Adhyaya 77
Shivamurti–Pratishtha Phala: Shivalaya-Nirmana, Kshetra-Mahatmya, Tirtha-Snana, and Mandala-Vidhi
ঋষিসকলে সূতক লিঙ্গ-প্ৰতিষ্ঠাৰ পুণ্য আৰু মাটিৰ পৰা ৰত্নলৈ শিৱালয় নিৰ্মাণৰ ফল বুজাবলৈ অনুৰোধ কৰে। সূতে কয় যে সামৰ্থ্যতকৈ ভক্তি শ্ৰেষ্ঠ—সৰল কুটীৰ বা সৰু মন্দিৰো ভক্তিৰে পূজা কৰিলে ৰুদ্ৰলোক লাভ হয়; আৰু কৈলাস/মন্দৰ/মেৰু আদৰ্শৰ মহাপ্ৰাসাদে দিব্য ভোগ দি শেষত জ্ঞানযোগে শিৱসান্নিধ্য প্ৰদান কৰে। নাগৰ, দ্ৰাবিড়, কেশৰ আদি মন্দিৰশৈলী, ভগ্ন মন্দিৰৰ জীৰ্ণোদ্ধাৰ আৰু দেৱালয়-সেৱাক বিশেষ পুণ্য বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে। তাৰ পিছত শিৱক্ষেত্ৰৰ লক্ষণ আৰু যি পবিত্ৰ স্থানত মৃত্যুৰে মুক্তি হয় সেইবোৰৰ মাহাত্ম্য কোৱা হয়; দৰ্শন, স্পৰ্শ, প্ৰদক্ষিণা আৰু তীৰ্থস্নান/অভিষেকৰ ক্ৰমবৃদ্ধি ফল নিৰ্দেশ কৰা হয়। শেষত পদ্ম আৰু ষড়শ্ৰ মণ্ডলত প্ৰকৃতি, গুণ, ভূত, ইন্দ্ৰিয়, অহংকাৰ, বুদ্ধি, আত্মা আদি তত্ত্বৰ ন্যাসে মণ্ডলবিধি দেখুৱাই, ব্যক্ত-অব্যক্ত শিৱপূজাকেই পৰম মোক্ষসাধন বুলি সিদ্ধান্ত কৰি পৰৱৰ্তী ‘সৰ্বকামাৰ্থসাধন’ বিধিসমূহলৈ ভূমিকা ৰচনা কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवमूर्तिप्रतिष्ठाफलकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः लिङ्गप्रतिष्ठापुण्यं च लिङ्गस्थापनमेव च लिङ्गानां चैव भेदाश् च श्रुतं तव मुखादिह
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘শিৱমূৰ্তি-প্ৰতিষ্ঠা-ফল-কথন’ নামৰ ছিয়াত্তৰতম অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—আপোনাৰ মুখৰ পৰা আমি ইয়াত লিঙ্গপ্ৰতিষ্ঠাৰ পুণ্য, লিঙ্গস্থাপনৰ ক্ৰিয়া আৰু লিঙ্গসমূহৰ ভেদো শুনিলোঁ।
Verse 2
मृदादिरत्नपर्यन्तैर् द्रव्यैः कृत्वा शिवालयम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं वक्तुमर्हसि
মাটি আদি পৰা ৰত্ন পৰ্যন্ত দ্ৰব্যেৰে যি মর্ত্য শিৱালয় নিৰ্মাণ কৰে, সি যি ফল লাভ কৰে—অনুগ্ৰহ কৰি সেই ফল ক’বলৈ যোগ্য হওক।
Verse 3
सूत उवाच यस्य भक्तो ऽपि लोके ऽस्मिन् पुत्रदारगृहादिभिः बाध्यते ज्ञानयुक्तश्चेन् न च तस्य गृहैस्तु किम्
সূতে ক’লে—এই লোকত ভক্ত হৈও যি পুত্ৰ, পত্নী, গৃহ আদি বন্ধনত বাধাপ্ৰাপ্ত হয় আৰু (তথাপি) নিজকে জ্ঞানযুক্ত বুলি ভাবে—তেনে জনৰ বাবে সেই ‘গৃহ’সমূহৰ কি উপকাৰ?
Verse 4
तथापि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वेष्टलोष्टैरपि रुद्रलोकम् प्रयान्ति दिव्यं हि विमानवर्यं सुरेन्द्रपद्मोद्भववन्दितस्य
তথাপি পৰমেশ্বৰৰ ভক্তসকলে নিজৰ প্ৰিয় বস্তু—মাটিৰ ঢেলা মাত্ৰ—অৰ্পণ কৰিলেও ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰে। ইন্দ্ৰ আৰু পদ্মজ ব্ৰহ্মাই যাক বন্দনা কৰে, সেই প্ৰভুৰ তেজোময় দিৱ্য ধাম, শ্ৰেষ্ঠ বিমান-লোকলৈ তেওঁলোক গমন কৰে।
Verse 5
बाल्यात्तु लोष्टेन च कृत्वा मृदापि वा पांसुभिर् आदिदेवम् /* गृहं च तादृग्विधमस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्रत्वमवाप्नुवन्ति
যিসকলে শৈশৱৰে পৰা মাটিৰ ঢেলা, কাদামাটি বা ধূলিৰে লিঙ্গ গঢ়ে আৰু শম্ভুৰ বাবে তেনেধৰণৰ সৰু গৃহ (আলয়) সাজি আদিদেৱক পূৰ্ণ ভক্তিৰে পূজা কৰে—তেওঁলোকে লিঙ্গপূজাৰ দ্বাৰা পতি প্ৰভুৰ সান্নিধ্য পাই ৰুদ্ৰত্ব লাভ কৰে।
Verse 6
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिवालयम् कर्तव्यं सर्वयत्नेन धर्मकामार्थसिद्धये
সেয়েহে ভক্তসকলে পূৰ্ণ ভক্তিৰে আৰু সকলো প্ৰচেষ্টাৰে শিৱালয় নিৰ্মাণ কৰা উচিত, যাতে ধৰ্ম, কাম আৰু অৰ্থ সিদ্ধ হয়।
Verse 7
केसरं नागरं वापि द्राविडं वा तथापरम् कृत्वा रुद्रालयं भक्त्या शिवलोके महीयते
কেসৰ, নাগৰ, দ্ৰাবিড় বা আন যিকোনো শৈলীত—যি ভক্তিৰে ৰুদ্ৰালয় (শিৱমন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰে, সি শিৱলোকে সন্মানিত আৰু মহিমান্বিত হয়।
Verse 8
कैलासाख्यं च यः कुर्यात् प्रासादं परमेष्ठिनः कैलासशिखराकारैर् विमानैर् मोदते सुखी
যি পৰমেষ্ঠী প্ৰভুৰ বাবে ‘কাইলাস’ নামৰ প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰে, সি সুখী হৈ কাইলাস-শিখৰাকাৰ দিৱ্য বিমানত আনন্দ কৰে।
Verse 9
मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधिपूर्वकम् भक्त्या वित्तानुसारेण उत्तमाधममध्यमम्
অথবা বিধিপূৰ্বক শিৱৰ বাবে মন্দৰ (মণ্ডপ/বেদী-বিন্যাস) সাজি তুলিব; ভক্তিসহ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে—উত্তম, মধ্যম বা সাধাৰণ ৰূপে।
Verse 10
मन्दराद्रिप्रतीकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः
