Adhyaya 35

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया । वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो

Nữ Thần thưa: Bạch Ngài, Ngài đã nói về Aaurva trong dòng dõi Bhārgava, lại trong thời Vaivasvata Manvantara này. Xin Ngài, bậc Tôn Chủ, hãy kể cho con biết Aaurva đã sinh ra như thế nào.

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् । क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः

Īśvara phán: Những Bà-la-môn bị các Kṣatriya giết hại vì lòng tham của cải, tất thảy đều bị diệt vong—cùng với con trai của họ, và cả những thai nhi còn trong bụng mẹ.

Verse 3

म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत । तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च

Khi mọi người đều đang bị giết hại, chỉ có một người phụ nữ đứng vững. Nhờ nàng, thai nhi được che chở, được đặt vào vùng đùi của nàng để giữ gìn.

Verse 4

अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि । गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः

Còn đối với những người phụ nữ khác—tất cả, hỡi người đẹp—thai nghén của họ đã bị bọn Kṣatriya hèn ác kia làm cho sẩy rụng, chỉ vì lòng tham của cải cướp đoạt.

Verse 5

कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः । निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः

Sau một thời gian, bậc đại uy lực ấy bỗng phá vỡ, xé toạc đất nước Kuru mà xuất hiện. Ngài ngẩng cao đầu, miệng rực lửa chói lòa—thật đáng sợ khi nhìn thấy.

Verse 6

तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् । उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम्

Ôm giữ mối thù ấy trong tim, ngài thiêu đốt mặt đất. Nhờ khổ hạnh, ngài phát sinh một ngọn lửa dữ dội—hỏa quang Aaurva, kẻ nuốt chửng cả nước.

Verse 7

तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि । न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः

Hỡi người có dung sắc tươi đẹp, Indra đã toan nhấn chìm ngài bằng những trận mưa như thác đổ. Nhưng khi không thể khuất phục, Indra đành đứng lặng, lời nói bị kìm lại trong bất lực.

Verse 8

ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः

Bấy giờ các chư thiên—cùng với các Gandharva—đến nương tựa nơi Brahmā. Kinh hãi tột cùng, tất cả đứng chắp tay khẩn cầu.

Verse 10

देवा ऊचुः । भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः । अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् । कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम । जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम्

Chư thiên thưa rằng: “Bạch Đấng Thế Tôn, trong dòng dõi Bhārgava đã xuất hiện một bậc rực rỡ phi thường. Trong hình tướng lửa, kẻ ấy đã thiêu đốt toàn bộ mặt đất. Xưa kia chúng con đã cố gắng tiêu diệt hắn, bạch bậc tối thiện; nhưng hắn lại tăng trưởng nhờ nước—vì thế nỗi sợ hãi đã giáng xuống chúng con.”

Verse 11

विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति

Lạy Thần linh, khi mặt đất bị hủy diệt, các nghi lễ như Agniṣṭoma và những tế tự khác sẽ bị đoạn tuyệt. Khi chúng bị cắt đứt, sự suy vong của chúng con ắt hẳn sẽ theo sau.

Verse 12

तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया

Vì thế, hỡi bậc Đại Hùng, xin hãy gắng sức, với tâm nguyện vì lợi lạc của ba cõi.

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च मह र्षिभिः । आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम्

Bấy giờ, Phạm Thiên (Brahmā) cùng chư thiên và các đại thánh Bhārgava đến nơi, rồi nói với Aūrva: “Vì cớ gì ngươi thiêu đốt địa cầu?”

Verse 14

विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम

“Hãy lập tức dừng lại—vì ta nữa, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh.”

Verse 15

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

Aūrva thưa: “Chỉ bởi lời của Ngài, hỡi bậc tối thượng trong người hiền đức, ta đã dừng lại. Ngọn lửa do ta phóng thích này—lạy Đấng Đại Năng—sẽ hành theo mệnh lệnh của Ngài.”

Verse 16

यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम्

Hãy sắp đặt lộ trình cho ngọn lửa ấy sao cho nó đi đến tận cùng đại dương; chính sách cũng phải được định theo như vậy.

