HomeRig VedaMandala 2Sukta 2Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 2.2

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

स होता विश्वं परि भूत्वध्वरं तमु हव्यैर्मनुष ऋञ्जते गिरा । हिरिशिप्रो वृधसानासु जर्भुरद्द्यौर्न स्तृभिश्चितयद्रोदसी अनु ॥

स होता॒ विश्वं॒ परि॑ भूत्वध्व॒रं तमु॑ ह॒व्यैर्मनु॑ष ऋञ्जते गि॒रा । हि॒रि॒शि॒प्रो वृ॑धसा॒नासु॒ जर्भु॑र॒द्द्यौर्न स्तृभि॑श्चितय॒द्रोद॑सी॒ अनु॑ ॥

sá hotā́ víśvaṃ pári bhūtv adhvaráṃ tám u havyáir mánuṣa ṛ́ñjate girā́ | híri-śipró vṛdhasānā́su járbhurad dyáur ná stṛ́bhiś citayad ródasī ánu ||

He becomes the Hotar encompassing the whole sacrifice; and him the human being adorns with offerings and with the word. Golden-jawed, he works and labors in the growing sessions, awakening with his supports the two worlds, as Heaven does, following after them with luminous perception.

सः । होता॑ । विश्व॒म् । परि॑ । भू॒तु॒ । अ॒ध्व॒रम् । तम् । ऊँ॒ इति॑ । ह॒व्यैः । मनु॑षः । ऋ॒ञ्ज॒ते॒ । गि॒रा । हि॒रि॒ऽशि॒प्रः । वृ॒ध॒सा॒नासु॑ । जर्भु॑रत् । द्यौः । न । स्तृऽभिः॑ । चि॒त॒य॒त् । रोद॑सी॒ इति॑ । अनु॑ ॥सः । होता । विश्वम् । परि । भूतु । अध्वरम् । तम् । ऊँ इति । हव्यैः । मनुषः । ऋञ्जते । गिरा । हिरिशिप्रः । वृधसानासु । जर्भुरत् । द्यौः । न । स्तृभिः । चितयत् । रोदसी इति । अनु ॥saḥ | hotā | viśvam | pari | bhūtu | adhvaram | tam | oṃ iti | havyaiḥ | manuṣaḥ | ṛñjate | girā | hiri-śipraḥ | vṛdhasānāsu | jarbhurat | dyauḥ | na | stṛ-bhiḥ | citayat | rodasī iti | anu

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
होताHotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Root√हु (जुहोति) → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विश्वम्all; the whole (everything)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (substantive)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
TypeVerbal (absolutive)
Root√भू (भवति)
अध्वरम्sacrifice; ritual
अध्वरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed; and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
हव्यैःwith oblations
हव्यैः:
करण
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
मनुषेmen; mortals
मनुषे:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
ऋञ्जतेthey adorn; they set in order
ऋञ्जते:
TypeVerb
Root√ऋञ्ज् (ऋञ्जति/ऋञ्जते)
गिराwith song/voice; by hymn
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
हिfor; indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
हिरिशिप्रःthe tawny-lipped/with golden jaws (Indra)
हिरिशिप्रः:
कर्तृ
TypeAdjective (epithet)
Rootहिरि-शिप्र (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक; इन्द्रविशेषण)
वृधसानासुin the strengthening (songs/acts); amid invigorating (rites)
वृधसानासु:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective (locative plural)
Rootवृधसान (प्रातिपदिक; ‘strengthening/abounding’), स्त्री-आधार
जर्भुरत्he rushed/roared; he moved violently
जर्भुरत्:
TypeVerb
Root√जर्भुर्/√जर्भ् (वैदिक; तीव्रगमन/कम्पनार्थ)
द्यौःheaven; the sky
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
like; as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
स्तृभिःwith strokes/shafts/rays (Vedic)
स्तृभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्तृभ्/स्तृ (प्रातिपदिक; वैदिक ‘किरण/प्रहार/स्तम्भ’ इत्यादि) रूपम्
चितयत्he roused; he made perceive
चितयत्:
TypeVerb
Root√चित् (चेतति/चिनोति; वैदिक ‘प्रेरयति/चेतयति’)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिवी’)
अनुafter; along; in accordance
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)