মন্দৰ পৰ্বতৰ সদৃশ, সকলো দিশালৈ মুখ থকা, অপ্সৰাগণেৰে ভৰপূৰ—দেৱ-দানৱৰ বাবেও দুৰ্লভ এনে দিব্য বিমান (প্ৰকাশিত/সমাগত হ’ল)।
Verse 11
गत्वा शिवपुरं रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यं लभेन्नरः
ৰম্য শিৱপুৰলৈ গৈ আৰু ইচ্ছামতে ভোগ উপভোগ কৰি, জ্ঞানযোগ লাভ কৰি মানুহে শিৱগণৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পদ (গাণপত্য) পায়।
Verse 12
यः कुर्यान्मेरुनामानं प्रासादं परमेष्ठिनः स यत्फलमवाप्नोति न तत् सर्वैर् महामखैः
যি পৰমেষ্ঠী (পৰমেশ্বৰ শিৱ)ৰ বাবে ‘মেৰু’ নামৰ প্ৰাসাদ/মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে, সি এনে ফল লাভ কৰে যি সকলো মহাযজ্ঞ কৰিলেও নাপোৱা।
Verse 13
सर्वयज्ञतपोदानतीर्थवेदेषु यत्फलम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा शिववन्मोदते चिरम्
সৰ্ব যজ্ঞ, তপ, দান, তীৰ্থ আৰু বেদাধ্যয়নত যি ফল কোৱা হৈছে, সেই সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰি সাধকে শিৱৰ দৰে দীঘলীয়া সময় আনন্দ কৰে।
Verse 14
निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादं भक्तितः सुधीः शिवलोकमनुप्राप्य शिववन्मोदते चिरम्
যি সুবুদ্ধি ভক্ত ভক্তিভাৱে ‘নিষধ’ নামৰ প্ৰাসাদ-দেৱালয় নিৰ্মাণ কৰে, সি শিৱলোক লাভ কৰি শিৱৰ দৰে দীঘলীয়া সময় আনন্দ কৰে।
Verse 15
कुर्याद्वा यः शुभं विप्रा हिमशैलमनुत्तमम् हिमशैलोपमैर् यानैर् गत्वा शिवपुरं शुभम्
হে বিপ্ৰসকল! যি এই শুভ কৰ্ম কৰে, সি অনুত্তম হিমশৈলসম পদ লাভ কৰে; আৰু হিমশিখৰসদৃশ দিব্য যানত গৈ শুভ শিৱপুৰত উপস্থিত হয়।
Verse 16
ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यमवाप्नुयात् नीलाद्रिशिखराख्यं वा प्रासादं यः सुशोभनम्
জ্ঞানযোগ লাভ কৰি মানুহে ‘গাণপত্য’—প্ৰভুৰ গণসমূহত স্থান—অর্জন কৰে। আৰু যি ‘নীলাদ্ৰি-শিখৰ’ নামৰ সুন্দৰ প্ৰাসাদ-দেৱালয় স্থাপন/পূজা কৰে, সিও সেই একে উৎকৃষ্ট পদ লাভ কৰে।
Verse 17
कृत्वा वित्तानुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं प्रवदाम्यहम्
নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ভক্তিভাৱে ৰুদ্ৰ-শম্ভুলৈ অৰ্পণ কৰি মর্ত্যই যি ফল লাভ কৰে, সেই ফলেই মই এতিয়া বৰ্ণনা কৰোঁ।
Verse 18
हिमशैले कृते भक्त्या यत्फलं प्राक् तवोदितम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा सर्वदेवनमस्कृतः
হিমশৈলত ভক্তিভাৱে কৰা পূজাৰ যি ফল আপুনি আগতে কৈছিল, সেই সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰি সি সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা নমস্কৃত—পূজ্য—হয়।
Verse 19
रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते महेन्द्रशैलनामानं प्रासादं रुद्रसंमतम्
ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰি সি ৰুদ্ৰসকলৰ সৈতে পৰমানন্দ কৰে। ‘মহেন্দ্ৰশৈল’ নামৰ, ৰুদ্ৰসম্মত পবিত্ৰ প্ৰাসাদত সি বাস কৰে।
Verse 20
कृत्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्रवदाम्यहम् महेन्द्रपर्वताकारैर् विमानैर्वृषसंयुतैः
“এই শিৱবিধি কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেই ফল মই কওঁ। মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ দৰে উচ্চ, বৃষভ-যুক্ত দিব্য বিমান সি পায়।”
Verse 21
गत्वा शिवपुरं दिव्यं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनिपुङ्गवाः
দিব্য শিৱপুৰলৈ গৈ আৰু ইচ্ছিত ভোগসমূহ ভোগ কৰি, সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে ৰুদ্ৰসকলৰ দ্বাৰা বিচাৰিত-নিৰ্ণীত মোক্ষদায়ক জ্ঞান লাভ কৰে।
Verse 22
विषयान् विषवत् त्यक्त्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् हेम्ना यस्तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्नशोभितम्
বিষৰ দৰে বিষয়সমূহ ত্যাগ কৰিলে শিৱসায়ুজ্য লাভ হয়। আৰু যিয়ে সোণৰ, ৰত্নশোভিত প্ৰাসাদ-দেৱালয় নিৰ্মাণ কৰায়, সিও সেই শিৱকৃপা লাভ কৰে।
Verse 23
द्राविडं नागरं वापि केसरं वा विधानतः कूटं वा मण्डपं वापि समं वा दीर्घम् एव च
বিধান অনুসাৰে ইয়াক দ্ৰাৱিড় বা নাগৰ শৈলীত, অথবা কেসৰ-প্ৰকাৰ শিখৰসহ নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি। কূট বা মণ্ডপো সমপ্ৰমাণ বা দীঘল আকাৰত গঢ়িব পাৰি।
Verse 24
न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शतयुगैरपि जीर्णं वा पतितं वापि खण्डितं स्फुटितं तथा
সেই (শিৱলিঙ্গ-আৰাধনা)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুণ্য শতযুগতো সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰি। লিঙ্গ জীৰ্ণ, পতিত, খণ্ডিত বা ফাটিলেও ভক্তিভাৱে কৰা পূজা নিষ্ফল নহয়।