Verse 17

समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः । उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् । मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे

Bấy giờ Đấng Sinh từ Hoa Sen (Phạm Thiên) triệu thỉnh nữ thần—chính con gái của Ngài—và phán: “Hỡi con gái, hãy đi; mang ngọn lửa này đến đại dương bao la. Lời ta truyền không được làm khác. Hãy đi mau, ô bậc rực sáng vĩ đại!”

Verse 18

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

Nữ thần Sarasvatī thưa: “Bạch Deva, con xin lên đường ngay, không chút nghi ngờ, theo lời truyền của Ngài.” Nói xong, Phạm Thiên lại khen ngợi nàng mãi: “Lành thay! Lành thay! Ô bậc hiền đức!”

Verse 19

ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये । प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः । आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः

Rồi chính Đấng Tổ Phụ Phạm Thiên, sau khi trì tụng thần chú gia trì ngọn lửa và đặt nó vào một bình vàng, đã trao cho Sarasvatī. Ban nhiều phúc lành, Ngài lặp đi lặp lại những lời này.

Verse 20

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः

“Hỡi con gái, hãy đi; con chớ buồn phiền chút nào. Hãy đi trên con đường bình an—nguyện không có chướng ngại hay kẻ đối nghịch trên đường con.”

Verse 21

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती । हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा

Đức Īśvara phán: Được Phạm Thiên Brahmā chỉ dạy như vậy, nữ thần Sarasvatī liền đến núi Himavat, rồi tới đạo tràng (ẩn viện) của Pippalāda.

Verse 22

उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः । तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

Bấy giờ, chính Nữ Thần ấy hiện ra từ dưới gốc một cây, nơi vô số bậc “nhị sinh” (Bà-la-môn hiền triết) đã vào trong các hốc cây và những am lá vô kể để tu khổ hạnh.

Verse 23

श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् । विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः

Tại đó vang lên tiếng tụng đọc Veda hùng tráng của những người có tâm trí trìu mến hòa nhập vào tinh túy thiêng liêng. Ngay nơi ấy, Đức Viṣṇu ngự trị—bậc tối thượng giữa chư thiên, vị Đạo Sư đáng tôn kính.

Verse 24

तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ । अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम्

Từ nơi ấy, Nữ Thần quay mặt về hướng tây mà đi. Nhờ thần lực ẩn hiện huyền nhiệm, Người đến Kedāra, nơi tọa lạc giữa miền tuyết trắng.

Verse 25

तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता । तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती

Sau khi dội tràn (làm ướt đẫm) đỉnh núi, Người đứng trước Kedāra. Nữ thần Sarasvatī, cầm ngọn lửa ấy trong tay, bị chính ngọn lửa đó thiêu đốt khi mang giữ nó.

Verse 26

भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी । तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी

Nữ Thần dáng bước như voi đã xé toạc mặt đất mà đi xuống bên dưới. Rồi theo lối ngầm ẩn kín ấy, Ngài tiến về phương Tây.

Verse 27

पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि गता । तत्र कूपः समभवन्नाम्ना गन्धर्वसंज्ञितः

Vượt qua miền đất ô uế tội lỗi, Ngài lại phá đất mà hiện ra. Tại đó liền xuất hiện một giếng nước, mang danh “Gandharva”.

Verse 28

तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी । मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा

Từ giếng ấy, Ngài lại hiện ra, hóa thành một đại hà. Ngài được tôn xưng là Mati (chánh hiểu), Smṛti (thánh niệm), Prajñā (trí tuệ), Medhā (minh trí), và Buddhi (biện trí), chính là chỗ nương của sinh mệnh tâm linh trên cõi đất.

Verse 29

उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा । पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी

Bấy giờ sáu vị phụng sự thờ kính của Sarasvatī lên đường. Từ chính nơi dòng nước bừng vọt ấy, Ngài lại chảy tiếp, hướng dòng về phương Tây.

