Rig Veda 2.2.5: Mandala 2, Sukta 2, Mantra 5

Sukta 2.2

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स होता विश्वं परि भूत्वध्वरं तमु हव्यैर्मनुष ऋञ्जते गिरा । हिरिशिप्रो वृधसानासु जर्भुरद्द्यौर्न स्तृभिश्चितयद्रोदसी अनु ॥

Transliteration

sá hotā́ víśvaṃ pári bhūtv adhvaráṃ tám u havyáir mánuṣa ṛ́ñjate girā́ | híri-śipró vṛdhasānā́su járbhurad dyáur ná stṛ́bhiś citayad ródasī ánu ||

Translation

يصير هو الهوتَر (Hotar) مُحيطاً بكلّ الأدهڤارا/الذبيحة (adhvara)؛ ويزيّنه الإنسان بالقرابين وبالكلمة (gīrā). ذو فكّين ذهبيّين، يكدّ ويجتهد في الجلسات الآخذة في النماء، فيوقظ بعُمُده العالمين؛ وكالسماء يتبع كليهما بإدراكٍ نيّر.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• होता: Hotṛ-priest (invoker)
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: √हु (जुहोति) → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all; the whole (everything)
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (substantive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: —
• Type: Verbal (absolutive)
• Root: √भू (भवति)

• अध्वरम्: sacrifice; ritual
• अध्वरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• हव्यैः: with oblations
• हव्यैः: करण
• Type: Noun
• Root: हव्य (प्रातिपदिक)

• मनुषे: men; mortals
• मनुषे: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)

• ऋञ्जते: they adorn; they set in order
• ऋञ्जते: —
• Type: Verb
• Root: √ऋञ्ज् (ऋञ्जति/ऋञ्जते)

• गिरा: with song/voice; by hymn
• गिरा: करण
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• हि: for; indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• हिरिशिप्रः: the tawny-lipped/with golden jaws (Indra)
• हिरिशिप्रः: कर्तृ
• Type: Adjective (epithet)
• Root: हिरि-शिप्र (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक; इन्द्रविशेषण)

• वृधसानासु: in the strengthening (songs/acts); amid invigorating (rites)
• वृधसानासु: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective (locative plural)
• Root: वृधसान (प्रातिपदिक; ‘strengthening/abounding’), स्त्री-आधार

• जर्भुरत्: he rushed/roared; he moved violently
• जर्भुरत्: —
• Type: Verb
• Root: √जर्भुर्/√जर्भ् (वैदिक; तीव्रगमन/कम्पनार्थ)

• द्यौः: heaven; the sky
• द्यौः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• न: like; as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• स्तृभिः: with strokes/shafts/rays (Vedic)
• स्तृभिः: करण
• Type: Noun
• Root: स्तृभ्/स्तृ (प्रातिपदिक; वैदिक ‘किरण/प्रहार/स्तम्भ’ इत्यादि) रूपम्

• चितयत्: he roused; he made perceive
• चितयत्: —
• Type: Verb
• Root: √चित् (चेतति/चिनोति; वैदिक ‘प्रेरयति/चेतयति’)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिवी’)

• अनु: after; along; in accordance
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)