Verse 25
पूर्ववत्कारयेद्यस्तु द्वाराद्यैः सुशुभं द्विजाः प्रासादं मण्डपं वापि प्राकारं गोपुरं तु वा
হে দ্বিজসকল, যি পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে দ্বাৰ আদি সহ সুন্দৰ নিৰ্মাণ কৰায়—প্ৰাসাদ, মণ্ডপ, প্ৰাকাৰ বা গোপুৰ—সেইজন শিৱপূজাৰ মঙ্গলময় আধাৰ স্থাপন কৰে।
Verse 26
कर्तुरप्यधिकं पुण्यं लभते नात्र संशयः वृत्त्यर्थं वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिवालये
সেইজন কৰ্তাৰো অধিক পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই। যি মানুহ কেৱল জীৱিকাৰ বাবে হলেও শিৱালয়ত কাম কৰে, সেও পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 27
यः स याति न संदेहः स्वर्गलोकं सबान्धवः यश्चात्मभोगसिद्ध्यर्थम् अपि रुद्रालये सकृत्
যি এনেদৰে কৰে, সি সন্দেহ নোহোৱাকৈ বান্ধৱসহ স্বৰ্গলোকলৈ যায়। আৰু যি আত্মভোগ-সিদ্ধিৰ বাবে হলেও ৰুদ্ৰালয়লৈ একবাৰ যায়, সিও ইষ্টসিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 28
कर्म कुर्याद्यदि सुखं लब्ध्वा चापि प्रमोदते तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनिसत्तमाः
যদি মানুহে কৰ্ম কৰি সুখ লাভ কৰে আৰু সেই সুখ পাই আনন্দিত হয়, তেন্তে সেয়েহে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ভক্তিভাৱে প্ৰভু শিৱৰ বাবে আয়তন (পবিত্ৰ ধাম) স্থাপন কৰা উচিত।
Verse 29
काष्ठेष्टकादिभिर् मर्त्यः शिवलोके महीयते प्रसादार्थं महेशस्य प्रासादे मुनिपुङ्गवाः
হে মুনিপুঙ্গৱসকল! যি মর্ত্য কাঠ, ইটা আদি ব্যৱহাৰ কৰি মহেশ্বৰ শিৱৰ প্ৰসাদলাভৰ বাবে মন্দিৰ-প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰে, সি শিৱলোকে সন্মানিত আৰু মহিমান্বিত হয়।
Verse 30
कर्तव्यः सर्वयत्नेन धर्मकामार्थमुक्तये अशक्तश्चेन्मुनिश्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुमुत्तमम्
ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু অন্ততঃ মোক্ষৰ বাবে এই কৰ্ম সৰ্বযত্নে কৰা উচিত। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল! যদি কোনোবাই উত্তম প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণত অক্ষম হয়, তথাপি যথাশক্তি ভক্তিভাৱে শিৱপতিৰ সেৱা কৰক।
Verse 31
संमार्जनादिभिर् वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात् संमार्जनं तु यः कुर्यान् मार्जन्या मृदुसूक्ष्मया
সংমাৰ্জন আদি সেৱা-কর্মৰ দ্বাৰাও সকলো কামনা লাভ হয়। কিন্তু যি ঝাড়ু দিয়ে, সি যেন মৃদু আৰু সূক্ষ্ম ঝাড়ুৰে কৰে, যাতে পূজাস্থান ক্ষতি নোহোৱাকৈ শুদ্ধ হয়।
Verse 32
चान्द्रायणसहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते यः कुर्याद्वस्त्रपूतेन गन्धगोमयवारिणा
বস্ত্ৰেৰে ছাঁকি শুদ্ধ কৰা সুগন্ধিত গোবৰ-মিশ্ৰিত পানীৰে যি এই বিধি সম্পাদন কৰে, সি এক মাহতে সহস্ৰ চান্দ্ৰায়ণৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 33
आलेपनं यथान्यायं वर्षचान्द्रायणं लभेत् अर्धक्रोशं शिवक्षेत्रं शिवलिङ्गात्समन्ततः
বিধি অনুসাৰে আলোপন (লেপন) কৰিলে এক বছৰৰ চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰতৰ ফল লাভ হয়। শিৱলিঙ্গৰ চাৰিওফালে সকলো দিশে অর্ধ ক্ৰোশ পৰ্যন্ত অঞ্চলক ‘শিৱক্ষেত্ৰ’ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 34
यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिवसायुज्यम् आप्नुयात् स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः
যি ত্যাগ কৰা অতি দুৰূহ প্ৰাণো ত্যাগ কৰে, সি শিৱসায়ুজ্য—ভগৱান শিৱৰ সৈতে একাত্মতা—লাভ কৰে। হে সুৱ্ৰত! সি স্বায়ম্ভূৱ (ব্ৰহ্মা) সম মান আৰু বাণৰ ন্যায় সন্মানো পায়।
Verse 35
स्वायंभुवे तदर्धं स्यात् स्याद् आर्षे च तदर्धकम् मानुषे च तदर्धं स्यात् क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः
স্বায়ম্ভূৱ মাপত তাৰ অৰ্ধ হ’ব; আৰ্শ মাপত তাৰো অৰ্ধ; আৰু মানুষ মাপত তাৰো অৰ্ধ—হে দ্বিজোত্তমসকল! এইয়েই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰমানৰ মানদণ্ড।
Verse 36
एवं यतीनामावासे क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः रुद्रावतारे चाद्यं यच् छिष्ये चैव प्रशिष्यके
হে দ্বিজোত্তমসকল! এইদৰে যতিসকলৰ আবাসৰ বাবে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰমান কোৱা হ’ল; লগতে ৰুদ্ৰাৱতাৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আদ্য বিধানও, যি শিষ্য আৰু প্ৰশিষ্যলৈ পৰম্পৰাৰে দিয়া উচিত।