Verse 30

भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः । भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम्

Ngài đến Bhūtīśvara, nơi một bậc đại hiền đã chứng đắc viên mãn. Gần Bhūtīśvara, Ngài chạm đến một chốn mỹ lệ và cát tường.

Verse 31

तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् । श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम्

Về phía nam nơi ấy, nàng đi đến miền đất lừng danh mang tên Śrīkaṇṭha, được ghi dấu bởi Rudrakoṭi—muôn hình hiện của Rudra—và đầy đủ mọi loại thảo dược chữa lành.

Verse 32

तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी । संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

Từ miền đất chí thánh Śrīkaṇṭha ấy, Sarasvatī, bậc tâm ý cao quý, đã đến Kurukṣetra, có Vahni (Thần Lửa) cùng đồng hành.

Verse 33

पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा । समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा । गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता

Rồi lại từ Kurukṣetra, nàng hiện khởi gần thành Virāṭa—xinh đẹp—sau khi đã ẩn mất. Nơi có ngọn núi mang tên Gopāyana, tại đó nàng lại xuất hiện lần nữa.

Verse 34

गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः । कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता

Tại đó, các con của Pāṇḍu được Keśava (Đức Viṣṇu) che chở; họ làm trọn bổn phận của mình mà không bị ai nhận ra.

Verse 35

तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी । पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम्

Tại đó, trong một hồ thiêng, Nữ Thần an trú—Đấng diệt trừ đại tội. Rồi lại từ Gopāyana, Nữ Thần đến một thánh địa rực rỡ vô cùng.

Verse 36

खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा । सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात्

Nàng đi vào rừng Kharjurī, tại đó nàng được gọi bằng danh hiệu Nandā. Rồi nữ thần Sarasvatī lại rời khu rừng mang tên Kharjūra mà tiếp tục hành trình.

Verse 37

मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता । यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम्

Đến Merupāda, nàng tới am thất của hiền thánh Mārkaṇḍa. Nơi ấy, tại Merupāda, có thánh địa Mārkaṇḍaka-tīrtha được an lập.

Verse 38

सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता । गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात्

Rồi nữ thần Sarasvatī rời nơi ấy, nương náu trong rừng Arbuda. Từ am thất cát tường của Mārkaṇḍeya, nàng đi đến Vaṭavana—lùm cây đa thanh nhã, đáng mến.

Verse 39

तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् । तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता । मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः

Nơi ấy, thuở xưa hiền thánh Vasiṣṭha từng an trú và hành khổ hạnh (tapas). Từ Vaṭavana đầy công đức, nàng đi đến rừng Udumbara. Và cũng tại Merupāda ấy là chốn Taṇḍi đã tu tập tapas của mình.

Verse 40

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

Từ rừng Udumbara ấy, nữ thần Sarasvatī lại tiếp bước; bằng sự ẩn hiện (antardhāna), nàng đến một đỉnh núi khác, còn chính nàng—dòng đại hà—vẫn chảy mãi về trước.

Verse 41

मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् । भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम्

Merupāda ấy vô cùng rộng lớn, được chư thiên và các siddha thường lui tới; trông như một khối đá đen tựa bột kohl bị tách vỡ, và được ghi nhớ với danh xưng Golāṅgūla.

Verse 42

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

Từ chốn mỹ lệ ấy, nàng—nữ thần eo thon—vọt hiện; tuôn rộng từ một gốc tre, nàng bắt đầu chảy, hướng mặt về phương Nam.

Verse 43

तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः । ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता

Tại đó có cây đa nơi nguồn phát của nàng, mang tên “Udgamavaṭa”, đứng vững; và từ bấy giờ, nữ thần hiển lộ rõ ràng tại Suprabhā.

Verse 44

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

Vì lòng thương xót chúng sinh, nàng từ bỏ trạng thái ẩn tàng; trên những bờ đẹp đẽ của nàng có các tīrtha nhiều đến hàng chục triệu.

Verse 45

तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती । रुद्रावतार मार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम्

Trong mọi tīrtha ấy, Sarasvatī chính là nhân duyên của dharma; trên con đường các hóa thân của Rudra này, nàng được ghi nhớ là bậc tối thượng và là đầu tiên.

