Sukta 3.60

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (traditional for much of Maṇḍala 3; specific hymn 3.60 traditionally to the Ṛbhus by Viśvāmitra)

Devata

Ṛbhus (Saudhanvanas), divine artisans of perfection

Chandas

Jagatī (probable for 3.60.1 due to longer cadence)

ഈ സൂക്തം സൌധന്വനരായ ഋഭുക്കളെ സ്തുതിക്കുന്നു—യാഗത്തിന്റെ കൃതികളെ പരിപൂർണമാക്കി മർത്ത്യരെ ഉന്നതിയിലേക്കുയർത്തുന്ന “സുനിർമ്മിത കർമ്മങ്ങളുടെ” ദിവ്യ ശില്പികൾ. “മനസ്സിന്റെ ബന്ധുത്വം” വഴി അവരെ യജ്ഞസ്ഥലത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു; പിഴിഞ്ഞ സോമത്തിനരികെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം അവരുടെ അളവറ്റ നൈപുണ്യവും മഹിമയും ആഘോഷിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ, അന്വേഷകനു പലവിധ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുന്നവരായി, ഋഭുക്കളോടുകൂടിയ ഇന്ദ്രനെ അർപ്പണത്തിലേക്ക് വരുവാൻ സംയുക്തമായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

Sanskrit recitationRig Veda 3.60

Mantras

Mantra 1

इहेह वो मनसा बन्धुता नर उशिजो जग्मुरभि तानि वेदसा । याभिर्मायाभिः प्रतिजूतिवर्पसः सौधन्वना यज्ञियं भागमानश ॥

ഇവിടെ, ഇവിടെ തന്നേ, ഹേ നരന്മാരേ (വീരന്മാരേ), മനസ്സിന്റെ ബന്ധുത്വംകൊണ്ട് ഉശിജ്—ഉത്സുകാന്വേഷകർ—വേദം (ജ്ഞാനം) സഹിതം ആ പ്രവർത്തികളിലേക്കു വന്നു. ഏതു മായകളാൽ (രൂപനിർമ്മാണശക്തികളാൽ) പ്രതിജൂതി-വർപസ്—പ്രതിസ്പർധ/പ്രതിഉത്തേജക ബലരൂപങ്ങളോടെ—സുധന്വന്റെ പുത്രന്മാർ യജ്ഞയോഗ്യമായ ഭാഗം പ്രാപിച്ചു.

Mantra 2

याभिः शचीभिश्चमसाँ अपिंशत यया धिया गामरिणीत चर्मणः । येन हरी मनसा निरतक्षत तेन देवत्वमृभवः समानश ॥

അവzelfde ശചികൾ (കൗശലശക്തികൾ) കൊണ്ടു അവർ ചമസങ്ങൾ (യജ്ഞപാത്രങ്ങൾ) രൂപപ്പെടുത്തി; അതേ ധിയ (ദർശനം/ബുദ്ധി) കൊണ്ടു ചർമണഃ—തോലിൽ നിന്ന്—ഗോവിനെ നിർമ്മിച്ചു. ഏതുകൊണ്ടു മനസ്സാൽ അവർ രണ്ടു ഹരികളെ (തേജസ്വി അശ്വങ്ങളെ) പണിതുവോ—അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഋഭുക്കൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് ദേവത്വം പ്രാപിച്ചു.

Mantra 3

इन्द्रस्य सख्यमृभवः समानशुर्मनोर्नपातो अपसो दधन्विरे । सौधन्वनासो अमृतत्वमेरिरे विष्ट्वी शमीभिः सुकृतः सुकृत्यया ॥

മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ ഋഭുക്കൾ ഇന്ദ്രന്റെ സഖ്യം പ്രാപിച്ചു; അവർ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തികളെ ചലിപ്പിക്കുകയും ഫലപ്രദമായ ശക്തികളെ ഉജ്ജ്വലമാക്കുകയും ചെയ്തു. സൗധാന്വനന്മാരായ അവർ അമൃതത്വത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു—ശമി (കൗശലം)കൊണ്ട് സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചു; സുകൃതന്മാരായ അവർ സുകൃത്യയാൽ (പരിപൂർണ്ണ കർമ്മംകൊണ്ട്) പരിപാകം നേടി.