Verse 37
नरावतारे तच्छिष्ये तच्छिष्ये च प्रशिष्यके श्रीपर्वते महापुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः
হে দ্বিজসকল! নৰাৱতাৰত, তেওঁৰ শিষ্যত আৰু তেওঁৰ প্ৰশিষ্যতো এই পবিত্ৰ পৰম্পৰা চলি থাকিল—মহাপুণ্য শ্ৰীপৰ্বতত, অথবা তাৰ সীমান্ত অঞ্চলতো।
Verse 38
तस्मिन्वा यस्त्यजेत्प्राणाञ् छिवसायुज्यमाप्नुयात् वाराणस्यां तथाप्येवम् अविमुक्ते विशेषतः
তাত যি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি শিৱসায়ুজ্য লাভ কৰে। তেনেদৰে বাৰাণসীতেও; আৰু বিশেষকৈ অৱিমুক্ত ক্ষেত্ৰত, যাক ভগৱান কেতিয়াও ত্যাগ নকৰে।
Verse 39
केदारे च महाक्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेद्याति निर्वृतिम्
কেদাৰ, মহাক্ষেত্ৰ, বিশেষকৈ প্ৰয়াগ আৰু কুৰুক্ষেত্ৰত যি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি পশুৰ পাশ-বন্ধন ছেদনকাৰী পতি শিৱৰ কৃপাৰে নিৰ্বৃতি—পৰম শান্তি আৰু মোক্ষ—লাভ কৰে।
Verse 40
प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा चैवामरेश्वरे वणीशैलाकुले चैव मृतो याति शिवात्मताम्
প্ৰভাস, পুষ্কৰ, অৱন্তী, অমৰেশ্বৰ আৰু বণীশৈলৰ পবিত্ৰ পৰিসৰত যি মৃত্যুবৰণ কৰে, সি শিৱাত্মতা—শিৱস্বৰূপতা—লাভ কৰে।
Verse 41
वाराणस्यां मृतो जन्तुर् न जातु जन्तुतां व्रजेत् त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे
বাৰাণসীত মৃত্যুবৰণ কৰা জীৱ কেতিয়াও পুনৰ জন্তুতা (দেহধাৰণ)লৈ নাযায়। তদ্ৰূপ ত্ৰিবিষ্টপ, বিমুক্ত, কেদাৰ আৰু সংগমেশ্বৰত প্ৰাণত্যাগ কৰিলে পুনৰ্জন্মৰ পাশৰ পৰা মুক্তি হয়।
Verse 42
शालङ्के वा त्यजेत्प्राणांस् तथा वै जम्बुकेश्वरे शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे
অথবা শালঙ্কত প্ৰাণ ত্যাগ কৰক; তদ্ৰূপ জম্বুকেশ্বৰ, শুক্ৰেশ্বৰ, গোকৰ্ণ, ভাস্কৰেশ আৰু গুহেশ্বৰত—এ প্ৰস্থান পৰম পবিত্ৰ, কিয়নো এইসমূহ শিৱৰ মোক্ষদায়ক পুণ্যক্ষেত্ৰ।
Verse 43
हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम् नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत्क्षेत्रे शिवस्य तु
হিৰণ্যগৰ্ভ নন্দীশত সি পৰম গতি লাভ কৰে। আৰু যি নিয়মাচৰণে দেহক শোষি (শুদ্ধ কৰি) শিৱৰ ক্ষেত্ৰত দেহ ত্যাগ কৰে, সি নিশ্চয়েই পৰম পদ পায়।
Verse 44
स याति शिवतां योगी मानुषे दैविके ऽपि वा आर्षे वापि मुनिश्रेष्ठास् तथा स्वायंभुवे ऽपि वा
সেই যোগী শিৱত্ব লাভ কৰে—মানৱ অৱস্থাতো, দেৱীয় অৱস্থাতো; হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ঋষি-অৱস্থাতো আৰু স্বায়ম্ভুৱ অৱস্থাতো।
Verse 45
स्वयंभूते तथा देवे नात्र कार्या विचारणा आधायाग्निं शिवक्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्
যেতিয়া দেৱতা স্বয়ম্ভূ হয়, তেতিয়া ইয়াত কোনো বিচাৰ-বিবেচনা নালাগে। শিৱক্ষেত্ৰত অগ্নি স্থাপন কৰি পৰমেশ্বৰক পূৰ্ণ ভক্তিৰে সম্যক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 46
स्वदेहपिण्डं जुहुयाद् यः स याति परां गतिम् यावत्तावन्निराहारो भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्
যি নিজৰ দেহ-পিণ্ডক আহুতি ৰূপে অৰ্পণ কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে। নিৰ্ধাৰিত সময়লৈকে নিৰাহাৰ হৈ থাকি তাৰ পিছত প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 47
शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः शिवसायुज्यमाप्नुयात् छित्त्वा पादद्वयं चापि शिवक्षेत्रे वसेत्तु यः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, শিৱক্ষেত্ৰত শিৱসায়ুজ্য—শিৱৰ সৈতে একাত্মতা—লাভ হয়। যি দুয়োটা ভৰি কাটি পেলাইও শিৱক্ষেত্ৰত বাস কৰে, সিও সেই অৱস্থা পায়।
Verse 48
स याति शिवतां चैव नात्र कार्या विचारणा क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशस्तच्छताधिकः
সি শিৱত্বকেই লাভ কৰে—ইয়াত বিচাৰ-বিবেচনা নালাগে। ক্ষেত্ৰৰ দৰ্শনো পুণ্য; কিন্তু তাত প্ৰৱেশ কৰিলে শতগুণ অধিক ফল হয়।
Verse 49
तस्माच्छतगुणं पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम् तस्माच्छतगुणं पुण्यं जलस्नानमतः परम्
সেয়ে লিংগ স্পৰ্শ আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰিলে শতগুণ পুণ্য লাভ হয়; আৰু তাৰো ওপৰত জলস্নান/জলাভিষেক কৰিলে আৰু শতগুণ অধিক পুণ্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 50
क्षीरस्नानं ततो विप्राः शताधिकमनुत्तमम् दध्ना सहस्रमाख्यातं मधुना तच्छताधिकम्