Verse 46

तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् । तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम्

Kāka-tīrtha rực rỡ, nổi danh với tên Tarattaraṅga, tỏa sáng huy hoàng. Tại đó lại có một bến thánh khác, được ghi nhớ là Dhāreśvara-tīrtha.

Verse 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

Từ Dhāreśvara lại có một nơi khác gọi là Gaṅgodbheda, nơi nước Sarasvatī và Gaṅgā cùng hòa làm một. Vượt qua đó là một tīrtha tối thượng khác—Puṇḍarīka—và còn vượt nữa (lại có nơi khác).

Verse 48

मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् । मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम्

Có Mātṛ-tīrtha, đại phúc đức, tối thượng, trừ diệt mọi tai ách. Và từ Mātṛ-tīrtha ấy, không xa, lại có một thánh địa khác tọa lạc.

Verse 49

तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् । ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम्

Có một tīrtha mang tên Anaraka, xua tan nỗi sợ và khổ hình của địa ngục. Và từ Anaraka-tīrtha ấy, lại có một thánh địa khác hiện hữu.

Verse 50

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

Trên cõi đất này, thánh địa nổi danh mang tên Saṅgameśvara được truyền tụng rộng khắp. Từ đó lại có một tīrtha khác, gọi là Koṭīśvara.

Verse 51

ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् । तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम्

Bấy giờ, hỡi Đại Nữ Thần, từ nơi ấy người ta tưởng niệm Śaṃbhukuṇḍeśvara. Và tại thánh địa (tīrtha) ấy, bên bờ sông Sarasvatī, người ta cũng tưởng niệm Siddheśvara.

Verse 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

Rồi từ Siddheśvara, nàng lại lên đường, quay mặt về phương tây. Muốn đến biển phía tây, nàng nhớ người bạn tri kỷ và bật khóc.

Verse 53

स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया । एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा

Nữ Thần quay mặt về phương đông mà kêu than: “Ôi Gaṅgā! Không có nàng, ta cô độc, phận bạc; không người thân thích, ta biết đi về đâu?”

Verse 54

तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् । शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह

Nhận ra nàng đang khóc và hao mòn vì sầu khổ, Gaṅgā liền mau chóng từ cõi trời giáng xuống, cùng với vô số (crore) thánh địa tīrtha đi theo.

Verse 55

ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती । सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत्

Bấy giờ, gạt bỏ nỗi khổ, Sarasvatī—dòng chảy hướng về phương đông—ở lại nơi ấy, đầy đủ mọi đức hạnh của chư thiên; và nàng an trú tại chốn đó.

Verse 56

तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् । वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम्

Tại đó có một thánh địa (tīrtha) mang tên Siddhavaṭa, được ghi nhớ là “Paitāmaha” (thuộc về Đấng Tổ Phụ, Brahmā). Nằm trước Vaṭeśvara, nơi ấy tiêu trừ mọi tội lỗi.

Verse 57

त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः । तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः

Nơi Rudra đến và an trụ trong ba thời (sáng, trưa, chiều), chốn ấy được gọi là “Mahālaya” — đại trú xứ của bậc tôn quý ấy.

Verse 58

पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् । कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम्

Thánh địa cổ xưa tối thượng này được gọi là Piṇḍatāraka. Tọa lạc trên núi Kumbhakukṣi, nơi ấy ban thành tựu cho các nghi lễ tổ tiên (pitṛ-karman), đặc biệt là việc dâng piṇḍa.

Verse 59

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम् । प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम्

Được thiết lập trước mặt Chúa Prācīneśvara; nơi có Sarasvatī chảy về phương Đông—thì còn cần tìm mục đích cao hơn nào ngoài chốn ấy?

Verse 60

निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरिता त्मना

Sau khi chiến tranh Bhārata chấm dứt, tại thánh địa ấy, Đấng đội mũ miện (Arjuna) xưa kia đã thực hành lễ sám hối (prāyaścitta), được Viṣṇu thúc giục từ nội tâm.