Mantra 4

इन्द्रेण याथ सरथं सुते सचाँ अथो वशानां भवथा सह श्रिया । न वः प्रतिमै सुकृतानि वाघतः सौधन्वना ऋभवो वीर्याणि च ॥

ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നിങ്ങൾ ഒരേ രഥത്തിൽ യുക്തരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു, പിഷിത സോമത്തിനടുത്ത് ചേർന്ന്; പിന്നെ ശ്രിയോടുകൂടി നിങ്ങൾ ശക്തികളുടെ അധിപതികളാകുന്നു. ഹേ സൗധാന്വന ഋഭുക്കളേ, നിങ്ങളുടെ നന്നായി നിർമിത കർമ്മങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ വീര്യപ്രവൃത്തികളെയും ഒരു സ്തോതാവിനും അളക്കാൻ കഴിയില്ല.

Mantra 5

इन्द्र ऋभुभिर्वाजवद्भिः समुक्षितं सुतं सोममा वृषस्वा गभस्त्योः । धियेषितो मघवन्दाशुषो गृहे सौधन्वनेभिः सह मत्स्वा नृभिः ॥

ഹേ ഇന്ദ്രാ, ബലസമൃദ്ധരായ ഋഭുക്കളോടൊപ്പം, നിന്റെ ഇരുകൈകളിലും പിഷിതവും പരിപൂർണ്ണവുമായ സോമം പാനം ചെയ്യുക. ധീ (പ്രേരിത ബുദ്ധി)യാൽ ഉത്തേജിതനായി, ഹേ മഘവൻ (ദാനവീരാ), ദാനിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ—സൗധാന്വനന്മാരോടും നൃ (വീര) ശക്തികളോടും കൂടെ—ആനന്ദിക്കുക.

Mantra 6

इन्द्र ऋभुमान्वाजवान्मत्स्वेह नोऽस्मिन्त्सवने शच्या पुरुष्टुत । इमानि तुभ्यं स्वसराणि येमिरे व्रता देवानां मनुषश्च धर्मभिः ॥

ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഋഭുമാനനും വാജവാനും, ബലസമൃദ്ധിയുള്ളവനേ, വളരെ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന പുരുഷ്ടുതാ! നിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ നമ്മുടെ സോമ-സവനത്തിൽ ഇവിടെ ആനന്ദിക്കണമേ. ദേവന്മാരുടെ വ്രതങ്ങളുടെയും, ഋതത്തെ നിലനിർത്തുന്ന മനുഷ്യരുടെ ധർമ്മവിധികളുടെയും അനുസാരമായി, ഈ സ്വസരങ്ങൾ (സഹോദരി-ശക്തികൾ) നിനക്കായി യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Mantra 7

इन्द्र ऋभुभिर्वाजिभिर्वाजयन्निह स्तोमं जरितुरुप याहि यज्ञियम् । शतं केतेभिरिषिरेभिरायवे सहस्रणीथो अध्वरस्य होमनि ॥

ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഋഭുക്കളോടും വാജി (വേഗവാൻ) ബലവാന്മാരോടും കൂടി, ഇവിടെ വാജം (സമൃദ്ധി) കൊണ്ടുവന്ന്, യജ്ഞയോഗ്യമായ ജരിതാവിന്റെ സ്തോമത്തിനരികേ വരിക. അന്വേഷകനായി നൂറു തീക്ഷ്ണ കേതുക്കൾ (പ്രജ്ഞാകിരണങ്ങൾ) ഉള്ളവനേ, ആയിരം വഴികളാൽ നയിക്കുന്നവനേ, അധ്വരത്തിന്റെ ഹോമനിയിൽ—അർപ്പണസ്ഥാനത്ത്—സന്നിഹിതനാകണമേ.

Frequently Asked Questions

The Ṛbhus are divine artisan-beings (called Saudhanvanas) praised for extraordinary skill and “well-wrought” works that perfect and renew the forms used in sacrifice and life.

The hymn portrays them as companions near the pressed Soma: Indra embodies victorious power, while the Ṛbhus embody perfected skill—together they bring prosperity, mastery, and ritual success.

It asks the gods to come to the offering-place, accept Soma and praise, and grant abundance (vāja), splendor (śrī), and sharp, guiding perceptions (ketu) to the seeker and the community.

Ask anything about Sukta 60 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App