তাৰ পাছত, হে বিপ্ৰসকল, লিংগত ক্ষীৰাভিষেক শতাধিক ফলদায়ক আৰু অনুত্তম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। দধিৰে সহস্ৰগুণ ফল, আৰু মধুৰে তাৰো শতাধিক ফল কোৱা হৈছে।
Verse 51
घृतस्नानेन चानन्तं शार्करे तच्छताधिकम् शिवक्षेत्रसमीपस्थां नदीं प्राप्यावगाह्य च
ঘৃতৰে অভিষেক কৰিলে পুণ্য অনন্ত হয়; শর্কৰাৰে স্নান/অভিষেক কৰিলে সেই পুণ্য শতাধিক বৃদ্ধি পায়। আৰু শিৱক্ষেত্ৰৰ ওচৰত থকা নদীলৈ গৈ তাত অবগাহন কৰা উচিত।
Verse 52
त्यजेद्देहं विहायान्नं शिवलोके महीयते शिवक्षेत्रसमीपस्था नद्यः सर्वाः सुशोभनाः
যি অন্ন ত্যাগ কৰি দেহ ত্যাগ কৰে, সি শিৱলোকে মহিমান্বিত হয়। শিৱক্ষেত্ৰৰ ওচৰত থকা সকলো নদী অতি শুভ আৰু শোভাময়।
Verse 53
वापीकूपतडागाश् च शिवतीर्था इति स्मृताः स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, বাপী/বাওঁৰি, কূপ আৰু তড়াগ (পুখুৰী) ‘শিৱতীৰ্থ’ বুলি স্মৃত। যি নৰ ভক্তিভাৱে সেই তীৰ্থসমূহত স্নান কৰে, সি শিৱকৃপা লাভ কৰে—পশুক বঁধা পাশবন্ধ শিথিল হয় আৰু মন পতি-স্বরূপ মহাদেৱৰ দিশে উন্মুখ হয়।
Verse 54
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः प्रातः स्नात्वा मुनिश्रेष्ठाः शिवतीर्थेषु मानवः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল! যি মানুহে প্ৰাতঃকালে শিৱ-তীৰ্থত স্নান কৰে, সি ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 55
अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति मध्याह्ने शिवतीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृन्नरः
ভক্তিসহ মধ্যাহ্নে শিৱ-তীৰ্থত একবাৰো স্নান কৰা নৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰি পাছত ৰুদ্ৰলোকলৈ যায়।
Verse 56
गङ्गास्नानसमं पुण्यं लभते नात्र संशयः अस्तं गते तथा चार्के स्नात्वा गच्छेच्छिवं पदम्
সি গঙ্গাস্নানসম পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই। সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ পাছত স্নান কৰি সি শিৱপদ, পৰম ধাম, প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 57
पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवतीर्थेषु मानवः द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिवतीर्थे सकृन्नरः
পাপৰূপী কঞ্চুক ত্যাগ কৰি যি মানুহ শিৱ-তীৰ্থত স্নান কৰে—বিশেষকৈ ত্ৰিসৱণ স্নান কৰা দ্বিজ—সি শিৱ-তীৰ্থত একবাৰ স্নানতেই শুদ্ধ হয়।
Verse 58
शिवसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा पुराथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात्पथि
সি শিৱসায়ুজ্য লাভ কৰে—ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। প্ৰাচীনকালে পথত এটা সূকৰে কুকুৰ দেখি ভয়ত (শিৱস্মৰণলৈ প্ৰবৃত্ত হৈ) পৰম ফল লাভ কৰিছিল।
Verse 59
प्रसंगाद्वारमेकं तु शिवतीर्थे ऽवगाह्य च मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान्
সংযোগবশত সি এটা মাত্ৰ দুৱাৰেদি প্ৰৱেশ কৰিলে; শিৱতীৰ্থত স্নান কৰি তাতেই দেহত্যাগ কৰাত সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ শিৱগণসমূহত ‘গাণপত্য’ পদ লাভ কৰিলে।
Verse 60
यः प्रातर्देवदेवेशं शिवं लिङ्गस्वरूपिणम् पश्येत्स याति सर्वस्माद् अधिकां गतिमेव च
যি প্ৰভাতত দেৱদেৱেশ, লিঙ্গস্বৰূপ শিৱক দৰ্শন কৰে, সি সকলো প্ৰাপ্তিৰ ওপৰত থকা পৰম গতি—মোক্ষ—লাভ কৰে।
Verse 61
मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत् सायाह्ने सर्वयज्ञानां फलं प्राप्य विमुच्यते
মধ্যাহ্নত মহাদেৱক দৰ্শন কৰিলে যজ্ঞফল লাভ হয়; আৰু সায়াহ্নত দৰ্শন কৰিলে সকলো যজ্ঞৰ ফল পাই বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 62
मानसैर्वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः तथोपपातकैश्चैव पापैश्चैवानुपातकैः
মন, বাক্য আৰু দেহে কৰা—অতি গম্ভীৰ—পাপ, লগতে উপপাতক আৰু অনুপাতক পাপ; এই সকলো (পাশৰূপ) বন্ধন।
Verse 63
संक्रमे देवमीशानं दृष्ट्वा लिङ्गाकृतिं प्रभुम् मासेन यत्कृतं पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्
সংক্রান্তিৰ সময়ত লিঙ্গাকৃতিত প্ৰকাশিত প্ৰভু ঈশানক দৰ্শন কৰিলে, এটা মাহত কৰা পাপ ত্যাগ হৈ সি শিৱপদ লাভ কৰে।
Verse 64
अयने चार्धमासेन दक्षिणे चोत्तरायणे विषुवे चैव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्
অয়নকালত, অৰ্ধমাস-অনুষ্ঠানত, দক্ষিণায়ন আৰু উত্তৰায়নত আৰু বিষুৱতো বিধিপূৰ্বক শিৱৰ সম্পূজা কৰিলে সাধকে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 65
प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् यः प्रासादं समन्ततः सव्यापसव्यन्यायेन मृदुगत्या शुचिर्नरः