Verse 61

तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् । नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम्

Nhờ sự sám hối ấy, người ấy được giải thoát khỏi những tội lỗi đã tích tụ từ trước. Vì thế nơi ấy nổi danh là Naratīrtha, thánh địa xua tan nỗi sợ phát sinh từ tội nghiệp.

Verse 62

नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् । अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये

Vượt qua Naratīrtha còn có một thánh độ khác được nhớ đến là Puṇḍarīka. Tại đó, hỡi người yêu dấu, Hari đã tắm sau khi cùng Arjuna đến nơi.

Verse 63

प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् । तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महो दयम्

Vượt qua Prācīneśa là đại thánh độ mang danh Vālakhilyeśvara. Từ đại thánh độ ấy lại còn có một thánh độ khác, vô cùng cát tường và hùng lực.

Verse 64

गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् । तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम्

Một thánh độ khác vô cùng cát tường mang tên Gaṅgā-samāgama. Tại đó, khi lại trông thấy Nữ Thần—gương mặt cúi buồn, lòng dạ u sầu—

Verse 65

ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् । न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः

Phạm Thiên (Brahmā) tạo cho nàng một người bạn—Kapilā, đôi mắt rộng. Hari cũng mau chóng tạo thêm một bạn nữa là Hariṇī; và Thiên Đế Indra, chúa tể chư thiên, cũng làm ra Vajriṇī. Còn Hara (Śiva) ban cho Sarasvatī Nyaṅku để nàng tiêu khiển.

Verse 66

ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती । तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी

Bấy giờ, Nữ thần Sarasvatī hoan hỷ theo mệnh lệnh của chư thiên, liền khởi hành rời nơi ấy—Ngài là bậc cổ xưa và là Đấng diệt trừ tội lỗi.

Verse 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

Īśvara phán: “Hướng về phương Nam, rồi khi ấy Sarasvatī Mahādevī—Đấng mang ngọn lửa Vaḍavānala (lửa dưới biển)—lại quay mặt về phương Tây. Trên bờ phía Bắc của Ngài có một tīrtha nổi danh gọi là Ekadvāra.”

Verse 68

एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् । तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः

Nhờ đi qua thánh độ Ekadvāra, đoàn quân ấy đã đạt đến cõi trời bởi ân phúc. Từ tīrtha ấy, lại nên tiến đến một thánh địa khác—nơi có Guheśvara.

Verse 69

गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः । गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम्

Tại đó, thuở xưa thần Maheśvara đã được Guha an vị. Không xa Guheśvara là nơi được ghi nhớ với danh hiệu Vaṭeśvara.

Verse 70

दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा । आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम्

Trên bờ sông Sarasvatī có một thánh địa linh diệu, xưa kia được Vyāsa tôn thờ—nơi dòng sông Āmarddakī hợp nhất làm một với Sarasvatī.

Verse 71

संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् । आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन । संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

Ai đến được đại thánh địa (tīrtha) ấy thì nhận phúc quả cho mọi hữu tình mang thân. Chỗ hợp lưu của sông Āmardakī, kẻ vô phước chẳng ai hay biết. Tại đó an lập một liṅga mang danh Saṃgameśvara.

Verse 72

मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ । मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम्

Nơi ấy được khắp cõi thế gian biết đến với danh Muṇḍīśvara. Gần Muṇḍīśvara, bên sông Sarasvatī, có một tīrtha mang tên Mahodaya.

Verse 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

Có một tīrtha tên Prāṅmukha, tọa lạc trên bờ sông Sarasvatī. Tại đó, Đấng Chúa được an lập với danh Māṇḍavyeśvara.

Verse 74

पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः । सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत्

Từ đó đi nữa lại có một tīrtha khác mang tên Pīlukarṇikā—rất linh thiêng, được một vị ṛṣi thường lui tới, nằm trên bờ sông Sarasvatī.

Verse 75

तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् । तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः

Từ đó, trên sông Sarasvatī lại có một tīrtha khác, được ghi nhớ là Dvāravatī. Ôi Devī, nơi ấy đứng đầu trong các tīrtha, vì Hari hiện diện tại đó.