শুচি পুৰুষে প্ৰাসাদৰ চাৰিওফালে তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব; মৃদুগতিতে, বিধি অনুসাৰে—সব্য (দক্ষিণাৱর্ত) আৰু য’ত নিৰ্দিষ্ট ত’ত অপসব্য (বামাৱর্ত)—সেই ক্ৰম মানিব।
Verse 66
पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् वाचा यस्तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्
যি নিজৰ বাক্যৰে নিত্য পৰমেশ্বৰ শিৱক নিৰন্তৰ কীৰ্তন-উচ্চাৰ কৰে, সি পদে পদে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 67
सो ऽपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनरेव च कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्धगोमयवारिणा
সিও শিৱস্থান লাভ কৰে—তেনে হলে আৰু কি ক’ব? সুগন্ধি দ্ৰব্য, গোময় আৰু জলৰে ক্ষেত্ৰ শুদ্ধ কৰি মণ্ডল সাজিলে সি শিৱকৃপাৰ যোগ্য হয়।
Verse 68
मुक्ताफलमयैश्चूर्णैर् इन्द्रनीलमयैस् तथा पद्मरागमयैश्चैव स्फाटिकैश् च सुशोभनैः
মুক্তাফলৰ চূৰ্ণ, ইন্দ্ৰনীলৰ চূৰ্ণ, পদ্মৰাগৰ চূৰ্ণ আৰু সুদৰ্শন স্ফটিকৰ চূৰ্ণে (লিঙ্গ/চিহ্ন) শোভিত কৰা হয়।
Verse 69
तथा मारकतैश्चैव सौवर्णै राजतैस् तथा तद्वर्णैर् लौकिकैश्चैव चूर्णैर्वित्तविवर्जितैः
এইদৰে পান্না, সোণ, ৰূপ আৰু সেই একে বৰ্ণৰ সাধাৰণ গুঁড়িৰোও—বিশেষকৈ ধনহীন ভক্তে—ভক্তিভাৱে লিঙ্গপূজা কৰিব পাৰে; কিয়নো পশুপতি প্ৰভুৰ ওচৰত দ্ৰব্য নহয়, শুদ্ধ শিৱভক্তিয়েই পৰম অৰ্পণ।
Verse 70
आलिख्य कमलं भद्रं दशहस्तप्रमाणतः सकर्णिकं महाभागा महादेवसमीपतः
হে মহাভাগ্যৱতী, দহ হাত পৰিমাণৰ শুভ পদ্ম—কৰ্ণিকাসহ—আঁকি মহাদেৱৰ সমীপত স্থাপন কৰা; ই পূজা-বিন্যাসৰ পবিত্ৰ অংগ।
Verse 71
तत्रावाह्य महादेवं नवशक्तिसमन्वितम् पञ्चभिश्च तथा षड्भिर् अष्टाभिश्चेष्टदं परम्
তাত নবশক্তিসমন্বিত মহাদেৱক আহ্বান কৰি, পাঁচ, ছয় আৰু আঠ (দৈৱসমূহ/উপচাৰ) সহিত ইষ্টফলদাতা পৰম প্ৰভুৰ আৰাধনা কৰিব লাগে।
Verse 72
पुनरष्टाभिर् ईशानं दशारे दशभिस् तथा पुनर्बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च
পুনৰ আঠ (উপচাৰ)ৰে ঈশানক পূজা কৰিব; দশাৰ (দহ আৰ) মণ্ডলত দহ (উপচাৰ)ৰোও। তাৰপিছত বাহ্য পৰিধিতো দহ (উপচাৰ)ৰে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিব।
Verse 73
निवेद्य देवदेवाय क्षितिदानफलं लभेत् शालिपिष्टादिभिर् वापि पद्ममालिख्य निर्धनः
দেৱাদিদেৱলৈ নিবেদন কৰিলে ভূমিদানৰ ফল লাভ হয়। ধনহীন ভক্তেও চাউলৰ গুঁড়ি আদি দিয়ে পদ্ম আঁকি (শিৱলৈ) অৰ্ঘ্য দিলে সেই একে পুণ্যফল পায়।
Verse 74
पूर्वोक्तमखिलं पुण्यं लभते नात्र संशयः द्वादशारं तथालिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्
সেয়ে পূৰ্বোক্ত সকলো পুণ্য নিঃসন্দেহে লাভ কৰে। সেয়ে দ্বাদশ-আৰযুক্ত মণ্ডল আঁকি, লিঙ্গপূজাৰ বাবে পৰম পবিত্ৰ পদ (আসন) প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
Verse 75
रत्नचूर्णादिभिश्चूर्णैस् तथा द्वादशमूर्तिभिः मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्
ৰত্নচূৰ্ণ আদি শুভ চূৰ্ণেৰে আৰু দ্বাদশ মূৰ্তিৰ বিন্যাসেৰে, মণ্ডলৰ মধ্যভাগত ভাস্কৰ (সূৰ্য) স্থাপন কৰি তেওঁৰ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 76
ग्रहैश् च संवृतं वापि सूर्यसायुज्यमुत्तमम् एवं प्राकृतम् अप्यार्थ्यां षडस्रं परिकल्प्य च
অথবা নবগ্ৰহেৰে আৱৃত কৰিলে সূৰ্যৰ সৈতে উত্তম সাযুজ্য লাভ হয়। এইদৰে লৌকিক উদ্দেশ্যতো, কাম্য ফল সাধি ষডস্ৰ (ষট্কোণ) কল্পনা কৰিব লাগে।
Verse 77
मध्यदेशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्मरूपिणीम् दक्षिणे सत्त्वमूर्तिं च वामतश् च रजोगुणम्
মধ্যদেশত ব্ৰহ্মৰূপিণী দেৱেশী প্ৰকৃতিক স্থাপন কৰিব লাগে; দক্ষিণত সত্ত্বমূৰ্তি আৰু বাওঁফালে ৰজোগুণ ৰাখিব লাগে।
Verse 78
अग्रतस्तु तमोमूर्तिं मध्ये देवीं तथांबिकाम् पञ्चभूतानि तन्मात्रापञ्चकं चैव दक्षिणे
আগফালে তমোমূৰ্তি ৰাখিব, মধ্যত দেৱী অম্বিকাক স্থাপন কৰিব। দক্ষিণ (সোঁ) ফালে পঞ্চমহাভূত আৰু তন্মাত্ৰাৰ পঞ্চক বিন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 79
कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च उत्तरे विधिवत्पूज्य षडस्रे चैव पूजयेत्
উত্তৰ দিশত বিধিমতে পঞ্চ কৰ্মেন্দ্ৰিয় আৰু জ্ঞানেন্দ্ৰিয়সমূহৰ পূজা কৰিব; আৰু ষড়স্ৰ (ষট্কোণ) বিভাগতো তদ্ৰূপ অর্চনা কৰিব।
Verse 80
आत्मानं चान्तरात्मानं युगलं बुद्धिमेव च अहङ्कारं च महता सर्वयज्ञफलं लभेत्
মহাদেৱৰ অনুগ্ৰহে আত্মা, অন্তৰাত্মা, যুগল তত্ত্ব, বুদ্ধি আৰু অহংকাৰক উপলব্ধি কৰিলে সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।