Verse 76

ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् । यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः

Gần nơi ấy (Dvāravatī) có một thánh địa (tīrtha) mang tên Govatsa, nơi Ambikāpati giáng lâm, hóa thân thành một bê con.

Verse 77

स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका

Tại đó, kho tàng quang huy thiêng liêng tự hiện, đứng vững trong hình tướng Bhūliṅga. Về phía tây-nam của Govatsa, thấy một cây gậy sắt làm dấu.

Verse 78

स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः । एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम्

Tại đó, chính Rudra ngự trong hình tướng Liṅga tự hiện (svayambhū-liṅga). Công đức nào đạt được do dâng piṇḍa với lòng sùng tín suốt hai mươi mốt ngày—

Verse 79

गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् । ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा

—thì chính công đức ấy, người đời đạt được nơi sông Gaṅgā chỉ bằng một lần cử hành śrāddha tại đó. Rồi từ thánh địa lớn ấy trở đi, nàng chuyển động như một thiếu nữ đang vui đùa.

Verse 80

सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया । आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च

Cùng các bạn đồng hành, nàng vui đùa nơi ấy tùy ý—khi xuôi dòng, khi ngược dòng, lúc về phương nam và cũng lúc lên phương bắc.

Verse 81

रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा । रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना

Đến lại Rullā, Nữ Thần diễm lệ liền hiển hiện nơi ấy. Tại đó có thành mang tên Rullā, do thần Śambhu tạo dựng.

Verse 82

सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः । एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम्

Tại đó, cùng với chư thiên và với Pārvatī, nhờ các pháp khí dẫn nước, Śambhu đã khiến nơi ấy được gọi là “rullita” suốt trọn một ngàn năm.

Verse 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

Tại đó có hồ mang tên Rullā, một thánh địa (tīrtha) lớn và cát tường bên dòng Sarasvatī. Cũng tại đó, Mahādeva hiển hiện đích thân, được xưng là Ānandeśvara.

Verse 84

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

Về phía tây của đền thờ Śambhu có một dấu tích linh thiêng đứng đó. Dấu ấy được truyền tụng là “móng” nơi bàn chân phía nam của núi Meru.

Verse 85

पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः । अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम्

Những ai chiêm bái dấu ấy đúng pháp thì dù từng mang tội cũng được lìa tội. Họ chắc chắn đạt phước quả của một ngàn lễ tế Aśvamedha.

Verse 86

परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् । कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Vượt qua nơi ấy là đạo tràng lớn của hiền thánh (muni) Kūṣmāṇḍa. Thánh địa (tīrtha) mang danh Kūṣmāṇḍeśvara lừng danh khắp ba cõi.

Verse 87

कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा । अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी

Tại đó ngự Đức Nữ Thần Kollā, Đấng xua tan mọi tội lỗi và nỗi sợ. Nhờ thần lực ẩn hiện, dòng đại hà đã đến được nơi Kollā ấy (đền/thánh xứ).

Verse 88

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् । सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम्

Rồi lại ẩn mình, nàng đến một chốn mỹ lệ—sườn dốc mang tên Madana—một thánh vực (kṣetra) được các bậc siddha thường lui tới phụng sự.

Verse 89

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् । खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम्

Lại ẩn mình, nàng đến dãy Himālaya, tới nơi mang tên Khādirāmoda, rực rỡ hoa nở suốt bốn mùa.

Verse 90

तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम । क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम्

Lên đến đó và phóng tầm mắt, nàng thấy cảnh tượng tuyệt mỹ: Kṣāroda—biển mặn—nằm về phía tây, vươn cao như một khối mây dày đặc.

Verse 91

एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा । हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता

Thấy cảnh tượng kỳ diệu ấy tại đó, Nữ Thần rực sáng—vì hoan hỷ—liền hiện thân năm mặt và sẵn sàng để hoàn thành đại sự của chư thiên.

Verse 92

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती

Tại đó, Sarasvatī—như các bậc hiền triết đã nói—hiện hữu thành năm dòng: Hariṇī, Vajriṇī, Nyaṃku, Kapilā và Sarasvatī.

Verse 93

श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता । तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् । सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने

Nơi nàng an trụ, xua tan mệt nhọc cho các bậc hiền triết, nơi ấy được gọi là “Tattatpādaka”, một tīrtha cho người cầu thánh địa; và, ô người có dung nhan mỹ lệ, đó là nơi tẩy sạch mọi tội lỗi.

Verse 94

खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् । गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि

Đến Khādirāmoda và đứng tại đó, nàng nhìn ra biển cả; rồi, ô mỹ nhân cõi trời, mang theo ngọn lửa ấy, nàng lên đường đi tiếp.

Verse 95

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टत नूरुहा

Thiêu đốt Kṛtasmara xong, Nữ Thần lại mang lấy Vāḍava—ngọn lửa dưới biển. Đứng gần đại dương, thân hình thon thả, nàng an trụ nơi ấy trong niềm hoan hỷ.

Verse 96

ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि । वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत्

Bấy giờ Nữ Thần bước vào làn nước mặn sâu thẳm; mang theo lửa Vāḍava, Người thả nó vào giữa lòng biển cả.

Verse 97

ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वय मेव हुताशनः । तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत्

Bấy giờ chính Hutaśana (Thần Lửa) lại hoan hỷ với nàng; thấy việc làm khó nhọc ấy, liền cất lời như sau.

Verse 98

परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सु दुर्लभम्

“Ôi hiền nữ phúc lành, người giữ đại nguyện thanh cao! Ta hoàn toàn hài lòng về nàng. Hãy xin một ân huệ; ta sẽ hoan hỷ ban cho—dẫu là điều cực khó đạt được.”

Verse 99

ईश्वर उवाच । प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् । इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया

Īśvara phán: “Cầm lấy chiếc vòng từ tay Ngài, rồi nói rằng: ‘Hỡi Thần Lửa, chiếc vòng này của ta, ngươi phải luôn mang nơi miệng.’”

Verse 100

अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर । न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः

“Với vật này, hãy chỉ gom nước được bao nhiêu thì bấy nhiêu. Ngươi chớ làm cạn biển cả—chúa tể của muôn sông.”

Verse 101

बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम् । एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती । गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

Nói rằng: “Xin được như vậy”, ngài bước vào kho báu của nước, tức đại dương. Thế rồi, ôi Đại Nữ Thần, tại Prabhāsa, sông Sarasvatī đã tiếp nhận ngọn lửa Vāḍava và đến đó để làm thỏa lòng các bậc hiền triết.

Verse 102

सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि । पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी

Hỡi giai nhân rạng ngời, nàng đã nghỉ tại Kurukṣetra và tại Bhadrāvarta. Ở Puṣkara, nàng là nữ thần Śrīkalā; còn ở Prabhāsa, nàng là dòng đại hà.

Verse 103

देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ । अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा

Tại đó, trong biển mặn, nàng an trụ với danh xưng “Devamātā” (Mẹ của chư Thiên). Trong Manvantara này, hỡi Nữ Thần, thuở xa xưa, vào buổi đầu thời Tretā-yuga…

Verse 104

इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् । मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः

Đó là toàn bộ sự việc về Sarasvatī và ngọn lửa Vāḍava đã xảy ra như thế. Khi Manvantara này qua đi, một ngọn lửa Vāḍava khác sẽ phát sinh.

Verse 105

ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति । सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति

Nó sẽ phát sinh từ cơn thịnh nộ của Rudra, mang danh “Jvālāmukha”. Cũng vậy, danh xưng của Sarasvatī sẽ được tôn xưng và vang danh là “Brāhmī”.

Verse 106

सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् । अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च । रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा

Trong thế gian ngày nay, Ngài được biết đến với danh xưng “Sarasvatī”. Danh xưa của Ngài là “Kamaṇḍalubhava” (sinh từ bình nước), và “Ratnākara” quả thật là danh hiệu cổ kính mang nghĩa đại dương thuở trước.