Verse 81
एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम् अतो वक्ष्यामि विप्रेन्द्राः सर्वकामार्थसाधनम्
এইদৰে তোমালোকক পৰম প্ৰাকৃত মণ্ডলৰ সকলো বিধান কোৱা হ’ল। এতিয়া, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, মই সৰ্বকামাৰ্থসাধন উপায় ক’ম।
Verse 82
गोचर्ममात्रमालिख्य मण्डलं गोमयेन तु चतुरश्रं विधानेन चाद्भिर् अभ्युक्ष्य मन्त्रवित्
মন্ত্ৰবিদে গোচৰ্ম-মাত্ৰ পৰিমাণৰ মণ্ডল আঁকে, গোময়েৰে বিধিমতে তাক চতুৰশ্ৰ (চৌকো) কৰে, আৰু পাছত জলেৰে অভ্যুক্ষণ কৰে।
Verse 83
अलंकृत्य वितानाद्यैश् छत्रैर् वापि मनोरमैः बुद्बुदैरर्धचन्द्रैश् च हैमैरश्वत्थपत्रकैः
বিতান আদি আৰু মনোহৰ ছত্ৰেৰে অলংকৃত কৰিব; স্বৰ্ণময় বুদ্বুদ-আভৰণ, অৰ্ধচন্দ্ৰ-চিহ্ন আৰু স্বৰ্ণ অশ্বত্থ-পত্ৰৰ নক্সাৰে সাজিব।
Verse 84
सितैर्विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा मुक्तादामैर् वितानान्ते लम्बितस्तु सितैर्ध्वजैः
বিতানৰ প্ৰান্তত শ্বেত ধ্বজা লম্বিত আছিল; মণ্ডপ শ্বেত বিকশিত পদ্ম, ৰক্ত পুষ্প, নীল উৎপল আৰু মুক্তাদামৰে শুভৰূপে অলংকৃত হৈছিল।
Verse 85
सितमृत्पात्रकैश्चैव सुश्लक्ष्णैः पूर्णकुम्भकैः फलपल्लवमालाभिर् वैजयन्तीभिर् अंशुकैः
শ্বেত মৃৎপাত্ৰ, অতি মসৃণ পূৰ্ণকুম্ভ, ফল-পল্লৱৰ মালা, বৈজয়ন্তী মালা আৰু সূক্ষ্ম বস্ত্ৰেৰে—এদৰে লিঙ্গপূজা কৰা উচিত।
Verse 86
पञ्चाशद्दीपमालाभिर् धूपैः पञ्चविधैस् तथा पञ्चाशद्दलसंयुक्तम् आलिखेत्पद्ममुत्तमम्
পঞ্চাশ দীপমালা আৰু পাঁচ বিধ ধূপেৰে, পঞ্চাশ দলযুক্ত উত্তম পদ্ম অঙ্কন কৰিব লাগে।
Verse 87
तत्तद्वर्णैस् तथा चूर्णैः श्वेतचूर्णैरथापि वा एकहस्तप्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः
যথাযথ বৰ্ণৰ চূৰ্ণেৰে—অথবা কেৱল শ্বেত চূৰ্ণেৰে—বিধানমতে এক হস্ত-প্ৰমাণ পদ্ম অঙ্কন কৰিব লাগে।
Verse 88
कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम् वर्णानि च न्यसेत्पत्रे रुद्रैः प्रागाद्यनुक्रमात्
কৰ্ণিকাত দেৱীৰ সৈতে দেৱেশ্বৰ ভবক ন্যাস কৰিব; আৰু দলে দলে পূৰ্ব দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰুদ্ৰক্ৰমে বৰ্ণন্যাস কৰিব।
Verse 89
प्रणवादिनमो ऽन्तानि सर्ववर्णानि सुव्रताः सम्पूज्यैवं मुनिश्रेष्ठा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সুব্ৰতী সাধকে প্ৰণৱ (ওঁ)ৰ পৰা ‘নমঃ’লৈকে সকলো পবিত্ৰ বৰ্ণ এইদৰে পূজা কৰি, তাৰ পিছত ক্ৰমে গন্ধ, পুষ্প আদি দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 90
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पञ्चाशद्विधिपूर्वकम् अक्षमालोपवीतं च कुण्डलं च कमण्डलुम्
তাত পঞ্চাশ বিধি/ক্ৰম অনুসৰি ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব; আৰু জপমালা, উপবীত, কুণ্ডল আৰু কমণ্ডলুও দান কৰিব।
Verse 91
आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषं वस्त्रमेव च दत्त्वा तेषां मुनीन्द्राणां देवदेवाय शंभवे
সেই মুনীন্দ্ৰসকলক আসন, দণ্ড, উষ্ণীষ (পাগুৰি) আৰু বস্ত্ৰ দান কৰি, (এই দানকর্ম) দেৱদেৱ শম্ভু—শিৱলৈ সমৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 92
महाचरुं निवेद्यैवं कृष्णं गोमिथुनं तथा अन्ते च देवदेवाय दापयेच्चूर्णमण्डलम्
এইদৰে মহাচৰু নিবেদন কৰি, এটা কৃষ্ণ (ক’লা) বৃষভ আৰু গোমিথুন (গাই-ষাঁড়ৰ জোৰা)ও দান কৰিব; আৰু শেষত দেৱদেৱৰ উদ্দেশে চূৰ্ণমণ্ডল (গুঁড়াৰে আঁকা মণ্ডল) প্ৰদান কৰাব।
Verse 93
यागोपयोगद्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत् ओङ्काराद्यं जपेद्धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्
যাগ-উপাসনাত ব্যৱহৃত দ্ৰব্যসমূহ শিৱলৈ নিবেদন কৰিব; তাৰ পিছত বুদ্ধিমান সাধকে ওঁকাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰতিটো বৰ্ণ ক্ৰমে জপ কৰিব।
Verse 94
एवमालिख्य यो भक्त्या सर्वमण्डलमुत्तमम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि समासतः
এইদৰে ভক্তিৰে সেই পৰম সৰ্বমণ্ডল আঁকি মর্ত্য যি ফল লাভ কৰে, তাক মই সংক্ষেপে কওঁ।
Verse 95
साङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधिपूर्वकम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथान्यायं ज्योतिष्टोमादिभिः क्रमात्
অঙ্গসহ বেদসমূহ যথান্যায় বিধিপূৰ্বক অধ্যয়ন কৰি, আৰু জ্যোতিষ্টোম আদি যজ্ঞ ক্ৰমে নিয়মমতে সম্পন্ন কৰি।
Verse 96
ततो विश्वजिदन्तैश् च पुत्रानुत्पाद्य तादृशान् वानप्रस्थाश्रमं गत्वा सदारः साग्निरेव च
তাৰপিছত বিশ্বজিত আদি কৰ্মে তদ্ৰূপ যোগ্য পুত্ৰ উৎপন্ন কৰি, পত্নীসহ আৰু অগ্নি ৰক্ষা কৰি বানপ্ৰস্থ আশ্ৰমলৈ গমন কৰে।
Verse 97
चान्द्रायणादिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः ब्रह्मविद्यामधीत्यैव ज्ञानमासाद्य यत्नतः
চান্দ্ৰায়ণ আদি সকলো প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত কৰি, দ্বিজে ক্ৰিয়া ত্যাগ কৰি, কেৱল ব্ৰহ্মবিদ্যা অধ্যয়ন কৰি যত্নে জ্ঞান লাভ কৰে।
Verse 98
ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत्काममाप्नुयात् तत्फलं लभते सर्वं वर्णमण्डलदर्शनात्
জ্ঞানৰে জ্ঞেয় তত্ত্ব দৰ্শন কৰি যোগীয়ে যি কাম্য সিদ্ধি পায়; বৰ্ণমণ্ডল দৰ্শনে সি তাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Verse 99
येन केनापि वा मर्त्यः प्रलिप्यायतनाग्रतः उत्तरे दक्षिणे वापि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তম, কোনো মর্ত্য যদি যিকোনো উপায়ে দেৱালয়ৰ আগফালে—উত্তৰে, দক্ষিণে বা পিঠিফালে—অশুচি লেপন কৰে, তেন্তে সেয়া ঈশ্বৰ-আবাসৰ প্ৰতি অনুচিত কৰ্ম আৰু শিৱলিঙ্গ-পূজাৰ শুদ্ধি বাধা দিয়ে।
Verse 100
चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः पुष्पाक्षतादिभिः पूज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
চতুষ্কোণ (চৌকো) মণ্ডল চাৰিওফালে চূৰ্ণ আদিৰে অলংকৃত কৰি, পুষ্প, অক্ষত আদি দিয়ে পূজা কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; পতি শিৱৰ কৃপাৰে পশু-জীৱ মোক্ষপথলৈ আগবাঢ়ে।
Verse 101
यस्तु गर्भगृहं भक्त्या सकृदालिप्य सर्वतः चन्दनाद्यैः सकर्पूरैर् गन्धद्रव्यैः समन्ततः
যি ভক্তিভাৱে গৰ্ভগৃহক একবাৰ হলেও চাৰিওফালে চন্দন আদি সুগন্ধ দ্ৰব্য, কৰ্পূৰসহ, ভালদৰে লেপন কৰে—সেয়ে পতি শিৱক প্ৰীতিকৰ শুদ্ধ উপচাৰ অৰ্পণ কৰে।
Verse 102
विकीर्य गन्धकुसुमैर् धूपैर्धूप्य चतुर्विधैः प्रार्थयेद्देवमीशानं शिवलोकं स गच्छति
সুগন্ধি কুসুম ছটিয়াই, চাৰিবিধ ধূপে ধূপন কৰি, ঈশান দেৱক প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে; তেনে ভক্ত শিৱলোকলৈ যায়।
Verse 103
तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पकोटिशतं नरः स्वदेहगन्धकुसुमैः पूरयञ्छिवमन्दिरम्
তাত সি ব্যক্তি কোটি কোটি কল্পকাল মহাভোগ ভোগ কৰি, নিজৰ শুদ্ধ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সুগন্ধ-পুষ্পে শিৱমন্দিৰ পৰিপূৰ্ণ কৰে।
Verse 104
क्रमाद्गान्धर्वमासाद्य गन्धर्वैश् च सुपूजितः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्
ক্ৰমে সি গন্ধৰ্বলোক লাভ কৰি গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা অতি পূজিত হয়; তাৰ পিছত ক্ৰমে এই লোকলৈ উভতি আহি সি বীৰ্যবান আৰু পৰাক্ৰমী ৰজা হয়।
Verse 105
आदिदेवो महादेवः प्रलयस्थितिकारकः सर्गश् च भुवनाधीशः शर्वव्यापी सदाशिवः शिवब्रह्मामृतं ग्राह्यं मोक्षसाधनम् उत्तमम्
আদিদেৱ মহাদেৱ প্ৰলয় আৰু স্থিতিৰ কৰ্তা; সৃষ্টিৰ প্ৰেৰণাো তেৱেঁ—ভুৱনাধীশ, শৰ্বৰূপে সৰ্বব্যাপী, সদাশিৱৰূপে নিত্যস্থিত। সেয়ে শিৱ-ব্ৰহ্মৰ অমৃত গ্ৰহণ কৰি অন্তৰত ধাৰণ কৰা উচিত; ই মোক্ষৰ সৰ্বোত্তম সাধন।
Verse 106
व्यक्ताव्यक्तं सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्
যি প্ৰভু ব্যক্তও, অব্যক্তও; সদা উপস্থিত, নিত্য আৰু অচিন্ত্য—তেওঁক আৰাধনা কৰা উচিত।
Frequently Asked Questions
Nāgara, Drāviḍa, and Kesara are mentioned as valid forms of Rudrālaya construction, alongside prāsāda archetypes likened to Kailāsa, Mandara, Meru, Niṣadha, Himśaila, Nīlādri-śikhara, and Mahendraśaila.
It presents an escalating ladder: darśana (seeing) is meritorious; entry is 100×; touch and pradakṣiṇā are 100× beyond that; snāna is higher still, with abhiṣeka substances (water → milk → curd → honey → ghee → sugar-water) described as progressively more potent in phala.
By drawing and worshiping prescribed mandalas (lotus and ṣaḍ-asra), installing deities/principles, and performing japa and offerings, the practitioner symbolically integrates cosmic categories (prakṛti, guṇas, bhūtas, indriyas, buddhi/ahaṅkāra/ātman) and gains purification, ritual merit comparable to extensive Vedic rites, and readiness for liberation.
It concludes by urging worship of the Lord as vyakta–avyakta (manifest–unmanifest), nitya (eternal), and acintya (inconceivable), presenting this grasp of Shiva-tattva as the supreme mokṣa-sādhana.