Verse 107

अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् । क्षांरोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्ति तम्

Trong Manvantara này, ô Nữ Thần, Ngài được tôn xưng là “Sāgarā” (thuộc về đại dương). Về sau trong tương lai, danh hiệu sẽ được xướng lên, ô Nữ Thần, là “Kṣāṃrodā”.

Verse 108

एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते । स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती

Ai hiểu biết như thế thì thật sự thọ nhận quả phúc của thánh địa. Bởi tại Prabhāsa này, Sarasvatī được nói là đã hiện khởi như một “bậc thang” dẫn lên cõi trời.

Verse 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

Dòng đại hà này không thể được những người thiếu công đức tìm đến. Sarasvatī cổ xưa, ô Nữ Thần, dòng chảy hướng đông ấy, thật hiếm gặp ở bất cứ nơi nào—đặc biệt tại Kurukṣetra, tại Prabhāsa, và cũng như tại Puṣkara.

Verse 110

एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी । अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती

Quy lực của Nữ Thần ấy là như vậy: Sarasvatī, Đấng mang Vaḍavānala (ngọn lửa ngầm), an trụ gần Agnitīrtha.

Verse 111

तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते । सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्य वर्द्धनम्

Ai trước hết tôn thờ Nàng thì đạt trọn quả báo của cuộc hành hương. Và tīrtha nơi đại dương ấy diệt trừ tội lỗi, làm tăng trưởng công đức.

Verse 112

दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् । अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः

Chỉ cần được thấy nơi ấy thôi cũng nhận được quả báo của một đại tế lễ. (Tại đây nêu các danh xưng gắn với nghi lễ và địa điểm:) người dựng đàn lửa, bò Kapilā, người chủ tế sattra, nhà vua, vị khất sĩ, và đại dương mênh mông.

Verse 113

दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मा त्पश्येद्धि भावितः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः । गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते

Những điều ấy chỉ cần được thấy cũng thanh tịnh; vì vậy hãy chiêm bái với tâm chí thành. Tắm tại Agnitīrtha xong, người ấy nên thả guggulu (nhũ hương) vào ngọn lửa thiêng, đúng theo lượng thích hợp; người ấy được tôn vinh trong cõi của thần Agni.

Verse 114

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

Như vậy, tóm lược, vinh quang lớn lao của Agnitīrtha đã được nói—cùng với sự vĩ đại của Sarasvatī, đấng tiêu trừ mọi tội lỗi.

Verse 115

स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः । सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानु सारतः

Sau khi tắm tại Agnitīrtha đúng theo nghi thức, ôi Đại Nữ Thần, người ấy nên dâng thả một chiếc vòng tay bằng vàng, tùy theo khả năng của mình.

Verse 116

ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत्

Bấy giờ, sau khi đã lễ bái Nữ thần Sarasvatī, người ấy nên tiếp tục thờ phụng Kapardin (Śiva).

Verse 117

ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् । भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्

Kế đó, nên lễ bái Śiva mang danh Kedāra, rồi tiếp đến Bhīmeśvara; sau nữa là Bhairaveśvara, và tiếp theo là Caṇḍīśvara.

Verse 118

ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः । नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा

Kế đó, người ấy nên theo đúng nghi lễ mà thờ phụng Thần Someśvara; và sau khi đã cung kính lễ bái các Chúa của Cửu Tinh, cũng nên lễ bái Mười Một Rudra.

Verse 119

ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् । एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी

Rồi nữa, nên chí thành lễ bái thần Brahmā trong hình tướng hài đồng. Như vậy, cuộc hành hương được gọi là ‘Raudrī’, có năng lực diệt trừ tội lỗi.

Verse 121

एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्

Làm xong như vậy, bấy giờ người ấy nên tiến bước đến Mahādevī Sarasvatī.

Verse 122

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

Đức hạnh nào sánh được với việc cư ngụ cùng Sarasvatī? Niềm hoan lạc nào sánh được với đời sống bên Sarasvatī? Những người đến được sông Sarasvatī và đạt lên cõi trời, về sau lại nhớ mãi dòng sông Sarasvatī ấy.